Tshivenda FAL Grade 12 Paper 1 Feb March 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2014 MEMORANDAMU MARAGA: 80 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 7. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO 1 TSHIBVELEDZWA TSHA 1: PHUROSA 1.1 Ndi mpfu dza tshivutshela. (1) 1.2 Ndi u shaea ha masheleni. (1) 1.3 Ndi ma¾ere¾ere mavhli Zwishumiswa zwa ma»i Mbeu Manyoro Tshelede ya u holela vhashumi. (Zwivhili zwa zwenezwo). (2) 1.4 Vho pfa nga ha thuso i tshi khou ambiwa kha Phalaphala FM kha mbekanyamushumo ya vhulimi. (2) 1.5 Vho vha olela pulane ya bindu. Vho vha badelisa tshelede ya mabammbiri fhedzi. (2) 1.6 Muthu mu¿we na mu¿we u a kona u bvelela arali o ¾o»a thuso nahone o »iimisela u shuma. (2) 1.7 A/Vhatukana avha vho lovhelwa nga khotsi fhedzi. C/Thuso ye avha vhatukana vha i wana a yo ngo kona zwo¾he zwe avha vhatukana vha vha vha tshi khou ¾o»ou zwi bveledza. (2) 1.8 Ndi zwone ngauri vho vha vha tshi ¾u¾uwedza vha¿we vhathu vhane vha khou tama zwa vhulimi. (2) 1.9 ·i »isa muhumbulo wa uri mushumo wa vhulimi wo mbo »i thoma na zwenezwo. (2) 1.10 Zwi a konadzea ngauri hu na vhathu vhanzhi vhe vha thuswa vha bvelela vha dovha vha thusa lushaka/muvhuso u khou thusa vhalimi nga u vha fha masheleni a u bveledza masimu avho ane zwibveledzwa zwa hone zwa thusa lushaka. (2) 1.11 Vhupfiwa hanga ndi ha uri vha sa athu litsha tshikolo, vho vha vho tea u humbela thuso kha zwiimiswa zwine zwa thusa vhagudi vha shayaho masheleni a tshikolo/Vho ita zwavhu»i ngauri vho ri u balelwa nga tshikolo vha »idzhenisa kha zwa vhulimi, vha fhedza vha bvelela. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu TSHIBVELEDZWA TSHA 2 1.12 Ho thuliwa muthu nga goloi ngauri hu na muthu o e»elaho nga fhasi ha goloi. (2) 1.13 Ndi u reila muthu a tshi khou shumisa/amba nga lu¾ingothendeleki. (2) 1.14 O bviswa e kha tshivhumbeo tsha muhangarambo/dethele- Zwi sumba uri uyu muthu u khombo/ha na vhutshilo. (2) 1.15 - Ndi wa u pfuka mulayo - U sa londa, wa uri muthu ho ngo tea u reila a tshi khou amba nga lu¾ingothendeleki - U vhulaha - U ¾o»ou vhulaha muthu u songo »iimisela. (Tshithihi tsha izwi) (2) 1.16 Ndi zwauri mapholisa na mureila a vha na na ndavha na muthu o thuliwaho/Mufu o imisaho milenzhe, ndi zwithu zwi sa konadzei. (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO 2 TSHIBVELEDZWA TSHA 3 KHOTHESHENI MBUNO 1 'Hu tea u vha na vhushaka havhu»i Vhushaka ha mira»o ya mu¾a. vhukati ha mira»o ya mu¾a wonoyo.' 2 'Mu»ini hu tea u fha¾iwa luhura lune lwa Hu vhe na luhura lune lwa ita uri na mbava i tshi lu vhona i pfe i na thivhela mbava. gonobva ¼a u »a u tswa.' 3 'Thundu dzi songo sokou vhewa fhethu Hu songo vhewa thundu hune dza nga kunga mafobvu.' ho¾heho¾he. 4 'Vhana vha songo sokou »owelana na u Hu songo vha na u »owelana na »iba»ekanya na vhathu vha no silinga.' vhasilingi. 5 'Kha hu ¾olwe uri magethe o valiwa na Hu valiwe magethe na u fungiwa mavhone o fungiwa, musi vhathu vha sa mavhone vhusiku. athu u e»ela.' 6 'Muzika kha u lidzwe nga ngona lune Muzika kha u lidzelwe fhasi. zwa si kunge na vhafhiri vha gondo.' 7 'U dzheniswa ha dzia¼amu zwi A¼amu kha dzi dzheniswe. khwa¾hisa tsireledzo.' ADENDAMU YA SAMARI N»ila ya u maka manweledzo: • Manweledzo o ½ekedzwaho e kha mbonalo/tshivhumbeo tsho khakheaho ngeno tshi tsho randelwaho kha Tshitatamennde tsha Kharikhu¼amu ya Lushaka a a makiwa, hone-ha ha vha na nda¾iso ya maraga nthihi. • Zwi tou vhofha uri vhalingiwa vha sumbedze tshivhalo tsha maipfi nga n»ila i songo khakheaho. • Kha vha avhele maraga nga n»ila i tevhelaho: o Maraga dza 7 ndi dza mbuno. o Maraga dza 3 ndi dza luambo. Maraga dza luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:  Maraga nthihi musi ho bulwa mbuno 1–3 dzi re dzone.  Maraga mbili musi ho bulwa mbuno 4–5 dzi re dzone.  Maraga tharu musi ho bulwa mbuno dza 6–7 dzi re dzone. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu Zwavhu»ivhu»i maraga dza luambo dzi songo fhira mbuno dzo ½ewaho. Kha vha ¾use maraga nthihi kha maraga dzo avhelwaho mbuno na luambo arali tshivhalo tsha maipfi tshi songo sumbedzwa, kana maipfi o vhaliwa nga n»ila yo khakheaho. KHA VHA DZHIELE NZHELE: Abriviesheni/pfufhifhadzo a dzo ngo fanela u shumiswa, fhedzi arali dzi hone kha samari, dzi fanela u vhaliwa sa tshivhalo tsha maipfi ane dza a imela. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: LUAMBO/PHEN¶A NA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO 3: KHUNGEDZELO TSHIBVELEDZWA TSHA 4 3.1 Haya ha ndivho. (1) 3.2 MVELEDZANDIVHO (Tshiimiswa). (1) 3.3 Ndi ngauri u khou ¾oµou fhura vhagudi uri vha vhone unga mutengo ndi R320.00 ngeno u tshi tou thoma khayo nahone i ya ¿wedzi mu¿we na mu¿we. (1) 3.4 B/U vhidzelela vhagudi. (1) 3.5 Ndi fhethu hune tshikolo tsha khomphyutha tsha vha hone ngauri vhathu a vha nga »ivhi hune vha tea u ya hone/tshikolo ndi tsha tshifhinga tshingafhani. (2) 3.6 Khomphyutha: Makhulu wanga vho nthengela khomphyutha. (2) 3.7 Ee, i a kunga vhagudi ngauri i khou sumbedza uri tshikolo tshi a u wanela mushumo na uri a tshi »uri/Hai, hu na zwi¿we zwi songo bviselwaho khagala sa tshifhinga na fhethu, zwi nga kanakanisa vhathu. (2) [10] MBUDZISO 4 TSHIBVELEDZWA TSHA 5: KHATHUNI 4.1 Vho dzula nn»a, hu vhonala nn»u nga murahu havho. (2) 4.2 U khou lila, u khou itiswa nga phosho/O a¾ama mulomo. (2) 4.3 Muthu 1o mangala/sinyuwa ngeno vhathu vha 2, 3, 4, 5 na 6 vho takala. (2) 4.4 Vha nga vha kha vhufunani, n»ila ye vha dzula ngayo i sumba vhu¾umani ha tsini. (2) 4.5 Ri tshi vhona tshi tsha vhathu vho takalaho vhane vha khou tshina vha tshi ita vha tshi sea/matakalele avho a nga o bva, ndi ngazwo mme vho sinyuwa ngauri ¿wana u khou lidzwa nga phosho. (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P1 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu MBUDZISO 5 5.1 TSHIBVELEDZWA TSHA 6: PHUROSA 5.1.1 Thukhe! Vho ri u amba miswaswo yavho vhathu vho¾he vha mbo »i tou ri thukhe nga maseo. (2) 5.1.2 Vhidzwa: Maemu o vhidzwa nga dzina ¼awe a aravha. (2) 5.1.3 Kutukana: Mbulaheni ndi kutukana ku sa thetshelesi vhabebi. (2) 5.1.4 Vhagudisi: Vhagudisi vho funza vhagudi vha pfesesa. (2) 5.1.5 Khonani yawe o ri o bva nga tshivhana tshawe. (1) 5.1.6 Vhagudisi vho vhidza Vho-Malwela. (1) 5.1.7 Ho ngo takuwa ¿wana wa khuvhe. (1) 5.1.8 C/Hone. (1) 5.1.9 ·imudi ¼a tsumbo: Vhagudisi na vhabebi vha »o lindela. (2) 5.2 TSHIBVELEDZWA TSHA 7: TSHIFANYISO 5.2.1 Kha Maemu hu khou tou fa khaladzi? (1) 5.2.2 Tshikolo: ºwana o tevhela khaladzi awe tshikoloni. (2) 5.2.3 A si ngoho ngauri Maemu u khou sumbedza o »ie»etshela. (1) 5.2.4 Vhunga vhatukana vha vhathu vha no bvafha. A si vho¾he vhatukana vha no bvafha, vha hone vhatukana vha no shuma. (2) [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C: 40 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho