Skip to content

siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

MemorandumsiSwati FALGrade 1220187 pages

Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 7 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE LIBANGA 12 SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL) LIPHEPHA LEKUCALA (P1) LWETI 2018 TICONDZISO TEKUMAKA EMAMAKI: 80 Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-7. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA A: SIVISISO KUMAKWA KWESIVISISO Imemorandamu yekumaka sivisiso:  Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni lemidze ngobe injongongco kuvisisa.  Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.  Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.  Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.  Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.  Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.  Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.  Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele. UMBUTO 1 1.1 1.1.1 B/Lifa. (1) 1.1.2 Emabhulukwe akhe abedzabuke tikhwama/ bekangakatsembeki ayintjontja. (1) 1.1.3 Bekunemali lebeyigcwele lisutukesi. (1) 1.1.4 Isho kutsi betitinyenti kakhulu/ atisatfolakali. (1) 1.1.5 Bekavula lelisutukesi lelinemali/ ayibale/ ayibuyisele. (Kubili kwaloku) (2) 1.1.6 Bekayindvuna yesigodzi ngobe abegweba emacala. (2) 1.1.7 Bantfu labatigebengu ngobe bangenela bantfu etindlini bafune imali yabo/lababulala bantfu ngelizembe/ labasoconga bantfu/ bantfu labayingoti. (2) 1.1.8 Nakagweba emacala bekangakhetsi muntfu/bekakhipha sigwebo lesilingana nelicala lolentile/bekangabuki kutsi ngubani lowente licala. (Kubili kwaloku.) (2) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka 1.1.9 Bekatjela lamanye emakhosikati kutsi endlini yakhe kunemali lenyenti loko kwenta kutsi tigebengu tihlasele tifune lemali/ bekanganasifuba. (2) 1.1.10 Asisikahle ngobe kungafaki imali ebhange kubangelana tigebengu/ ingalahleka lula imali endlini/bangayintjontja bantfwana uma isendlini/imali lesendlini ayinantalo kantsi ebhange iba nentalo. (2) 1.1.11 Sifo senhlitiyo/iBP/sifo sashukela/ Asthma/ TB ngobe bantfu labanaso bavele bashone naLushaba wabulawa kuphelelwa ngumoya. (2) 1.1.12 Imali sitsenga ngayo kudla/sitsenga ngayo timphahla/sakha noma sitsenga ngayo emakhaya lesihlala kuwo.(Kubili kwaloku.) (Naletinye timphendvulo tamukelekile) (2) 1.1.13 Bafundza kutsi kubalulekile kufundza ngobe uyasebenta ube nemali yakho ungafuni imali yebantfu ngebugebengu/ungaba sigebengu utawufela ejele/nangabe umntfwana ubotsembeka nabakutfuma ubuyise intjintji njll. (2) 1.1.14 Bekatfukile atfuswa kutsi batawutsatsa yonkhe imali yemntfwanakhe/bekatfuswa tilimato lebebatiphetse/bekatfuswa kubona bafana langabati bamngenela endlini ebusuku/bati njani kutsi kunemali esutukesini. (Kubili kwaloku) (2) 1.2 1.2.1 C/Kugcoka timphahla letinemareflektha. (1) 1.2.2 Kufaka emanti ekunatsa nakomile. (1) 1.2.3 Lisigitjelwa/ bangenela ngalo imincintiswano yemabhayisikili/ kudiliva tintfo letehlukene/ kutsengisa /kutivocavoca. (Kubili kwaloku) (2) 1.2.4 Kushiswa lilanga/kunetfwa yimvula/kushayiswa timoto./ kubanjwa inkunzi. (Kubili kwaloku.) (2) SAMBA SESIGABA A: 30 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA B: SIFINYETO UMBUTO 2 Kumakwa kwesifinyeyo akufake ekhatsi emaphuzu labalulekile lasendzabeni, akungafakwa lokungakabaluleki.  Kwabiwa kwemamaki: o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini ngalinye) o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3. o Samba semamaki: 10  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama akhe: o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki. o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki. o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.  Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe kunjalo: o 6–7 akanganikwa emamaki o 1–5 akanikwe 1 limaki. CAPHELA:  Luhlakasimo Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele sihlolwe.  Linani lemagama langengci kula-60. o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe. o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi. o Uma linani lemagama leciwe akufundvwe umusho uze uyewufika ekugcineni kwawo. Konkhe lokubhalwe ngemuva kwalomusho akusafundvwa. Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka EMAPHUZU NGEKUKHETSA KAHLE SIKHUNGO SEMFUNDVO LEPHAKEME LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI EMAVI EMHLOLWA 1 'Kuyasita kutsi nawungumfundzi ukhetse 1 Khetsa inyuvesi lekhipha bafundzi inyuvesi lekhicita bafundzi labakahle.' labanelwati. 2 'Kubalulekile kukhetsa tikhungo letitimele 2 Khetsa tikhungo letifanele nobe tahulumende.' letisemtsetfweni. 3 'Kuhle kukhetsa tikhungo lapho 3 Khetsa tikhungo letinebafundzisi utawufundziswa bantfu labanelwati.' labaceceshiwe. 4 'Tfola kabanti ngemali yekufundza 4 Yati mayelana netindleko lekumele letfolakala nalekhishwa kuleto tikhungo utikhokhe. lotikhetsile.' 5 'Buka kutsi lesikhungo sisedolobheni 5 Tfola kutsi sikuyiphi indzawo lelikhulu nobe lelincane.' lesikhungo. 6 'Kubalulekile kukhetsa tikhungo 6 Khetsa sikhungo lesinetinsita letinemahhovisi lasita bafundzi.' letanele. 7 'Kubalulekile kufaka sicelo sakho 7 Faka incwadzisicelo kusenesikhatsi sekufundza etikhungweni letiphakeme.' SAMBA SESIGABA B: 10 Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2018 NSC – Ticondziso tekumaka SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI Imemorandamu yekumaka SIGABA C.  Sipelingi/Lupelomagama:  Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/ lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja inshokutsi yalelo gama.  Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.  Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni. Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele. UMBUTO 3: SIKHANGISI 3.1 Umamatsekiswa kutsi i- stress away icedza sonkhe stress./ kutsi sewutfole lwati ngestress away./ ucedza kusebentisa i-stress away. (1) 3.2 Hawu! (1) 3.3 D/iyinkhohliso/ C/ itsatsa luhlangotsi. (1) 3.4 Nangabe ingcondvo ibamba iyekele. (1) 3.5 Labasebentisa yona abaphindzi, badzinwe engcondvweni. Akusilo liciniso ngobe ingcondvo ayikhutsatwa stress away kuphela, tikhona letinye tintfo longatisebentisa/itfolakala e-Langa Mall kuphela akusilo liciniso ngobe ungayitfola nobe ngikuphi. (2) 3.6 Lokhangisako wentela kutsi umbhalo ugcame/udvonsa emehlo ebatsengi/ uheha batsengi.(Kubili kwaloku.) (2) 3.7 Kutsi ligama lelitsi stress away liSingisi alisilo ligama leSiswati./ ligama lelingumfakela. (2) [10] UMBUTO 4: IKHATHUNI 4.1 Labadzala. /labakhulile/ labagugile. (1) 4.2 B/Lwangensimbi yesikhombisa. (1) 4.3 Ngatalelwa eMagudu. (1) Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lwet 2018 NSC – Ticondziso tekumaka 4.4 Sifaniso. (1) 4.5 Bahlolwa bakhipha libito lelingumenti nalelingumentiwa. Bantfwana (ngumenti) umsebenti (ngumentiwa). (2) 4.6 Bafundzi abatetsembe. (2) 4.7 Bahlolwa bakha umusho ngesabito 'bona' Sibonelo: Bona bafana badla kudla. (2) [10] UMBUTO 5 5.1 5.1.1 Ngako -ke ungalandzela tinkhulumo tabo ungaphelelwa ngemandla. (1) 5.1.2 Emakhekhe. (1) 5.1.3 Kutivocavoca/Kutilolonga. (1) 5.1.4 Inyama letfosiwe. (1) 5.1.5 (a) Sinciphiso. (1) (b) Bukhulu/ sikhuliso. (1) 5.1.6 (a) Indlela leyamile/lesalibito. (1) (b) Indlela lephocako. (1) 5.1.7 Bahlolwa bakha umusho ngesibaluli, 'Labasebentako'. Sib: Bomake labasebentako baphila kamnandzi. (2) 5.1.8 Bahlolwa bakhipha umusho lonelibitombici 'imvelakancane' balidvwebele. Ebantfwini labasebentako sikhatsi sekujima imvelakancane. (2) 5.1.9 Ungalali sikhatsi lesidze uphumule. Lala sikhatsi lesidze ungaphumuli. (2) 5.2 5.2.1 B/Kungesabi. (1) 5.2.2 Ngiyibukisisile. (1) 5.2.3 Tfwi. (1) 5.2.4 Ngifuna kuyotsenga iselulafoni lensha. (1) 5.2.5 Ngicabangile ngalemali/bengicabanga ngalemali/ ngacabanga ngalemali. (2) [20] SAMBA SESIGABA C: 40 SAMBA SAKOKONKHE: 80 Emalungelo agodliwe

Study this subject

More from Grade 12 siSwati FAL

View all