Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2013 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI GIREIDIYA 1212 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2013 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 16. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Maµadzhe MBUDZISO 1 ADENDAMU YA PHINDULO NDAPFU (KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU UYU). Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali o wana mbuno 4–5 u wana maraga 4  Arali o wana mbuno 2–3 u wana maraga 3  Arali o wana mbuno 0–1 u wana maraga 2 Kubveledzelwe kwa khuµano buguni iyi Marangaphanµa Khuµano ndi musi hu si na pfano vhukati ha vhaanewa, vha tshi fhambana nga mihumbulo. Hu na tshaka mbili dza khuµano: ndi khuµano ya nga ngomu na khuµano ya nga nnµa. Kha khuµano ya nga ngomu muthu u vha a tshi khou lwa na mihumbulo yawe ene mu½e, ngeno kha khuµano ya nga nnµa vhathu vha tshi vha vha tshi khou lwa kana u semana, na zwi¿wevho. Mutumbu Ho vha na khuµano muµini wa Maria vhukati ha Maria, Mpho na Mashudu. Mashudu u lwa na Mpho na Maria ngauri u khou vhona Mpho a tshi khou mu dzhiela mufunwa wawe. O fhedza o pwasha mafasi¾ere a goloi ya Mpho nga mbiti. Ho vha na khuµano vhukati ha Mpho na Mashudu vhengeleni ¼a halwa ¼a Vuvha. Mpho o vha a tshi khou µilifhedzela zwe a rwiwa nga Mashudu muµini wa Maria. O vha tshi khou mu rwela u pfana na musidzana wawe Maria. Khuµano i¿we yo bvelela hodelani musi Mashudu o wana Mpho na Maria a vha dzhia zwifanyiso a ri u µo zwi isa kha vha gurannµa; u ralo hu u itela u shonisa Mpho na u bvisela khagala vhuaµa vhune Mpho a khou vhu ita. Mpho u lwa na mufumakadzi wawe Phophi, vha tshi lwela zwe Mpho a bvisa zwigidi zwivhili zwa dzirannda a songo langana na Phophi. O vha a tshi khou ¾oµou ½ea Mashudu sa mvalamulomo ya uri a si ise zwifanyiso kha vha gurannµa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu Ho vha na khuµano muµini wa Mpho nge Mpho a wana Mashudu na Phophi mufumakadzi wawe vha tshi khou ita zwa vhudzekani. Izwi zwo fhedza zwo ita uri Phophi a ¾uwe muµini wa Mpho. Mpho u lwa na Vho-·iedza na Phophi o tevhela mufumakadzi wawe ha vhomakhulu wawe. O fhedza o tou shavha nge vha vha vha tshi khou mu thathedza vhe vhavhili. Mashudu u vhulahwa muµini wawe nga Dzwaini na Dugudzha vho rengwa nga Mpho. Izwi ha vha u itela uri a si tsha bvisa tshelede ye a fulufhedzisa u i bvisa ¿waha mu¿we na mu¿we u swikela mi¿waha mi¾anu i tshi fhela. Mpho na Maria vho fhedza vho lwa, Maria a humbula u vhuyelela kha Mashudu mu¾hannga wawe; mashudu mavhi ndi musi o no vhulahwa ngeno ene a sa athu u zwi µivha. Ho vha na khuµano musi Dugudzha a tshi farwa nge ha wanala lufhanga lwo ¿walwaho dzina ¼awe muµini wa Mashudu. Ene o fhedza o ambulula Dzwaini. Mpho u wana khombo ya goloi a mbo µi lovha musi a songo wanala mulandu kha bulayo ¼a Mashudu. Magumo Mu¿wali o kona u bveledza zwavhuµi khuµano buguni iyi ngauri o kona u bvisela khagala dzinndwa dzi bveledzwaho nga u sa fulufhedzea ha vhathu. Mpho ha ngo fulufhedzea kha Phophi musadzi wawe ngeno Maria na ene a songo fulufhedzea kha Mashudu mu¾hannga wawe. [35] KANA MBUDZISO 2 Phindulo dza mbudziso pfufhi: 2.1 Ndi halwa na vhafarekano (2) 2.2 Phophi ndi mufumakadzi wa Mpho ngeno Mpho e munna wa Phophi/Ndi munna na mufumakadzi. (2) 2.3 U khou sinyuwa nga n¾hani ha uri Mpho u khou ¼a tshelede na vhafarekano. (2) 2.4 U khou sinyuwa ngauri Phophi u vho zwi µivha zwauri u khou ita zwa vhafarekano na uri u khou bvisa tshelede banngani a sa zwi µivhi. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 2.5 • Mpho ndi munna o malaho, ngeno ¸da¾iso a songo mala. • Mpho ndi dokotela, ngeno ¸da¾iso e mushumi zwawe afho vhuongeloni ha Vuvha. (4) 2.6 • Mavili e mavili. • Mipunµu i mipunµu sa ya mbongola. • U veta hu u veta sa ha tshimange. • U luma hu u luma sa mmbwa. (Zwivhili zwa zwenezwo) (2) 2.7 O vha a tshi khou pfa phosho ya nndwa a dzhena a yo vha lamula. (2) 2.8 U khou ¾oµa ri tshi zwi µivha uri a hu na muthu a no khakhela mu¿we na ene a fhedza a songo khakhelwavho/ Arali wa dzhenisa mu¿we muthu khomboni na iwe u fhedza wo dzhenavho khomboni. (2) 2.9 O semiwa a fhedza a rwiwa nga Mpho. (2) 2.10 Phophi ndi muthu ane a sinyuwa arali zwithu zwi sa khou tshimbidzwa nga ngona/U funa munna wawe ngauri u a mu kaidza kha zwiito zwo bvaho. (2) 2.11 Phophi u khou lingedza u sumbedza uri na ene u a pfa vhu¾ungu nga zwine Mpho a khou ita. (2) 2.12 Hai! A hu na mufumakadzi na muthihi ane a nga tenda munna wawe a tshi fhedza masheleni nga n¾hani ha vhafarekano vhawe. (2) 2.13 A Nµa¾iso o vhudza Phophi uri u khou dzhia tshelede banngani a songo mu vhudza. (1) D Nµa¾iso o thusa u lamukanya nndwa vhukati ha Phophi na Mpho. (1) 2.14 Hai, ngauri vho vha vho vhea tshelede yavho khathihi. O vha o tea o mu vhudza musi a tshi i bvisa sa izwi vhe mu¾a muthihi. (2) 2.15 Ee, zwi a tendisea. Arali muthu a tshi ita zwithu zwi si zwavhuµi u a bvisa tshelede a tshi khou itela uri mu¿we a songo µivha vhuaµa he a ita, sa Mpho o bvisaho zwigidi zwivhili zwa dzirannda hu u itela uri Mashudu a songo isa zwifayiso kha vha gurannµa. (2) 2.16 Ee, ndi a pfela vhu¾ungu Phophi sa izwi Mpho o vha a tshi khou ita zwo bvaho zwa vhufarekano ngeno e na mufumakadzi wawe Phophi. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau MBUDZISO 3 ADENDAMU YA MBUDZISO NDAPFU (KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU UYU). Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali o wana mbuno 4–5 u wana maraga 4  Arali o wana mbuno 2–3 u wana maraga 3  Arali o wana mbuno 0–1 u wana maraga 2 Kubveledzelwe kwa khuµano buguni iyi Marangaphanµa Khuµano ndi musi hu si na pfano vhukati ha vhaanewa, vha tshi fhambana nga mihumbulo. Hu na tshaka mbili dza khuµano: ndi khuµano ya nga ngomu na khuµano ya nga nnµa. Kha khuµano ya nga ngomu muthu u vha a tshi khou lwa na mihumbulo yawe ene mu½e, ngeno kha khuµano ya nga nnµa vhathu vha tshi vha vha tshi khou lwa kana u semana, na zwi¿wevho. Mutumbu Khuµano ya u thoma i vha hone vhukati ha Coetzee na De Wit musi De Wit na Maneshinala vha tshi tea u bva kha muvhuso wa mbuelano fhedzi Coetzee a sa khou ima nazwo. Hu na khuµano ye ya bvelela ofisini dza muvhuso musi muphuresidennde Muthumukhulu a tshi ri hu tea u vha na muthusaphuresidennde muthihi vhudzuloni ha vhavhili ngauri zwi khou µurela muvhuso masheleni manzhi. De Wit ene na Maneshinala vha khou ima na ¼a vhathusaphuresidnnde vhavhili. Zwo fhedza vha Maneshinala vha tshi humbula u bva kha muvhuso wa mbuelano musi ho vouthiwa vha balela. Khunµano i¿we yo vha hone vhukati ha De Wit na Muthumukhulu nge ha vha hu tshi pfi Maneshinala ndi vhone vhane vha khou wisa ikonomi ya shango ngauri yo farwa ngavho. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu Ho vha na khuµano ye ya bvelela ofisini ya De Wit vhukati ha Duma, Skosana na De Wit musi Skosana na Duma vha tshi ri Maafurika½ere kha vha ¾uwe shangoni ¼avho. De Wit u ima na ¼a u sa ¾uwa hone a sumbedza zwauri vha µo fha¾a shango ngauri ndi ¼avho na vhone. Ofisini dza muvhuso vhathu vha vutshela Muthumukhulu nge a pandela Skosana kha u vha minista kha muvhuso wa mbuelano ngauri o ya a semana na De Wit e na Duma. Khuµano i¿we yo vhonala Khaye¼itsha ofisini dza Madimokirati musi vhathu vha tshi imba nyimbo dza 'muzavhalazo', hu u sumbedza u ima na Skosana o pandelwaho kha vhuminista nga Muthumukhulu. Khayelitsha holoni ya lushaka vhathu vha vutshela De Wit musi hu tshi khou galatshiwa vhathu uri vha vouthele ·ihoro ¼a ·ushaka ngauri vha ri De Wit ndi mudziauzwifha. Khuµano i¿we yo vha hone vhukati ha De Wit na Skosana musi a tshi vhudza De Wit uri u khou rengisa lushaka lwa maafurikanere. Magumo Mu¿wali o kona u bveledza zwavhuµi khuµano ngauri o kona u bvisela khagala mivhango vhukati ha mahoro na vharangaphanµa vha mahoro. [35] MBUDZISO 4 Phindulo dza mbudziso pfufhi: 4.1 De Wit, ndi muthusaphuresidennde. (2) 4.2 Ndi ¼a u bva khabinetheni vha sasaladza vhe nga nnµa. (2) 4.3 Khonferentsini rumuni ya Beulward, nga madekwana. (2) 4.4 • Muthumukhulu – Muphuresidenthe. (2) • Skosana – Minista. (2) 4.5 • Vho¾he ndi maafurika½ere • Vho¾he ndi vha ·ihoro ¼a Maneshinala. • Vho¾he vha kha vha khabinethe ya muvhuso wa mbuelano. • Vho¾he ndi vharangaphanµa kha ·ihoro ¼a Maneshinala. (Zwi¿we na zwi¿we Zwivhili) (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 4.6 Ndi u sa bva kha muvhuso wa mbuelano uri vha si la¾edze vhe vha vha vouthela. (2) 4.7 Ndi ¼a uri Maneshinala a bve muvhusoni wa mbuelano ngauri Madimokirati vha na maanµa vhunga vha vhone vho winaho zwidulo zwinzhi phalamenndeni. (2) 4.8 • Maneshinala o bva kha muvhuso wa mbuelano. • Coetzee o litsha u vha muraµo wa Maneshinala. • Ho vha na u sa anµana vhukati ha De Wit na Coetzee. (Zwivhili fhedzi) (2) 4.9 Naho vhathu vha kha ¼ihoro ¼ithihi a vha vhoni zwithu nga nµila i no fana. Coetzee u ¾oµa u dzula kha muvhuso wa mbuelano, ngeno De Wit a tshi ri kha vha bve. (2) 4.10 4.10.1 A si zwone: Ndi vha ·ihoro ¼a Maneshinala/¼a Lushaka (2) 4.10.2 Ndi zwone: ·o vha ¼o wina zwidulo zwinzhi phalamenndeni. (2) 4.10.3 A si zwone: O vha e muphuresidennde. (2) 4.11 A Maneshinala ndi vhone vhe vha vha vhe na madzulo a no fhira a vhathu vho¾he phalamenndeni. (1) B Muthu we a vha a sa funi u bva kha muvhuso wa mbuelano ndi Coetzee. (1) 4.12 Zwi a tendisea ngauri arali vhathu vha sa anµani na zwine vhavhusi vha khou ita vha a tendelwa u bva pha¼amendeni. (2) 4.13 Ndi a tendelana nazwo ngauri zwithu a zwi lugiswi nga u tou bva khazwo nahone u khazwo ndi hone u tshi vha na maanµa a u kona u zwi shandukisa. (2) 4.14 A thi ¼i pfeli vhu¾ungu ngauri ndi ¼one ¼o thomaho u vhusa nga u shumisa mulayo wa khethululo. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 5 ADENDAMU YA MBUDZISO NDAPFU (KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU UYU). NDI A PU¹EDZA HA ITEA ¶EMBE Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali o wana mbuno 4–5 u wana maraga 4  Arali o wana mbuno 2–3 u wana maraga 3  Arali o wana mbuno 0–1 u wana maraga 2 Kubveledzelwe kwa thero buguni iyi. Marangaphanµa. Thero ndi zwine mu¿wali a vha a tshi khou tama u zwi ¾ahisa, u eletshedza, u tsivhudza kana u ri kaidza zwone vhutshiloni. Thero i dovha hafhu ya vha na zwine ra guda vhutshiloni nga ha zwine mu¿wali a khou ¾oµou ri eletshedza khazwo. Thero ya nganeapfufhi i bveledzwa nga muhumbulo kana mu¾oµo muthihi wa mafhungo a yeneyo nganeapfufhi. Kha nganeapfufhi 'Ndi a pu¾edza ha itea µembe', thero ya hone ndi ya uri naho muthu a tshi ita zwithu a tshi ri a thi vhonwi fhedzi u fhedza o vhoniwa kana o waniwa kha vhuvhi vhune a khou ita hone. Muthu u tea u fulufhedzea mbinganoni. Mu¿wali o i bveledza nga nµila i tevhelaho: Mutumbu Vho-Narina vho vha vha khou ita zwa vhanna vha tshi ri vho dzumbama munna wavho Vho-Gedion Dimbalala a vha nga zwi wani. Matsina vho pfa lusevhedzi vha luka maano a u vha wanedza. Vho-Dimbalala vho onesa Vho-Narina sa muthu ane a khou ya mi¾anganoni ngeno vha tshi khou itela uri Vho-Narina vha vha wanedze kha zwine vha khou ita. Vho ¾uwa vha ya vha dzula ¼onzhini ya Siawovhea vha µinwela zwiko¾iko¾i. U ralo hu u itela uri vha vhuyelele hayani nga thekhisi, vho sia moµoro wavho ¼onzhini. Hezwi hu u itela uri vha wane vhukwila vhune ha khou itwa nga Vho-Narina. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu Vho ya vha dzula kamarani ya vhuawelo vha songo funga luvhone hu u itela uri vha sa vhoniwe musi Vho-Narina vha tshi vhuya. Vho-Narina vho vhonala vha tshi khou vhuiswa nga moµoro we Vho-Dimbalala vha u vhona na musi Vho-Narina vha tshi kwambatelana na mu½e wa moµoro sa vhafunani. Vho-Narina vha tshi dzhena kamarani ya vhuawelo vho wana munna wavho vho dzula, vha zwi µivha zwauri vho vha vhona. Vha tshi vhudziswa na u vhona volovolo ¼a Vho-Dimbalala vho kayakaya vha bula zwo¾he. Hezwo zwa netisa Vho-Dimbalala vha wisa na volovolo. Zwe zwa bvelela zwo sumbedza u sa fulufhedzea ha Vho-Narina kha munna wavho Vho-Dimbalala ngauri vho tou zwi vhona nga ma¾o avho. Magumo Mu¿wali o kona u bvisela khagala thero ya bugu iyi.Vhukuma arali muthu a sa fulufhedzei u a fhedza o wanala nga mufarisi wawe. [35] KANA MBUDZISO 6 Phindulo dza mbudziso pfufhi: 6.1 Humbulani na Thathani ndi munna na mufumakadzi. (2) 6.2 • U hwala mu¾avha nga ma¾iraka. • U na khefi (2) 6.3 Ndi Mukatshelwa, u shuma u rengisa thundu. (2) 6.4 • O vha a sa athu vha na mushumo une a ita. • Hayani o vha a tshi tou shumelwa. • Vhana vho vha vha tshi ya tshikoloni. • Humbulani o vha a sa mu ½ei tshifhinga tsha u ¾wa nae nga mulandu wa mabindu awe. (Zwivhili zwa zwenezwo) (2) 6.5 • Tshigwada tsha vha radio, tsho dalela Isiraele. • Tshigwada tsha vhafumakadzi vha ki¼abu, tsho dalela Kapa. (4) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 6.6 Humbulani o rwa Freddy nge a mu wanetshedza e na mufumakadzi wawe Thathani hodelani Kapa ngauri vho vha vha tshi funana. (2) 6.7 O vha a tshi khou borea ngauri Humbulani o vha a tshi µidzulela kha zwa mushumo a sa iti zwa u mu takadza. (2) 6.8 Humbulani o mu wana a na Freddy hodelani ya Kapa a fhelelwa nga vhuhadzi. (2) 6.9 6.9.1 Ndi zwone ngauri o ri kha µitakadze nga zwine a vha nazwo vhunga o vha e na tshelede. (2) 6.9.2 A si zwone, mishumo yo¾he ya hayani yo vha yo ¾oµelwa muthu wayo. (2) 6. 9.3 A si zwone, o vha a tshi funesa u shuma mabindu awe tshifhinga tsho¾he. (2) 6.10 Ndi muthu ane a si lenge u fhurea a vho dzhena kha vhutshilo vhu si havhuµi. O thetshelesa Mukatshelwa a vho µidzhenisa kha zwa mitshini ya hodelani. (2) 6.11 Ndi ngauri o wana Thathani a si tshe na tshelede banngani ye a vha e nayo mathomoni a zwithu/O balelwa u wana thuso ya masheleni kha Thathani musi o ¾ahelelwa ngeno o tea u vha na tshelede. (2) 6.12 Zwi a tendisea. Hu na vhathu vha no sevhelwa mafhungo vha a tevhela vha wanulusa nga vhone vha½e zwine zwa khou bvelela. (2) 6.13 Muthu kha shume mishumo yawe, hone kha ite a tshi ¾hogomela mufarisi wawe zwifhinga zwo¾he. (2) 6.14 A thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri o vha a sa pfi. O vha o no mu hangwela lwa u thoma kha zwenezwi zwa u sa fulufhedzea/Ndi a mu pfela vhu¾ungu, u itiswa nga munna wawe a funaho masheleni u fhira mufumakadzi wawe (Zwi¿we na zwi¿we zwi pfalaho). (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 11 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Phindulo dza mbudziso pfufhi: MBUDZISO 7 7.1 Ndi vhushaka ha lufuno/u funana/ndi vhafunani. (1) 7.2 'Ra humbula mazha' 'Ra ho¾ola ro¾he'. (2) 7.3 • U a mu bikela, o farwa nga nµala. • U a mu kela maµi, o farwa nga µora. • U a mu kota e na duda. • U a mu khuthadza e mbitini. (Zwivhili zwa zwi re afho n¾ha). (2) 7.4 Vhuvhili havho vha funana lwa tsho¾he. (2) 7.5 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vhathu vhane vha funana vha a thusana kha zwo¾he zwine vha ita. (1½) 7.6 Ndi ¼i½a½edzi/¼ikaluli. (1) 7.7 7.7.1 Ndi zwone, ngauri vho vha vha tshi humbula mazha. (2) 7.7.2 A si zwone, ngauri zwe murendi a vha a tshi amba ho vha hu u dzulela u khoµa mufunwa wawe. (2) 7.8 B Murendi u kambwa nga lufuno na lunako lwa mufunwa wawe. (1) 7.9 Zwi a tendisea nahone zwi hone vhutshiloni. Vha hone vhathu vhane vha funana lune zwo¾he zwine vha ita vha ita vhe vho¾he nga ¿wambo wa lwone lufuno. (3) [17½] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 12 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu MBUDZISO 8 8.1 'Naho vha ¾uwa nga fumi muµini'. (1) 8.2 • Dzinndwa • U ¾alana • U tswela na zwi¿we (3) (Zwiraru fhedzi) 8.3 • Ndi uri vhathu vha a lwala. • U lovha ha muthu a sa athu u kalaha/kegula. (2) 8.4 Vhutshilo vhu na zwithu zwi vhavhaho/konµaho. (1) 8.5 Muthu a songo la¾a fulufhelo naho zwithu zwi sa khou mu tshimbilela zwavhuµi vhutshiloni. (1½) 8.6 I shuma u khwa¾hisedza uri nangoho kana mini kana mini muthu ho ngo teau neta/¿ala/¾ovhowa. (2) 8.7 A si zwone, hezwi zwi amba uri naho mi¾a ya thuthea kana ya pwashea nga zwi ngaho ¾halano na zwi¿wevho... (2) 8.8 A Thaidzo dzi µa dzi nnzhi kha vhathu C Hu na vhathu vhane vha khou shengela vhutshiloni (2) 8.9 Muthu a songo netisiwa nga zwithu zwine zwa khou bvelela khae naho zwi tshi nga vha zwi tshi khou konµa/vhavha sa: lufu/ u tswelwa/na zwi¿wevho. KANA Zwi ita uri ndi vhone vhutshilo nga i¾o ¼a fhulufhelo na u konµelela, ndi ¾anganedze nyimele ifhio na ifhio vhutshiloni (Kana zwi¿wevho zwi pfalaho). (3) [17½] KANA MBUDZISO 9 9.1 Vha vho mangala vho no vha nnµa mu¾avhani. (1) 9.2 • U galatsha vhathu vhanzhi • U la¾a vha¿we vha si tsha µiphi½a • U µipfumisa nga zwithu zwa vhathu. (3) 9.3 Muvhuso u daho u µo vhonwa nga vho lugaho fhedzi/vha si vhanzhi. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 13 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 9.4 Murendi u khou gungulela uri muvhuso wa ½ama u khou xedza/la¾edza vhathu vhanzhi. (1) 9.5 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vhathu kha ri thanyele mivhuso ya vhathu ngauri tshiyo ndi mutshinyalo, khwine ndi u µilugisela wa ¾aµulu. (1½) 9.6 9.6.1 A si zwone, ngauri muvhuso wa ½ama u galatsha vhathu vhawo. (2) 9.6.2 Ndi zwone, ngauri muvhuso u µaho wa u konµelela u wana zwivhuya. (2) 9.7 A Muvhuso wa ½ama u la¾a vhatevheli vhawo vha sala vho µaµa. C Muvhuso u µaho wo µala zwivhuya fhedzi. (2) 9.8 Vhuµipfi hanga nga itshi tshirendo ndi ha u pfela vhu¾ungu vhathu vhane vha khou tevhela muvhuso wa ½ama une wa khou tambudza vhathu na u vha vhulaha, hone vha tshi litsha u nanga muvhuso wa ¾aµulu. (3) [17½] KANA MBUDZISO 10 10.1 Vho-PR Mphephu. (1) 10.2 23. 'Lufu ndi ¼amidza ¼a ndozwo' 24. '·i godimisa vhahali'. (2) 10.3 A hu tshee na hune vha nga wana thuso hone. (2) 10.4 Ndi ngauri ndi Khosikhulu/muphuresidennde wa Venµa. (1) 10.5 Ndi lufu lwa Khosikhulu/muphuresidennde/Vho-PR Mphephu. (1) 10.6 Shango ¼a Venµa ¼o xelelwa/lovhelwa nga murangaphanµa wa¼o. (1½) 10.7 'Madida mbilu, madida mbilu'. U ½ea khwa¾hisedzo ya uri vha khou pfa vhu¾ungu vhuhulwane vhukuma. (2) 10.8 Ndi zwone, ngauri vha ri a vha tshe na na maano. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 14 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 10.9 C Lufu lu µa kha vhathu zwifhinga zwo¾he. D Muthu o lovhaho ndi khosi ya ¼o¾he ¼a Venµa. (2) 10.10 Ndi a pfela vhu¾ungu lushaka lwa Vhavenµa ngauri lwo xelelwa/lovhelwa nga murangaphanµa we lwa vha lu tshi mu funesa. (3) [17½] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 15 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu RUBRIKI YA U MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA NGANEA, ¶IRAMA NA NGANEAPFUFHI (35) Kha vha dzhiele nzhele phambano i re hone kha kuavhele kwa maraga dza tshivhumbeo na zwi re ngomu KHOUDU NA ZWI RE NGOMU (25) TSHIVHUMBEO NA LUAMBO (10) KUAVHELE KWA U ¾alutshedza ¾hoho. Vhudzivha ha Tshivhumbeo, nyelelo i re na MARAGA mihumbulo, u tikedza na u pfesesa ndunzhendunzhe na ¼ikumedzwa. tshibveledzwa. Luambo, khalo na tshitaila zwo shumiswaho kha phindulo Khoudu 7 Vhuswikeleli - U ¾alutshedza ¾hoho lwa vhudzivha, zwipi»a zwo¾he zwo Vhuswikeleli ha - Tshivhumbeo tshi re na ndunzhendunzhe. ha n¾hesa kwamiwa nga vhu»alo. n¾hesa - Marangaphan»a na magumo zwa n¾hesa. 80–100% - Phindulo ya n¾hesa: (90%+: Phindulo ya n¾hesa) - Mihumbulo yo dzudzanywa zwavhu»i nahone yo - Mihumbulo minzhi ya vhudzivha i tikedzwa u bva kha Maraga: fha¾wa zwavhu»i. Maraga: tshibveledzwa. 8–10 - Luambo, khalo na tshitaela zwo vhibvela, zwi a 20–25 - U pfesesa ha n¾hesa ha lushaka lwa ma¿walwa na nyanyula nahone zwo lulama. tshibveledzwa. Khoudu 6 Vhuswikeleli - U ¾alutshedza ¾hoho lwa n¾ha ha ndinganyo, zwipi»a zwo¾he Vhuswikeleli ha - Phindulo yo dzudzanywa zwavhu»i. ha n¾ha zwo kwamiwa lwo linganaho. n¾ha - Marangaphan»a na magumo ndi zwavhu»i. 70–79% - Phindulo yo dodombedzwaho. - Mihumbulo na kuhumbulele zwi a tevhelelea. - Ho ½ewa mihumbulo minzhi i pfalaho, i tikedzwaho u bva Maraga: - Luambo, khalo na tshitaila zwo lulama nahone zwo Maraga: kha tshibveledzwa. 7–7½ tea ndivho. 17½–19½ - U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa - ·ikumedzwa ¼avhu»i. havhu»isa. Khoudu 5 Vhuswikeleli - U sumbedza u pfesesa nahone a ¾alutshedza ¾hoho zwavhu»i. Vhuswikeleli ho - Tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya ho dziaho - Phindulo yo dodombedzwa lwa khwine. dziaho mihumbulo i re na ndunzhendunzhe. 60–69% - Mi¿we mihumbulo i pfalaho yo ½ewa, fhedzi hu si yo¾he - Marangaphan»a na magumo na dzi¿we phara zwo nahone i sa tikedziwe nga n»ila yo lavhelelwaho. Maraga: dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe. Maraga: - Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na 6–6½ - Nyelelo ya mihumbulo i a kona u tevhelelea. 15–17 tshibveledzwa. - Luambo, khalo na tshitaila vhunzhi hazwo zwo lulama. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 16 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu Khoudu 4 Vhuswikeleli - U ¾alutshedza ¾hoho lwa khwi½e, a si zwo¾he zwipi»a zwo Vhuswikeleli vhu - Hu na dzi¿we tsumbo dza tshivhumbeo. vhu fushaho kwamiwaho nga vhu»alo. fushaho - Phindulo i ¾ahela nyelelo yo dzudzanyiwaho 50–59% - Hu na dzi¿we mbuno dzi tikedzaho ¾hoho. zwavhu»i i re na ndunzhendunzhe. - Mihumbulo minzhi yo tikidzwa fhedzi a hu na vhu¾anzi vhu Maraga: - Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo, khalo na tshitaila Maraga: pfalaho/tendiseaho. 5–5½ hunzhi zwo tea. Kanzhi hu na ndunzhendunzhe 12½–14½ - U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa lwa kha dziphara. mutheo. Khoudu 3 Vhuswikeleli - Ndingedzo zwadzo dza u fhindula mbudziso. Vhuswikeleli ho - Tshivhumbeo tshi sumbedza u shaea ha vhupulani. ho - Mbudziso yo fhindulwa hu na vhudzivha vhu¾ukusa. linganelaho - Mafhungo ha ngo dzudzanywa lune a tevhekana. 40–49% linganelaho - Mihumbulo a i ¾u¾uwedzi nahone hu na u tikedza hu¾uku zwi - Tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na bvaho kha tshibveledzwa. Maraga: tshitaila a zwo ngo tea ndivho ya ma¿walwa a - Mugudi ha ngo vhuya a pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na 4–4½ akademi. Phara dzo khakhea. Maraga: tshibveledzwa. 10–12 Khoudu 2 Vhuswikelelih - U pfesesa thoho ha fhasisa. Vhuswikeleli ha - ·ikumedzwa ¼a fhasi nahone ¼i ¾ahedzaho a fhasi - Phindulo yo µala ndovhololo nahone hu¿we yo bva. fhasi tshivhumbeo tsho pulaniwaho zwi thithisa nyelelo 30–39% - Mihumbulo a si ya vhudzivha, ¾halutshedzo yo khakheaho/ ya muhumbulo. Mihumbulo a i tikedzwi zwi tshi bva kha tshibveledzwa. Maraga: - Luambo lwo khakheaho na tshitaila tshi si tshone Maraga: - U pfesesa ha fhasi lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa. 3–3½ zwi ita uri zwo ¿walwaho zwi si vhe zwa vhukuma 7½–9½ nahone tshitaila a tsho ngo tea ndivho ya u ¿wala ha akademi. - Phara dzo khakhea. Khoudu 1 U sa swikelela - Phindulo i sumbedza vhu¿we vhushaka na ¾hoho fhedzi U sa swikelela - Zwi a kon»a u amba uri mbudziso yo fhindulwa. mihumbulo i a kon»a u tevhelela, kana yo bva tsho¾he. - A hu na vhu¾anzi ha tshivhumbeo tsho pulaniwaho 0–29% Maraga: - U kundelwa kha ndingedzo ya u fhindula mbudziso. Mbuno Maraga: kana thevhekano. ¾hukhu dzo lulamaho a dzi na thikhedzo u bva kha 0–2½ - Luambo lwa fhasi-fhasi. Tshitaila na khalo zwo 0–7 tshibveledzwa. khakheaho. - U kundelwa u pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na - A hu na dziphara kana ndunzhendunzhe. tshibveledzwa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa