Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2020 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12202016 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2020, 16 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2020

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) NGWANAITSEELE 2020 KAEDI YA GO TSHWAYA MADUO: 100 Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 16. Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (MADUO A LE 50) ELA TLHOKO:  Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A).  Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.  Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.  Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele (Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go -Thulaganyo ya botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo dikakanyo tsa mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go ipaakanyo kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa -Temogo ya -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga maitlhomo, lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana baamogedi le dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo bokao matseno, mmele le mmele le bokhutlo bokhutlo 30 MADUO 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go Maemo a a kwa tlase manontlhotlho, mme e tlhamilweng ka itumedisang, mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele -Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e -E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno, tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo matseno, mmele le bokhutlo Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA PUO YA GAE [MADUO A LE 50] (TSWELETSO) Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, RUNA Maemo a a kwa godimo tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di setaele le tlotlofoko maikaelelo, baamogedi le maleba thata le maleba le maikaelelo, maleba le maikaelelo, bomaleba jwa tsona bo -Segalo, rejisetara, bokao ka maemo a a kwa maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao baamogedi le bokao kwa tlase le maikaelelo, setaele le tlotlofoko godimo le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya baamogedi le bokao tse di maleba go -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata -Puo ga e maikaelelo/ maemo a a tlhaolegileng ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopo le tiriso ya tlhaloganyesege ditlamorago le -Segalo se se nang le -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a mafoko e e seng maleba -Tlotlofoko e nnye thata, bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go -Tlotlofoko e mme e dira gore go nne -Tlhopho ya mafoko -Ga go na diphoso tsa thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng lekanyeditswe thata thata go tlhaloganya -Tiriso ya puo le le tsa mopeleto ka gotlhe -Puo e tlhamilwe ka melawana, tiriso ya -Puo e e manontlhotlho ya matsetseleko matshwao a puiso, maemo a a kwa godimo thutapuo le 12–13 10 7 4 Maemo a a kwa tlase mopeleto -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e 15 MADUO segalong -Segalo se se siameng tsepamo mennye kgotsa ga e teng -Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka gotlhelele le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e -E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota mopeleto malepa a tlhotlheletso -E tlhamilwe bontle 5 4 3 2 0–1 KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa setlhogo dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela -Diponagalo tsa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -E lomagane -Dipolelo, ditemana tse di -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di setlhangwa -Dipolelo le ditemana di bopilwe -Dipolelo le ditemana di bopilweng sentle fosagetse fosagetse -Kago ya ditemana bontlentle a latelana, di a -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e tlhoka le go tlhangwa ga farologana tlhaloganyo tlhaloganyo tlhaloganyo dipolelo 5 MADUO Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [MADUO A LE 25] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta -Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa -Kokoanyo ya dikakanyo botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo gore go rulaganngwe gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng, mme kwalo e kgoreletsegileng ka go Maitlhomo, baamogedi, -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go diponagalo/melawana le ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng tiriso wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo MADUO 15 -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa ga matlho melawana ya sebopego setlhogo rileng go go tseneletseng -Sebopego se se maleba gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di -Segalo, rejisetara, maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso -Tiriso ya puo le -Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso melawana bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane -Tlhopho ya mafoko -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba -Matshwao a puiso le gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo mopeleto tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota MADUO 10 diphoso Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 1.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Ipabalelotseleng ke boikarabelo jwa mongwe le mongwe. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo.  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele (go dumelesege) gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe  Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se a itlhophetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo.  Tlhagiso ya dintlha tse di supang boikarabelo jwa ipabalelotseleng.  Tlhagiso ya mosola wa go ipabalela mo ditseleng.  Tlhagiso ya ditlamorago tsa go ipabalela le go sa ipabalele mo ditseleng.  Tshobokanyo ya dintlha le go supa maikutlo a gagwe. [50] 1.2 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Fa nka falola ditlhatlhobo tsa bogare jwa ngwaga … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya  Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore.  Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa.  Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako e e fetileng.  Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se a itlhophetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo.  A tlhagise botlhokwa jwa go falola ditlhatlhobo tsa bogare jwa ngwaga.  A tlhagise boitumelo jo a ka bo bonang ka go falola ditlhatlhobo tse.  A ete a ama dikungwelo tse a ka di bonang ka go falola ditlhatlhobo tse.  A tlhagise ditlamorago le diphetogo tse di ka bakwang ke go falola.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] 1.3 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka ga mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Ditlhopho tsa 2019. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:  Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng.  Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.  Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.  Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo.  Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se a itlhophetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo.  A tlhagise letlha la ditlhopho le mofuta wa tsona.  Tlhagiso ya ditiragalo tse di amanang le ditlhopho tsa 2019.  Tlhagiso ya ditlamorago le diphetogo tsa ditlhopho tseo.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.4 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa go nna kgatlhanong le sengwe se setlhogo se buang ka ga sona, kemo ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong. Sekao sa setlhogo: A kgololosego e dirile gore batho ba latlhegelwe ke botho jwa bona? Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore.  Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore.  E tlhagise matlhakore a mabedi a a farologaneng a ngangisano e e rileng.  E lebelele kemo ya botlhe, fela mokwadi a itebelele ka dinako dingwe  Puo e nne e e tsosang maikutlo.  Ngangisano e dire tlhaloganyo e e utlwalang  Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se a itlhophetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo.  A tlhagise ditiragalo tse di supang go latlhegelwa le go sa latlhegelwe ke botho ga batho ka ntlha ya kgololosego.  A tlhagise ditlamorago tsa ditiragalo tsa go latlhegelwa le go sa latlhegelwe ke botho.  Tlhamo e tlhagise se se ka diriwang go godisa botho kgotsa go thibela go latlhegelwa ke botho.  A supe maikutlo le ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] 1.5 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme a nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Ikonomi kgotsa itsholelo ya naga ya rona e ka tokafala fa moporesidente e ka nna mosadi. Dumela kgotsa o ganetse. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano:  Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi.  A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se.  Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo.  Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tiriso ya puo. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya  Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.  Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng.  Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se a itlhophetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo.  Tlhamo e tseye letlhakore la go dumela kgotsa go ganetsa.  Tlhagiso ya ntlhakemo le go e dibela ka bosupi jo bo rileng.  A tlhagise molemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe.  Tlhagiso ya dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe ka setlhogo.  Tlhagiso ya tshikinyo ya se se ka dirwang go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe. [50] 1.6 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Ga ke a ka ka itse … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo.  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe  Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se a itlhophetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo  A tlhagise ditiragalo tse di senolang bonnete jwa go sa itseng ga gagwe (jwa setlhogo se).  Tlhagiso ya ditlamorago tse di nnileng gona ka go sa itse.  Tlhagiso ya gore go ka dirwa eng fa go ntse jaana kgotsa gore go se nne jaana.  Bokhutlo jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.7 1.7.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo.  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.  Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:  Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng.  Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.  Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.  Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo.  Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setshwantshong se. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo.  A tlhagise mabaka a a tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong.  A tlhagise ditlamorago tsa maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong.  Thotloetso go baagi go rotloetsa se se mo setshwantshong.  Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.7.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo.  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.  Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:  Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng.  Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.  Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.  Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo.  Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setshwantshong se. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona.  Tlhaloso ya setlhogo  A tlhalose ditlhokego tsa se se diragalang mo setshwantshong.  A tlhagise mabaka a a tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong.  A tlhagise ditlamorago tsa maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong.  Thotloetso go baagi mabapi le se se diragalang mo setshwantshong.  Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng e ka nna wa losika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa, keleletsomasego jalojalo. Palo ya mafoko a lona e nne 180-200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la botsalano:  Lekwalo le, le leleele, ka lona motlhatlhojwa o buisana le balosika, ditsala le bangwe fela ba a ka neng a itsane nabo.  Go se ka ga nna le diphoso tsa mofuta ofe mo lekwalong le.  Motlhatlhojwa a ka ya lolololo ka dikgang tse a batlang go di tlotla.  A kwale matseno a a ngokang mmuisi go buisa lekwalo le go supa motho yo a mo kwalelang.  Motlhatlhojwa a kwale aterese ya mokwadi fela. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:  Aterese e le nngwe (ya mokwadi).  A tlhagise kgaisano e a e fentseng.  A tlhagise ipaakanyo ya gagwe mo kgaisanong e e fetileng gore a feletse a tlhophilwe.  A tlhagise maikaelelo a gagwe ka dikgaisano tse di tlang tsa kontinente.  A ka tlhagisa ditlhokego tsa go tlhophiwa mo setlhopheng se se yang go emela naga.  Bokhutlo e nne jo bo tlhagisang boitumelo jwa gagwe ka se se diragetseng le se se tlang. [25] 2.2 LEKWALO LA SEMMUSO Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng. Mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa mongwe: a ka ngongorega, a akgola kgotsa a gomotsa mo maemong a mangwe. Palo ya mafoko a lona e nne 180-200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la semmuso:  Lekwalo le, le le khutshwane, le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang kgotsa se se kopiwang.  Ditlhokego tse di farologaneng tsa lekwalo la semmuso di tlhagisiwe ka tlhomamo (popego le setaele).  Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.  Puo e tlhamalale, e lebe kgankgolo e e leng maitlhomo a gago.  Le supe bokhutlo jo bo tlhamaletseng, mme bo latelwe ke sefane le ditlhakaina tsa mokwadi. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:  Diaterese tse pedi (ya mokwadi le moamogedi).  Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe.  Thadiso ya tiragalo ya go šwa ga mogwaafatshe kgotsa mokhukhu.  A tlhagise thuso e a e kopang mo go rrakgwebo.  A tlhagise mabaka a a dirang gore a kopele bana ba thuso.  Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.  Tlhagiso ya leina/ditlhakaina le sefane. Dinomoro tsa mogala. [25] 2.3 PUO Puo ke karolo ya botlhokwa ya go fatlhosa. Mo mabakeng a mantsi motho o neelana ka puo mo dikopanong kgotsa meletlong. Puo ya go bua le setšhaba e farologana le fa o bua le setlhotšhwana sa batho. Palo ya mafoko a yona ke 180-200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo:  Maikaelelo a kopano  Mofuta wa kopano e o yang go bua kwa go yona.  Puo e tshwanetse go ngoka bareetsi fa e simololwa.  Dintlha di tshwanetse go agiwa ka tolamo go tila go phatlalala.  Mmui a tseye bareetsi ba gagwe tsia.  Tiriso ya dipolelo tse dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo.  Tiriso ya dikao tse di tlwaelegileng.  Puo e e tlhagisiwang e nne le matseno, mmele le bokhutlo.  Ditebogo go bareetsi kwa bokhutlong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo sa puo.  Ditumediso go bareetsi le ditebogo go ba ba tlileng kopanong.  Tshimologo e nne maatla e ngoke theetso. E ka nna motlae kgotsa nopolo.  Tlhaloso ya maitlhomo a kopano.  Naya dintlha ka ga kotsi ya metsi a kgeleloleswe mo loagong.  A tlhagise dintlha tsa dilo tse di tlholang bothata jo.  A tlhagise ditogamaano/ditsela tse di ka latelwang go fedisa bothata jo.  Bokhutlo e nne jo bo maleba. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 2.4 PEGELO Pegelo e kwalelwa setheo se se rileng, motlhatlhojwa o neelana ka diphitlhelelo le dikatlanegiso tsa se a neng a laetswe go se dira. Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo:  Leina la setheo, moromedi le moamogedi di tlhagisiwe.  Setlhogo sa pegelo se bolele ka botlalo gore go begwa ka ga eng.  E kwalwa ka pakapheti.  Motlhatlhojwa a tlhagise diphitlhelelo le dikatlanegiso.  Motlhatlhojwa a saene, a supe tiro kgotsa maemo a gagwe le letlha le a kwadileng pegelo ka lona. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo le ditumediso di kwalwe.  Motlhatlhojwa a tlhagise kopo ya go batlisisa a bo a bege dipatlisiso tsa gagwe ka ga batlhankedi ba tsamaiso ya ditlhopho.  Tlhagisa diphitlhelelo go tswa mo dipatlisisong.  Neelana ka dikatlanegiso tsa gore go ka diriwa eng go siamisa dintlha tse lekoko le sa di itumelelang.  Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25] 2.5 ATHIKELE YA MAKASINE Athikele ya makasine ke karolwana ya makasine e batho ba kwalang dikgang dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe. Palo ya mafoko a lona e nne 180-200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo:  Neelana ka setlhogo se se bonalang sentle o bo o tsenye ditlhogwana tse di tlhaloganyegang sentle.  Motlhatlhojwa a dirise mokgwa wa go bua o o totileng motho.  O patelesega gore kgang ya gagwe e ngokele, mme e sa latlhe dintlha tsa botlhokwa.  Simolola ka dintlha tsa botlhokwa thata: mang, jang, leng, kae, goreng le go fitlhela kae.  Dintlha di tlhagisiwe ka boripana le ka tsepamo.  Mokwadi a leke go tlhaeletsana ka mokgwa wa go sa latlhe mooko wa kgang mme o fitlhelela mmuisi.  Sobokanya ka tsepamo kwa ntle le go fitlha boammaaruri.  Leina la mokwadi le tlhagisiwe kwa tshimologong ya athikele. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo e nne se se ngokang, se na le kgogedi.  Mo temaneng ya ntlha a sobokanye dintlha ka ga bolwetse jwa TB.  A tlhagise dipalopalo le dipegelo tsa dipatlisiso tse di dirilweng ka bolwetse jwa TB, le fa e le tsa boitlhamedi.  A tlhagise maikutlo a a renang mabapi le bolwetse jo.  A rotloetse babuisi go ya go itlhola mabapi le bolwetse jo.  A tlhagise ka fa balwetse ba bolwetse jo ba tlhokomelwang ka gona.  A tlhagise molemo wa go dirisa kalafi e e neelwang go tlhokomela balwetse.  A dirise mafoko a a ngokang kgatlhego ya go itekola bolwetse jwa TB. [25] 2.6 MAIKAO/MAIPOLELO (LOKWALOIKITSISO) LE LEKWALOPHELEGETSO Palo ya mafoko a maikao/maipolelo mmogo le lekwalophelegetso ke 180-200 diteng fela, MAIKAO/MAIPOLELO Maikao/Maipolelo (lokwaloikitsiso) ke lokwalo le mokwadi a ipapatsang/ ithekisang ka lona. Lo kwalelwa ditheo le mafapha a puso fa mong a batla tiro. Ke tshedimosetso e e kitlaneng e e maleba thata le mofuta wa tiro e e kopiwang. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa maikao/maipolelo (lokwaloikitsiso):  Lokwalo lo lo tlhagisa dintlha tse di tsepameng.  Lokwalo lo lo kwalwe ka tsela e e leng gore motho yo o sa go itseng a ka kgatlhega fela fa a buisa maikao/maipolelo a gago lekgetlho lwa ntlha.  Tlhagisa tshedimosetso e e lolameng, e tsepame, mme e nne khutshwane.  Tshedimosetso ka mong e nne maleba le ditlhokego tsa tiro.  Supa bokgoni jwa boeteledipele le bokgoni jwa go dira le setlhopha le jwa go dira o le esi fa go kgonagala. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:  Motlhatlhojwa a neele tshedimosetso ka ga; maina, bong, letsatsi la botsalo, dinomoro tsa mogala, borutegi, bokgoni, maitemogelo a tiro jalojalo.  Borutegi  Maitemogelo a tiro e e kopiwang.  Tshedimosetso ya lekwalo la go kgweetsa.  Basupi ba le babedi. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 16 DBE/Ngwanaitseele 2020 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya LEKWALOPHELEGETSO Lekwalophelegetso ke lekwalo la semmuso le le kwalelwang setheo sengwe se go diriwang kopo kwa go sona. Lekwalo le, ke tshobokanyo ya maikaelelo a mokwadi le kopo ya tiro e e phasaladitsweng. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalophelegetso:  Lekwalo le, le le khutshwane, le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang kgotsa se se kopiwang.  Ditlhokego tse di farologaneng tsa lekwalo la semmuso di tlhagisiwe ka tlhomamo (popego le setaele).  Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.  Le supe bokhutlo jo bo tlhamaletseng bo latelwe ke sefane le ditlhakaina tsa mokwadi. Le nne le dinomoro tsa mogala gore go ikgolaganngwe le mokopi. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:  Diaterese tse pedi (ya mokwadi le moamogedi).  Setlhogo sa lekwalo se tlhagise tiro e e kopiwang  Ditumediso di kwalwe.  Kopo e tlhagisiwe ka botlalo le ka boikobo.  Tlhagiso ya kgatlhego ya gagwe mo tirong eo.  Thadiso ya ditlhokego tsa botlhokwa tsa tiro tse a nang le tsona.  A tlhagise tsholofetso ya boineelo jwa gagwe mo tirong eo.  Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.  Tlhagiso ya leina/ditlhakaina le sefane. Dinomoro tsa mogala. [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 100 Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all