Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
MOPHATO 12
SETSWANA PUO YA GAE (HL)
PAMPIRI YA BORARO (P3)
NGWANAITSEELE 2019
KAEDI YA GO TSHWAYA
MADUO: 100
Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 15.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Skip to contentAll 2019 papers 

_hlayiso.com_--eb9fcbab-6ff6-4b95-99be-22115367abe0/v1-37883d34f7f89a578a40/card.webp)



View all
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)




Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo
Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2019, 15 pages. Read online or download the free PDF.
Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · setswana. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Setswana HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Setswana
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 421.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
NSC November Exam 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperQuestion paper (2)
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.2Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.4Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.5Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.6Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
Show all 13 questions
- Question 1.7Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)150 marks
- Question 2.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.2Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.4Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.5Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.6Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE [50 MADUO]
ELA TLHOKO:
Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3 KAROLO YA A).
Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.
Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le
a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.
Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase.
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng
Maemo a a kwa godimo
kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele
(Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di
dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go
-Thulaganyo ya botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo
dikakanyo tsa mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go
ipaakanyo kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa
-Temogo ya -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga
maitlhomo, lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana
baamogedi,le dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo
bokao matseno, mmele le mmele le bokhutlo
bokhutlo
30 MADUO 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go
Maemo a a kwa tlase
manontlhotlho mme e tlhamilweng ka itumedisang mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo
tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng
tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama
maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele
-Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go itumedisa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa
e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e
-E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane
matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno,
tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo
matseno, mmele le
bokhutlo
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara,
RUNA tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko setaele le tlotlofoko ga
Maemo a a kwa godimo
maikaelelo, baamogedi le bokao maleba thata le maleba le maikaelelo, bomaleba jwa tsona di maleba le
-Segalo, rejisetara, ka maemo a a kwa godimo maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao bo kwa tlase ga maikaelelo,
setaele, tlotlofoko tse -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka le bokao -Tiriso e e maleba ya maikaelelo, baamogedi le bokao
di maleba go maemo a a tlhaolegileng -Puo e nonofile le tiriso puo go tlhagisa bokao baamogedi le bokao -Puo ga e
maikaelelo/ -Segalo se se nang le ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Tiriso ya puo ke ya tlhaloganyesege
ditlamorago le bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a maemo a motheo -Tlotlofoko e nnye
-Tlhopho ya mafoko -Ga go na diphoso tsa thutapuo na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go thata thata mme e dira gore
-Tiriso ya puo le le tsa mopeleto ka gotlhe le mopeleto tlhagisa diteng -Segalo, tlhopho le go nne thata go
melawana, tiriso ya -Puo e e manontlhotlho ya -Puo e tlhamilwe ka tiriso ya mafoko e e tlhaloganya
matshwao a puiso, maemo a a kwa godimo matsetseleko seng maleba
thutapuo le mopeleto -Tlotlofoko e
lekanyeditswe thata
15 MADUO 13 10 7 4
Maemo a a kwa tlase
-Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya
tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go puo
segalong -Segalo se se siameng tlhoka tsepamo -Mefuta ya dipolelo e
-Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka mennye kgotsa ga e
le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e teng gotlhelele
-E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le mopeleto lekanyeditsweng ya -Tlotlofoko e e
-E tlhamilwe bontle malepa a tlhotlheletso lekanyeditsweng tota
KAGEGO 5 4 3 2 0–1
-Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse -Go na le dintlha -Dintlha tse di
-Diponagalo tsa
setlhogo dintlhana di maleba dingwe tse di botlhokwa di a tlhaela
setlhangwa
-Dintlhana tse di tlhaolegileng -E Lomagane -Dipolelo, ditemana tse amogelesegang -Dipolelo le ditemana
-Kago ya ditemana le
-Dipolelo, ditemana di bopilwe -Dipolelo, ditemana, di di bopilweng sentle -Dipolelo le ditemana di fosagetse
go tlhangwa ga
bontlentle latelana, di a farologana -Tlhamo e sa ntse e na di fosagetse -Tlhamo e tlhoka
dipolelo
le tlhaloganyo -Tlhamo e sa ntse e na tlhaloganyo
5 MADUO le tlhaloganyo
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [Maduo a le 25]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela
matsetseleko
DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase e -Tsibogelo e senola go
SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e supang kitso ya tlhoka kitso ya diponagalo
se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta wa diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta wa tsa mofuta wa setlhangwa
-Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di botlhale, setlhangwa wa setlhangwa setlhangwa -Bokao jo bo
-Kokoanyo ya dikakanyo tse di gamogileng -E tsepame – ga e a -Go na le tsepamo e e -Ga e a tsepama mme kgoreletsegileng ka go
gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng ya fapoga setlhogo rileng mme e eta e kwalo e fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go
-Maitlhomo, baamogedi, diponagalo tsa mofuta wa -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogo -Diteng le dikakanyo ga di feteletseng
diponagalo/melawana le setlhangwa lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya
tiriso -Kwalo e e tsepameng thadisitsweng sentle gape lomagane mo go dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo
-Diteng le dikakanyo di di tshegetsa setlhogo utlwalang di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa
MADUO 15 lomagane -Sebopego se se -Dintlha dingwe di -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang
-Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse tshegetsa setlhogo ya melawana ya setlhogo
kwa godimo e bile dintlha dinnye -Sebopego se se sebopego -Ga go a dirisiwa melawana
tsotlhe di tshegetsa maleba ka kakaretso -Go tlodisiwa ga matlho ya sebopego
setlhogo fela go na le go sa go go tseneletseng
-Sebopego se se maleba nepagale go go rileng
gape se nepagetse
PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, setaele -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, setaele,
-Segalo, rejisetara, le tlotlofoko tse di maleba setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di tlotlofoko ga di tsamaisane
setaele, maitlhomo, thatathata le maitlhomo, maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye le maitlhomo, baamogedi le
baamogedi le tiriso baamogedi le tiriso maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, baamogedi tiriso
-Tiriso ya puo le -Thutapuo e nepagetse e tiriso -Go diphoso dingwe tsa le tiriso -E phephetha ka diphoso
melawana bile e agegile sentle -Thutapuo e nepagetse ka thutapuo -Thutapuo e e sa gape e tlhakatlhakane
-Tlhopho ya mafoko -E e se nang diphoso kakaretso e bile e agegile -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse -Tlotlofoko ga e maleba go
-Matshwao a puiso le gotlhelele sentle -Diphoso ga di dintsi maitlhomo
mopeleto -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e -Bokao bo kgoreletsegile
MADUO 10 tota lekanyeditsweng tota
-Bogolo ga go na diphoso -Bokao bo kgoreletsegile
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
1.1 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Ruri tselakgopo ga e latse nageng …
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo.
Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
di diragetse.
Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
Matseno e nne a a ngokang.
Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela.
Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se a itlhophetseng sona.
Tlhaloso ya setlhogo ka boripana
Matseno e nne a a ngokang.
Tlhagiso ya ditiragalo tse di mo tseisitseng tselakgopo.
Tlhaloso ya ditiragalo tse di tidisitseng/ tse bakileng go lala nageng.
Tlhagiso ya ditlamorago tsa tselakgopo e e sa latseng nageng.
Tshobokanyo ya dintlha. [50]
1.2 Tlhamo ya tlhaloso
Mofuta o wa tlhamo, o tlhalosa ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Dipula tsa merwalela.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya tlhaloso.
Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa tlhamo ka setlhogo se a se filweng.
Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko mme a a dirise go bontsha maikutlo go
utlwatsa molaetsa.
Go dirisiwe mafoko go bopa le go utlwatsa pono, modumo le kutlo go
tlhalosa mofuta o wa tlhamo.
Puo ya botshwantshi e dirisiwe go tiisa kgang/tiragalo.
Motlhatlhojwa a bontshe fa a tlhaloganya setlhogo se.
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se a itlhophetseng sona.
Tlhaloso ya setlhogo ka boripana.
Matseno e nne a a ngokang.
A tlhagise letlha le ngwaga wa letsatsi la merwalela.
A tlhagise ditiragalo tsa letsatsi leo ka botlalo.
A supe mafelo a a amegileng.
A tlhagise ditlamorago tsa merwalela.
Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50]
1.3 Tlhamo ya maitlhomo
Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa
maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a
eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a
gagwe.
Sekao sa setlhogo: Fa nka ipona ke fetotse seemo sa kwa lapeng …
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya maitlhomo:
Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore.
Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa.
Karolo e kgolo mo tlhamong e e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse
go
bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a
nako e e fetileng.
Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri
le maitemogelo.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se a itlhophetseng sona.
Tlhaloso ya setlhogo ka boripana.
Matseno e nne a a ngokang.
A tlhagise seemo sa kwa lapeng.
A tlhagise tse a tlaa di dirang le ka moo a tlaa di dirang ka teng go
fetola seemo sa kwa lapeng. [50]
A tlhagise ditlamorago tsa go fetola maemo a kwa lapeng.
Bokhutlo jo bo maleba.
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
1.4 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Kgomo mogobeng e wetswa ke namane.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo.
Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
di diragetse.
Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe
Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela.
Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se a itlhophetseng sona.
Tlhaloso ya setlhogo ka boripama
Matseno e nne a a ngokang.
Tlhagiso ya ditiragalo tse di senolang se se kaiwang ke setlhogo ka go
wetswa mogobeng ke namane
Tlhagiso ya ditlamorago tsa go wetswa mogobeng ke namane.
Tshobokanyo ya dintlha. [50]
1.5 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore
Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa
go nna kgatlhanong le sengwe se setlhogo se buang ka ga sona, kemo ya
mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong.
Sekao sa setlhogo: A tiriso ya thekenoloji e nolofatsa dithuto?
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo e e sa tseyeng letlhakore.
Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore.
E tlhagise matlhakore a mabedi a a farologaneng a ngangisano e e
rileng.
E lebelele kemo ya botlhe, fela mokwadi a itebelele ka dinako dingwe.
Puo e nne e e tsosang maikutlo.
Ngangisano e nne le tlhaloganyo e e utlwalang.
Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi.
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se a itlhophetseng sona.
Tlhaloso ya setlhogo ka boripana.
A tlhagise mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa thekenoloji tse di
dirisiwang mo dithutong.
A tlhagise makoa le mesola ya go dirisa thekenoloji mo dithutong.
Tlhagiso ya ditiragalo tse di amang tiriso ya thekenoloji mo dithutong.
Tlhagiso ya ditlamorago tsa tiriso ya thekenoloji mo dithutong.
Bokhutlo bo supe maikutlo le ntlhakemo ya gagwe. [50]
1.6 Tlhamo ya ngangisano
Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme a nganga
ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe.
Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng
go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le
lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka
leitlho la gagwe.
Sekao sa setlhogo: Tshireletsego le pabalesego ya barutwana le
barutabana mo dikolong ke tlhobaboroko. Dumela
kgotsa o ganetse.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya ngangisano:
Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
boitshimololedi.
A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe,
mme a tlhalose se.
Tlhamo e tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwa
ka kgatelelo e kgolo.
Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki
tsa tiriso ya puo.
Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di
tlhagisitsweng.
Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se a itlhophetseng sona.
Tlhamo e tseye letlhakore.
Tlhagiso ya ditiragalo tsa go sirelediwa le go sa sirelediwe mo dikolong.
A tlhagise botlhokwa le matsapa a a ka itemogelwang ka go sirelediwa le
go sa sirelediwe mo dikolong.
A tlhagise ditlamorago tsa go nna le tshireletsego le go e tlhoka mo
dikolong.
A tlhagise kgakololo go ba ba tlhomang le ba ba sa tlhomeng
matsholotshireletso kwa dikolong.
Tlhagiso ya ntlhakemo ya motlhatlhojwa ka setlhogo.
Tshobokanyo e tlhagise ntlhakemo ya motlhatlhojwa. [50]
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
1.7 1.7.1 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e
fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Dikao tsa ditlhogo: ditshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya kanelo.
Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a
dumele gore di diragetse.
Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
Matseno e nne a a ngokang.
Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa
tshimologong go fitlha kwa bofelong.
Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo
jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse
dingwe.
Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a
anela.
Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi
a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:
Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa tlhamo ka setshwantsho
se a se filweng.
Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko mme a a dirise go bontsha
maikutlo go utlwatsa molaetsa.
Go dirisiwe mafoko go bopa le go utlwatsa pono, modumo le
kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo.
Puo ya botshwantshi e dirisiwe go tiisa kgang/tiragalo.
Motlhatlhojwa a bontshe fa a tlhaloganya setshwantsho se.
Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng
sona.
Tlhaloso ya setlhogo ka boripana.
A tlhalose se se ka tswang se tlisitse tiragalo e e mo
setshwantshong.
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
A tlhagise mabaka a a amanang le se se tlhagelelang mo
setshwantshong.
A tlhagise mosola le ditlamorago tsa se se diragalang mo
setshwantshong.
A tlhagise se se ka diriwang go rotloetsa, tokafatsa kgotsa go
efoga maemo a a senolwang ke setshwantsho.
Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50]
1.7.2 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e
fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Dikao tsa ditlhogo: ditshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya kanelo.
Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a
dumele gore di diragetse.
Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
Matseno e nne a a ngokang.
Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa
tshimologong go fitlha kwa bofelong.
Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo
jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse
dingwe.
Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a
anela.
Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi
a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:
Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa tlhamo ka setshwantsho
se a se filweng.
Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko mme a a dirise go bontsha
maikutlo go utlwatsa molaetsa.
Go dirisiwe mafoko go bopa le go utlwatsa pono, modumo le
kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo.
Puo ya botshwantshi e dirisiwe go tiisa kgang/tiragalo.
Motlhatlhojwa a bontshe fa a tlhaloganya setshwantsho se.
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhophetseng
sona.
Tlhaloso ya setlhogo ka boripana.
A tlhagise mabaka a a amanang le se se tlhagelelang mo
setshwantshong.
A tlhagise mosola le ditlamorago tsa se se diragalang mo
setshwantshong.
A tlhagise se se ka diriwang go rotloetsa, tokafatsa kgotsa go
efoga maemo a a senolwang ke setshwantsho.
Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO
POTSO 2
2.1 LEKWALO LA BOTSALANO
Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng e ka nna
wa losika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa,
keleletsomasego jalojalo.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
botsalano:
Lekwalo le, le le leele, ka lona motlhatlhojwa o buisana le balosika,
ditsala le bangwe fela ba a ka neng a itsane nabo.
Go se ka ga nna le diphoso tsa mofuta ofe mo lekwalong le.
Motlhatlhojwa a ka ya lolololo ka dikgang tse a batlang go di tlotla.
Kelelo ya dikakanyo e ngoke mmuisi go buisetsa pele go tloga kwa
tshimologong go ya kwa bokhutlong.
Motlhatlhojwa a kwale aterese ya mokwadi fela.
Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela.
Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:
Aterese e le nngwe (ya mokwadi).
A tlhagise maikutlo a gagwe ka thuso/kemonokeng e a e boneng go tswa
mo go morutabana.
A tlhagise ka moo thuso ya morutabana e mo tswetseng mosola ka teng
le maikaelelo a gagwe ka isago.
A tlhagise ditebogo tsa gagwe ka botlalo.
Bokhutlo e nne jo bo maleba. [25]
2.2 LEKWALO LA SEMMUSO
Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang modiredi wa setheo sengwe se se
rileng. Mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa
mongwe: a ka ngongorega, a akgola kgotsa a gomotsa mo maemong a
mangwe. Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
semmuso:
Lekwalo le, le lekhutshwane, le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang
kgotsa se se kopiwang.
Ditlhokego tse di farologaneng tsa lekwalo la semmuso di tlhagisiwe ka
tlhomamo.
Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.
Leba kgankgolo e e leng maitlhomo a gago.
Puo e tlhamalale.
Le supe bokhutlo jo bo tlhamaletseng bo latelwe ke sefane le ditlhakaina
tsa mokwadi.
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:
Diaterese tse pedi (ya mokwadi le moamogedi).
Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe.
Tlhagiso ya maitlhomo a go kwala lekwalo la tebogo.
A leboge mokhuduthamaga ka tiro e e manontlhotlho ya go thankgolola
leano la tshireletso mo dikolong a bo a mo itumelele.
Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.
Tlhagiso ya leina/ditlhakaina, sefane le dinomoro tsa mogala. [25]
2.3 LENANEOTEMA LE METSOTSO YA KOPANO
Lenaneotema le metsotso ke karolo ya botlhokwa ya go tlhaeletsana. Ke
kitsiso le kgobokanyo ya dintlhakgolo tse go tlileng go buiwa ka ga tsona mo
kopanong e e rileng. E thusa batlapitsong go itse se ba se bilediwang le gore
ba tle ba ipaakantse.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lenaneotema
le metsotso ya kopano:
Taletso ya kopano e e nang le tshedimosetso ka ga letlha, lefelo, nako e
tshwanetse go kwalwa.
Letlha le lenaneotema le tswang ka lona le se ka la atamelana le letlha la
kopano.
Dintlha tsa kopano di ka nna teng gore lenaneotema le se ka la fetolwa
ka nako ya kopano.
Metsotso e tlhagise ka boripana ditshwetso tse di tshotsweng ka ga
dintlha tse di tlotlilweng.
Dintlha tsa metsotso di nyalane le lenaneotema.
Kwala metsotso ka pakapheti.
Palo ya mafoko a lenaneotema le metsotso e nne 180–200 diteng fela.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Tlhagisa leina la setlamo/setheo kwa godimo ga lenaneotema.
Kwala letlha le lenaneotema le tswang ka lona.
Dintlha tsa se se tlaa buiwang kwa kopanong, di rulaganngwe ka
botlhokwa jwa tsona.
Nako, letlha le lefelo la kopano di tlhagisiwe mo lenaneotemeng.
Metsotso e nne le setlhogo se se tllhagisang leina la setlamo/setheo.
Tlhagisa letlha, nako le lefelo le kopano e tshwerweng ka lona.
Tlhagisa dintlha tse di tšhotlhilweng kwa kopanong.
Tlhagisa tshobokanyo ya se se tshikintsweng le se go dumalanweng ka
sona.
Letlha la kopano e e latelang le tlhagisiwe.
Motseketletso ka modulasetulo, mokwaledi le letlha [25]
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
2.4 MMUISANO
Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi
kgotsa go feta; ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa setlhogo sengwe se se
rileng. Sebopego sa ona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa gongwe le
gongwe ke mongwe le mongwe.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano:
Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona.
Go nna le dibui di le pedi kana go feta.
Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo.
Maina, maemo a tiro kana maikarabelo a loago le a dibui, a tlhagelele
sentle.
Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo.
Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se
buiwang.
Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano.
Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamelana ga ditiragalo.
Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle.
Palo ya mafoko a e nne 180–200 diteng fela
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Mmuisano o tote botlhokwa jwa tekanyetsokabo le mekgwa ya go boloka
madi.
Dikgang tsa modiredi wa banka di tlhagise maitlhomo a go dira
tekanyetsokabo le go boloka madi.
Ditsibogelo le dipotso tsa moeteledipele wa barutwana le modiredi wa
banka di tote se go buiwang ka ga sona.
Modiredi wa banka a rotloetse moeteledipele wa barutwana go ba thusa
go dira tekanyetsokabo le go boloka madi.
Mmuisano e nne o o tlhamaletseng ka dikakanyo tse di bonolo.
Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25]
2.5 THADISO
Thadiso ga se gantsi e latela mokgwa o o rileng wa go kwala. Thadiso e leka
go nna le nnete le go se gobelele; e e sa siamang e tlhagelela go le gantsi fa
mokwadi a thuba pelo, a dira ditshwaelo tsa bokgopo/tšhakgalo.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa thadiso:
Setlhogo se tlhagise leina la buka.
Tsibogo ya mong ka tiro ya bokwadi.
Go neelana ka tshedimosetso e e maleba tebang le diteng tsa buka mme
o tsose mowa wa kgatlhegelo, sk:
o Leina la mokwadi, motlhagisi, motaki, setlhogo sa lokwalo, leina la
mophasalatsi, setlamo se se tlhagisang mmogo le tlhotlhwa (fa go le
maleba).
o Maikaelelo a go neela tshedimosetso kgotsa go tsosa kgatlhegelo ka
ga buka e e buisitsweng
Kwalololo e ileditswe
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2019
NSC – Kaedi ya go tshwaya
Ga go na popego e e tshwanetseng go salwa morago.
Palo ya mafoko a yona e nne 180-200 diteng fela.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Tlhagiso ya mofutakwalo wa lokwalo lo lo thadisiwang.
Tlhagiso ya setlhogo sa buka, mokwadi, baphasalatsi, tshikinyo ya gore e
buisiwe ke bana ba dingwaga dife, tlhotlhwa le gore e bonwa kae.
Tlhagiso ya morero le ditiragalokgolo.
Thadiso e nne nnete e bile e se gobelele.
Mothadisi a tseye tshwetso le go naya maikutlo a gagwe.
Thadiso e nne le kgogedi. [25]
2.6 TSA BOTSHELO JWA MOSWI
Tsa botshelo jwa moswi ke tshedimosetso e e botlalo fela e le khutshwane ka
ga botshelo jwa yo motho yo o tlhokafetseng.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tsa botshelo
jwa moswi:
Neelana ka tshedimosetso e ntsi ka mo o ka kgonang ka teng fela e nne
maleba.
Tlhagisa tshedimosetso e e tletseng ka dintlha tse di latelang: leina la
moswi (o ka tlhagisa leina le moswi a tlwaelegileng ka lona), letlha la
botsalo, boemo jwa tsalo, batsadi, boagi, dithutego, tiro, seabe mo
setšhabeng (fa go tlhokega), kemo ya nyalo (fa a nyetswe), bana fa ba le
teng, sebakwa sa loso, ba a ba tlogelang kwa morago, kgannyana e badiri
le ba lelapa ba tlaa ikgopotsang moswi ka yona, leboko la thoriso la gaabo
le mafoko a go robatsa moswi.
Palo ya mafoko e nne 180–200 diteng fela.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
Setlhogo se nne le maina a moswi ka botlalo.
Tiriso ya phefofatso.
Leina la moswi le batsadi ba gagwe.
Maemo a tsalo.
O tshotswe leng kwa kae?
Dikolo tse a di tseneng.
Lefelo le a neng a dira kwa go lona (fa go tlhokega).
Maemo a nyalo le bana.
Tlhagisa se se bakileng loso le letlha le a tlhokafetseng ka lona.
Tlhagisa ka boripana ka ditiro tse ba neng ba mo itse ka tsona kgotsa ba
ba ka mo ikgopotsang ka tsona.
Mafoko a go robatsa moswi ka kagiso.
Leboko la kgotla ya moswi le ka tsenngwa fa go tlhokega.
ELA TLHOKO: Morutwana a kwale ka ga moswi e seng motshedi. [25]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50
PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 100
Kwalololo e ileditswe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo
_hlayiso.com_--eb9fcbab-6ff6-4b95-99be-22115367abe0/v1-37883d34f7f89a578a40/card.webp)
Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2021 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2020 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo
More from Grade 12 Setswana HL

Annual teaching plan
Gr 12 Setswana HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)
Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper