Setswana Hl Grade 12 P3 November 2024 NSC MG QP (Setswana)

NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) NGWANAITSEELE 2024 KAEDI YA GO TSHWAYA MADUO: 100 Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 18. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 2 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE [50 MADUO] ELA TLHOKO: • Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3 KAROLO YA A). • Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso. • Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso. • Kagego ga e na karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a kwa -Tsibogelo e e tlhamilweng -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e sa -Tsibogelo e e seng godimo go gaisa a a ka matsetseleko itumedisang tlhomamang maleba gotlhelele Maemo a a kwa godimo (Tsibogelo le tlwaelegileng -Dikakanyo tse di maleba -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di botlhale, tse tota gape di kgatlhisa e bile mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng, di -Thulaganyo di tlhaloganyegang, tse di di supa go gamoga, bile go kgotsofatsa boitlhamedi, fela tlhamo tlhoka tsepamo, di ya dikakanyo gwetlhang mogopolo le dintlha dikakanyo di lomagane -E rulagane le go e santse e na le go gasagane le go tsa ipaakanyo tse di gamogileng -E rulagantswe bontle thata lomagana mo go tlhaloganyega go go boelediwa, tlhamo e -Temogo ya -E rulagantswe le go lomagana le go lomagana go tlhaloganyegang go rileng. tlhaela go maitlhomo, ka maemo a dinaledi go tsenyeletsa matseno, tsenyeletsa matseno, -Bosupi jo bonnye jwa tlhaloganyega. baamogedi le tsenyeletsa matseno, mmele le mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo thulaganyo le tomagano -Ga e a rulagana e bokao bokhutlo -Ipaakanyo e e lolameng -Ipaakanyo e e lekaneng e e bokoa ya matseno, bile ga e a lomagana -Ipaakanyo e e mme e na le mmele le bokhutlo gotlhelele 30 MADUO manonontlhotlho diphosonyana -Ipaakanyo e e tlhaelang -Ipaakanyo e e seng maleba 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e manontlhotlho, -Tsibogelo e e tlhamilweng -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo ga -Ga go na maiteko a mme e tlhaela ditlhokego tse di ka matsetseleko itumedisang, mme e bo maleba go tsibogela setlhogo Maemo a a kwa tlase tsibosang tsa tlhamo ya maemo -Dikakanyo tse di maleba latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di a dinaledi gape di kgatlhisa tlhaloganyesega lomaganeng e bile di seng maleba e bile di -Dikakanyo tse di botlhale e bile -E rulagantswe bontle le go -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane sa siama gotlhelele di supa kgolo lomagana go tsenyeletsa le go kgotsofatsa -Ipaakanyo e e sa -Ga go na bosupi jwa -E rulagantswe ka matsetseleko matseno, mmele le -Maemo a a rileng a tsepamang e bile e thulaganyo le le ka tomagano go tsenyeletsa bokhutlo thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane tomagano matseno, mmele le bokhutlo -Ipaakanyo e e lolameng go tsenyeletsa matseno, -Ga go na ipaakanyo -Ipaakanyo e e matsetseleko ka diphosonyana mmele le bokhutlo, -Ipaakanyo e e lekaneng e e nang le diphoso Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 3 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko PUO, SETAELE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE GO -Segalo, rejisetara le setaele di -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le TSELEGANYA/ maleba le maikaelelo, setaele di maleba thata le setaele di maleba le setaele ga di maleba le setaele bomaleba jwa Maemo a a kwa godimo RUNA baamogedi le bokao ka maikaelelo, baamogedi le maikaelelo, baamogedi maikaelelo, baamogedi tsona bo kwa tlase le maemo a a kwa godimo bokao le bokao le bokao maikaelelo, baamogedi -Segalo, rejisetara -Puo e e tlhololo, e e -Puo e nonofile le -Puo e e maleba go -Puo ke ya maemo a le bokao le setaele tse di itumedisang ka maemo a a tlotlofoko e tlhamilwe ka tlhagisa bokao le motheo thata le -Puo ga e maleba go tlhaolegileng le tlotlofoko e e matsetseleko tlotlofoko e e tlotlofoko e tlhaloganyesege le maikaelelo/ manontlhotlho ya maemo a a -Bogolo jwa yona ga bo na tlhotlheletsang tlhagiso lekanyeditswe thata (go tlotlofoko e nnye thata, ditlamorago le kwa godimo diphoso tsa tiriso ya puo le ya diteng na le tiriso ya dipuo tse mme e dira gore go nne bokao -Ga go na diphoso tsa tiriso ya melawana -Diphoso tsa tiriso ya dingwe) thata go tlhaloganya -Tlhopho ya puo le melawana ka gotlhe puo le melawana ga di -Diphoso tsa tiriso ya -Diphoso tsa tiriso ya mafoko le kgoreletse bokao puo le melawana di eta puo le melawana di tlotlofoko di kgoreletsa bokao thiba letsatsi -Tiriso ya puo le 13 10 7 4 melawana: -Segalo, rejisetara le setaele di -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le Maemo a a kwa tlase dirisitswe ka manontlhotlho setaele tse di siameng di setaele di siame ka setaele ga di maleba thutapuo, -Puo le tlotlofoko e e nonofile kakaretso le tiriso e e gotlhelele matshwao a puiso matsetseleko ka tlhotlheletso e -Puo le tlotlofoko tse di lekanyeditsweng ya -Puo e e bokoa le le mopeleto e nonofileng mo bokaong ngokang e bile di nonofile malepa a tlhotlheletso tlotlofoko e e -Diphoso tsa tiriso ya puo le ka kakaretso -Tiriso ya puo le lekanyeditsweng tota 15 MADUO melawana di dinnye thata -Diphoso tse di mmalwa tlotlofoko tse di mo -Diphoso tsa tiriso ya tsa tiriso ya puo le magareng, ka go tlhoka puo le melawana di melawana tsepamo dintsi e bile di kgoreletsa -Diphoso tsa tiriso ya bokao puo le melawana di dintsi 5 4 3 2 0–1 KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa tatelano ya dintlhana tse di dintlhana tse di maleba e bile di na le tsa kago tse di di a tlhaela e bile e -Diponagalo tsa tlhaolegileng lomaganeng tlhaloganyo amogelesegang tlhoka tlhaloganyo setlhangwa -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di a -Dipolelo, ditemana tse -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di -Kago ya bopilwe bontlentle latelana, di a farologana di bopilweng sentle fosagetse fosagetse le go ditemana le go ipoeletsa tlhangwa ga dipolelo 5 MADUO Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 4 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [Maduo a le 25] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale le diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta -Tsibogelo le dikakanyo kitso e e tseneletseng ya wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa -Kokoanyo ya diponagalo tsa mofuta wa -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga -Ga go na tomagano ya dikakanyo gore go setlhangwa lomagane, dintlha tse di lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke diteng le dikakanyo e bile rulaganngwe -Diteng le dikakanyo tse di thadisitsweng sentle utlwalang, dintlha dingwe dintlha tse di mmalwa tse ke dintlha di le mmalwa Maitlhomo, baamogedi, botlhale, tse di gape di tshegetsa di tshegetsa setlhogo ka di tshegetsang setlhogo fela tse di tshegetsang diponagalo/melawana gamogileng, di lomagane e setlhogo ka thulaganyo e thulaganyo e e lekaneng ka thulaganyo e e setlhogo ka thulaganyo e le tiriso bile di tshegetsa setlhogo e lolameng -Go na le tsepamo e e tlhaelang e sa tlhaloganyegeng ka thulaganyo e e -E tsepame, ga e a rileng mme kwalo e eta e -Ga e a tsepama ka kana e se yo MADUO 15 manontlhotlho fapoga setlhogo fapoga setlhogo gotlhe, mme kwalo e -Bokao jo bo -Tlhaloso ya maemo a a -Sebopego se se -Sebopego se se maleba fapogile setlhogo kgoreletsegileng ka go kwa godimo e bile dintlha lolameng ka diphoso tse ka kakaretso fela go na -Tiriso e e phatlaletseng fapoga setlhogo go go tsotlhe di maleba thata. dinnye le go sa nepagale go go ya melawana ya feteletseng -Sebopego se se maleba rileng sebopego -Ga go a dirisiwa gape se nepagetse melawana ya sebopego PUO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 GO -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le TSELEGANYA/RUNA setaele tse di maleba setaele tse di maleba setaele di maleba le setaele di fosagetse go setaele ga di tsamaisane thatathata le maitlhomo, thata le maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le le gonnye go maitlhomo, le maitlhomo, baamogedi -Segalo, rejisetara le baamogedi le tiriso baamogedi le tiriso tiriso baamogedi le tiriso le tiriso setaele, maitlhomo, -Tlotlofoko e maleba thata -Tlotlofoko e e siameng -Tlotlofoko e e lekaneng - -Tlotlofoko e e -Tlotlofoko ga e maleba baamogedi le tiriso e bile e bontsha kgolo tota Tiriso ya puo le lekanyeditsweng -Tiriso ya puo le -Tlhopho ya mafoko le -Tiriso ya puo le melawana -Tiriso ya puo le melawana ga di a -Tiriso ya puo le melawana di tlotlofoko di nepagetse e bile di melawana di nepagetse nepagala thata melawana ga di a lolama tlhakatlhakane mo go - Tiriso ya puo le agegile sentle ka kakaretso e bile di -Diphoso ga di -Diphoso di dintsi di feteletseng melawana (thutapuo) -Ga e na diphoso agegile sentle kgoreletse bokao kgoreletsa bokao -E phephetha ka -Matshwao a puiso le gotlhelele -Bogolo ga go na diphoso, bokao bo mopeleto diphoso kgoreletsegile tota MADUO 10 Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 Mokgwa wa go tshwaya tlhamo • Tlhamo ga e a tshwanela go tlhoka sesupo sa gore e buisitswe e bile e abetswe maduo jaaka go tshwanetse. Maduo a a abetsweng tlhamo a tshwanetse go nna le sesupo sa gore a fitlheletswe jang. • Tlhamo ga e tshwane le tshobokanyo ka tekanyetso e e gagametseng ya mafoko, yona ke tiro ya boitlhamedi. • Fa tlhamo e elela ka boitlhamedi le go ngoka mmuisi, ga go a siama go tota mogopolo fela mo boleeleng jwa yona mme go itlhokomolosiwa diteng. • Molawana o o tlhamaletseng ke gore: o Go se nne le dikotlhao tsa tlaleletso tse di newang gonne ruboriki e na le dikotlhao ka boyona. O se ka wa otlhaela motlhatlhojwa phoso e le nngwe e e ipoeletsang, eta o e thalela fela. 1.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Ke ne ka fetola mokgwa o ke neng ke leba botshelo ka ona Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele (go dumelesege) gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya mokgwa o a neng a leba botshelo ka gona. • Tlhagiso ya letlha, lefelo le nako. • Tlhagiso ya dintlha le ditiragalo tse di bakileng go fetoga ga gagwe. • Tlhagiso ya tsela e a tsibogetseng phetogo e ka gona. • Tshobokanyo ya dintlha le go supa maikutlo a gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: E le ruri, phuduhudu e e thamotelele e batwa ke marumo a sa e lebana Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya se se bakang go welwa ke mathata a e seng a gago. • Tlhagiso ya marumo a a ka go welang. • Tlhagiso ya ditsela tsa go efoga go batwa ke marumo a a sa go lebanang. • Bokhutlo jo bo kgodisang. [50] 1.3 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka ga mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Diaparo gompieno … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko sentle a bo a dirise mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe mafoko a a ka bopang ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo. • Go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya mofuta wa diaparo tsa gompieno. • Tlhagiso ya mokgwa wa go di apara/batho ba ba di aparang. • Tlhagiso ya boleng jwa diaparo tsa gompieno le maitsholo a babogedi. • Tlhagiso ya tlhwatlhwa ya tsona. • Tlhagiso ya ditlamorago tse di tlisiwang ke moaparo wa gompieno. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] 1.4 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Fa nka nna rapharakano/mmapharakano … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa. Dikakanyo/megopolo/maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka maemo a kgonego kgotsa a pakatlang. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise maikutlo a gagwe tebang le bakgweetsi. • A tlhagise se a se ratang ka tiro e. • A tlhagise mabaka a a mo susumetsang go nna rapharakano/ mmapharakano. • A tlhagise dikgato tse a ka di tsayang go fetola mekgwa ya bakgweetsi. • A tlhagise diphetogo tse a ka di tlisang fa a setse a le mo tirong eo. • Bokhutlo jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.5 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa go nna kgatlhanong le se go buiwang ka ga sona. Motlhatlhojwa o leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Kemo ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong. Sekao sa setlhogo: A go siame gore bana ba godisiwe ke motsadi a le mongwe? Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore. • Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore. E tlhagise matlhakore a mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwe ka tshegetso le kgatelelo e kgolo. • E lebelele kemo ya botlhe. • Puo e nne e e tsosang maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Ngangisano e tlhaloganyesege. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. • Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise mabaka a a ka dirang gore bana ba godisiwe ke motsadi a le mongwe. • A tlhagise mabaka a a ka dirang gore bana ba se godisiwe ke motsadi a le mongwe. • A tlhagise monate le matsapa a a itemogelwang ke motsadi yo o godisang bana a le esi. • A tlhagise monate le matsapa a a itemogelwang ke motsadi yo o godisang bana a se esi. • A tlhagise ditlamorago tsa bana ba ba godisiwang ke motsadi a le mongwe. • A tlhagise ditlamorago tsa bana ba ba sa godisiweng ke motsadi a le mongwe. • A tlhagise se se ka diriwang go fetola maemo a a fitlhelwang mo malapeng a a nang le motsadi a le mongwe. • A supe maikutlo le ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.6 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo mme a nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Go tlhoka go jesa leswe. Dumela kgotsa o ganetse. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwa ka kgatelelo e kgolo. • Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tiriso ya puo. Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhamo e tseye ntlhakemo ya go dumela kgotsa go ganetsa. • A tlhagise le go dibela ntlhakemo ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise molemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. • A tlhagise tshikinyo ya se se ka dirwang go rotloetsa ntlhakemo ya gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.7 le 1.8 Tlhamo e e ikaegileng ka setshwantsho Ela tlhoko: Tshedimosetso e e latelang e dirisiwe go tshwaya potso ya setshwantsho e bong, 1.7 le 1.8 e e ka nnang tlhamo ya kanelo, tlhaloso, maitlhomo, ngangisano kgotsa e e sa tseyeng letlhakore. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko sentle a bo a dirise mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe mafoko a a ka bopang ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setshwantshong se. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya mabaka a a tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Tlhagiso ya ditlamorago tsa maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong. • Thotloetso go tila kgotsa go diragatsa se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako e e fetileng. • Dikakanyo/megopolo/maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka maemo a kgonego kgotsa a pakatlang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise se se mo gapileng maikutlo ka se se diragalang mo setshwantshong. • A tlhagise gore a ka rotloetsa jang ba ba nang le kgatlhego tebang le se se mo setshwantshong. • A tlhagise mabaka a a ka tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise ditlamorago tse di tlholwang ke maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise gore tiragalo e e mo setshwantshong e ka ama jang botshelo jwa gagwe, balelapa le morafe. • A tlhagise gore a ka dira eng go tila kgotsa go siamisa se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. • Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya ntlhakemo ya gagwe, a e dibele ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise dikao tsa ditiro tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • Kwa bokhutlong a tlhagise tshikinyo ya se se ka diriwang go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa go nna kgatlhanong le se go buiwang ka ga sona. Motlhatlhojwa o leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Kemo ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore. • Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore. E tlhagise matlhakore a mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwe ka tshegetso le kgatelelo e kgolo. • E lebelele kemo ya botlhe. • Puo e nne e e tsosang maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Ngangisano e tlhaloganyesege. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. • Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise dintlha tsa matlhakore a mabedi ka go lekalekana, a sa tseye letlhakore. • A tlhagise ditlamorago tsa maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong mo matlhakoreng a mabedi • A supe maikutlo le ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng e ka nna wa losika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa, eleletsa masego, jalojalo. Palo ya mafoko a lona e nne 180-200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la botsalano: • Lekwalo le, le leleele, ka lona motlhatlhojwa o buisana le balosika, ditsala le bangwe fela ba a ka neng a itsane nabo. • Go se ka ga nna diphoso tsa mofuta ofe mo lekwalong le. • Motlhatlhojwa a ka ya lolololo ka dikgang tse a batlang go di tlotla. • A kwale matseno a a ngokang mmuisi go buisa lekwalo le go supa botsalano le motho yo a mo kwalelang. • Motlhatlhojwa a kwale aterese ya mokwadi fela. • Motlhatlhojwa a se ka a kwala sefane sa gagwe. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • Aterese e le nngwe (ya mokwadi) • A tlhagise ditumediso. • A tlhagise maitlhomo a lekwalo. • A tlhagise dikotsi tsa go tlhaeletsana le batho ba a sa ba itseng mo mafaratlhatlheng. • A mo fe dikgakololo mabapi le dikamano tsa mafaratlhatlha a boitapoloso. • A mo tlhabe botlhale ka ga tiriso ya mafaratlhatlha. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. [25] 2.2 MAIKAO/LOKWALOIKITSISO LE LEKWALOPHELEGETSO Maikao/Maipolelo (lokwaloikitsiso) ke lekwalo le mokwadi a ipapatsang/ ithekisang ka lona. Le kwalelwa ditheo le mafapha a puso fa mong a batla tiro. Ke tshedimosetso e e kitlaneng e e maleba thata le mofuta wa tiro e e kopiwang. Palo ya mafoko a yona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa maikao (lokwaloikitsiso): • Lokwalo lo, lo tlhagisa dintlha tse di tsepameng. • Lokwalo lo, lo kwalwe ka tsela e e leng gore motho yo o sa go itseng a ka kgatlhega fela fa a buisa maikao/maipolelo a gago lekgetlo la ntlha. • Tlhagisa tshedimosetso e e lolameng, e tsepame mme e nne khutshwane. • Tshedimosetso ka mong e nne maleba le ditlhokego tsa tiro. • Supa bokgoni jwa boeteledipele le bokgoni jwa go dira le setlhopa le jwa go dira o le esi fa go kgonagala. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Motlhatlhojwa a neele tshedimosetso ka ga: maina, bong, letsatsi la matsalo, maitemogelo a tiro jalojalo. • Motlhatlhojwa a tlhagise kgatlego le bokgoni ba gagwe mo tirong eo. • A tlhagise dithutego le maitemogelo a tiro e e kopiwang. • Tshedimosetso le lekwalo la go kgweetsa. • Basupi ba babedi. • Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. LEKWALOPHELEGETSO Lekwalophelegetso ke lekwalo la semmuso le le kwalelwang setheo sengwe se go diriwang kopo kwa go sona. Lekwalo le, ke tshobokanyo ya maikaelelo a mokwadi le kopo ya tiro e e phasaladitsweng. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalophelegetso: • Lekwalo le, le lekhutshwane, le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang kgotsa se se kopiwang. • Ditlhokego tse di farologaneng tsa lekwalo la semmuso di tlhagisiwe ka tlhomamo (popego le setaele). • Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi. • Le supe bokhutlo jo bo tlhamaletseng bo latelwe ke sefane le ditlhakaina tsa mokwadi. • Le nne le dinomoro tsa mogala gore go ikgolaganngwe le mokopi. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • Diaterese tse pedi (ya mokwadi le ya moamogedi). • Setlhogo sa lekwalo se tlhagise tiro e e kopiwang. • Ditumediso di kwalwe. • Kopo e tlhagisiwe ka botlalo le ka boikobo. • Tlhagiso ya kgatlhego ya gagwe mo tirong eo. • Thadiso ya ditlhokego tsa botlhokwa tsa tiro tse a nang le tsona. • A tlhagise tsholofetso ya boineelo jwa gagwe mo tirong eo. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. • Dinomoro tsa mogala di neelwe. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 16 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya 2.3 PEGELO Pegelo e kwalelwa setheo se se rileng, motlhatlhojwa o neelana ka diphitlhelelo le dikatlanegiso tsa se a neng a laetswe go se dira. Palo ya mafoko a yona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo: • Leina la lebenkele le moamogedi di tlhagisiwe. • Setlhogo sa pegelo se bolelwe ka botlalo gore go begwa ka ga eng. • E kwalwa ka pakapheti. • Motlhatlhojwa a tlhagise ditiragalo ka ga se se kopilweng. • Motlhatlhojwa a kwale leina la gagwe ka botlalo a bo a saene, a supe tiro kgotsa maemo a gagwe le letlha le a kwadileng pegelo ka lona. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se kwalwe. • Motlhatlhojwa a tlhagise tshedimosetso tebang le lefelo, nako le letlha la tiragalo. • A tlhagise ditiragalo tsa thulano ya dijanaga ka botlalo. • A tlhagise go amega ga gagwe ka botlalo. • Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25] 2.4 ATHIKELE YA LOKWALODIKGANG Athikele ya lokwalodikgang ke karolwana ya lokwalo lo batho ba kwalang dikgang dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya lokwalodikgang: • Kgang e neelwa setlhogo se se itlhalosang e bile se gogela. • Motlhatlhojwa o na le kgololosego ya bobegakgang. • Palo ya mafoko a lona ke 180–200 diteng fela. • O patelesega gore kgang ya gagwe e gogele, mme e sa nyeletse bonnete jwa kgang. • Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e araba dipotso Kae? Mang? Leng? Jang? E tlhagisa dilo tse di tlhokegang tse di humisang diteng. • Leina la mokwadi le tlhagisiwe kwa tshimologong ya athikele. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo se se nang le kgogedi. • A tlhagise maemo a bophepa jwa marekelo kgotsa toropo. • A tlhagise ditlamorago tsa marekelo kgotsa toropo e e seng phepa. • A tlhagise maano/ditsela tse di ka salwang morago go tshola marekelo kgotsa toropo e le phepa. • Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 17 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya 2.5 TSA BOTSHELO JWA MOSWI Tsa botshelo jwa moswi ke tshedimosetso ka botlalo fela e le khutshwane ka ga botshelo jwa yo o tlhokafetseng. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo: • Neelana ka tshedimosetso e ntsi ka mo o ka kgonang ka teng fela e nne maleba. • Tlhagisa tshedimosetso e e tletseng ka dintlha tse di latelang: leina la moswi (o ka tlhagisa leina la moswi le a tlwaelegileng ka lona), letlha la botsalo, boemo jwa tsalo, batsadi, boagi, dithutego, tiro, seabe mo setšhabeng fa go tlhokega, kemo ya nyalo (fa a nyetswe/nyetse) bana fa ba le teng, sebakwa sa loso, ba a ba tlogelang kwa morago, kgangnyana e badiri le balelapa ba tlaa ikgopotsang moswi ka yona, leboko la thoriso la gaabo le mafoko a go robatsa moswi. • Palo ya mafoko e nne 180-200 diteng fela. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo se nne le maina a moswi ka botlalo. • Tiriso ya phefofatso. • Leina la moswi le batsadi ba gagwe. • Maemo a tsalo. • O tshotswe leng kwa kae? • Dikolo tse a di tseneng/Dithutego tsa moswi. • Lefelo le a neng a dira kwa go lona (fa go tlhokega). • Maemo a nyalo le bana (fa go tlhokega). • Tlhagisa se se bakileng loso. • Tlhagisa ka boripana dintlha dingwe ka maitemogelo a moswi ao ba lelapa le ditsala ba ka mo ikgopotsang ka ona. • Mafoko a go robatsa moswi ka kagiso. • Leboko la kgotla ya moswi le ka tsenngwa (fa go tlhokega). ELA TLHOKO: Motlhatlhojwa a kwale ka ga moswi e seng motshedi. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 18 DBE/Ngwanaitseele 2024 NSC – Kaedi ya go tshwaya 2.6 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta. Ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa ona ke sa terama fela ona o dirisiwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano: • Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona. • Go nna le dibui di le pedi kgotsa go feta. • Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane. • Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga ditiragalo. • Palo ya mafoko e nne 180-200 diteng fela. • Maina, maemo a tiro kana maikarabelo a loago a dibui a tlhagelele sentle. • Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Kgang e bontshe tshimologo, setlhoa le tharabololo. • Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang. • Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se tlhagisiwe. • Ditumediso le ikitsiso di kwalwe fa go tlhokega. • Mmuisano o tlhagise kgatlego ya go batla go kwala poko. • A tlhagise le go kopa maele ka ga kitso e e tseneletseng ka bokwadi jwa poko. • A mmuisano o tlhagise dintlha tsa botlhokwa go fatlhosa ka bokwadi jwa poko. • Puo e nne e e tlhamaletseng. • Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE: 100 Kwalololo e ileditswe