Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
LIBANGA 12
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LWETI 2018
TICONDZISO TEKUMAKA
EMAMAKI: 80
Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-7.
Emalungelo agodliwe Phenya
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo
Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 7 pages. Read online or download the free PDF.
Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- siSwati FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Siswati
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 7
- File size
- 248.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 7
This exam
NSC November Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary8 marks
- Question 1.2Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary6 marks
- Question 4Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)
- Question 3Kufundza nekubuka (Reading and Viewing) — non-literary10 marks
- Question 5.1Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)14 marks
- Question 5.2Tinhlaka nemitsetfo yelulwimi (Language Structures and Conventions)6 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 2 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA A: SIVISISO
KUMAKWA KWESIVISISO
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
imphendvulo ngalokugcwele.
UMBUTO 1
1.1 1.1.1 B/Lifa. (1)
1.1.2 Emabhulukwe akhe abedzabuke tikhwama/ bekangakatsembeki
ayintjontja. (1)
1.1.3 Bekunemali lebeyigcwele lisutukesi. (1)
1.1.4 Isho kutsi betitinyenti kakhulu/ atisatfolakali. (1)
1.1.5 Bekavula lelisutukesi lelinemali/ ayibale/ ayibuyisele.
(Kubili kwaloku) (2)
1.1.6 Bekayindvuna yesigodzi ngobe abegweba emacala. (2)
1.1.7 Bantfu labatigebengu ngobe bangenela bantfu etindlini bafune
imali yabo/lababulala bantfu ngelizembe/ labasoconga bantfu/
bantfu labayingoti. (2)
1.1.8 Nakagweba emacala bekangakhetsi muntfu/bekakhipha sigwebo
lesilingana nelicala lolentile/bekangabuki kutsi ngubani lowente
licala. (Kubili kwaloku.) (2)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 3 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
1.1.9 Bekatjela lamanye emakhosikati kutsi endlini yakhe kunemali
lenyenti loko kwenta kutsi tigebengu tihlasele tifune lemali/
bekanganasifuba. (2)
1.1.10 Asisikahle ngobe kungafaki imali ebhange kubangelana
tigebengu/ ingalahleka lula imali endlini/bangayintjontja bantfwana
uma isendlini/imali lesendlini ayinantalo kantsi ebhange
iba nentalo. (2)
1.1.11 Sifo senhlitiyo/iBP/sifo sashukela/ Asthma/ TB ngobe bantfu
labanaso bavele bashone naLushaba wabulawa kuphelelwa
ngumoya. (2)
1.1.12 Imali sitsenga ngayo kudla/sitsenga ngayo timphahla/sakha noma
sitsenga ngayo emakhaya lesihlala kuwo.(Kubili kwaloku.)
(Naletinye timphendvulo tamukelekile) (2)
1.1.13 Bafundza kutsi kubalulekile kufundza ngobe uyasebenta ube
nemali yakho ungafuni imali yebantfu ngebugebengu/ungaba
sigebengu utawufela ejele/nangabe umntfwana ubotsembeka
nabakutfuma ubuyise intjintji njll. (2)
1.1.14 Bekatfukile atfuswa kutsi batawutsatsa yonkhe imali
yemntfwanakhe/bekatfuswa tilimato lebebatiphetse/bekatfuswa
kubona bafana langabati bamngenela endlini ebusuku/bati njani
kutsi kunemali esutukesini. (Kubili kwaloku) (2)
1.2 1.2.1 C/Kugcoka timphahla letinemareflektha. (1)
1.2.2 Kufaka emanti ekunatsa nakomile. (1)
1.2.3 Lisigitjelwa/ bangenela ngalo imincintiswano yemabhayisikili/
kudiliva tintfo letehlukene/ kutsengisa /kutivocavoca.
(Kubili kwaloku) (2)
1.2.4 Kushiswa lilanga/kunetfwa yimvula/kushayiswa timoto./ kubanjwa
inkunzi. (Kubili kwaloku.) (2)
SAMBA SESIGABA A: 30
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 4 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeyo akufake ekhatsi emaphuzu labalulekile lasendzabeni,
akungafakwa lokungakabaluleki.
Kwabiwa kwemamaki:
o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
ngalinye)
o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
o Samba semamaki: 10
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
akhe:
o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
kunjalo:
o 6–7 akanganikwa emamaki
o 1–5 akanikwe 1 limaki.
CAPHELA:
Luhlakasimo
Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele sihlolwe.
Linani lemagama langengci kula-60.
o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
o Uma linani lemagama leciwe akufundvwe umusho uze uyewufika ekugcineni
kwawo. Konkhe lokubhalwe ngemuva kwalomusho akusafundvwa.
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 5 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
EMAPHUZU NGEKUKHETSA KAHLE SIKHUNGO SEMFUNDVO LEPHAKEME
LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI EMAVI EMHLOLWA
1 'Kuyasita kutsi nawungumfundzi ukhetse 1 Khetsa inyuvesi lekhipha bafundzi
inyuvesi lekhicita bafundzi labakahle.' labanelwati.
2 'Kubalulekile kukhetsa tikhungo letitimele 2 Khetsa tikhungo letifanele
nobe tahulumende.' letisemtsetfweni.
3 'Kuhle kukhetsa tikhungo lapho 3 Khetsa tikhungo letinebafundzisi
utawufundziswa bantfu labanelwati.' labaceceshiwe.
4 'Tfola kabanti ngemali yekufundza 4 Yati mayelana netindleko lekumele
letfolakala nalekhishwa kuleto tikhungo utikhokhe.
lotikhetsile.'
5 'Buka kutsi lesikhungo sisedolobheni 5 Tfola kutsi sikuyiphi indzawo
lelikhulu nobe lelincane.' lesikhungo.
6 'Kubalulekile kukhetsa tikhungo 6 Khetsa sikhungo lesinetinsita
letinemahhovisi lasita bafundzi.' letanele.
7 'Kubalulekile kufaka sicelo sakho 7 Faka incwadzisicelo kusenesikhatsi
sekufundza etikhungweni letiphakeme.'
SAMBA SESIGABA B: 10
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 6 DBE/Lweti 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
Sipelingi/Lupelomagama:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
inshokutsi yalelo gama.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3: SIKHANGISI
3.1 Umamatsekiswa kutsi i- stress away icedza sonkhe stress./ kutsi sewutfole
lwati ngestress away./ ucedza kusebentisa i-stress away. (1)
3.2 Hawu! (1)
3.3 D/iyinkhohliso/ C/ itsatsa luhlangotsi. (1)
3.4 Nangabe ingcondvo ibamba iyekele. (1)
3.5 Labasebentisa yona abaphindzi, badzinwe engcondvweni. Akusilo liciniso
ngobe ingcondvo ayikhutsatwa stress away kuphela, tikhona letinye tintfo
longatisebentisa/itfolakala e-Langa Mall kuphela akusilo liciniso ngobe
ungayitfola nobe ngikuphi. (2)
3.6 Lokhangisako wentela kutsi umbhalo ugcame/udvonsa emehlo ebatsengi/
uheha batsengi.(Kubili kwaloku.) (2)
3.7 Kutsi ligama lelitsi stress away liSingisi alisilo ligama leSiswati./ ligama
lelingumfakela. (2)
[10]
UMBUTO 4: IKHATHUNI
4.1 Labadzala. /labakhulile/ labagugile. (1)
4.2 B/Lwangensimbi yesikhombisa. (1)
4.3 Ngatalelwa eMagudu. (1)
Emalungelo agodliwe Phenya
Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1 7 DBE/Lwet 2018
NSC – Ticondziso tekumaka
4.4 Sifaniso. (1)
4.5 Bahlolwa bakhipha libito lelingumenti nalelingumentiwa.
Bantfwana (ngumenti) umsebenti (ngumentiwa). (2)
4.6 Bafundzi abatetsembe. (2)
4.7 Bahlolwa bakha umusho ngesabito 'bona' Sibonelo: Bona bafana badla kudla. (2)
[10]
UMBUTO 5
5.1 5.1.1 Ngako -ke ungalandzela tinkhulumo tabo ungaphelelwa
ngemandla. (1)
5.1.2 Emakhekhe. (1)
5.1.3 Kutivocavoca/Kutilolonga. (1)
5.1.4 Inyama letfosiwe. (1)
5.1.5 (a) Sinciphiso. (1)
(b) Bukhulu/ sikhuliso. (1)
5.1.6 (a) Indlela leyamile/lesalibito. (1)
(b) Indlela lephocako. (1)
5.1.7 Bahlolwa bakha umusho ngesibaluli, 'Labasebentako'.
Sib: Bomake labasebentako baphila kamnandzi. (2)
5.1.8 Bahlolwa bakhipha umusho lonelibitombici 'imvelakancane'
balidvwebele.
Ebantfwini labasebentako sikhatsi sekujima imvelakancane. (2)
5.1.9 Ungalali sikhatsi lesidze uphumule.
Lala sikhatsi lesidze ungaphumuli. (2)
5.2 5.2.1 B/Kungesabi. (1)
5.2.2 Ngiyibukisisile. (1)
5.2.3 Tfwi. (1)
5.2.4 Ngifuna kuyotsenga iselulafoni lensha. (1)
5.2.5 Ngicabangile ngalemali/bengicabanga ngalemali/ ngacabanga
ngalemali. (2)
[20]
SAMBA SESIGABA C: 40
SAMBA SAKOKONKHE: 80
Emalungelo agodliwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo
More from Grade 12 siSwati FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Siswati FAL ATP 2023 24

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
siSwati FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper