Music Grade 11 P1 Eastern Cape November 2018 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2018 MUSIEK V1 NASIENRIGLYN PUNTE: 120 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 56 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit SES afdelings, naamlik AFDELINGS A, B, C, D, E en F. 2. AFDELINGS A en B is VERPLIGTEND. 3. AFDELING C: WESTERSE KUNSMUSIEK (WKM), AFDELING D: JAZZ en AFDELING E: INHEEMSE AFRIKA-MUSIEK (IAM) is keusevrae. Beantwoord slegs EEN van hierdie afdelings (AFDELING C of D of E). 4. AFDELING F bestaan uit keusevrae. Kies die twee geskikstes volgens die beskrywing bo-aan die afdeling. 5. Skryf al die musieknotasie in AFDELING A met potlood en al die geskrewe teks met blou of swart ink. 6. Beantwoord AFDELING B, C of D of E en F met blou of swart ink op die vraestel. 7. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 8. Die laaste bladsy van hierdie vraestel is manuskrippapier wat vir rofwerk bedoel is. Kandidate mag hierdie bladsy verwyder. 9. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 3 NASIENROOSTER AFDELING VRAAG PUNTE NASIENER MODERATOR A: MUSIEKTEORIE 1 20 (VERPLIGTEND) 2 15 3 10 4 15 SUBTOTAAL 60 EN B: ALGEMENE MUSIEKKENNIS 5 10 (VERPLIGTEND) 6 10 SUBTOTAAL 20 EN C: WKM 7 10 8 10 9 10 SUBTOTAAL 30 OF D: JAZZ 10 10 11 10 12 10 SUBTOTAAL 30 OF E: IAM 13 10 14 10 15 10 SUBTOTAAL 30 EN F: VERPLIGTEND 16 5 (KEUSE VAN 2) EN/OF 17 5 EN/OF 18 5 SUBTOTAAL 10 GROOTTOTAAL 120 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) AFDELING A: MUSIEKTEORIE (VERPLIGTEND) (90 minute) BEANTWOORD VRAAG 1 EN VRAAG 2.1 OF VRAAG 2.2 EN VRAAG 3.1 OF VRAAG 3.2 EN VRAAG 4.1 OF VRAAG 4.2. Beantwoord al die vrae in die spasies wat op hierdie vraestel voorsien word. 1. Bestudeer refrein van Turn Your Eyes Upon Jesus van H. Lemmel hieronder en beantwoord die vrae wat volg: Turn Your Eyes Upon Jesus 1.4.1 H. Lemmel 1.9 1.3.2 H. S A T B 1.2 1.3.1 1.3.3 1.6 1.4.2 1.3.4 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 5 1.1 Benoem die verwante toonaard van die stuk. Antwoord: d mineur/d d mineur/d = 1 punt D mineur = 1 punt D = geen punt (1) 1.2 Vul die tydsoortteken by 1.2 in die gegewe blok op die partituur in. Antwoord: 3/4 op die partituur by 1.2 op beide notebalke Korrekte tydsoortteken op beide notebalke = 1 punt Korrekte tydsoortteken op slegs een notebalk = ½ punt (1) 1.3 I Identifiseer die intervalle by 1.3.1 – 1.3.4 volgens tipe en afstand. Antwoord: 1.3.1 Volmaakte 5de 1.3.2 Mineur 6de 1.3.3 Volmaakte 4de 1.3.4 Majeur 6de Volmaakte 5de (volm. 5de) = 1 punt Mineur 6de (min.6de) = 1 punt Volmaakte 4de (volm. 4de) = 1 punt Majeur 6de (maj. 6de) = 1 punt Geen ½ punte vir slegs afstand of slegs tipe nie (4) 1.4 Benoem die aard van die drieklanke by 1.4.1 en 1.4.2 volgens tipe en posisie. Antwoord: 1.4.1 Mineur, grondstelling 1.4.2 Majeur, tweede omkering Tipe drieklank: = 1 punt (½ elk) Posisie = 1 punt (½ elk) (2) 1.5 Skryf die drieklank by 1.4.2 in grondposisie, maak gebruik van die altsleutel en heelnote. Antwoord: Korrekte sleutel: alt = ½ punt Korrekte drieklank in grondposisie = ½ punt (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) 1.6 Herskryf die gedeelte gemerk 1.6 in wye transkripsie vir ʼn strykkwartet. Vul die korrekte instrumente vooraan die notebalk in. Antwoord: Korrekte instrumente 4 x ½ = 2 punte Korrekte sleutels 4 x ½ = 2 punte Notasie: korrekte note en steeltjies in korrekte rigting 12 x ½ = 6 punte Toonsoortteken 4 x ½ = 2 punte TOTAAL = 12 punte VERWERKTE TOTAAL (12 ÷ 3) = 4 punte (4) 1.7 Skryf die melodiese weergawe van die verwante toonaard in die altsleutel, met toonsoortteken, dalend, en gebruik heelnote. Korrekte sleutel = ½ punt Toonsoortteken = ½ punt Notasie = 2 punte TOTAAL = 3 punte TOTAAL VERWERK (3 x 2 = 6 ÷ 3) = 2 punte (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 7 1.8 Skryf die Aeoliese modus op F#, stygend, in die bassleutel, sonder toonsoortteken. Antwoord: Korrekte sleutel = ½ punt Notasie = 1½ punte TOTAAL = 2 punte (2) 1.9 Gee die betekenis van die Italiaanse term maestoso. Antwoord: Majestueus Korrekte antwoord = 1 punt (1) 1.10 Transponeer die melodie by 1.9 vir ʼn klarinet in A. Voeg die nuwe toonsoortteken by. Antwoord: Toonsoortteken = 1 punt Tydsoortteken = 1 punt Korrekte note = 6 x ½ = 3 punte Korrekte ritmes = 6 x ½ = 3 punte TOTAAL = 8 punte (2) VERWERKTE TOTAAL (8 ÷ 4) = 2 punte [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 2 (25 minute) BEANTWOORD VRAAG 2.1 OF VRAAG 2.2. 2.1 Gebruik die onderstaande openingsmotief om ʼn agtmaatmelodie vir enige enkellyn- melodiese instrument van jou keuse te voltooi. Dui die tempo aan en voeg dinamiek- en artikulasietekens by. Instrument: Blokfluit/Dwarsfluit/Hobo/Viool/Klarinet/Trompet (enige geskikte instrument, NIE klavier nie) Konsepantwoorde: A G: Onvolmaakte of volmaakte kadens in G A1 Volmaakte of plagale kadens in G OF G: Onvolmaakte of onderbroke kadens in G Volmaakte of plagale kadens in G OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 9 2.2 Gebruik die onderstaande openingsmotief om ʼn agtmaatmelodie vir enige enkellyn- melodiese instrument van jou keuse te voltooi. Dui die tempo aan en voeg dinamiek- en artikulasietekens by. Instrument: Tjello/Tuba/Fagot/Basviool (enige geskikte instrument, NIE klavier nie) Konsepantwoorde: A A1 Eb: Onvolmaakte kadens in Eb Volmaakte of plagale kadens in Eb OF A B Eb: Onvolmaakte kadens in Eb Volmaakte of plagale kadens in Eb Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) Die melodie sal aan die hand van die volgende kriteria nagesien word: BESKRYWING PUNTETOEKENNING Vorm en kadenspunte 4 x ½ punte per frase 2 Korrektheid Nootstele, polse per maat, toevallige tekens, Minus ½ punt per fout tot ʼn maksimum van 3 punte 3 spasiëring, uitleg, toonsoorttekens, dubbelmaatlyn Uitstekend Samehangend en musikaal; frases definieër vorm verbeeldingryk; aanvangsmotief innoverend voortgesit; 9 – 10 suksesvolle gebruik van tonaliteit; melodiese kontoer meesterlik hanteer; kreatiewe benadering tot die keuse van toonhoogtes en ritme Kwaliteit Goed - Kwaliteit van melodie en Korrek en musikaal; frases dui die vorm toepaslikheid vir die duidelik aan; aanvangsmotief sinvol gekose instrument 7–8 voortgesit; stabiele tonaliteit; melodiese - Toepaslikheid van kontoer bevredigend; keuse van tempo, artikulasie en toonhoogte en ritme akkuraat 10 dinamiese aanduidings verhoog die kwaliteit Gemiddeld van Musikaal nie oortuigend; nie alle frases die antwoord duidelik; aanvangsmotief nie goed gebruik; 4–6 - Musikaliteit tonaliteit onstabiel; melodiese kontoer onder verdenking; keuse van toonhoogtes en ritme verbeeldingloos Onaanvaarbaar Geen musikale singewing; frases maak nie 0–3 sin nie; aanvangsmotief geïgnoreer; geen tonale sin; geen melodiese kontoer; toonhoogte en ritme onsamehangend TOTAAL Nasieners mag ½ punte gebruik 15 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 11 Laat hierdie bladsy oop Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 3 BEANTWOORD VRAAG 3.1 OF VRAAG 3.2 3.1 Bestudeer die aangepaste uittreksel van The Cradle Song van J. Brahms hieronder en beantwoord die vrae wat volg: Blokfluit (a) Klavier 3.1.5 3.1.3 (b) 3.1.5 (c) (d) 3.1.4 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 13 3.1.1 Benoem die toonaard van die stuk. Antwoord: Eb majeur/Eb Eb majeur/Eb = 1 punt eb majeur = 1 punt eb = geen punt (1) 3.1.2 Besyfer die akkoorde by (a) – (d) volledig met Romeinse besyfering, bv. G:I6 (of Ic). Antwoord: (a) Eb: I (b) Eb: IV (c) Eb: V (d) Eb: I Korrekte toonaard: = ½ punt (x4) Korrekte akkoord in korrekte omkering = ½ punt (x4) (4) 3.1.3 Benoem die kadens by 3.1.3 en besyfer die akkoorde, bv. A: ii - V. Antwoord: Kadens: Volmaakte kadens Akkoorde: Eb: V - I Volmaakte kadens/volm. kadens = 1 punt Toonaard: Eb: = 1 punt Akkoorde: V - I = 1 punt (3) 3.1.4 Kies die korrekte tipe nie-harmoniese noot by 3.1.4. Antwoord: Bo-wisselnoot Deurgangsnote X Onderwisselnoot Korrekte antwoord = 1 punt (1) 3.1.5 Identifiseer die komposisietegniek in die blokfluitdeel by 3.1.5. Antwoord: Herhaling/repetisie Korrekte antwoord = 1 punt (1) [10] OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) 3.2 Bestudeer die aangepaste uittreksel van The Maple Leaf Rag van Scott Joplin hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Toonaard: C majeur (a) (b) (c) (g) (d) (f) (e) (e) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 15 3.2.1 Vul die toonaard op die lyn aan die begin van die stuk in. Antwoord: C majeur/C = 1 punt c majeur = 1 punt c = geen punt (1) 3.2.2 Identifiseer die akkoorde van (a) - (d) deur die korrekte akkoordsimbole, bv. C/E, te verskaf. Antwoord: (a) Ab/C (b) G/D (c) Cmin (Cm) (d) Amin (Am) Korrekte akkoord & omkering = 1 punt x4 (4) 3.2.3 Identifiseer die komposisietegniek wat by (e) gebruik is. Antwoord: (e) Herhaling Korrekte antwoord = 1 punt (1) 3.2.4 Benoem die kadens by (f) en skryf die akkoordprogressie neer. Antwoord: Kadens: Volmaakte kadens Akkoorde: G - C Volmaakte kadens/volm. kadens = 1 punt Beide korrekte akkoorde = 1 punt (2) 3.2.5 Identifiseer die nie-harmoniese noot by (g). Vooruitneming Terughouding Deurgangsnoot X (1) 3.2.6 Wat is die betekenis van die Italiaanse term energico? Antwoord: Energiek/met energie Korrekte antwoord = 1 punt (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 16 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 4 Beantwoord OF VRAAG 4.1 OF VRAAG 4.2. 4.1 Voltooi die vierstemmige harmonisering hieronder deur die alt-, tenoor- en baspartye by te voeg. Konsepantwoord: Die harmonisering sal volgens die kriteria hieronder nagesien word: BESKRYWING PUNTETOEKENNING Akkoordprogressie 1 punt tussen elke paar akkoorde 6 Akkoordkeuse, korrekte gebruik van kadens Korrektheid Minus ½ punt per fout, maar nie Notasie, verdubbeling, spasiëring, 7 meer as 1 punt per akkoord nie. stemvoering  Uitstekend = 2 punte Kwaliteit  Goed = 1 ½ punte Musikaliteit, nie-akkoordnote, stylbewustheid,  Gemiddeld = 1 punte 2 kreatiwiteit  Swak = ½ punte  Onaanvaarbaar = 0 punte TOTAAL 15 Kandidate moet krediet kry vir ‘n ander/kreatiewe en korrekte harmonisering wat nie in hierdie memorandum verskyn nie. Besyfering dien as ‘n riglyn vir die nasiener, maar geen punte word vir die simbole as sodanig toegeken nie. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 17 4.2 Voltooi die stuk deur geskikte harmoniese materiaal in die klavierparty te voeg. Gaan voort in die styl wat deur die gegewe materiaal voorgestel word. Die antwoord sal na aanleiding van die volgende kriteria nagesien word: BESKRYWING PUNTETOEKENNING Akkoordprogressie Akkoordkeuse, korrekte gebruik van 1 punt tussen elke paar akkoorde 5 kadens Korrektheid Minus ½ punt per fout, maar nie meer Notasie, verdubbeling, spasiëring, 8 as 1 punt per akkoord nie. stemvoering  Uitstekend = 2 punte Kwaliteit  Goed = 1 ½ punte Musikaliteit, nie-akkoordnote,  Gemiddeld = 1 punt 2 stylbewustheid, kreatiwiteit  Swak = ½ punt  Onaanvaarbaar = 0 punte TOTAAL 15 Kandidate moet krediet kry vir ‘n ander/kreatiewe en korrekte harmonisering wat nie in hierdie memorandum verskyn nie. Besyfering dien as ‘n riglyn vir die nasiener, maar geen punte word vir die simbole as sodanig toegeken nie. TOTAAL AFDELING A: 60 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 18 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) AFDELING B: ALGEMENE MUSIEKKENNIS (90 minutes) Beantwoord die vrae van hierdie afdeling in die spasies wat op die antwoordstel voorsien is. VRAAG 5 – VERPLIGTEND (WKM, JAZZ, IAM) 5.1 Vyf opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A – E) in die blokkie wat voorsien is langs elke vraag. Antwoord: 5.1.1 D 5.1.2 E 5.1.3 D 5.1.4 D 5.1.5 E 5.1.6 C 5.1.7 B 5.1.8 A 5.1.9 E 5.1.10 B (10 x 1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 19 BEANTWOORD OF VRAAG 6.1 OF 6.2 EN VRAAG 6.3. VRAAG 6 6.1 MUSIEKTEATER (WKM & JAZZ) 6.2 MUSIEKTEATER (IAM) 6.3 ROCK EN POP (VERPLIGTEND) 6.1 MUSIEKTEATER EN JAZZ 6.1 6.1.1 Wat is die oorsprong van My Fair Lady? Antwoord:  Die oorsprong is George Bernard Shaw se toneelstuk, Pygmalion. Korrekte beskrywing = 1 punt (1) 6.1.2 Definieer die term musiekblyspel. Antwoord:  ʼn Musiekblyspel is ʼn werk vir musiekteater en is ʼn kombinasie van sang, ensemble-werke, gesproke dialoog en dans.  Alle humor, patos, woede, liefde, sowel as die storie, word deur woorde, beweging en tegniese aspekte gekommunikeer.  Dit is gewoonlik in twee dele, met die tweede korter en bevat ook van die melodieë wat vroeër gehoor is.  Ligte musiek - verhoogvermaak. 2 korrekte feite = 2 punte (2) 6.1.3 Gee die naam van die liriekskrywer van My Fair Lady. Antwoord: Alan Jay Lerner Korrekte feit = 1 punt (1) 6.1.4 West Side Story bevat musiek wat beide kompleks en ongewoon is. Noem EEN van die style wat gebruik is en gee ‘n gepaste titel van die genoemde styl. Antwoord:  Vaudeville – Gee, Officer Krupke  Latyns-Amerikaanse ritmes – America  ‘n Bebop fuga – Cool  Operastyl – Tonight 1 korrekte styl = 1 punt 1 korrekte lied wat pas by genoemde styl = 1 punt (2) [6] OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 20 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) INHEEMSE AFRIKA-MUSIEK 6.2 MUSIEKTEATER (IAM) Kies EEN van die moderne werke hieronder en gee inligting omtrent die oorsprong, komponis, liriekskrywer, storielyn, hoofkarakter en plek van die première.  Umabatha  Ipi Tombi  Sarafina  African Umoja  African Footprint Keuse van moderne werk: Umabatha Oorsprong: Shakespeare’s Macbeth Komponis: Welcome Msomi Liriekskrywer: Welcome Msomi Storielyn: Gaan oor hoe Shaka sy mag kry en sy uiteindelike ondergang Hoofkarakter: Welcome Msomi, Shaka Première: Londen OF Keuse van moderne werk: Ipi Tombi Oorsprong: Ma en dogter het musiek geskryf vir Eartha Kitt se toer en sy het nie daarvan gehou nie. Komponis: Bertha Egnos Liriekskrywer: Gail Lakier Storielyn: Verhaal van ‘n jong Zoeloe-stamlid wat ‘n beter lewe gaan soek het in die stad. Hoofkarakter: Margaret Singana/jong Zoeloe/aanstaande bruid Première: Johannesburg OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 21 Keuse van moderne werk: Sarafina Oorsprong: 1976 betogings in Soweto Komponis: Mbongeni Ngema Liriekskrywer: Mbongeni Ngema Storielyn: Die betogings, skietvoorvalle, sterftes, hartseer en die ligpunt Hoofkarakter: Leleti Khumalo Première: Johannesburg OF Keuse van moderne werk: African Umoja Oorsprong: Ontwikkeling van dans in Suid-Afrika Komponis: Populêre en tradisionele liedere Liriekskrywer: Populêre en tradisionele liedere Storielyn: Dansontwikkeling in Suid-Afrika/migrasie van mense na stede/ myndanse/ontwikkeling van Gospel-musiek en gepaardgaande danse Hoofkarakter: Penuel “Hope” Ndala, die verteller Première: Johannesburg OF Keuse van moderne werk: African Footprint Oorsprong: Suid-Afrika se verskyning op die wêreldfront na jare se politieke afsondering Komponis: Dave Polecutt Liriekskrywer: Dave Polecutt Storielyn: Suid-Afrika se verskyning op die wêreldfront na jare se politieke afsondering deur die gedigte van Don Mattera Hoofkarakter: Die hele rolbesetting word as die hoofkarakter beskou Première: Gold Reef City (6) 6 korrekte feite = 6 punte [6] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 22 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) 6.3 ROCK EN POP (VERPLIGTEND) C Kies EEN van die volgende groepe of kunstenaars. Noem EEN styleienskap van hul musiek, asook EEN album en TWEE liedere.  U2  Caiphus Semenya  Westlife  Kidjo  Metallica  Khaja Nin  David Bowie  Mano Debango  Salt and Pepper  Miriam Makeba  Spice Girls  Letta Mbulu  Boys II Men  Philip Tabane  Seal  Fela Kuti  Prince  Joas Gwanga  Michael Jackson  Oliver Mtukidzi  Hugh Masekela  Baaba Maal Antwoord: U2 Styleienskappe:  Teen die vroeg-80’s het U2 met vele ander musikante, vermaaklikheidsterre en politici saamgewerk om belangrike sake soos armoede, siektes en sosiale onreg aan te spreek.  Hul het ʼn unieke rock klank ontwikkel.  Die klem of aksent is op melodiese instrumente, asook ekspressiewe, lewensgrote vokale klank.  The Edge maak deurgaans gebruik van ʼn ritmiese eggo en kenteken vertraging in sy kitaarwerk, gekombineer met die Ierse deunklank-invloed wat gespeel word teen sy gesinkopeerde melodieë.  Die lirieke is gebaseer op sosiale, politiese en persoonlike onderwerpe. Album Lied (enige relevante title)  Boy  With or Without You  October  I still haven’t found what I’m  War looking for  The Unforgettable Fire  Where the streets have no name  The Joshua Tree  Elevation  Rattle and Hum  Achtung Baby  Zooropa  Pop  All that you can’t leave behind  How to dismantle an atomic bomb  No line on the horizon OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 23 Westlife Styleienskappe:  Hulle sang is altyd passievol, indrukwekkend en onvergeetlik.  Hul musiek is maklik om na te luister, energiek en vars.  Hul voeg Ierse klanke by tot hul musiek.  Hul later styl is meer individualisties en vind aanklank onder aanhangers van kontemporêre musiek.  Hul volwasse styl is ʼn mengsel van ballades en liedere met ʼn middelmatige tempo.  Van hul liedere het ook vinnige tempo’s. Album Lied (enige relevante titel)  Westlife (1999) My love  Coast to Coast (2000) Nothing’s gonna change my love for you  World of Our Own (2001) I wanna grow old with you  Turnaround (2003) Flying without wings  Face to Face (2005) If I let you go  Back Home (2007) Swear it again  Gravity (2010 OF Metallica Styleienskappe:  Hul vroeë liedjies bevat vinnige tempo’s, geharmoniseerde solo’s en instrumentale dele wat tot nege minute lank is.  Lirieke handel oor persoonlike en sosiale probleme.  Hul nuwe styl was meer eenvoudig en vind meer aanklank by hul hoofondersteuners.  Die groep het besluit om hulle aggressiewe, vinnige tempo’s te laat vaar om hul musiek en ekspressiewe omvang te verbreed.  Hul musiek raak meer alternative rock met ʼn nuwe aanslag wat fokus op woede, verlies en vergelding.  Hul musiek van 1997 toon meer invloede van blues en vroeë hard rock met meer ritmes en harmonieë in hul liedjies se structure.  Hul stem ook hul kitare na ʼn verlaagde C en keer later terug na die gewone E-stemming vir kitaarsolo’s. Album Lied (enige relevante titel)  Kill ‘Em All (1983) Nothing else matters  Ride the Lighting (1984) The unforgiven  Master of Puppets (1986) Ride the lightning  …And Justice for All (1988) For whom the bell tolls  Metallica (1991) Fade to black  Load (1996) Trapped under the ice  Reload (1997) Escape Creeping death  St. Anger (2003) The call of Ktulu  Death Magnetic (2008) OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 24 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) David Bowie Styleienskappe:  Verruil sy akoestiese kitaarklank van psigedeliese- en lekker luistermusiek, vir ʼn swaar rock klank.  Met The rise and fall of Ziggy Stardust and the spiders from Mars-album (1972) tipeer die glam-rock-klank.  Met Diamond Dogs (1974) toon Bowie se ontwikkeling na die soul/disko- musiekgenre.  Sy album Scary Monsters is innoverend en het ʼn harde rock-klank.  Blue Jean het ʼn 22 minute lange musiekvideo deur die regisseur Julien Temple en toon Bowie se belangstelling om musiek en drama te kombineer.  Never Let Me Down (1987) het ʼn harder rock met ʼn tikkie dansklanke. Album Lied (enige relevante titel)  David Bowie (1967) Heroes  The man who sold the World Changes (1970) Let’s dance  The rise and fall of Ziggy Ashes to ashes Stardust and the spiders from Starman Mars (1972) Space oddity  Diamond Dogs (1974)  Berlin Trilogy (Low, Heroes and Lodger)  Reality (2003) OF Salt-n-Peppa Styleienskappe:  Hulle verander die voorkoms van hip-hop deur skraal, sexy klere te dra.  Hulle was nie bang om oor seks en hul gedagtes oor mans te praat nie. Album Lied (enige relevante titel)  Hot, Cool & Vicious (1986) Push it  A Salt with a Deadly Pepa (1988) Shoop  Blacks’ Magic (1990) Tramp  Very Necessary (1993) Get up everybody  Brand New (1997) OF Spice Girls Styleienskappe:  Styl is opgewek en aanmoedigend.  Gee vroue van alle ouderdomme ʼn gevoel van onafhanklikheid en selfvertroue.  Teikenmark is vroue ongeag hulle ouderdom of ras.  Hul musiek is lewendig en energiek met ondertone van feminisme.  Hul musiek is maklik singbaar.  Lirieke gaan oor die liefde en seks en die sterk band tussen vriendinne. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 25 Album Lied (enige relevante titel)  Spice (1996) Stop  Spiceworld (1997) Move over  Forever (2000) Too much OF Boyz II Men Styleienskappe:  Amerikaanse R&B groep wat veral bekend is vir emosionele ballades en a capella harmonieë.  Hulle gebruik hip-hop ritmes saam met R&B.  Gebruik ook ‘hip-hop doo-wop’ effekte (klassieke soul vokale styl).  Vind inspirasie in die groep New Edition vir hul harmonieë en roetines.  Genre is bekend as R&B, soul en nuwe jack-swing. Album Lied (enige relevante titel)  Cooleyhighharmony (1991) End of the road  II (1994) In the still of the night  Evolution (1997) One sweet day  Full Circle (2002) A song for Mama  The Remedy (2006) Its so hard to say goodbye to yesterday  Love (2009)  Twenty (2011)  Collide (2014) OF Seal Styleienskappe:  Sy deurbraak kom in 1990 saam met ‘acid house’ (tipe dansmusiek) regisseur Adamski met hul lied Killer.  Killer bevat ʼn mengsel van rock en dans saam met Seal se soul-agtige sangstyl.  Hy werk saam met die Engelse blues kitaarspeler Jeff Beck op die huldeblyk album aan Jimi Hendrix, Stone Free.  Seal is bekend vir sy dor, soul-agtige en intieme kalmerende stem. Album Lied (enige relevante titel)  Seal (1991) Kiss from a rose  Seal II (1994) Love’s divine  Human Being (1998) Fly like an eagle  Seal IV (2003) Prayer for the dying  System (2007)  Soul (2008)  Commitment (2010)  Soul 2 (2011) OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 26 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) Prince Styleienskappe:  Amerikaanse sanger en liedjieskrywer, multi-instrumentalis en akteur.  Hy was beroemd as ʼn skepper van nuwigheid en is bekend vir sy eklektiese werk, flambojante verhoogpersoonlikheid en wye stemomvang.  Word gesien as die pionier van Minneapolis-musiek deur die vermenging van rock, R&B, soul, funk, hip-hop, disko, psychedelia, jazz en pop.  Hy speel kitaar, baskitaar, klawerbord, tromme, saksofoon, mondfluitjie, Linn-tromme en is ʼn fenomenale sanger.  Sy stemomvang wissel tussen falsetto tot bariton en vinnige, flambojante verskuiwing van register sowel as diverse karakterisering. Album Lied (enige relevante titel)  For You (1978) Purple rain  Prince (1979) Its alright  Purple Rain (1984) I believe in you  Around the World in a Day (1985) Diamonds and pearls  Batman (1989)  Love Symbol Album (1992)  Crystal Ball (1998)  N.E.W.S (2003)  Musicology (2004)  Planet Earth (2007)  20Ten (2010)  Art Official Age (2014) OF Michael Jackson Styleienskappe:  Sy musiekvideo’s was bedoel om rassistiese hindernisse te breek en om musiekvideo’s te transformeer in ʼn kunsvorm en as promosiemiddel.  Hierdie musiekvideo’s het gehelp om die televisiekanaal MTV op die been te bring en gewildheid te verwerf.  Jackson het reeds van ʼn vroeë ouderdom sy verse onderbreek met ʼn skielike uitroep van oooh-geluide wat afkomstig is van Diana Ross wat dit heelwat in haar liedere gebruik het.  Hy was bekend vir sy kenmerkende “moonwalk”-dans (wat nie sy eie uitvindsel was nie)  Ook eie aan sy styl was sy stem-hikke, wit sokkies en sy enkel wit blinker- handskoen. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 27 Album Lied (enige relevante titel) 1982: Thriller 1979: Don’t stop ‘til you get enough 1987: Bad 1983: Beat it 1991: Dangerous 1983: Say Say Say 1995: HIStory 1987: Bad 1997: Blood on the dancefloor 1987: The way you make me feel 2001: Invincible 1988: Man in the mirror 1988: Dirty Diana 1991: Black or White 1995: You are not alone 1995: Earth Song OF Hugh Masekela Styleienskappe:  Hy het grootgeword tussen straatliedjies, kerkliedjies, liedjies van trekarbeiders, liedjies wat politieke protes aanteken en die klank van die breë spektrum van die etniese kulture van ons land.  Later het hy die stedelike klanke van die townships en die invloede van die Manhattan Brothers, Dorothy Masuka, Ladysmith Black Mambazo en Miriam Makeba leer ken.  Die anti-apartheidbeweging het ʼn groot invloed op sy lewe gehad.  Hy komponeer jazz, funk, R&B, pop en tradisionele Afrika-style. OF Album Lied (enige relevante titel)  Trumpet Africaine (1962) Stimela  Home is where the music is (1972) Thuma Mina  Home (1981) Soweto Blues  Tomorrow (1987) Don’t go losin’ it, Baby  Stimela (1994) Sarafina  Notes of Life (1995) Mbombela  Sixty (2000)  Hope (2003)  Revival (2005)  Phola (2009)  We are One (2011)  Playing @ Work (2012) OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 28 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) Caiphus Semenya Styleienskappe:  Een van Suid-Afrika vooraanstaande musiekregisseurs en komponiste wat onlangs die musiek vir SABC televisiereekse Molo Fish, Vicious Circle en Gaba Mootho geskryf het.  Hy verlaat Suid-Afrika gedurende die 1960’s en werk saam met Hugh Masekela, Jonas Gwanga, Hotep Galeta en Miriam Makeba terwyl hy in ballingskap was.  Hy vertrek later na Los Angeles waar hy saam met die beste jazz en Amerikaanse pop-kunstenaars en regisseurs gewerk het.  Hy werk saam met Quincy Jones en verskaf Afrika-komposisies vir die musiek van “Roots” (albei dele) en Steven Spielberg se bewerking van “The Color Purple”.  Hy werk ook later aan die musiek vir Disney se “The Lion King.” OF Album Lied (enige relevante titel)  Woman Got a Right to Be (1996) Matswale  One Night: Live in Concert Nomalanga  Listen to the Wind Not yet Uhuru OF Kidjo Styleienskappe:  Sanger, liedjieskrywer en aktivis van Benin.  Musikale styl sluit in Afropop, Karibiese zouk, Kongolese rumba, jazz, gospel en Latynse style.  Sy sing in Fon, Frans, Yorùbá, Engels en Swahili.  Kidjo maak ook gebruik van Benin se tradisionele Zilin vokale tegnieke en jazz uitsprake. Album Lied (enige relevante titel)  Pretty (1981) Voodoo child  Ewa Ka Djo (1985) Batonga  Parakou (1990) Agolo  Fifa (1996) Gimme shelter  Black Ivory Soul (2002)  Djin Djin (2007)  Eve (2014) OF Khadja Nin Styleienskappe:  Sy maak haar deurbraak in 1996 met haar gewilde album Sambolera wat in Swahili, Kirundi en Frans gesing is.  Sy maak suksesvol gebruik van ʼn mengsel van Afrika-ritmes en modern pop om haar eie unieke musiek te vorm. OR Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 29 Album Lied (enige relevante titel)  Khadja Nin (1992) Sambolera Mayi Son  Ya Pili (1994) Mama  Sambolera (1996) Leo Leya  Ya…(1998) OF Mano Dibango Styleienskappe:  Hy ontwikkel sy eie musiekstyl deur jazz, funk en tradisionele Kameroen- musiek te meng.  As kind het hy elke aand die Protestantse kerk vir godsdienstige opleiding bygewoon en dit was ook hier waar hy musiek studeer het.  Sy lied, Soul Makossa, beïnvloed ʼn hele paar gewilde musiektreffers soos Michael Jackson se “Wanne Be Startin’ Somethin”, sy heropname van dieselfde lied met Akon, die Fugees se “Cowboys” en Rihanna se “Don’t Stop the Music”. OF Album Lied (enige relevante titel)  Manu Dibango (1968) Soul Makossa  Saxy-Party (1969) Hot Chicken  Soul Makossa (1972) New Bell  African Voodoo (1972) Dikalo  Blue Elephant (1973)  Bao Bao (1992)  Kamer Feelin’ (2001)  Africa Boogie (2013) OF Miriam Makeba Characteristics:  Sy was op vroeë ouderdom beïnvloed deur Xhosa- en Zoeloe-liedere en het maklik die tale baasgeraak.  Haar musiek is vreugdevol, positief en saggesproke, maar met ʼn ernstige politieke boodskap.  Sy word gesien as ʼn pionier wat style soos blues, gospel, kontemporêre jazz, folk en tradisionele Xhosa-liedere laat saamsmelt het om ‘world music’ te vorm.  Sy het groot veelsydigheid getoon in baie tale en style, soos bv, jazz en blues, maar sy het bekendheid verwerf deur in haar moedertaal, gevul met spesifieke klapklanke, te sing.  Haar repertoire sluit onder andere in Engelse ballades, Portugese fado’s, Brasiliaanse bossa novas, Hebreeuse en Jidiese melodieë, Italiaanse gesange en ander volk- en populêre style van oor die wêreld heen.  Sy het ook erkenning ontvang met haar ritme en Afrika-klanke wat sy na die Weste oorgedra het.  Haar musiek was ‘n mengsel van sielvolle jazz, blues en tradisionele Afrika volksliedere met politiese insae. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 30 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) Album Lied (enige relevante titel)  Miriam Makeba  Pata Pata  The Voice of Africa  The Click Song (Qongqothwane)  Eyes on Tomorrow  Malaika  Homeland (000)  Mbube (Wimoweh)  Reflections (2004) OF Letta Mbulu Styleienskappe:  Haar stem het ʼn mooie klank wat van binne na buite straal en resoneer en ʼn gevoel van vreugde van lewe weerspieël en meestal ʼn gevoel van hoop en geluk opkikker.  Haar stem bereik ook genade deur ware passie en is musikaal soos min stemme is. Album Lied (enige relevante titel)  Letta Mbulu Sings (1967) Matswale  Free Soul (1968) Nomalanga  Letta (1970) Ndi-phendule  There’s Music in the Air (1976) Jikijela  Letta Mbulu – Sweet juju (1985) Help me somebody  The Best of Letta & Caiphus (1996)  Letta Mbulu Sings/Free Soul (2005)  Culani Nami (2007) OF Philip Tabane Styleienskappe:  Een van Suid-Afrika se oudste en mees gerespekteerde en skeppende jazz- kitaarspeler en orkesleier.  Hy is ook ʼn mentor vir diegene wat deel is van sy perkussie-gebaseerde agtergrond orkes Malombe.  Hy maak gebruik van onkonvensionele instrumentasie: Afrika tromme en hand perkussie, wisselwerking met Tabane se unieke kitaar, stem en fluit klanke. Album Lied (enige relevante titel)  The Indigenous Afro-Jazz sounds (1969) Nkupi  Malombo (1988) Ngwana o ya lela  Ke A Bereka (1996) Ngwana wa Kgaetsedi OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 31 Fela Kuti Styleienskappe:  Multi-instrumentalis, musikant, komponis, pionier van die Afrobeat-musiekgenre, menseregte aktivis en politikus afkomstig van Nigerië.  Sy Afrobeat-styl is ʼn komplekse mengsel van Jazz, Funk, die hoë lewe van Ghana/Nigerië, psigiese rock en tradisionele Wes-Afrika korale en ritmes.  Afrobeat word gekenmerk deur ʼn groot groep instrumente, stemme en musikale strukture van jazz en lugtige funky horingseksies.  ‘n Eindelose sleurgang riff-patroon (motiefie) word gebruik wat bestaan uit ʼn basis van ritmiese tromme, shekere, gedempte Wes-Afrika kitaarmusiek en melodiese baskitaar riffs wat regdeur ʼn lied herhaal word.  Melodiese en ritmiese riffs wat inmekaar gespeel word, word een vir een introduseer om sodoende die ‘groove’ stuk-vir-stuk en in lae op te bou.  Die horingseksie word dan meer prominent en stel ander riffs en hooftemas voor.  Fela se orkes sluit ook in twee baritonsaksofone, twee basse en twee of meer kitaarspelers.  Sy musiek sluit onder andere elemente van roep-en-antwoord patrone in wat in die refrein gebruik word en figuurlike, maar eenvoudige lirieke.  Elemente wat in sy musiek voorkom is die roep-en-antwoord binne die koordeel en die eenvoudige, maar sprekende lirieke. Album Lied (enige relevante titel)  Fela’s London Scene (1971) Shakara  Live! (1971) Water no get enemy  Confusion (1975) Lady  Zombie (1977)  Shuffering and Shmiling (1978)  Unknown Soldier (1981)  Beasts of No Nation (1989)  The Best Best of fela Kuti (1999) OF Jonas Gwangwa Styleienskappe:  Het eers vir The Jazz Epistles tromboon gespeel, maar het later, nadat die groep ontbind het, op sy solo-loopbaan gefokus.  Later komponeer hy musiek vir rolprente soos Cry Freedom.  In 1991 keer hy terug na Suid-Afrika en in 1997 komponeer hy die temalied vir die Olimpiese bod. Album Lied (enige relevante titel)  Cry Freedom (1987) Cry Freedom  Flowers of the Nation (1993) Kgomo  A Temporary Inconvenience (1999) Morwa OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 32 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) Oliver Mtukidzi Styleienskappe:  Musikant, sakeman, mensevriend, menseregte aktivis en ambassadeur vir UNICEF Goodwill van die Suider-Afrika Streek van Zimbabwe.  Hy dra dra ook by tot Mahube, Suider-Afrika se supergroep.  Hy sing hoofsaaklik in Sjona-taal saam met Ndebele en Engels.  Hy sluit ook in elemente van verskillende musiektradisies om sy eie kenmerkende styl te vorm, bekend as Tuku Musiek. Album Lied (enige relevante titel)  Shanje (1981) Hear me, Lord  Nzara (1983) Tozeza  Mhaka (1985) Chiri Nani  Suger Pie (1988) Mai Varamba  Chikonzi (1990) Mutavara  Son of Africa (1993) Ivai Novo  Was My Child (1995) Sarawoga Hazvireve  Tuku Music (1999) Muteuro  Shanda soundtrack (2002) Matitsika  Sarawoga (2012) Raki  Mukombe Wemvura (2014) OF Baaba Maal Styleienskappe:  Hy sing hoofsaaklik in Pulaar en is die voorganger van die tradisies van die Pulaar-sprekende mense wat aan beide kante van die Senegal-rivier bly in die antieke Senegalese koninkryk van Futa Tooro.  Hy meng raga, salsa en Breton harpmusiek om ʼn gewilde klank te produseer wat die loopbaan van Positive Black Soul begin het asook die vorming van die Afro- Celt Klanksisteem. Album Lied (enige relevante titel)  Djam Leelii (1989) There will be time  Baayo (1991) Kalaajo  Wango (1994) Daande lenol  Taara (1997)  Nomad Soul (1998)  Jombaajo (2000)  On the Road (2008)  Television (2009) 1 korrekte eienskap = 1 punt 1 album = 1 punt 2 liede = 2 punte (4) [4] TOTAAL AFDELING B: 20 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 33 AFDELING C: BEANTWOORD EEN VAN DIE VOLGENDE:  WESTERSE KUNSMUSIEK (WKM) – VRAE 7, 8 EN 9  JAZZ – VRAE 10, 11 EN 12  INHEEMSE AFRIKA-MUSIEK – VRAE 13, 14 EN 15 WESTERN KUNSMUSIEK (WKM) VRAAG 7 7.1 Wat is Nasionalisme en hoe word dit in die musiek van die Romantiese periode gebruik? Gee ʼn voorbeeld van so ʼn werk, asook die komponis van die genoemde werk. Antwoord: Nasionalisme  Romantiese komponiste het uit hul pad gegaan om musiek wat ʼn spesifieke nasionale identiteit te skep;  Hul het dit gedoen met die gebruik van volksliedere, danse, legendes en die geskiedenis van hul tuislande (nasionalisme).  Nasionalisme is die gebruik van musikale idees of motiewe wat te make het met spesifieke lande, streke of etnisiteit, soos volksliedere en melodieë, ritmes en harmonieë wat dien as inspirasie.  Dis ʼn musiekbeweging wat gedurende die 19de eeu begin het en is gekenmerk deur die klem op nasionale elemente in musiek soos bv. volksliedere, volksdanse, ritmies eie aan die volksmusiek, of temas vir operas en simfoniese toondigte wat die Nasionale lewe of geskiedenis weerspieël het.  Die bekoring met die Nasionale identiteit het tot die gevolg gehad dat komponiste kleurvolle materiaal van vreemde lande gebruik het. Komponis en werk: Chopin se Polonaise in Ab 2 korrekte eienskappe = 2 punte 1 relevante werk = 1 punt Komponis = 1 punt (4) 7.2 Kies EEN van die onderstaande komponiste wat jy bestudeer het. Identifiseer die werk, definieer die genre en beskryf die styleienskappe.  F. Schubert  F. Chopin  F. Mendelssohn  P. Tchaikovsky Antwoord: F Schubert – Die Erlkönig Definisie van ‘n Kunslied: – besondere toonsetting van ʼn gedig, gewoonlik van letterkundige waarde vir solostem en klavier, wat in die Romantiese tydperk en later tot kunsvorm ontwikkel.  Dit is gebaseer op ʼn musikale verwerking van ʼn 1815 ballade oor die bo- natuurlike van Goethe en is die eerste keer uitgevoer in 1821.  Dit is in deurgekomponeerde vorm; Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 34 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018)  Die klavierdeel bestaan uit vinnige oktawe en ʼn dreigende basmotief en dit vertel die spanning van die wilde rit;  Die aanhoudende triool-ritme in die klavierdeel verenig die sangepisodes en beeld die perd se galop uit;  Schubert het een sanger soos verskeie karakters in ʼn mini-drama laat klink; o Die angsbevange seun sing in ʼn mineurtoonaard en hoë register; o Die seun sing, Mein Vater (My vader) 3 keer in die gedig en dit word versterk deur die dissonante harmonieë; o Schubert skep die stygende vreesgevoel deur die seun se krete elke keer in ʼn hoër register te skryf;  Die vader se versekering word in ʼn lae register gesing, in teenstelling met die hoë angsbevange krete van die seun;  Die Elwekoning probeer die seun oortuig deur middel van slim melodieë in majeur toonaarde;  Die hoogtepunt gebeur wanneer die vader en seun tuis arriveer en die galop- begeleiding stop;  Daar volg ʼn bleek, hartverskeurende resitatief waarvan elke woord ʼn impak maak terwyl die verteller die luisteraar inlig oor die gestorwe kind in die vader se arms. OF F. Chopin - Polonaise in A-mol majeur Opus 53 Definisie van Karakterstuk ʼn Karakterstuk is ʼn kort 19de eeuse komposisie vir klavier of klavier en een solo- instrument, wat stemming of programmatiese idee of toneel weergee. Dit word soms ʼn kort, beskrywende titel gegee.  Chopin se heroïse polonaise het die ou-wêreldse praal van die Poolse mense herroep.  Dit is geskryf vir ʼn solo-instrument.  Is in eenvoudige drietyd;  Is majestieus, kragtig met oomblikke van liriese kontras;  Tempo is matig;  Vorm en struktuur is: inleiding, ABA en ʼn koda;  Die hooftema begin sterk;  Het wye omvang van begeleiding;  Die majestieuse tema word versterk deur intervalle van derdes in die regterhand en die resonante, wye omvang van die begeleiding;  Die hooftema word twee keer herhaal met ʼn ryker tekstuur;  Dan volg die B-tema en dis kontrasterend met A;  B se melodie is marsagtig en word deur herhaalde oktawe in die linkerhand begelei;  Hierdie deel toets die pianis se krag, uithouvermoë en tegniese vaardigheid.  Daar is kragtige crescendo’s en dit veroorsaak ʼn gevoel van opwinding / opgewondenheid.  Dan ontspan die stemming om voor te berei vir die finale terugkeer van die heroïse hooftema A1.  Die tema word harder en meer dramaties gespeel.  Eindig met koda wat materiaal van die hooftema bevat. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 35 F. Mendelssohn - Vioolkonsert in e mineur, opus 64 eerste beweging (1844) Definisie van Concerto: Dis ʼn komposisie vir solo-instrument en orkes waarin die solis nie aan die orkes ondergeskik is nie. Dit bestaan uit drie bewegings (vinnig-stadig-vinnig).  Orkes was baie kleiner as die standaardorkes van die Romantiese tydperk;  Dis ʼn unieke samesmelting van liriese geaardheid en virtuositeit;  Word aaneen gespeel sonder ʼn pouse;  Ongewone instrumentale kombinasies skep ʼn baie intieme klank en delikate klank-atmosfeer;  Die balans waarvoor Mendelssohn so lief was, kan gesien word in die samewerking en die wisselwerking tussen die solis en die orkes.  Die tema beweeg van die een na die ander (solis en orkes) en die skep ʼn pragtige teenstelling van toonkleur en uitdrukking;  Soms speel die viool die melodie en die orkes is slegs begeleiding; dan speel die houtblasers fragmente van die tema-materiaal, terwyl die solis skitterende passasies speel;  Die Klassieke periode se invloed is sigbaar in die eerste en derde bewegings – beide is in sonatevorm. OF P. Tsjaikofski: Romeo en Juliet: Fantasie-Ouverture (1869) Definisie van ‘n Konsertouverture: Dis ʼn onafhanklike komposisie (konsertstuk) van die 19de – 20ste eeu vir orkes (baie soos opera-ouverture). Dis as ʼn enkel-beweging in sonatevorm geskryf.  Tsjaikofski wend geen poging aan om die storie deur die musiek oor te dra nie, maar gebruik temas om die hoof drama-elemente te verteenwoordig.  Hy noem dit ʼn Fantasie-ouverture om daarmee aan te dui dat hy die vorm baie vry hanteer het;  Het ʼn inleiding in f# mineur, gevolg deur ʼn vinnige beweging in sonatevorm en ʼn afsluiting.  Die werk is gebaseer op die drie hooftemas van Shakespeare se verhaal.  Die inleiding is soos ʼn koraal.  Daar is kontrasterende temas om die konflik van familie-haat en die jeugliefde uit te beeld;  Monnik Laurence word as sag en filosofies uitgebeeld; sy musiek is die openingstema en plegtig, soos ʼn gewyde lied en stadig;  Soos die stadige inleiding voortbeweeg, skep die dreigende klank van die strykers die atmosfeer van ʼn naderende tragedie;  Die botsing tussen die twee families word voorgestel deur die gewelddadige eerste tema van die allegro;  Hy maak gebruik van sinkopasies, massiewe klanke en gejaagde passasies gespeel deur die strykers;  Die tweede tema van die uiteensetting stel tere liefde voor en is spesifiek vir die cor anglais en gedempte altviole geskryf;  Wanneer ons die liefdestema in die heruiteensetting hoor, het dit ʼn verblydende karakter;  Daar is lang crescendo’s en die melodie styg telkemale om die meer passievolle orkestrale hoogtepunte uit te beeld; Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 36 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018)  Die liefdestema verskyn in die koda as ʼn dodemars, met die timpani wat saggies die ritme van ʼn begrafnismars speel;  Dan het ons ʼn nuwe gewyde lied en ʼn sagte herinnering aan die liefdestema en dit beeld Romeo en Juliet se hereniging in die dood voor. Identifiseer werk = 1 punt Definieer genre = 1 punt Styleienskappe van die werk = 4 punte (6) [10] EN VRAAG 8 8.1 Wat was die hooftema (verhaal) van Stravinsky se Le Sacre du Printemps (The Rite of Spring)? Antwoord:  Dit was ʼn heidense ritueel;  Wye sirkel van gesete ouderlinge;  Toegekyk hoe ʼn jong meisie haarself dooddans;  Hul het haar aan die god van lente geoffer om hom te kalmeer. 2 korrekte feite = 2 punte (2) 8.2 As Rhapsody in Blue nie ʼn ware jazz-werk is nie, watter elemente het Gershwin gebruik om dit soos ʼn jazz-stuk te laat klink? Antwoord:  Dit maak gebruik van ritmes en melodieë soortgelyk aan jazz.  Die orkes maak gebruik van spesifieke jazz klanke, soos ʼn klarinet glissando of -gly, en die koperblasers wat met wha wha dempers speel. 2 korrekte feite = 2 punte (2) 8.3 Die melodieë van die twintigste-eeuse musiek was nie meer gebonde aan tradisionele akkoorde van majeur- en mineur-toonaarde nie. Verduidelik hierdie verklaring. Antwoord:  Het nie tonale sentrum gebruik nie en het al 12 chromatiese note gebruik;  Dit het van wye spronge gebruik gemaak wat moeilik was om te sing;  Het heelwat chromatiese en dissonante intervalle gebruik;  Melodieë was kort en fragmentaries;  Ongereëlde ritmes en veranderende metrums het die melodieë onvoorspelbaar gemaak. 2 korrekte feite = 2 punte (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 37 8.4 Kies EEN van die onderstaande Suid-Afrikaanse komponiste. Skryf ʼn paragraaf oor die komponis se bydrae tot musiek.  JP Mohapeloa  SJ Khosa  Mzilikazi Khumalo  BB Myataza  Peter Louis van Dijk  Arnold van Wyk  Peter Klatzow  MM Moerane  Hubert du Plessis Antwoord: JH Mohapeloa:  Sy musiek, hetsy geestelik of sekulêr, is oor die jare deur beide volwasse en jeugkore in konserte en kompetisies gesing en geniet;  Mohapeloa het ʼn reuse bydrae tot Afrika-kultuur in die algemeen gelewer, veral tot die Sesotho-kultuur;  Hy het moeite gedoen om die Afrika-element in sy liedere tot uiting te laat kom;  Dit was vir hom uiters belangrik om gesproke en geskrewe Sesotho te gebruik;  Sy werke was meesal in tonika-solfa geskryf. OF SJ Khosa  Hy is ʼn Tsonga-komponis en koorleier;  Khosa het meer as 400 liedere voltooi waarvan ongeveer 80 verwerkings van tradisionele en volksliedere is;  In 1990 is ʼn versameling kinderliedere in Tsonga en Engels gepubliseer en in 2004 ʼn liedboek met die titel Ndzhaka ya tinsimu – wat erfenisliedere is;  In 2003 is hy deur SARRAL aangewys as die liedkomponis van die jaar vir sy bydrae tot koormusiek in Suid-Afrika. OF Mzilikazi Khumalo  Komponeer hoofsaaklik koormusiek;  Hy toonset heelwat gedigte van B.W. Vilikazi;  Sy epiese werk, UShaka KaSenzangakhona, kombineer twee groot tradisies, naamlik Zoeloegedigte en -liedere met die instrumentale en orkestrale tradisies van Europa.  As koorafrigter het hy met baie oorsese kore en komponiste gewerk met die doel om die Afrikatemas en koortradisies aan hulle oor te dra.  Een van Suid-Afrika se mees toonaangewende koordirigente en komponis;  Hy beklemtoon die waarheid dat koorsang een van die maklikste lane is waardeur jongmense opgebou en ontwikkel word en morele waardes oorgedra word. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 38 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) BB Myataza  Skryf hoofsaaklik komposisies vir kore;  Sy musiek word dikwels in koorkompetisies en by feeste gehoor;  Verwerk soms bestaande Xhosa-liedere wat in sy werke voorkom;  Koorleier;  Meestal self opgelei en het redelik navorsing gedoen oor musiek;  Sy liefde vir musiek is verder aangewakker tydens die aandgodsiens by sy ouerhuis en is deur sy oupa aangemoedig; OF Péter Louis van Dijk  Eenvoud, duidelikheid van betekenis, manipulasie van materia  Verskeie werke vir orkes, kore, operas;  Musiek met Suid-Afrikaanse en Khoisan invloede;  Musiek word so saamgestel soos atome om kleurvolle en aaneenvloei van musiek, ryk harmonieë, kort motiewe, dinamiese veranderinge saam te stel;  Gedempte Afrika-ritmes, vinger-klikke en klappe, onderskatte verafklinkende melodieë;  Hy is vaardig in verskillende instrumente waaronder kitaar, viool, tjello, klavier, trekklavier, blokfluit, tromboon en perkussie;  Hy word dikwels opdragwerke vir spesiale geleenthede gegee;  Het wye gevarieerde loopbaan in musiek as ʼn komponis, kinstenaar, onderwyser en dirigent, ook aktief op radio en televisie;  Sy eerste opera skryf hy in 1973, sy tweede ene is in Afrikaans en is twee jaar later uitgevoer. OF Arnold van Wyk  Sy werk is konserwatief, met geen teken van die gebruik van die twaalf-toon tegniek nie.  Sy styl word basies as tonaal beskryf met fyn aanvoeling vir ʼn chromatiese verryking en die gebruik van losstaande akkoorde.  Sy styl is hoogs individueel en opvallend vry van invloede van buite.  Sy komposisies word gelei deur die melodie wat dikwels met die gebruik van chromatiese note verander en deur dissonante spronge gekenmerk word.  Ritmes is relatief ongekompliseerd maar skep steeds ʼn gevoel van improvisasie.  ʼn Opvallende kenmerk is sy fyn aanvoeling vir die stem en gebruik van ʼn ryk verskeidenheid klankkleure in die orkes.  Ondanks die gereelde afwisseling van maatslae, is sy ritmes relatief ongekompliseerd. OF Peter Klatzow  Hy komponeer vir ʼn wye reeks musiekgenres;  van vokaal en soloinstrumente  tot grootskaalse orkeswerke;  Hy was ʼn dosent in Klavier, Harmonie en Komposisie;  Hy ontvang ʼn spesiale Nederburg-toekenning vir ʼn volledige ballet gebaseer op Hamlet;  Sy onlangse styl toon ʼn terugkeer na ʼn meer tonale idioom wat veral gehoor kan word in ‘Prayers and Dances of Praise from Africa’. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 39 MM Moerane  Musiek van hierdie werk is op Sotho-volksmusiek gebaseer;  Sluit ook tradisionele Westerse elemente in;  My Country is gebaseer op die volgende liedere: ʼn lied deur ʼn soldaat, ʼn oeslied, ʼn aangepaste wiegelied en ʼn lied van ʼn pryslied;  Moerane was ʼn pianis en koorleier. OF Hubert du Plessis  Hubert is ʼn veelsydige en interessante komponis met ʼn uitstekende komposisietegniek in alle genres.  Hoewel hy die dissipline van toonrye in sommige werke toegepas het en sy werke oor die algemeen modern klink, is daar steeds ʼn verband met die tradisie, eerder as ʼn wegbreek daarvan.  Sy werke word gekenmerk deur persoonlike emosie.  En die klankeffek het ʼn duidelike vokale benadering.  Die vorm van sy werke toon selfbeheersing en ʼn vrye toepassing van kontrapuntale tegnieke.  Die fyn afwerking van details is die werk van ʼn toegewyde vakman.  Sy latere werke bevat ook Afrikaanse volksmusiek.  Werk word gekenmerk deur ʼn emosionele skakel, baie duidelike vokale aanslag; vorm met self-beheer; vrye aanwending van kontrapuntale tegnieke; 4 korrekte feite = 4 punte (4) [10] EN VRAAG 9 Debussy was ʼn meester met die skep van vlugtige stemminge en ʼn misterieuse atmosfeer in sy musiek. Beskryf hoe hy hierdie komposisie-tegniek toegepas het in sy komposisie, Voiles. Antwoord:  Debussy gebruik die mistige en tonale vae kwaliteit van die heeltoontoonleer op G# om die rustige skommeling van die seile in die wind te suggereer.  Die dinamiek is gedemp, die stuk is in ʼn matige tempo en moet in ʼn strelende en buigsame ritme wat nie streng in tyd is nie, gespeel word.  Die klavier se regterpedaal om langsame vibrasies te skep om ʼn mistige atmosfeer te suggereer.  Daar is ʼn lae, herhalende B-mol pedaalpunt wat op drie plekke voorkom en dit help ook met die beweging.  Die openingsgedeelte gebruik die heeltoontoonleer en is gebaseer op drie hoof- idees: o ʼn Kort, melodiese motief in parallelle derdes wat eers alleen verskyn, daarna saam met begeleiding – die seilmotief. o Die 2de is ʼn stapsgewys melodie wat eerste gehoor word in lae oktawe. o Dan volg dit in ʼn hoë register, verdubbel deur parallelle akkoorde in die middelregister. o Die derde is ʼn motief wat al om ʼn enkel noot beweeg. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 40 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018)  Die middeldeel is kort, beweeglik en kontras word geskep deur van die heeltoontoonleer na die pentatoniese toonleer te beweeg.  Die laaste deel keer terug na die heeltoontoonleer, die stapsgewyse melodie en die seilmotief. Maar nou is die stygende melodie slegs in enkelnote en word begelei deur opwaarts-glyende heeltoontoonleer bewegings. Die stuk eindig met die gehoor in ʼn wasige atmosfeer met geen harmoniese oplossing nie.  In die stuk is daar ook vergrote akkoorde en chromatiek. 10 korrekte feite = 10 punte (10) [10] TOTAAL AFDELING C: 30 OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 41 AFDELING D: JAZZ VRAAG 10 10.1 Suid-Afrikaanse moderne jazz style het elk sy eie definitiewe kenmerke. Kies EEN styl van die onderstaande lys om hierdie verklaring te verduidelik.  Maskanda  Malombo  Bubble gum  Disco  Kwaito Antwoord: Maskanda: Kenmerke:  Tradisionele Maskanda-musiek bestaan uit ʼn lied wat gaan oor die lewenservaring van die sanger, gewoonlik ʼn man wat sing oor sy lewenservaringe, daaglikse plesier, hartseer, ens.;  Dit word geassosieer met kitaar;  Gebruik vinnige gesproke seksies wat bestaan uit Zoeloe lofgedigte (izibongo);  Bekend as ‘Zoeloe Blues’, as gevolg van die sikliese en herhaalde pluk van snare op die kitaar;  Die mense dans, speel tromme, handeklap op verskillende maniere en die danse wat voorgedra word beeld die distrik of area waar die maskanda vandaan kom, uit;  Dit word deesdae nie net deur manne gesing nie, maar ook Afrikavroue byvoorbeeld, Busi Mhlongo;  ʼn Tipiese maskanda-lied begin met ʼn boodskap (izihlabo) – “Dit is wat ek gaan speel, en dit is wie ek is”. OF Malombo: Kenmerke:  Malombo musiek reflekteer in die elektriese Ghetto kitaarklanke van Mamelodi Township Jazz;  Word onderskei deur die gebruik van onkonvensionele instrumente soos Tabane se unieke kitaartegniek (akoesties/semi-akoesties), Afrika slaginstrumente, penniefluit, blikke, fluitjies, ens.;  Tabane vermeng tradisionele komposisies en kulturele temas met sy akoestiese klanke;  Genre is tradisioneel/inheemse Afrika-jazz. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 42 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) Kougom: Kenmerke:  Popmusiek;  ‘Township’-dansmusiekritmes;  Vinnige tempo-klank;  Koorgedeeltes wat tipies saamgesing word;  Treffende melodieë;  Eenvoudige akkoorde en harmonieë;  Herhaalde ‘riffs’;  Bubblegum maak min van kitaarsolos gebruik;  Dikwels van die klap van hande om slagwerk te beklemtoon;  Lirieke handel dikwels oor liefde en geluk.  Oorvleuelende roep-en-antwoord frases;  Heelwat sintetiseerders wat klanke kon naboots. is gebruik  Maak gebruik van elektriese instrumente OF Disco: Kenmerke: Die musiek word gekenmerk deur die volgende:  Kloppende bastrom wat op elke pols speel;  Gebruik van elektroniese effekte en orkestrale klanke;  4/4-tydmaat;  Sinkopasie;  Tempo wat ongeveer 120 maatslae per minuut gespeel word;  Treffende melodieë;  Vers- en koorstruktuur wat omtrent altyd met ʼn inleiding begin;  Maklike dansritmes;  Klank word geleidelik uitgefaseer sodat die “DJ” die vermenging van een lied na die volgende kan meng;  In die 1970’s is disco-musiek ingevoer en vermeng met soul musiek;  Was ook gekombineer met Mbaqanga;  Engelse lirieke word gehoor in Yvonne Chaka-Chaka se I’m in love with a DJ. OF Kwaito: Kenmerke van die genre/styl:  Is afkomstig van die Afrikaanse woord ‘kwaai’;  Staan ook bekend as ‘house’-musiek met stadiger tempo;  Die taalgebruik in Kwaito is Isicamtho wat bekend is as ʼn Suid-Afrikaanse ‘township-slang’;  Die musiek is ʼn mengsel van verskeie ritmiese style, van die 1920’s se marabi, 1950’s se kwêla, mbaqanga musiek, 1980’s se bubblegum en Imibongo (Afrika se lofprys-poesië);  Diep baslyne wat dikwels deur manne gesing word;  Gebruik min instrumente;  Lirieke word meer gesing-praat (chant) as gesing of gekletsrym;  Nabootsing van hip-hop en rap word dikwels gebruik Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 43  Geassosieer met musiek wat ʼn kulturele boodskap oordra  Instrumente: sintetiseerder, sampler, slagwerk, vokale en ‘drum machine’ (elektroniese tromme)  Lirieke is ʼn mengsel van Suid-Afrikaanse tale en Engels. 4 korrekte kenmerke = 4 punte (4) 10.2 Gladde jazz het vanuit Fusie-jazz ontwikkel. Beskryf kortliks die veranderinge wat in Gladde jazz voorkom. Antwoord:  Gladde jazz het vanuit Fusie-jazz ontwikkel;  Gladde jazz is meestal as agtergrondmusiek gebruik;  Het stadiger tempo as Fusie, min of meer 90 tot 106 polsslae per minuut;  Sluit soms geprogrammeerde ritmes en patrone in;  Bevat minder improvisasie as ander jazz-style en fokus direk op gehore van populêre musiek en die luisteraar;  Saksofone of kitare speel die melodie.  Tipiese intrumente in Gladde jazz ensembles is die kitaar, baskitaar, saksofoon, clavier, trompet, dwarsfluit, sintetiseerder en tromme;  Ander instrumente kan ook gebruik word;  Die belangrikste musikante word met Gladde jazz vereenselwig.  Elemente wat bydra tot Gladde jazz is R&B, funk, rock en popmusiek. 4 correct facts = 4 marks (4) 10.3 Wie is Kenneth Brice Gorelick and waarvoor staan hy bekend? Antwoord:  Kenneth Brice "Kenny G" Gorelick is Kenny G;  Hy is ʼn saksofoonspeler;  Sy debuutalbum, Kenny G, is ʼn mengsel van vermengde jazz tradisie en R&B.  In 1997, behaal hy ʼn plek in die Guiness Wêreldrekordboek vir die langste noot ooit opgeneem op ʼn saksofoon;  Hy het ʼn E-mol vir 45 minute en 47 sekondes aangehou deur die gebruik van ‘n tegniek genome sirkulêre asemhaling;  Hierdie tegniek is nou gestandardiseer vir houtblasers. 2 korrekte feite = 2 punte (2) [10] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 44 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 11 11.1 Verduidelik die vorm van Dizzy Gillespie se trompet. Antwoord:  Gillespie het na 1953 bekendheid verwerf vir die unieke vorm van sy trompet;  Hierdie vorm, met die beker teen ʼn 450 hoek, was die oorsaak van iemand wat op die trompet geval het en sodoende die beker agteroor gebuig het;  Gillespie het van die “nuwe” klank gehou, asook hoe dit gelyk het en het daarna al sy trompette so laat maak;  Hierdie was sy visuele kenmerk. 2 korrekte feite = 2 punte (2) 11.2 Kies enige TWEE van die volgende style en beskryf die styleienskappe. Noem ten minste EEN kunstenaar en ʼn verteenwoordigende werk van elk van die twee style wat jy gekies het.  Hard Bop  Cool Jazz  Bebop Antwoord: Hard bop  Is ʼn verlengstuk van bebop.  Is beïnvloed deur blues en gospel musiek, gesien in die blues-gebaseerde melodieë.  Meer emosioneel as cool jazz, minder sentimenteel en vredevolle emosies.  Eenvoudiger as bebop.  Meer variasie in begeleidingspatrone.  Minder van die bekende wysies se akkoordprogressies is gebruik.  Donkerder en swaarder toon kwaliteit.  Meer klem op swing ritmes en harder dromklank. Kunstenaar en werk: Julian “Cannonball” Adderley – Mercy, mercy, mercy John Coltrane – Mr P.C. Clifford Brown – Joy Spring OF Cool Jazz  Was reaksie teen bebop;  Gebruik nuwe instrumente soos die fluit, tjello en Franse Horing.  “Cool” dui op ʼn meer ontspanne, kalmer en beheersde benadering tot die styl;  Sagter toonkleur;  Gebruik van lirieke;  Groot klem word gelê op kontrapuntale tegniek, wat ʼn direkte uitvloeisel van Barokmusiek was.  Het baie staatgemaak op noukeurige verwerkings.  Stadiger, bluesy jazz met sagter timbres, stadiger tempi en groter ritmiese ondertone. Daar was meer staatgemaak op timbre as spoed en korrektheid. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 45 Kunstenaar en werk: Chet Baker – New Morning Blues Gerry Mulligan – Walking Shoes Lee Konitz – Sub-conscious Leo OF Bebop  Die term is afkomstig van die kort, onreëlmatige sterk-geaksentueerde polse wat onverwags deur die basdrom gespeel word.  Word gespeel deur klein orkeste – 4 spelers.  Tipiese instrumentasie - saksofoon, trompet met ondersteuning van die ritme-afdeling wat bestaan uit klavier, bas en perkussie.  Gebaseer op vinnige, gekompliseerde improvisasies met vinnige, onvoorspelbare note en ongewone harmonieë.  Gebruik dikwels poliritmes.  Polsslag word dikwels gegee deur pizzicato bas en groot “suspended” simbaal.  Die drommer speel onreëlmatige polsslae.  Ritmes varieër meer en is meer onvoorspelbaar as in vroeë jazz.  Die uitvoering begin en eindig met ʼn hooftema wat deur 1 of 2 persone in unisoon gespeel word.  Elke instrument in die ritme-afdeling is belangrik. Drommers was toegelaat om soliste te wees.  Melodieë was gefragmenteerd.  Akkoorde van welbekende wysies is gebruik.  Groot spronge of intervalle is gebruik.  Onreëlmatige frasering.  Skielike of onverwagse veranderinge in die melodie. Kunstenaar en werk: Charlie Parker – Yardbird suite Dizzy Gillespie – Salt Peanuts Thelonius Monk – Misterioso 2 eienskappe per styl = 2 x 2 = 4 punte 1 komponis per styl = 2 x 1 = 2 punte 1 verteenwoordigende werk = 2 x 1 = 2 punte (8) [10] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 46 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 12 As ʼn navorser skryf jy ʼn verhandeling oor Vrye en Avant Garde Jazz en beide style se styleienskappe. Identifiseer ten minste EEN kunstenaar en ʼn verteenwoordigende werk van enige een van die style. Antwoord: Free Jazz  Die styl het sy oorsprong in die VSA en word geassosieer met die 1950’s styl van Ornette Coleman en Cecil Taylor en die latere werke van die saksofoon-speler, John Coltrane. Nog pioniers was Charles Mingus, Eric Folphy, Albert Ayler, Archie Shepp, Joe Manen, Sun Ra.  In 1960 het Ornette Coleman en sy kwartet ʼn nuwe, meer radikale jazz-taal op hul album Free Jazz bekendgestel.  Hierdie revolusionêre styl was in direkte teenstelling met die konvensionele manier hoe jazz standaarde en bekende werke hanteer is.  Soos die avant-garde komponiste van Westerse kunsmusiek bevraagteken het wat “musiek” is, het vrye jazz die basiese beginsels van tradisionele jazz bevraagteken.  Hierdie jazz-styl is nie op tradisionele vorms of akkoordpatrone gebaseer nie  Musikante kon vrylik in hul groep improviseer sonder ‘n vooropgestelde melodie, vorm of harmoniese struktuur.  Hierdie styl is hoog aangeslaan deur kritici as gevolg van die esoteriese natuur.  Vrye Jazz is omtrent heeltemal spontaan en is nie op reëlmatige vorms en vasgestelde akkoordpatrone gebaseer nie.  Sonder ʼn reëlmatige maatslag met heelwat accelerandos en ritardandos.  Gespeel deur ʼn kleiner groep musikante.  Behou ʼn algemene pols en swing.  Harmoniese struktuur waarop die improviseerders ʼn solo speel, bestaande uit diatoniese afwisselende dominant- en bluesfrases.  Gebruik onkonvensionele klanke op hul instrumente.  Tipiese instrumente: saksofoon, trompet, tromboon, klavier, kitaar, kontrabas en tromme.  Hierdie styl was nie kommersieël lewensvatbaar nie en die styl se gewildheid het begin afneem.  Die World Saxophone Quartet het later ʼn meer suksesvolle vermenging van vry en swing jazz-style gehad. Avant-garde Jazz  Avant-garde jazz is; ʼn samestelling van avant-garde kunsmusiek en komposisies wat jazz bevat.  Klink baie dieselfde as vrye jazz;  Basiese en baie belangrike verskille tussen die twee style.  Vrye jazz gebruik slegs improvisasie, terwyl Avant-Garde Jazz gebruik maak van ʼn voorafbeplande improvisasie-struktuur.  Dit kan vooraf gedeeltelik noot vir noot gekomponeer word.  Uitdrukking van die “stem” of “klank” van die musikant. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 47 Eienskappe van oorvleueling en verskille  Vrye jazz word ook vrye improvisasie genoem;  Belangrikste eienskap is die gekombineerde improvisasies;  Die kunstenaar kan ook as solis optree;  Vrye jazz skep tekstuur eerder as melodiee en word melodiese gebare genoem;  Vrye jazz is atonal en gebruik geen spesifieke akkoordprogressies van ʼn toonaard nie;  Gebruik jazz idiome.  Het uitdrukking gegee aan die klank of stem van die musikant in teenstelling met die klassieke tradisie waarin die kunstenaars die gedagtes van die komponis moes interpreteer.  Onkonvensionele klanke van instrumente.  Geen standaard tydmaatteken nie. Tromspelers van vrye jazz het ʼn eiesoortige ritme ontwerp waarvan verskillende metrums terselftertyd gespeel kon word.  Coltrane het modale improvisasie bekendgestel en ge-eksperimenteer met atonaliteit en dissonansie. Kunstenaar en werk: John Coltrane – Song of Praise Ornette Coleman – Free Jazz Charles Mingus – Passions of a man Vrye jazz eienskappe = 3 punte Avant-garde jazz eienskappe = 3 punte Eienskappe van oorvleueling en verskille = 2 punte Kunstenaar en werk van enige van die twee style = 2 punte (10) [10] TOTAAL AFDELING D: 30 OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 48 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) AFDELING E: INHEEMSE AFRIKA-MUSIEK (IAM) VRAAG 13 13.1 Kies EEN van die onderstaande kundiges van Suid-Afrikaanse musiek. Skryf ʼn kort paragraaf oor die styleienskappe van en tradisionele invloed op die musiek van jou gekose kundige.  Mama Madosini  Princess Magogo  Johannes Mokgoadi  Joe Mokgotsi  Alex Mathunyane le Dinakangwedi Antwoord: Mama Madosini  Haar musiek volg die melodiese kurwe van die gesproke woord.  Die stembuigings en kontoer van die melodie het nie net musikale betekenis nie, maar dra ook die letterlike betekenis oor.  Omdat al die stemme nodig het om dieselfde verbuigings te gebruik om dieselfde betekenis te weergee, moet die harmonieë in ʼn parallelle rigting beweeg.  Die oorgangstyl van hierdie samewerkings inkorporeer tradisionele jazz idiome en instrumente.  The Songs of Madosini is ʼn mini-oratorium wat ten doel het om haar kuns te vier;  Is saamgestel uit ʼn keurspel van haar liedere, wat sy lewendig uitvoer vir onkonvensionele konsertsituasie uitvoer; OF Prinses Magogo  Sy het haarself as ʼn outoriteit op die gebied van Zoeloe-musiek, -tradisies, geskiedenis en volksverhale beskou.  Sy was ʼn lofsanger (imbongi), ʼn rol vir mans gereserveer en het die ughubu (ʼn geboë snaarinstrument met ʼn kalbas as resonator) bespeel, sowel as die isithontolo (ʼn tipe boog).  Sy het menige jong sangers opgelei en so die bewaring van tradisionele Zoeloe-musiek verseker.  Daar is ʼn opera genaamd Princess Magogo kaDinizulu oor haar lewe geskryf deur Mzilikazi Khumalo.  Magogo het baie bestaande Zoeloe liedere en volsverhale verwerk en geïmproviseer, dit uitgebrei en begelei met die ughubu.  Sy het haar rol as lofsanger gebruik om oor haar ongelukkige huwelik, asook die Zoeloenasie se lewens te beween.  Haar musiek is deur tradisionele en inheemse geestelike idiome beïnvloed. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 49 Johannes Mokgoadi (ook bekend as Mokgwadi)  Johannes Mokgoadi is bekend as harpspeler, liriekskrywer, komponis en verwerker van tradisionele musiek.  Hy was tradisionele geneser en waarsêer van die Bapedi stam en is ook bekend vir sy waarseggende digkuns.  Waarseggende gedigte is gehul in geheimhouding, aangesien dit bedoel is om na geluister te word en nie gelees te word nie, as kommunikasie met die voorvaders en nie as opvoermateriaal vir ʼn gehoor nie.  Mokgoadi se digkuns word oorgedra in ʼn spesiale tipe dreunsang wat dit dan verander na lied-gedigte.  Hy was altyd begelei deur ʼn groep jong vroue, wat dipela speel terwyl hy gespeel en as hoof solis gesing het. OF Joe (Kolie) Mogotsi  Hy het die orkes gestig wat bekendheid as een van SA se mees uitstaande groepe sou verwerf, naamlik The Manhattan Brothers.  Hul het ʼn mengsel van Amerikaanse nommers uit musiekblyspele uitgevoer;  Hy het ook gospel musiek en spirituals, jazz en swing en populêre musiek van Solomon Linda se The Lion sleeps tonight uitgevoer;  Mogotsi se verwerking van Quongqothwane (Click Song) is so sterk geassosieer met Miriam Makeba, dat mense geglo het dat sy dit self geskryf het.  In the laat 1950’s was Mogotsi verantwoordelik vir die musiekblyspel King Kong, baie gewild in Suid-Afrika en is daarna vir 8 maande uitgevoer in Londen in 1961.  In 2002 het hy en sy vrou sy outobiografie saamgeskryf en genoem: Mantindane: "He Who Survives": My life with the Manhattan Brothers. OF Alex Mathunyane le Dinakangwedi;  Alex Mathunyane is hoofsolis;  Hy het agtergrondsgroep dames waarvan twee ook dromme speel.  Die groep tradisionele sangers en dansers wat saam met hom optree, word genoem Dinakangwedi.  Sy musiek is gebaseer op ʼn koraal idiom.  Hy sluit altyd danse by sy optredes in wat gebaseer is op tradisionele Sepedi danse. 5 korrekte feite = 5 punte (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 50 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) 13.2 Verduidelik die gebruik van ululasie in verskillende kulture. Antwoord:  Dit word hoofsaaklik met vroue geassosieer;  Word gewoonlik tydens feesvieringe uitgevoer;  Jode gebruik dit tydens seremonies soos besnydings, bar mitzvahs en troues;  In Afrika-Christelike kerke om lofprysing te versterk;  In die Midde-Ooste word dit met begrafnisse vereenselwig;  Dit kom sterk voor in die uitvoering van Afrika-musiek;  Word dikwels saam met handeklap as ʼn vorm van gehoordeelname gebruik. 5 korrekte feite = 5 punte (5) [10] EN VRAAG 14 14.1 Daar is ʼn sekere protokol wat nagekom moet word om inheemse danspraktisyns te nader. Noem VIER protokol-reëls wat belangrik is in die proses. Antwoord:  Jy moet eers ʼn lid van die groep nader wat jy graag wil besoek om vas te stel wat hul protokol behels;  Mag dalk deur die ouer mense van die gemeenskap moet werk;  Mag dalk deur die tradisionele leier van die gemeenskap moet werk;  Weet watter postuur om te handhaaf;  Volg korrekte gedragskode;  Indien dit nie nagevolg word nie, word dit as disrespekvol beskou en mag daar nie weer ʼn geleentheid wees om met die mense die praat nie. 4 korrekte feite = 4 punte (4) 14.2 Wat is die goue reël van protokol? Antwoord: Om te praat slegs wanneer daar met jou gepraat word. Korrekte feit = 1 punt (1) 14.3 Beskryf die taboes wat van toepassing is om sekere seremonies en danse te mag observeer van sommige kulturele groepe. Antwoord:  Sekere danse en seremonies is slegs vir ʼn kulturele groep gereserveer en kan slegs deur sekere groepslede waargeneem word;  Geen foto’s of opnames mag gemaak word by geslote byeenkomste nie;  Indien wel, moet eksplisiet toestemming gegee word;  Maak seker, al is daar die nodige toestemming gegee vir opnames of waarneming, dat alle inligting wat ingewin word, gedeel mag word met ander mense. 2 korrekte feite = 2 punte (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 51 14.4 Verduidelik die gebruik van ʼn musiekinstrument in sekere danspraktyke. Antwoord:  Musiekinstrumente is dikwels gereserveer vir die gebruik deur sekere groepe;  Die groepe is byvoorbeeld volwasse mans of dames;  Voor ʼn instrument bespeel word, moet die betekenis van die instrument geëer word;  Sosiale status van die instrument moet ook geëer word. 3 korrekte feite = 3 punte (3) [10] EN VRAAG 15 Kies EEN van die volgende inheemse style en verduidelik die stamoorsprong van die werk. Definieer die werk en identifiseer die kunstenaars. Beskryf die instrument(e) wat gebruik word as begeleiding van jou keuse. Voeg ʼn eienskap by, asook ʼn tipe lied wat geskryf is vir jou keuse van werk.  Kiba/Mmapadi  Indlamu  Famu  Mxongolo  Tshikona  Thsigombela Antwoord: Kiba/Mmapadi: Pedi  Die word kiba beteken om tyd te hou of in tyd te stamp.  Dit beskryf een van die bekendste Pedi-danse.  Die dans word gewoonlik uitgevoer tydens feevieringe, soos troues of by partytjies.  Dit word uitgevoer deur mans sowel as vroue, en elke geslag het hul eie weergawe hiervan.  Die dansers speel aluminiumpype van verskillende toonhoogtes.  Dit word begelei deur tromme. Die vroue se danse:  Word deur volwasse vroue, sowel as jong meisies uitgevoer;  Volg ʼn anti-kloksgewyse beweging;  Bewegings is meestal vorentoe en agtertoe, soms met ʼn sywaartse tree.  Word begelei deur meropa tromme wat gemaak word van hout, oliehouers of melkkanne;  Die danse word begelei deur liedjies bekend as koša ya dikhuru (losweg vertaal as “kniedans”);  Tydens die dans is die vroue geklee in hul tradisionele gesmokte rokke, wat eers gedra mag word ná hul inisiasieproses voltooi is. Die mans se danse:  Met betrekking tot die ruimtelike bewegings, stem die mans se danse baie ooreen met die vroue s’n;  Die uitsondering is dat die mans se danse begelei word deur dinaka-fluite, aluminium fluite van verskeie toonhoogtes;  Die blasers speel ʼn dalende melodie wat die vokale liedere naboots;  Die mans dra dikwels tradisionele Skotse rokkies met bypassende ampsierade. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 52 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) OF Indlamu: Zoeloe:  Tradisionele dans geassosieer met die Zoeloe-kultuur;  Begelei deur tromme en pype;  Nuwe ontwikkellings bring slaginstrumente soos klokkies, skudkokers en imbomu (ʼn blaasinstrument van plastiek) in;  Die ritmiese strukture is ingewikkeld en akrobaties van aard;  Word met werkersklas en nie koninklikes nie, vereenselwig;  Dis afkomstig van oorlogsdanse as gevolg van die gebruik van stoke en skilde;  Fokus is op vooruitgang en afsondering;  Vry van Westerse invloede en kern van Zoeloe-identiteit;  Begelei deur verskeie tromme en fluitjies;  Word dikwels by troues deur mans as indlamu en vroue as ingoma uitgevoer. Die vroue se danse:  Is baie dieselfde as die mans s’n;  Word op twee maniere uitgevoer: o Ongetroude meisies lig hul bene hoog en dra dikwels kort rompies sonder ʼn bostuk; o Getroude vroue tree meer welvoeglik op: hul lig nie hul bene hoog op nie en is altyd ten volle geklee; Die mans se danse:  Hul dra tradisionele drag wat simbolies is van die oorlogsdanse van die krygers;  Die uitrusting bestaan uit velle (amabeshu), kopringe, seremoniele lyfbande, enkelratels, skilde, knopkieries, spiese, ens. en is ʼn vereiste om aan die dans te mag deelneem;  Nog voorvereistes is ʼn gesonde postuur en presiese tydsberekening;  Is ʼn presies-uitgewerkte reeks bewegings met die focus op krag en wapenbeheer;  Die bewegings bestaan uit kamma-aanvalle wat op ʼn onsigbare vyand gemik word. OF Famo: Sesotho:  Die woord famo word vereenselwig met ʼn sangtipe van Sotho-vroue waarin die sangstuk haar lewensverhaal vertel;  Is nie tradisionele musiek nie, maar word as ʼn proletariese vroue-lied beskryf, en word met die werkersklas vereenselwig;  Die famo-dans word oorspronklik geassosieer met losbandige vroue wat migrerende mynwerkers van Lesotho na die myne in Johannesburg vergesel het;  Die woord famo beteken om die neusvleuels te sper of om ʼn mens se kledingstukke in die lug te gooi;  Word gekenmerk deur vroue wat hul rompe oplig om uitlokkende effekte te skep;  Is solodans en nie groepsdans nie;  Is bedoel om mans uit te lok;  Is in shebeens uitgevoer en uitlokkende liedere is gesing tydens die dans;  Die danser word deur tromme, bas, trekklavier of konsertina begelei;  Oorspronklik is tradisionele instrumente gebruik, maar die trekklavier en konsertina is gou opgeneem om mense meer vertroud met die stadslewe te maak;  Die dans se musiek is ook nie tradisioneel nie; Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 53  Die styl of marabi wat op die traporrel begelei word, of focho.  Die meerderheid famo-danseresse is in 1963 na Lesotho teruggestuur;  Het gelei tot die stigting van famo-ensembles wat die musiek en sang in die shebeens voortgesit het;  Word steeds met die stadlewe vereenselwig. OF Mxongolo: Tsonga:  Dans word hoofsaaklik deur mans uitgevoer;  Begelei deur mans wat tromme, horings en ander musikale instrumente soos die mbila (timbila) bespeel;  Vroue staan gewoonlik agter die mans en klap hande en sing saam met die begeleidingsinstrumente;  Dans vereis dat dansers baie fiks en soepel vir optredes moet wees want hul moet bollemakiesies, skoppe en stampe uitvoer;  Word geglo die dans het ontstaan om die mans vir oorlog voor te berei en daarom sluit die drag ʼn spies en ’n skild in;  Vandag word die dans gebruik tydens ku lovola onderhandelings (betaling vir die bruid) om die betalings te vier of tydens mthimba (tradisionele troues);  Instrumente is tromme (xigubu) en word van ʼn boomstomp en springbokvel gemaak;  Deesdae word meer sintetiese material gebruik;  Ander instrumente is swingomana (kleiner tromme deur een persoon bespeel) en mhalamhala (ʼn springbokhoring). OF Tshikona: Venda  Word deur die Venda nasie as hul Nasionale dans beskou;  Word tradisioneel uitgevoer tydens belangrike formele seremonies van die koninklike weermag op die versoek van die heerser;  Vandag word dit tydens belangrike vieringe en seremonies uitgevoer, maar ook as vermaak;  Elke Venda seun en man moet hierdie dans een of ander tyd in hul lewens leer;  Die dansers beweeg kloksgewys om die tromme (ngoma) terwyl hul op die rietfluite (nanga) speel, elke danser met sy eie aangewese noot;  Nog ʼn belangrike instrument is die koedoehoring (kwhatha/phalaphala);  Die bewegings behels stap en skoffelbewegings. Ten spyte daarvan dat die bewegings eenvoudig lyk, dra die ritmiese verwerkings by tot die ingewikkeldheid dans, want die dansers moet in tyd bly deur die verskillende danspassies uit te voer en hul not nog op die regte tyd te speel om die melodie te vorm;  Die dansers kyk meestal vorentoe in die rigting waarin hul beweeg, maar dit kan verander sodat die dansers na die tromme in die middel van die sirkel kyk, of met hul rûe na die tromme;  Die dans word meestal deur mans uitgevoer, maar weens die gebrek aan mans, word die dans deur vroue sowel as mans uitgevoer. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 54 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) Tshigombela: Venda:  Slegs ʼn dans vir meisies of vrou ens.;  Soortgelyk aan die tshikona;  Oorspronklik deur ongetroude meisies gedans, maar het na 1970 verander weens veranderinge in die Venda-gemeenskap;  Die heerser oefen streng beheer uit oor die dans en die dans simboliseer die heerser se outoriteit;  Het redelike vinnige tempo en bestaan uit twee dele;  Eerste deel is soortgelyk aan die tshikona – die dansers beweeg kloksgwys om die trom terwyl hul skopbewegings uitvoer;  In die tweede deel vorm die dansers groepe van twee of drie;  Die pype word nie tydens hierdie deel bespeel nie;  Vir hierdie dans dra die vroue kralerompe, onderbaadjies, handdoeke, beenratels en kostuumjuwele om hul bewegings te beklemtoon. Stamoorsprong = 2 punte Definisie van werk = 2 punte Kunstenaar = 1 punt Instrumente = 2 punte Eienskap = 2 punte Tipe lied = 1 punt (10) [10] TOTAAL AFDELING E: 30 EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2018) MUSIEK V1 55 AFDELING F Kandidate wat in WESTERSE KUNSMUSIEK spesialiseer, moet VRAAG 17 EN 18 beantwoord. Kandidate wat in JAZZ spesialiseer, moet VRAAG 16 EN 18 beantwoord. Kandidate wat in INHEEMSE AFRIKA-MUSIEK spesialiseer, moet VRAAG 16 EN 17 beantwoord. VRAAG 16: OORSIG VAN WESTERSE KUNSMUSIEK Kies ʼn beskrywing/definisie van KOLOM B wat ooreenstem met die musiekterm/genre/styl in KOLOM A. Skryf slegs die letter (A – E) in die spasie wat voorsien word op die vraestel, bv. 16.6. F. KOLOM A KOLOM B (BESKRYWING) (MUSIEKTERM/GENRE/STYL) 16.1 Klassiek A Komposisie vir solostem en klavier 16.2 Barok B Twintigste-eeuse musiek 16.3 Kleurvolle, onstabiele akkoorde C J.S. Bach 16.4 D Komposisietegniek van voorkeur is Neo-Klassisisme, Serialisme variasie 16.5 Kunslied E Romantiese era 16.1 D 16.2 C 16.3 E 16.4 B 16.5 A (5) [5] VRAAG 17: OORSIG VAN JAZZ Kies ʼn beskrywing/definisie van KOLOM B wat ooreenstem met die musiekterm/ genre/styl in KOLOM A. Skryf slegs die letter (A – E) in die spasie wat voorsien word op die vraestel, bv. 17.6. F. KOLOM A KOLOM B (BESKRYWING) (MUSIEKTERM/GENRE/STYL) 17.1 A Uitvinders van die jazz-tradisie in Suid- Jazz kombinasie Afrika 17.2 Jazz Epistles B Trompetspeler 17.3 Jazz oorsprong C Jazz-orkes 17.4 Doel om te vermaak D VSA 17.5 Hugh Masekela E Luisterplesier en dansdoeleindes 17.1 C 17.2 A 17.3 D 17.4 E 17.5 B (5) [5] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 56 MUSIEK V1 (EC/NOVEMBER 2018) VRAAG 18: OORSIG VAN INHEEMSE AFRIKA-MUSIEK Kies ʼn beskrywing/definisie van KOLOM B wat ooreenstem met die musiekterm/genre/ styl in KOLOM A. Skryf slegs die letter (A – E) in die spasie wat voorsien word op die vraestel, bv. 18.6. F. KOLOM A KOLOM B (BESKRYWING) (MUSIEKTERM/GENRE/STYL) 18.1 Mbaqanga A Isighubu 18.2 Tradisionele musiek B Qongqothwane 18.3 Geen notasie C Kulturele konteks 18.4 Membranofoon D Suid-Afrikaanse styl 18.5 Miriam Makeba E Mondelinge oordrag 18.1 D 18.2 C 18.3 E 18.4 A 18.5 B (5) [5] TOTAAL AFDELING F: 10 GROOTTOTAAL: 120 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief