Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2014 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 14. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Maµadzhe MBUDZISO 1 ADENDAMU YA PHINDULO NDAPFU. KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali o wana mbuno dza 4–5 u wana maraga 4  Arali o wana mbuno dza 2–3 u wana maraga 3  Arali o wana mbuno dza 0–1 u wana maraga 2 Kubveledzelwe kwa thero Thero ndi mulaedza kana muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama vhavhali vha nganeapfufhi vha tshi u pfa na u u »ivha. Ndi zwine ra nga tou ri mu¿wali u khou rera nga hazwo. Mu¿wali o bveledza zwavhu»i thero buguni iyi ine ya vha ya u sa fhulufhedzea ha vhafunani. Mpho ndi muanewa dendele we a vha e dokotela vhuongeloni ha Vuvha. Ndi munna we a vha a sa fulufhedzei kha mufumakadzi wawe Phophi naho vho vha vho dzula zwavhu»i mu¾ani wavho. O »o thoma u sa fulufhedzea kha mufumakadzi wawe nge a vho funana na Maria wa muongi vhuongeloni ha Vuvha. Na Maria ene o vha e na mu¾hannga wawe Mashudu. U sa fulufhedzea ha avho vhavhali zwo »o swika n»evheni dza vhafunwa vhavho. Ho »o vuwa dzinndwa vhukati ha Mashudu na Mpho hu tshi lwelwa ene Maria. Ngei mu¾ani wa Mpho na hone ha vuwa vilili vhukati ha Phophi na Mpho nge a wanulula u sa fulufhedzea ha munna wawe lwe Phophi a vhuya a ¾uwa a humela hayani hawe, zwa vhuya zwa tou dzhenwa na nga vhabebi vhavho. U sa fulufhedzea ha Mpho zwo ita uri Phophi na ene a si fulufhedzee nge a humbula u konyolola munna wawe nga u pfana na swina ¼awe Mashudu ngeno Mashudu a tshi khou konyolola-vho Maria. Uho u sa fulufhedzea ho »o vhanga na ma¿we mabulayo a songo teaho. Mpho o »o renga Dzwaini na Dugudzha uri vha vhulahe Mashudu. Mashudu u a vhulahwa ngeno Mpho na ene a tshi fhedzisela nga u welwa nga khombo ya goloi nge a vho »o thulwa a fhedza na ene o lovha. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu Mu¿wali o kona u bveledza thero buguni ya nganea iyi. Thero ndi ya u sa fulufhedzea ha vhafunani nge a shumisa avho vhaanewa vhe vha zwi kona u sumbedza tshipi»a tsha u sa fulufhedzea kha vhafunani vhavho. KANA MBUDZISO 2 Phindulo dza mbudziso pfufhi: 2.1 Ndi wa uri Dzwaini na Dugudzha vha vhulahe Mashudu. (1) 2.2  Mpho u khou vhaiswa nga zwa uri Mashudu u khou mu badelisa zwigidi zwivhili zwa dzirannda nge a mu wanetshedza e na mufunwa wawe.  O vha a tshi khou itela uri a sale a tshi funana zwavhu»i na Maria vha sa khakhiswi nga mu¿we muthu. (2) 2.3 Ndi vhafunani. (2) 2.4 Ndi ngauri o vha a tshi khou shavha uri Phophi u »o ¿ala a humela hayani hawe. (2) 2.5 Muthu o vhulahaho mu¿we u tea u fariwa a valelwa tshi¾okisini. (2) 2.6 Ndi u mu pwashela goloi. Ndi u mu pwashela mu»i. Ndi u mu badelisa zwigidi zwa fumi zwa dzirannda. (3) 2.7 Phambano Maria ndi musidzana a sa athu u malwa ngeno Phophi e mufumakadzi o malwaho. Phophi ndi mudedekadzi ngeno Maria e muongi. (2) 2.8 Ndi ngauri o vha ½ea masheleni na zwenezwo/Vho mu vhona sa muthu are na tshelede. (2) 2.9 Vho ya vhusiku ngauri vho vha vha tshi khou shavha u vhonwa nga vhathu nga masiari. (2) 2.10 Ho vha na dzikhakhathi mu¾ani wa Mpho. U pwashea ha mu¾a wa Mpho na mabulayo. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 2.11 Zwi bvukulula mvumbo ya u vha muthu a sa fulufhedzeiho nahone wa mazwifhi na vhugevhenga. (2) 2.12 Ndi zwa musi a tshi »elwa nga muhumbulo wa u tou vhulaha Mashudu. (2) 2.13 2.13.1 A si zwone ngauri vho ima-ima vha tshi mu ¾o»ela bei¼i. (2) 2.13.2 Ndi zwone ngauri Mpho ho ngo vhonwa mulandu zwo bva kha u shaea ha vhu¾anzi vhu mu ba»ekanyaho na lufu lwa Mashudu. (2) 2.14 Vivho a si ¼avhu»i ngauri Mpho o rambela magevhenga Mashudu uri vha mu vhulahe. (2) 2.15 Ndo vha ndi tshi »o tandulula thaidzo nga u tou »ibvisa kha dzinndwa na u farelana sa vhanna ngauri mulayo a u imi na zwa dzikhakhathi. (2) 2.16 U ya nga ha n½e ndi vhona uri arali vhathu vha ita zwithu zwo vhifhaho vho dzumbama zwi tshi katela na mbadelo dza masheleni nga ngomu, vha a fhedza vho lwela eneo masheleni vha ambululana vhuvhi havho he vha ita vho dzumbama, sa zwe Dugudzha a ambulula Dzwaini kha mapholisa nge a mu fhura tshelede ye vha badeliwa nga Mpho uri vha vhulahe Mashudu. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau MBUDZISO 3 ADENDAMU YA MBUDZISO NDAPFU. KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali o wana mbuno dza 4–5 u wana maraga 4  Arali o wana mbuno dza 2–3 u wana maraga 3  Arali o wana mbuno dza 0–1 u wana maraga 2 Kubveledzelwe kwa vhaanewa Thero ndi mulaedza kana muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama vhavhali kana vha¾aleli vha »irama vha tshi u pfa na u u »ivha. Ndi zwine ra nga tou ri mu¿wali u khou rera nga hazwo. Thero ya bugu iyi ndi polotiki i re vhukati ha zwigwada zwivhili, tsha vhatshena tsha ¼ihoro ¼a Lushaka na ¼ihoro ¼a Madimakirati ¼ine ¼a vha ¼ihoro la vharema. Khetho dzo winiwa nga Madimokirati, muphuresidennde a vha Muthumukhulu e na vhafarisa muphuresidennde vhavhili. Muthumukhulu u thoma u lwa na vhatshena nga u ¾o»ou vha na mufarisi muthihi. Hezwi zwo vhaisa vhatshena lwe vha humbula u bva kha muvhuso wa mbuelano. U ¾o»ou bva havho zwi vhaisa vhavhusi vha re Madimokirati. Vha vha vhudza uri vha khou wisa ikonomi ya shango. Hezwi zwi dovha havhu zwa lutanya madimokirati nga tshavho. Ndi hune Duma na Skosana vha sola Muthumukhulu vha ri ndi ene ane a khou zwi vhanga. Kha ¼ihoro ¼a Lushaka nahone hu vuwa khakhathi vhukati ha De Wit muphuresidennde wa ¼ihoro na Coetsee na Skiet vha tshi thuswa nga vha¿we vhavho. Vhone vho vha sa funi u bva kha muvhuso wa mbuelano. U ¾o»ou bva ha ¼ihoro ¼a Lushaka zwo ita uri Duma na Skosana vha yele De Wit vho vhilahela, vha tshi ri ndi khwi½e vha tshi ¾uwa kha shango ¼avho ngauri vha khou wisa maragani. Hezwi De Wit ha ngo tenda o ri ndi vhone vha½e vhane vha khou wisa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu Skosana na Duma zwa u yela De Wit zwo vusa nndwa kha ¼ihoro ¼ivhusi, zwa fhedza zwo ita uri Skosana a ruliwe mushumo wa vhuminisi¾a. Ndi vhathu vhanzhi vhe vha si pfesese ayo mafhungo. Nga ngei kha ¼ihoro ¼a ¼ushaka idzi khakhathi dzo fhedza dzo ita uri Coetsee a litshe u vha minisi¾a na u bva kha ¼ihoro. ·ihoro ¼a lushaka ¼o fhedza ¼o hana u bva kha phurovitsi ya Kapa Vhukovhela ngauri ndi hone he vha vha vho kunda hone khethoni. Zwo¾he hezwi zwithu zwo fhela vho ya khethoni. Mu¿wali o kona u bvisela khagala thero ya polotiki i re bugu iyi ya »irama nge a kona u bvisela khagala phambano dzine dza khou bvelela kha muvhuso wa mbuelano. [35] KANA MBUDZISO 4 Phindulo dza mbudziso pfufhi: 4.1 Ofisini ya Muthumukhulu. (1) 4.2  U takula tshiimo tsha vhashai.  U fha¾a ikonomi ya shango. (2) 4.3 De Wit: Murangaphan»a wa ¼ihoro ¼a Lushaka Muthumukhulu: Murangaphan»a wa ¼ihoro ¼a Mademokirati. (4) 4.4  Ndi u dibvisa kha khabinethe.  U bvisa tshelede maragani.  U tshinya vhavhusi madzina. (3) 4.5 Ndi vhavhusi/muvhuso na vhoramabindu. (2) 4.6 Ndi u vha na nyambedzano na vhaan»adzamafhungo nga tshiimo tsha vharema. (2) 4.7 4.7.1 Ndi zwone ngauri hu khou bviswa tshelelede maragani. (2) 4.7.2 A si zwone, tsho tshinywa nga sisi¾eme ya ·ihoro ¼a Lushaka. (2) 4.8 Ndi muthu ane a sa fulufhedzee. U sumbedza u nga u ¾o»ou fha¾a ikonomi ngeno o »ibvisa kha muvhuso une a tea u u thusa. (3) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 4.9 A Muthumukhulu ndi muphuresidennde wa muvhuso wa mbuelano. B ·ihoro ¼a Lushaka ¼o tou pandelwa kha muvhuso wa mbuelano. E De Wit o vha e mu¿we wa dziminisi¾a dza muvhuso. (3) 4.10 Ndi wa u sumbedza De Wit uri u khou bva kha khambinethe hu u itela u wisa ikonomi ya shango. (2) 4.11 Ndi u ¾o»ou sumbedza uri vhathu arali vha dzhielwa muvhuso a vha thusi vhathu vhane vha khou vhusa. ·ihoro ¼a Lushaka ¼e ¼a dzielwa muvhuso a ¼o ngo ¾o»ou thusa Mademokirati e a dzhia muvhuso. (2) 4.12 Ku a ¾anganedzea ngauri u khou vhona ·ihoro ¼a Lushaka u »ibvisa ha¼o hu tshi khou wisa ikonomi ya shango. (Na zwi¿we zwine zwa ¾anganedzea). (2) 4.13 Zwi a tendisea, muthu mu¿we na mu¿we arali a kundwa a nga si tame u thusa we a mu kunda sa ¼ihoro ¼a De Wit ¼i nga si thuse ¼a Muthumukulu. (2) 4.14 A thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri u khou ¾o»a u wisa ikonomi ya shango madzuloni a u tikedza muvhuso muswa. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 5 (Mbudziso ndapfu) ADENDAMU YA MBUDZISO NDAPFU: KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali o wana mbuno dza 4–5 u wana maraga 4  Arali o wana mbuno dza 2–3 u wana maraga 3  Arali o wana mbuno dza 0–1 u wana maraga 2 WO MU NONELA – LL Mafenya Kubveledzelwe kwa thero. Thero ndi mulaedza kana muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama vhavhali vha nganeapfufhi vha tshi u pfa na u u »ivha. Ndi zwine ra nga tou ri mu¿wali u khou rera nga hazwo. Thero ya nganeapfufhi iyi ndi u sa fulufhedzea ha mufumakadzi kha munna wawe ngeno a tshi khou mu itela tshi¿we na tshi¿we. Hezwi ri zwi vhona nge ha bvelela zwi tevhelaho: Thathani u malwa nga Humbulani we a vha e ramabindu. U mu fha¾ela mu»i wavhu»i a dovha a mu fha lufuno. Hayani u mu tholela na mushumi wa u mu shumela ene o dzula. Humbulani u renga na khefi ye ene Thathani a vha a tshi i shumisa. Humbulani o mu rengela na rinngi na goloi u sumbedza u mu funa. U borea ha Thathani ho ita uri a ye u thusa khefini. Henefha khefini o »i fhedza o »i borea ngauri o vha a sa u koni mushumo wa khefini. Thathani ha »iphini nga kushumele kwa Humbulani kune kwa ita uri a sa fhe Thathani tshifhinga tsha u ¾wa nae. Thathani u humbela Humbulani uri vha fare lwendo vho¾he na vha radio hone Humbulani ha ngo tenda nga n¾hani ha mabindu awe. O fhedza o tendela Thakhani uri a ¾uwe na vha radio. Lwendoni ndi he Thathani a thoma u sa fulufhedzea nge a vho thoma zwa lufuno na Freddy lwendoni. U vhuya lwendoni a vha muthu o »idzhenisaho lwa tsho¾he kha zwa u sa fulufhedzea kha munna wawe. U a ¾anganedza na ngeletshedzo dzi si dzavhu»i dzine dza bva kha khonani yawe Mukhatshelwa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu Mukhatshelwa o fhedza o mu gudisa u tambisa tshelede mitshinini. Humbulani o mu kaidza musi o zwi wana. Musi e hodelani Thathani ha khou fulufhedzea ngauri u vha e na Freddy ane a pfana nae. U vhonala a tshi dzhena dzirumuni nae zwifhinga zwinzhi. U sa fulufhedzea hu khou ya phan»a. Humbulani u lwa na munna we a vha a tshi khou pfana na ene Thathani, hezwi zwo ita uri a shavhele hayani. Mafhungo a u sa fulufhedzea ha Thathani o sengiwa, Humbulani a mu hangwela a vhuya mu»ini wawe. Thathani o dovha a wanala kha mafhungo a u sa fulufhedzea o ya Kapa na vhafumakadzi vha ki¼aba, ene o vha a khou »iitela zwa Freddy. Munna o ri u zwi pfa, a tevhela. O ya a mu wana e na Freddy rumini hodelani. O fhedza o mu ¾ala nga u sa fulufhedzea hawe. Mu¿wali o kona u bvisela thero ya nganeapfufhi iyi nga u bvisela u sa fulufhedzea ha Thathani he ha mu kundisa na vhuhadzi. [35] KANA MBUDZISO 6 Phindulo dza mbudziso pfufhi: DOKOTELA WA MUKHUWA – NA Milubi 6.1 A khou ambiwa vhe sibadela. (1) 6.2 Maipfi aya kha Konani ... U rumbula sa murumbulo. (1) 6.3 Ndi ngauri o vha o thuntshwa nga munna wawe a huvhala nga murahu ha tsemano. (2) 6.4 Ndi sibadela tsha khethululo. Ndi tshe tsha vha tshi tsha makhuwa fhedzi. Muthu mutswu a dzhena o vha a tshi rwiwa. (zwivhili zwa izwi) (2) 6.5 Muhumbulo ndi wa uri mufumakadzi Louw a sa iswa thyietha nga u ¾avhanya a nga lovha. (2) 6.6  Dokotela konani u na mbilu ya u pfela vhu¾ungu muthu mu¿we na mu¿we ngeno Louw a si na vhuthu na u pfela vhu¾ungu/U na tshi¾uhu.  Dokotela Konani ndi murema ngeno Louw e mukhuwa. (Zwivhili zwa zwenezwo). (4) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 6.7 Dokotela Konani o vha a tshi »ivha pfanelo dzawe ngauri o ri u vhona zwauri mafhungo a khou kon»a a ya kha supirithenndede we na ene a ima na mukhuwa wa hawe. Dokotela Konani a fhedza nga u ¿walela uyo supirithenndede lu¿walo lwa uri u khou litsha mushumo afho vhuongeloni uho lwa tsho¾he. (2) 6.8 6.8.1 Ndi zwone ngauri o vhudza Konani uri mufumakadzi wawe ha ¾ha¾huvhiwi nga muthu mutswu. (2) 6.8.2 A si zwone ngauri o sumbedza u daha fola henefha sibadela. (2) 6.9 A Mufumakadzi Louw o »iswa sibadela ngauri o vha o rwiwa nga munna wawe. C Sibadela itshi tsho vha tshi tshi thusa muthu mu¿we na mu¿we. (2) 6.10 Ndi ngauri o vhona kubvele kwawe kwa malofha ku tshi nga ita uri a lovhe. (2) 6.11 Dokotela wa mukhuwa o lenga u swika mufumakadzi wa Louw a mbo »i lovha. (2) 6.12 Ndi muthu wa lunyadzo, tshi¾uhu na tshi¾alula. (2) 6.13 Ndi wa u thusa mulwadze mu¿we na mu¿we ane a khou ¾o»ou thuswa afha sibadela. (2) 6.14 A zwi ¾anganedzei ngauri o sumbedza u vha na luvhengelambiluni, tshi¾alula na lunyadzo kha dokotela we a vha a tshi khou thusa mufumakadzi wawe. (2) 6.15 Ndi ha uri hu tea u farwa vhathu vho¾he nga n»ila i no fana. Vharangaphan»a vha sibadela vha tea u dzhia vhu»ifhinduleli ho teaho uri vhalwadze vho¾he vha kone u wana dzilafho ¼o teaho. (2) 6.16 Ee, o vha a tshi khou takalela mufumakadzi wawe a tshi fa, o thuntsha musadzi wawe, ha nyanyuwi uri mufumakadzi wawe a wane thuso, u thivhela dokotela u ½ea mufumakadzi wawe thusothanzi. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Phindulo dza mbudziso pfufhi: MBUDZISO 7 Bafanabafana – LR Ndlovu 7.1 Ndi thendokho»i/epiki ngauri tshi khou kho»a thimu ya 'Bafabafana'. (2) 7.2 5./Zwi khou tou sumbedza uri Bafanabafana ndi thimu ya ndeme ya ¼ino Dzhango ¼a Afrika. 6./Ndi thimu i tamiwaho nga nnyi na nnyi sa izwi na musuku u tshi tamiwa nga nnyi na nnyi. (2) 7.3 4. Khu»ani n½a ha sokou pfala 'Bafanabafana'. (1) 7.4 Bafanabafana ndi thimu yavhu»i ya Afrika Tshipembe. (2) 7.5 7.5.1 Ndi zwone, Bafanabafana musi khaedu i thavha i songo dzhenwa nga ½owagudu./Bafanabafana musi yo livhana na nyimele i si yavhu»i a i tei u »a»a. (2) 7.5.2 A si zwone ngauri dzina ¼a shango i mbo alamisa. (2) 7.6 Murendi u sumbedza o takala ngauri 'Bafanabafana' i takulela shango ¼a Afrika Tshipembe n¾ha. (1½) 7.7 Thimu ya 'Bafanabafana i songo dzula i tshi vha na dziphambano. (2) 7.8 Ndi a tendelana na muhumbulo wa u dzhia Vho-Mandela sa vhone mu¾u¾uwedzi ngauri fulufhelo ¼a lushaka ¼o vha ¼i kha uri arali Vho-Mandela vha vha hone mudavhini gundo ¼i a vha hone lushaka lwa pembela lu tshi vhonelelwa ngavho. (3) [17½] KANA MBUDZISO 8 Nelson Mandela – WMR Sigwavhulimu 8.1 O mamela vhu¾ungu na vhuhali. (2) 8.2 29. Uri naho mbilu yo tsikwa a wo ngo xedza tshiseo. (1) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 12 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 8.3 O »isa mbofholowo vhathuni vhe vha vha vho tsikeledzwa. (2) 8.4 Musi vhe dzhele vho vha vha tshi khou gudela vhurangaphan»a ha vhukuma. (2) 8.5 8.5.1 Ndi zwone ngauri o nanga u fela vhanzhi vha nyadzeaho. (2) 8.5.2 A si zwone ngauri vhatsikeledzi vhawe o vha sumbedza lufuno. (2) 8.6 Ndi ha u takala ngeno a tshi khou kho»a Mandela. (1½) 8.7 O valelwa dzhele hune a sa kone na u »iambela e hone. (2) 8.8 Ndi a tendelana nakwo ngauri vhathu vho vha vha tshi zwi vhona zwauri a hu na na muthu na muthihi we a vha a tshi nga ita zwe Vho-Mandela vha ita zwa u vhofholola vhathu vhuthubwani he vha vha vhe khaho. (3) [17½] KANA MBUDZISO 9 Demokirasi – TZ Ramaliba 9.1 Maindia na vhatshena. (2) 9.2 15/Munna hu uri u »o »i dzula e munna. (1) 9.3  U sa »ivha kushumele kwa demokirasi.  U hulisa musadzi na vhana. (2) 9.4 Munna, musadzi na ¿wana, mu¿we na mu¿we wavho u na vhu»ifhinduleli hawe kha vhuimo hawe, fhedzi kha vho¾he munna u n¾ha. (2) 9.5 9.5.1 Ndi zwone ngauri musadzi na ¿wana ndi matavhi ane a wana zwi¼iwa kha tsinde ¼ine ¼a vha munna. (2) 9.5.2 A si zwone, ngauri hu tewa u ¾honifhiwa pfanelo dza vha¿we vhathu/Zwine muthu a zwi funa a zwi faneli u thithisa pfanelo dza vha¿we. (2) 9.6 Murendi ha ngo takala nga u vhona vhathu vha sa khou dzhia demokirasi nga n»ila yone. (1½) 9.7 Musadzi na ¿wana vha »itika nga munna. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 13 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 9.8 Ndi a tendelana na murendi ngauri demokirasi a si u ita zwine wa funa/demokirasi i ¾o»a uri mu¿we na mu¿we a ime kha vhuimo hawe, a si khakhise ha mu¿we/A thi tendelani nae ngauri u ombedzela musadzi uri a vhe musadzi a sa ombedzele munna kha u vha munna. (3) [17½] KANA MBUDZISO 10 HO ¸ENGIWA: 17 LAMBAMAI 1988 – WMR Sigwavhulimu 10.1 Ndi lushaka lwa e¼edzhi ngauri hu khou elelwa lufu lwa muhali/khosi vho siaho vho ita zwivhuya kha shango ¼avho. (2) 10.2 3/Muri wa murunzi wo sikuwa. (1) 10.3 Ndi ngauri ho lovha muthu ane vha mu funa nahone o vha e khosi ya vhu¾ali, muhali na u thusa lushaka lwa Vhaven»a. (2) 10.4 Muhumbulo muhulwane une murendi a khou tama u u bvisela khagala ndi wa uri a hu na muthu ane a nga thivhela lufu naho e na vhu¾ali kana n»ivho yawe. Lwo swika lwo swika. (2) 10.5 10.5.1 Ndi zwone ngauri lu dzhia vhahali na magoswi. (2) 10.5.2 Ndi zwone ngauri u ri ri pfiwa nga nnyi wee! (2) 10.6 U khou pfa vhu¾ungu ngauri vho ho lovha muthu wa thuso kha lushaka. (1½) 10.7 U nga si kone u thivhela lufu nga vhu¾ali/ maano au. (2) 10.8 Ndi a tendelana nae ngauri lufu lwa bvelela a hu na tshine muthu a nga ita nga n½dani ha u ¾anganedza. (3) [17½] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 14 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu RUBRIKI YA U MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA NGANEA, ¶IRAMA NA NGANEAPFUFHI (35) Kha vha dzhiele nzhele phambano I re hone kha kuavhele kwa maraga dza tshivhumbeo na zwi re ngomu KHOUDU NA ZWI RE NGOMU (25) TSHIVHUMBEO NA LUAMBO (10) KUAVHELE KWA U¾alutshedza ¾hoho. Vhudzivha ha mihumbulo, Tshivhumbeo, nyelelo i re na MARAGA u tikedza na u pfesesa tshibveledzwa. ndunzhendunzhe na ¼ikumedzwa. Luambo, khalo na tshitaila zwo shumiswaho kha phindulo Khoudu 7 Vhuswikeleli - U ¾alutshedza ¾hoho lwa vhudzivha, zwipi»a zwo¾he zwo Vhuswikeleli ha - Tshivhumbeo tshi re na ndunzhendunzhe. ha n¾hesa kwamiwa nga vhu»alo. n¾hesa - Marangaphan»a na magumo zwa n¾hesa. 80–100% - Phindulo ya n¾hesa: (90%+: Phindulo ya n¾hesa) Maraga: - Mihumbulo yo dzudzanywa zwavhu»i nahone yo - Mihumbulo minzhi ya vhudzivha i tikedzwa u bva kha 8–10 fha¾wa zwavhu»i. Maraga: tshibveledzwa. - Luambo, khalo na tshitaela zwo vhibvela, zwi a 20–25 - U pfesesa ha n¾hesa ha lushaka lwa maṅwalwa na nyanyula nahone zwo lulama. tshibveledzwa. Khoudu 6 Vhuswikeleli - U ¾alutshedza ¾hoho lwa n¾ha ha ndinganyo, zwipi»a zwo¾he Vhuswikeleli ha - Phindulo yo dzudzanywa zwavhu»i. ha n¾ha zwo kwamiwa lwo linganaho. n¾ha - Marangaphan»a na magumo ndi zwavhu»i. 70–79% - Phindulo yo dodombedzwaho. Maraga: - Mihumbulo na kuhumbulele zwi a tevhelelea. - Ho ½ewa mihumbulo minzhi i pfalaho, i tikedzwaho u bva 7–7½ - Luambo, khalo na tshitaila zwo lulama nahone zwo Maraga: kha tshibveledzwa. tea ndivho. 17½–19½ - U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa - ·ikumedzwa ¼avhu»i. havhu»isa. Khoudu 5 Vhuswikeleli - U sumbedza u pfesesa nahone a ¾alutshedza ¾hoho zwavhu»i. Vhuswikeleli ho - Tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya ho dziaho - Phindulo yo dodombedzwa lwa khwine. dziaho mihumbulo i re na ndunzhendunzhe. 60–69% - Mi¿we mihumbulo i pfalaho yo ½ewa, fhedzi hu si yo¾he - Marangaphan»a na magumo na dzi¿we phara zwo nahone i sa tikedziwe nga n»la yo lavhelelwaho. Maraga: dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe. Maraga: - Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na 6–6½ - Nyelelo ya mihumbulo i a kona u tevhelelea. 15–17 tshibveledzwa. - Luambo, khalo na tshitaila vhunzhi hazwo zwo lulama. Khoudu 4 Vhuswikeleli - U ¾alutshedza ¾hoho lwa khwi½e, a si zwo¾he zwipi»a zwo Vhuswikeleli vhu - Hu na dzi¿we tsumbo dza tshivhumbeo. vhu fushaho kwamiwaho nga vhu»alo. fushaho - Phindulo i tahela nyelelo yo dzudzanyiwaho 50–59% - Hu na dzi¿we mbuno dzi tikedzaho ¾hoho. zwavhu»i i re na ndunzhendunzhe. - Mihumbulo minzhi yo tikidzwa fhedzi a hu na vhu¾anzi vhu Maraga: - Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo, khalo na tshitaila Maraga: pfalaho/tendiseaho. 5–5½ hunzhi zwo tea. Kanzhi hu na ndunzhendunzhe 12½–14½ - U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa lwa kha dziphara. mutheo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 15 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu Khoudu 3 Vhuswikeleli - Ndingedzo zwadzo dza u fhindula mbudziso. Vhuswikeleli ho - Tshivhumbeo tshi sumbedza u shaea ha vhupulani. ho - Mbudziso yo fhindulwa hu na vhudzivha vhu¾ukusa. linganelaho - Mafhungo ha ngo dzudzanywa lune a tevhekana. 40–49% linganelaho - Mihumbulo a i ¾u¾uwedzi nahone hu na u tikedza hu¾uku zwi Maraga: - Tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na bvaho kha tshibveledzwa. 4–4½ tshitaila a zwo ngo tea ndivho ya ma¿walwa a - Mugudi ha ngo vhuya a pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na akademi. Phara dzo khakhea. Maraga: tshibveledzwa. 10–12 Khoudu 2 Vhuswikeleli - U pfesesa thoho ha fhasisa. Vhuswikeleli ha - ·ikumedzwa ¼a fhasi nahone ¼i ¾ahedzaho ha fhasi - Phindulo yo dala ndovhololo nahone hu¿we yo bva. fhasi tshivhumbeo tsho pulaniwaho zwi thithisa nyelelo 30–39% - Mihumbulo a si ya vhudzivha, ¾halutshedzo yo khakheaho/ Maraga: ya muhumbulo. Mihumbulo a i tikedzwi zwi tshi bva kha tshibveledzwa. 3–3½ - Luambo lwo khakheaho na tshitaila tshi si tshone Maraga: - U pfesesa ha fhasi lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa. zwi ita uri zwo ¿walwaho zwi si vhe zwa vhukuma 7½–9½ nahone tshitaila a tsho ngo tea ndivho ya u ¿wala ha akademi. - Phara dzo khakhea. Khoudu 1 U sa - Phindulo i sumbedza vhu¿we vhushaka na ¾hoho fhedzi U sa swikelela - Zwi a kon»a u amba uri mbudziso yo fhindulwa. swikelela mihumbulo i a kon»a u tevhelela, kana yo bva tsho¾he. Maraga: - A hu na vhutanzi ha tshivhumbeo tsho pulaniwaho 0–29% - U kundelwa kha ndingedzo ya u fhindula mbudziso. Mbuno 0–2½ kana thevhekano. ¾hukhu dzo lulamaho a dzi na thikhedzo u bva kha - Luambo lwa fhasi-fhasi. Tshitaila na khalo zwo Maraga: tshibveledzwa. khakheaho. 0–7 - U kundelwa u pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na - A hu na dziphara kana ndunzhendunzhe. tshibveledzwa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa