Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2013 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2013 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 21. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC PFESESANI Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso. 1. Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebulu ya Zwi re Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo uri ni koneha u nanga dzine na tama u fhindula. 2. Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga Khethekanyo N¸A: KHETHEKANYO YA A: Nganea (35) KHETHEKANYO YA B: ¶irama (35) KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi (35) KHETHEKANYO YA D: Vhurendi (35) 3. Fhindulani MBUDZISO MBILI fhedzi, dzi tshi bva kha khethekanyo MBILI dze na nanga kha idzo khethekanyo N¸A. KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso NTHIHI kha nganea ye na guda. KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI kha irama ye na guda. µ KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso NTHIHI kha nganeapfufhi dze na guda. KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso MBILI. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. 4. Tevhedzani ndaela dzo ¿walaho mathomoni a khethekanyo i¿we na i¿we nga vhuronwane. 5. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 6. Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 7. Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 60 kha khethekanyo i¿we na i¿we. 8. ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC ZWI RE NGOMU KHETHEKANYO YA A: NGANEA Fhindulani mbudziso NTHIHI IºWE NA IºWE. NOMBORO YA MBUDZISO LUSHAKA LWA MARAGA SIA¹ARI MBUDZISO 1. U tshila ndi u vhona Mbudziso ndapfu 35 5 KANA 2. U tshila ndi u vhona Mbudziso pfufhi 35 5 KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI IºWE NA IºWE. 3. Findinkodo Mbudziso ndapfu 35 8 KANA 4. Findinkodo Mbudziso pfufhi 35 8 KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI Fhindulani mbudziso NTHIHI IºWE NA IºWE. 5. Ndi a pu¾edza ha itea embe µ Mbudziso ndapfu 35 11 KANA 6. Wo mu nonela Mbudziso pfufhi 35 11 KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE NA DZIºWE. 7. Ro ¾angana Mbudziso pfufhi 17½ 14 KANA 8. Vha songo ¿ala Mbudziso pfufhi 17½ 16 KANA 9. Muvhuso wa ½ama Mbudziso pfufhi 17½ 17 KANA 10. Ho ½engiwa: 17 Lambamai 1988 Mbudziso pfufhi 17½ 19 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA PFESESANI: Fhindulani MBUDZISO MBILI u bva kha khethekanyo IºWE NA IºWE. Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone. KHETHEKANYO MBUDZISO MBUDDZISO DZI LUSWAYO TEAHO U  FHINDULWA A: Nganea (Mbudziso 1–2 1 Ndapfu KANA Pfufhi) KANA/NA B: ¶irama (Mbudziso 3–4 1 Ndapfu KANA Pfufhi) KANA/NA C: Nganeapfufhi (Mbudziso 5–6 1 Ndapfu KANA Pfufhi) KANA/NA D: Vhurendi 7–10 2 PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo MBLILI fhedzi. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Ma adzhe µ Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi (mbudziso ndapfu KANA pfufhi) kha idzo dzi re afho fhasi dzo isendekaho kha nganea ye na guda. µ MBUDZISO 1 (MBUDZISO NDAPFU) ¹alutshedzani uri mu¿wali o kona u gumafhi u bveledza khu ano buguni ya µ nganea ye na randelwa yone. Vhulapfu ha phindulo: Maipfi a u bva kha 250 u ya kha 300. [35] KANA MBUDZISO 2 (MBUDZISO PFUFHI) Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa µ nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. 'Malume a Vele, a vha koni u amba zwavhu i? Zwine nda khou mangala zwone ndi µ u vhona vha tshi vhuya vho kambiwa uvha na uvha.' µ µ 'Arali ndi munna wa½u, no vha ni sa o mbudzisa hedzo mbudziso! Ndo neta nga u µ vhudziswa, nahone muthu ane a khou nwa halwa ndi n½e, nga tshelede yanga, nga mulomo wanga, arali zwi tshi ni ¾havha, kha zwi ni ¾havhulule u bva ½amusi.' 'Hoo! Ndi ngazwo vho ri vha tshi bvisa zwigidi zwivhili banngani vha sa vhuye vha ri vhudza-vho, ri½e a ri tsha vhonwa, hu vho vhonwa halwa na henevha¼a!' 'Ai! ai! musadzi u khou n¾ulela hoyu!' Mpho u amba o tou sinyuwa vhukuma. 'Arali ni kha i ¾o a u vhan a tshifha¾uwo tsha½u hetsho tshavhu i, fhumulani zwino!' µ µ µ µ Phophi na ene-vho o no sinyuwa. 'Vha ri n½e a thi muthu? Vha nnyita pfarela u lila thonga ya musudzungwane? Vha ri vha tshi khou ivhulaha nga halwa na mifarekano ya zwimuphemuphe ndi litshe u µ amba? N½e a thi nga litshi u amba. U amba ndi o amba. Dodo ¼a munna ¼ene¼i! µ Ndi nga vhuya nda ri ndi na munna ndi tshi amba vhone?' Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC Mpho ½amusi o tou ritha phakhuphakhu, ½amusi o ¾angana nazwo. Matsina Phophi u a kona u semana? Na kha Mpho mbiti dza vha dzo hulela tsho¾he, ya mbo i vha µ yo ¾angana. Ha pfala u likatana; mavili e mavili; mipun u i mipun u sa ya µ µ mbongola; u veta hu u veta sa ha tshimange; u luma hu u luma sa ha mmbwa. 'Naa vhathu vha khou lwela mini?' Muvhudzisi ndi Nda¾iso. Ene o pfa phosho na u pwashea ha zwithu, a mbo i ri litsha ndi ye ndi lamule. µ 'Nnditsheni mani Nda¾iso!' Mpho u amba a tshi khou lingedza u sutuwa. 'Ngoho, ngoho kha vha mmbulahe, ndi hone vha tshi o tou mbika-ha, vha ¼a ½ama µ vha swura na muthotho.' Phophi u amba mafhungo aya mi¾odzi yo adza marama. µ Tshifha¾uwo tshone a tshi vhonali, ma¾o na one ha tsha vhonala. Matsiko vha¿we vhafumakadzi vha na tshizwimbisa wee! 2.1 Bulani zwithu ZWIVHILI zwine ha pfi Mpho u khou ivhulaha ngazwo. µ (2) 2.2 Sumbedzani vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha Mpho na phophi. (2) 2.3 ¸eani muhumbulo we wa ita uri Phophi a sinyuwe musi Mpho a tshi khou mu sema. (2) 2.4 ¹alutshedzani zwe zwa ita uri Mpho a fhindule Phophi o sinyuwa nahone a tshi vho lila zwa dzinndwa. (2) 2.5 Ndi ifhio phambano i re hone vhukati ha Nda¾iso na Mpho malugana na kutshilele kwavho? (4) 2.6 Ndi zwifhio zwe zwa vha zwi tshi khou itea afho n uni zwi sumbedzaho uri µ Mpho na Phophi vho vha vhe nndwani? Bulalani ZWIVHILI. (2) 2.7 Ndi ngani N a¾iso o dzhena mu ini wa Mpho na Phophi? µ µ (2) 2.8 Ndi ufhio mulaedza une mu¿wali a tama u u bvisela khagala nga mafhungo a iyi bugu ya nganea? (2) 2.9 ¹alutshedzani masiandaitwa e a bvelela kha Phophi musi o sumbedza Mpho vhukwila vhune a vhu ita. (2) 2.10 Kha mafhungo e na vhala afho n¾ha, Phophi u sumbedza e muthu- e? µ (2) 2.11 ¸eani ¾halutshedzo ya ¼ifurase ¼o swifhadzwaho no isendeka kha vhu ipfi µ µ ha Phophi mafhungoni aya. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 2.12 U ya nga kuhumbulele kwa½u, ni vhona Phophi o khakha musi a tshi sumbedza u sinyuwa mafhungoni aya? Tikedzani. (2) 2.13 Kha mutevhe u tevhelaho inwi ¿walani mafhungo MAVHILI a songo khakheaho: A N a¾iso o vhudza Phophi zwauri Mpho u khou dzhia tshelede µ buguni a songo mu vhudza. B N a¾iso na Phophi vho vha vha tshi pfana. µ C N a¾iso o thusa u lamukanya nndwa vhukati ha Phophi na Mpho. µ D N a¾iso o vha a tshi shuma fhethu huthihi na Phophi. µ (2) 2.14 Ni a tendelana na na muhumbulo wa Mpho wa u sinyuwa musi Phophi o mu vhudza zwauri u ita zwithu a songo thoma a langana nae? Tikedzani. (2) 2.15 Zwe N a¾iso a ita a tshi vhudza Phophi zwa u bviswa ha tshelede nga µ Mpho a songo mu vhudza ni vhona zwi tshi tendisea? (2) 2.16 Ni a pfela vhu¾ungu Phophi kha zwe zwa bvelela khae mafhungoni aya? Tikedzani. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA FINDINKODO – TT Mudau Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi (mbudziso ndapfu KANA pfufhi) kha idzo dzi re afho fhasi dzo isendekaho kha irama ye na guda. µ µ MBUDZISO 3 (MBUDZISO NDAPFU) ¹alutshedzani uri mu¿wali o kona u gumafhi u bveledza khu ano buguni iyi ya µ µirama. Vhulapfu ha phindulo: Maipfi a u bva kha 250 u ya kha 300. [35] KANA MBUDZISO 4 (MBUDZISO PFUFHI) Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha irama ye na guda uri ni kone u µ fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa µ nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. Munna: N½e ndi ima na muhulisei Vho-De Wit. A thi vhoni ri tshi kha i vha na µ mulomo kha khabinethe heyi yo rangwaho phan a nga Madimokirati. µ Khwi½e kha ri bve, ri sasaladze hoyu muvhuso wa Madimokirati ri nga nn a ha khabinethe. µ De Wit: Khe¼o fhungo! Coetzee: Vhanna, po¼otiki ya u sasaladza muvhuso na u khwikhwidzela gariki murahu yo fhelelwa nga mushumo. Naa khezwi ri sa omeleli muvhuso wonoyo ra u tikedza nga hune ra kona? Vhathu ri songo hangwa hune ra bva hone. Mvelaphan a ndi nge ri½e Maneshinala ra i tumba n¾ha nga µ mulayo washu wa khethanongalukanda. De Wit: Minista Coetzee, n½ee n evhe. µ Coetzee: Ndo thetshelesa. De Wit: Ri½e ri khou bva muvhusoni hoyu ri na muya wa u fha¾a. U tikedza hashu muvhuso wa Madimokirati zwi o sia ri½e ri si tshee na mushumo u µ pfalaho. Nahone arali ra sa bva kha uno muvhuso ndi hone u fa ha ·ihoro ¼a Lushaka! Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC Coetzee: U bva hashu kha muvhuso wa mbuelano, ndi u la¾edza vha¼a vhe vha ri voutela. De Wit: Na khathihi, u bva hashu kha khabinethe zwi o ri ½ea tshifhinga tsha u µ khwa¾hisa lufhafha lwa ¼ihoro ¼ashu. Zwi dovha hafhu zwa ri konisa u vhona na u vhonolola vhua a ha muvhuso wa Madimokirati. Vhonai, zwa µ zwino ri ngomu muvhusoni hoyu, a ri koni na u hanedza zwi¿we zwiga zwi sa ri fushi kha ndayotewa. Ra vha vha u hanedza, ri milwa nga dzivoutu, vhunga vhaisa havha¼a phalamenndeni ndi vhone fhedzi. Coetzee: Are i, ri o vhona. Hone ri khou khakha nga maan a. µ µ µ De Wit: N½e a thi vhoni hu na zwine ra khou khakha khazwo lini. Munna: Muhulisei, ndi sokou pfa u nga he¼i fhungo ngavhe ri tshi vha ro ¼i ladza ngauri ri nga si sokou rangela maba mawa ri songo thoma ra dzeula he¼i fhungo. De Wit: Ndi zwone vhanna, fhungo ndi ¼ene¼o. Tsho salaho ndi uri ri tshi ¾angana, ri vhofhe ¼ithihi ¼i no fha¾a. Ndi zwone, kha ri balangane. 4.1 Bulani dzina ¼a murangaphan a wa ·ihoro ¼a Maneshinala na vhuimo hawe µ kha khabinethe ya muvhuso. (2) 4.2 Ndi zwifhio zwine munna a ri u ima na muhulisei Vho-De Wit khazwo? (2) 4.3 Aya mafhungo a khou ambiwa ngafhi nahone nga tshifhinga- e? µ (2) 4.4 Bulani vharangaphan a vhavhili vha Madimokirati na maimo avho kha µ muvhuso wa mbuelano. (4) 4.5 Vhambedzani zwine zwa fana vhukati ha De Wit na Coetzee. Bulani ZWIVHILI. (2) 4.6 Kha iyi ndima, ndi mini tshine Coetzee a khou lwela tshone nahone ndi ngani? (2) 4.7 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane we wa ita uri hu vhe na i¼i dzulo ¼i re kha iyi ndima. (2) 4.8 Sumbedzani masiandaitwa e a bveledzwa nga mulandu wa uyo mu¾angano. Bulani ZWIVHILI. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 4.9 Kha iyi ndima ye na fhiwa ndivho ya mu¿wali ni vhona i ifhio zwi tshi yelana na aya mafhungo? (2) 4.10 Fhindulani mbudziso dzo¾he ngauri Ndi zwone kana A si zwone, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u: 4.10.1 De Wit na Coetzee ndi vha ·ihoro ¼a Madimokirati. (2) 4.10.2 ·ihoro ¼a Madimokirati ndi ¼one ¼e ¼a vha ¼i na vhaimeleli vhanzhi kha muvhuso wa mbuelano. (2) 4.10.3 De Wit o vha e minista kha muvhuso wa mbuelano. (2) 4.11 Topolani mafhungo ane a sa anane na mafhungo are kha bugu iyi ya µirama. Topolani MAVHILI. A Maneshinala ndi vhone vhe vha vha vhe na madzulo a no fhira a vhathu vho¾he phalamenndeni. B Muthu we a vha a sa funi u bva kha muvhuso wa mbuelano ndi Coetzee. C Muvhuso we wa vha u tshi khou vhusa wo vha wo ¾anganela mahoro o¾he. D Coetzee o vha e mu¿we wa dziminista kha muvhuso wa mbuelano. (2) 4.12 Ni vhona unga zwe De Wit na Maneshinala zwa u »ibvisa kha muvhuso wa mbuelano zwi tshi tendisea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.13 Ni a tendelana na na muhumbulo wa Coetzee kha aya mafhungo wa u dzula kha muvhuso wa mbuelano? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.14 Ni a pfela vhu¾ungu ·ihoro ¼a Maneshinala kha zwine zwa bvelela phalamenndeni? Tikedzani. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 11 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi (mbudziso ndapfu KANA pfufhi) kha idzo dzi re afho fhasi dzo isendekaho kha nganeapfufhi ye na guda. µ MBUDZISO 5 (MBUDZISO NDAPFU) Ndi a pu¾edza ha itea μembe – NA Milubi ¹alutshedzani uri mu¿wali o kona u gumafhi u bveledza khu ano buguni iyi ya µ nganeapfufhi. Vhulapfu ha phindulo: Maipfi a u bva kha 250 u ya kha 300. [35] KANA MBUDZISO 6 (MBUDZISO PFUFHI) Wo mu nonela – LL Mafenya Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi ye na guda uri ni kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu o langwa µ nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso. 'Mungana, ngoho hafha wo u ¾havha. ¶a u vhona uri wo dzula zwavhu i hani na µ Humbulani. Wo vha u tshi vhuya wa zwi humbula uri zwi nga rali? Hafha u fare u farese. Wa ponyokwa nga hoyu u nga tambula. Hafhu hafha nn a zwi khou penga µ nga maan a. U tou vha madama nga wo¾he.' O ralo Mukatshelwa zwi khagala uri µ hovhu vhutope ha khonani yawe na ene u khou vhu tongolela. 'Zwone-vho ndi zwone. A thi lili tshithu hafha fhethu. Humbulani tshelede ha ndzimi lini. Nahone kha ndi tou ri tshelede dzi zwan ani zwanga. Hu khou tou dina µ uri muthu wa hone u vho shumesa lune a hu na na u iphina na luthihi. U bva µ ma autsha a dovha a vhuya vhusiku. Zwi a bora hezwo zwithu.' O ralo Thathani zwi µ tshi vhonala uri nga ngoho zwi khou mu bora. 'Hone-vho munna wa½u a sa tholi vhathu ndi zwa mini. Munna wa mupfumi u a ¾wa a tshi khou songolowa na ¾hirakha ¼o hwala mu¾avha? Ambani nae a thole ni iphine µ nga zwine na vha nazwo tshelede ni nayo lune ni nga ita na u ¾uwa na ya hodelani kule. Ni nga ita na u ¾uwa nga bufho. Hezwo zwi lugiseni Thathani. N½e ndo pfa havha vharadio vha tshi khou ivhadza uri vha khou ya Isiraele. Ndi khwi½e ni µ dzudzanye ni ¾uwe ni ye hone.' Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 12 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 'Are i, ndi o sokou lingedza. Inwi ni tou vha uri munna wanga a ni mu ivhi lini. µ µ µ Ha funi u fhambana na bindu. Ni a ivha ndi ita ndi tshi tama vhathu vhane vha µ tou shuma vha hola, vha na tshifhinga tsha u ¾wa vho¾he na u dzhia dzone dziholodei. Zwino ndi nga i ri ndi tshi ri a e ri ¾uwe ro¾he a ri hu o sala nnyi µ µ µ hafha binduni. Zwino zwenezwo, ri o tshila ri khou pandamedza tshelede ra vhuya µ ra fa ra i siya. Fhedzi no mmbudza fhungo ¼avhu i khamusi nda sokou ofha a o µ µ tenda, ndi o ¼i swikisa.' µ 6.1 Bulani vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha Thathani na Humbulani. (2) 6.2 Bulani zwine Humbulani a bindudza ngazwo. (2) 6.3 Khonani ya Thathani ndi nnyi, nahone u shuma u ita mini? (2) 6.4 Ndi ngani Thathani o vha e na vhuludu/a tshi borea ngeno e na vhuhadzi havhu i? Bulani ZWIVHILI. µ (2) 6.5 Vhambedzani zwigwada ZWIVHILI zwe zwa dalela fhethu huvhili ho fhambanaho, ni dovhe ni ½ee na madzina a afho fhethu. (4) 6.6 ¹alutshedzani zwe zwa ita uri Humbulani a rwe Freddy. (2) 6.7 Nweledzani muhumbulo muhulwane we wa ita uri Thathani a si fulufhedzee kha munna wawe Humbulani. (2) 6.8 ¹alusthedzani masiandaitwa e a wela Thathani nga mulandu wa u sa fulufhedzea hawe. (2) 6.9 Fhindulani mbudziso dzo¾he ngauri Ndi zwone kana A si zwone, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u: 6.9.1 Mukatshelwa o tshutshudza Thathani uri a tambe mitshini hodelani. (2) 6.9.2 Thathani o vha a tshi shuma mishumo yo¾he hayani. (2) 6.9.3 Humbulani ndi muthu we a vha a tshi funesa zwa u bva nyendo. (2) 6.10 Ni tshi sedza kutshilele kwa Thathani, ni vhona e muthu wa mvumbo-de? (2) 6.11 ¹alutshedzani zwe zwa ita uri Humbulani a vho thoma u sa fulufhela Thathani a dovha a vho mu sedzulusa. (2) 6.12 Ni vhona unga zwe zwa bvelela ngei Kapa vhukati ha Humbulani na Thathani zwi a tendisea? Tikedzani. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 13 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 6.13 Vhupfiwa ha½u ndi vhufhio kha kutshilele kwa Humbulani? (2) 6.14 Ni a pfela vhu¾ungu Thathani kha zwe Humbulani a ita musi o bvukulula tshiphiri tshawe ngei Kapa? Tikedzani. (3) [35] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 14 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC KHETHEKANYO YA D: VHURENDI Kha iyi khethekanyo, mbudziso dzi bva kha zwirendo zwi tevhelaho: • Ro ¾angana nga AC Bvumbi • Vha songo ¿ala nga TZ Ramaliba • Muvhuso wa ½ama nga NA Milubi • Ho ½engiwa: 17 Lambamai 1988 nga WMR Sigwavhulimu Fhindulani mbudziso MBILI u bva kha zwirendo zwi¿we na zwi¿we zwe na randelwa. Vhulapfu ha phindulo ya½u kha mbudziso i¿we na i¿we vhu o langwa µ nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho mbudziso yeneyo. MBUDZISO 7 (MBUDZISO PFUFHI) Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. Ro ¾angana – AC Bvumbi 1 N½e na inwi 2 Ro ¾angana ndi songo humbula 3 Mbilu dzashu dza ¾angana 4 Dza vha mbilu nthihi 5 Ra humbula mazha 6 Dzo vhoxwa nga lufuno 7 Ra ho¾ola ro¾he. 8 Lwendoni ri tshimbila ro hakana. 9 Ri tshi posa maga khathihi. 10 Ri tshi swika murunzini ra awela ro¾he 11 Ri tshi takuwa ra takuwa ro¾he 12 Hu si na lu¿we lunako lu nkambaho. 13 Nda farwa nga n ala ni a tikela khali µ 14 Nda farwa nga ora ni a nkela ma i µ µ 15 Nda farwa nga duda ni a nkota. 16 Nda dzhenwa nga mbiti ni a nkhuthadza, 17 Wanga muya wo fhola. 18 Ri ¼a ndilo nthihi. 19 Ri kuvhatedzana nguvho nthihi. 20 Ri amba nga ipfi ¼ithihi. 21 Ra thathedza vhavilinganyi 22 Vho khu¾he vha re zwifhe¾i. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 15 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 7.1 Sumbedzani vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha avho vhathu vhavhili. (1) 7.2 Topolani mi¾aladzi MIVHILI i re kha ndima ya u thoma ine ya sumbedza uri avho vhathu hu na zwithu zwine vha zwi ita vho¾he. (2) 7.3 ºwalani mutevhe wa zwithu ZWIVHILI zwine murendi a itelwa zwone nga mufunwa wawe. (2) 7.4 Mutaladzi 4 u amba mini? ¹alutshedzani. (2) 7.5 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une murendi a khou tama u u ¾ahisa kha vhathu tshirendoni itshi. (1½) 7.6 Figara ya muambo yo shumiswaho kha mutaladzi 12 ndi ifhio? (1) 7.7 Fhindulani mbudziso dzo¾he ngauri Ndi zwone kana A si zwone, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u: 7.7.1 Vhafunani avha vhavhili vho vha vha tshi humbula khathihi vho¾he. (2) 7.7.2 Murendi o vha a tshi dzulela u sasaladza zwiito zwivhi zwa mufunwa wawe. (2) 7.8 Topolani fhungo ·ITHIHI ¼i ne ¼a anana na zwi¿we zwa zwithu zwine zwa khou rendiwa nga hazwo kha itshi tshirendo. A Vhafunani vha tshimbila vho bebana. B Murendi u kambwa nga lufuno na lunako lwa mufunwa wawe. C Vhavilinganyi vha tshi a vha a vha fhenya. µ (1) 7.9 U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona izwo zwe avha vhafunani vha vha vha tshi tshilisa zwone zwi tshi tendisea/zwi tshi itea vhutshiloni? Tikedzani. (3) [17½] KANA Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 16 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC MBUDZISO 8 (MBUDZISO PFUFHI) Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. Vha songo ¿ala – TZ Ramaliba 1 Naho uvha ¼i tshi otsha ½ama µ 2 Ma umbu a tshi tita lwa u tita µ 3 Mibvumbi yo shanduka zhalapanaiwa; 4 Ndi zwa vhutshilo vha songo neta. 5 Vhutshilo ndi tsimu vhu mela tshe½e 6 Muthu ndi muthu u farwa nga mphigela 7 ·a kovhela ¼i kha ¾hoho zwa nga zwi¿we-vho; 8 Naho zwo vhifha lwa u vhifha, vha songo neta. 9 Naho zwa kombama lwa u kombama; 10 Wa shengedzwa nga vhashaya khathutshelo 11 Naho vha ¾uwa nga fumi mu¾ani; 12 Zwo¾he ndi zwa vhutshilo vha songo neta. 13 Vhathu ndi vha dzinndwa; 14 Vha¿we ndi vha u ¾alana; 15 Vha¿we vha a tswela; 16 Zwo¾he ndi zwa vhutshilo vha songo neta. 17 U kundwa ndi ha vhathu; 18 U shengela hu a vhathuni µ 19 Naho dakalo ¼i songo balelwa iwe 20 Zwo¾he ndi zwa vhutshilo kon elela. µ 21 U kon elela hu isa dakalo; µ µ 22 U kon elela hu isa zwivhuya µ µ 23 U bva biko hu isa lupfumo; µ 24 A zwi netiwi vha songo neta. 25 Naho vhavhi vha vha vutshela 26 Naho umbu ¼a vha khakhedza; µ 27 Naho mitumba i tshi vha wela 28 Kha vha dzikise mbilu yavho vha songo neta. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 17 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 8.1 Topolani mutaladzi kha tshitanza 3 une wa amba uri mu ini hu a lovha µ vhathu vhanzhi. (1) 8.2 ºwalani mutevhe wa zwithu ZWIRARU zwine zwa netisa vhathu vhutshiloni. (3) 8.3 Ndi zwifhio zwi iteaho vhutshiloni zwo fareledzwaho kha mitaladzi 6 na 7. (2) 8.4 Ndi ufhio muhumbulo une wa wanala kha mutaladzi 5? (1) 8.5 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une murendi a ¾o ou bvisela µ khagala kha tshirendo itshi. (1½) 8.6 Ndovhololo i wanalaho kha mutaladzi 24 i shuma mini? (2) 8.7 Fhindulani mbudziso i tevhelaho nga uri Ndi zwone kana A si zwone, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u: Mutaladzi 27 u sumbedza vhathu vha tshi welwa nga mi i.µ (2) 8.8 Topolani mafhungo MAVHILI ane a anana na zwi¿we zwa zwithu zwine zwa khou rendiwa nga hazwo kha itshi tshirendo. A Thaidzo dzi a dzi nnzhi kha vhathu. µ B Naho wa sa shuma u a pfuma. C Hu na vhathu vhane vha khou shengela vhutshiloni. D Vhathu vha a thusana musi vha tshi khou tshila. (2) 8.9 ¹alutshedzani vhu ipfi ha½u maelana na mulaedza une wa wanala µ kha itshi tshirendo. (3) [17½] KANA Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 18 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC MBUDZISO 9 (MBUDZISO PFUFHI) Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. Muvhuso wa ½ama – NA Milubi 1 Muvhuso wa ½ama 2 U kuku¾a vhawo sa ndungula. 3 Vha vho mangala vho no vha nn»a mu¾avhani 4 Sa khovhe vha tshi khou ratha-ratha nga mitshila, 5 Vha tshi lilela u vhuedzedzwa ma»ini. 6 Yawee! Ndi ngani hoyu muvhuso wa ½ama hoyu 7 U tshi fhuredza wa kuku¾a vha ma»ana na ma»ana, 8 Ngeno muvhuso u »aho, 9 Sa vhulungu ha ma»i 10 U tshi dobedza vha si gathi. 11 Yawee! Elelwani nandi, 12 Uri musuku a u wanali nn»a luvhani. 13 U rola musuku 14 Zwi ¾o»a yone ngolovane 15 I no tsa fhasi 16 Yo tsa fhasi-fhasi 17 Ya rola ya vhuisa musuku 18 Thwavha»i vhukuma. 9.1 Kha tshitanza 1 topolani mutaladzi muthihi une wa sumbedza uri vhathu vha a swika hune vha hanganea vhutshiloni. (1) 9.2 ºwalani mutevhe wa zwithu ZWIRARU zwi si zwavhu i zwine zwa iswa µ µ nga muvhuso wa muthu. (3) 9.3 Nweledzani vhu i vhune ha iswa nga muvhuso wa ¾a ulu. µ µ µ (2) 9.4 ¸eani muhumbulo une wa wanala kha mitaladzi 6 na 7. (1) 9.5 ¸eani ¾halutshedzo ya muhumbulo muhulwane une wa wanala tshirendoni itshi. (1½) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 19 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 9.6 Fhindulani mbudziso dzo¾he ngauri Ndi zwone kana A si zwone, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u: 9.6.1 Muvhuso wa ½ama a u kuku¾i vhathu vhawo. (2) 9.6.2 Muvhuso u aho ri wana musuku nge ra ita zwivhuya. µ (2) 9.7 Topolani mafhungo MAVHILI ane a anana na zwi¿we zwa zwithu zwine zwa khou rendiwa nga hazwo kha itshi tshirendo. A Muvhuso wa ½ama u la¾a vhatevheli vhawo vha sala vho a a. µ µ B Murendi u funesa vhathu vhane vha tevhela muvhuso wa ½ama. C Muvhuso u aho wo ala zwivhuya fhedzi. µ µ D Muthu u fanela u funa muvhuso une wa mu vhusa. (2) 9.8 ¹alutshedzani vhu ipfi ha½u zwi tshi yeleana na itshi tshirendo. µ (3) [17½] KANA MBUDZISO 10 (MBUDZISO PFUFHI) Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni μo kona u fhindula mbudziso dzo μisendekaho khatsho. Ho ½engiwa: 17 Lambamai 1988 – WMR Sigwavhulimu 1 Madida mbilu, madida mbilu 2 Muri wa murunzi wo sikuwa 3 Ven a ¼o ala¿wa nga gole ¼itswu µ 4 ¶uvha ¼o kovhela hu masiari. 5 Ri vhidzelela nnyi wee, 6 Ri pfiwa nga nnyi wee 7 Kha vhu¾ungu vhungafha 8 Ho tsikaho shango ¼a Ven a. µ 9 Inwi zwi½oni ni fhufhafhufhaho 10 Inwi miri na dzithavha 11 Na inwi milambo ni elelaho 12 No vhona mini, no pfa mini. Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 20 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 13 Ni a zwi ivha naa zwo waho µ 14 A no ngo zwi pfa naa zwa u xa ha mativha 15 Yawee, ro ¾angulwa 16 Khosikhulu muphuresidennde Vho PR Mphephu vho dzama. 17 Iwe uvha u ½engeledzaho u tshi bva vhubva uvha. µ µ 18 Wo vha u hone muhali washu a tshi bva 19 Nazwino u hone wo mu vhona a tshi kovhela 20 A suvhela maswiswini a vhuhwi. 21 Zwa Mudzimu a zwi fhedzwi nga muthu 22 Ndi thai i si na mubuli 23 Lufu ndi ¼amidza ¼a ndozwo 24 ·i godimisa vhahali na magoswi. 25 Ri na afhio maano? 26 Vhu¾ali hashu ndi vhufhio? 27 Dzinzambo dzashu dzingafhi? 28 Ri fhufhe nzarara ri pfuke mulavhu. 29 Kha ri rudze mbilu ri zwi ¾anganedze 30 Muhali vho ya vhuaweloni ha mirafho 31 Zwe vha shuma vho shuma 32 Ndi ¼one ifa ¼ashu. 10.1 Bulani dzina ¼a muthu ane a pfi o dzama tshirendoni itshi. (1) 10.2 Topolani mitaladzi MIVHILI ine ya sumbedza uri lufu lu µ ela mu¿we na mu¿we. (2) 10.3 ¸eani zwine murendi a ¾o ou ri ri zwi ivhe nga tshitanza 2. µ µ (2) 10.4 Ndi tshini tshine tsha ita uri muthu ane a khou rendiwa ngae kha itshi tshirendo a fhambane na vha¿we vhathu? (1) 10.5 Sumbedzani vhu¾ungu ho welaho shango ¼a Ven a. µ (1) 10.6 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane wa itshi tshirendo une murendi a tama u u ivhadza vhathu. µ (1½) 10.7 Topolani ndovhololo ine ya wanala kha tshitanza 1, ni dovhe ni ½ee ¾halutshedzo ya uri i khou shuma mini. (2) Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 µ 21 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC 10.8 Fhindulani mbudziso i tevhelaho nga uri Ndi zwone kana A si zwone, ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u: Murendi u khou sumbedza uri Vhaven a vho hanganea nga ulu lufu. µ (2) 10.9 Topolani mafhungo MAVHILI ane a anana na zwi¿we zwa zwithu zwine zwa khou rendiwa nga hazwo kha itshi tshirendo. A Vhunzhi ha vhathu vho pfa vho takala musi ho vha na ulu lufu. B A si lushaka lwo¾he lwe lwa vha lu tshi khou lila. C Lufu lu a kha vhathu zwifhinga zwo¾he. µ D Muthu o lovhaho ndi khosi ya ¼o¾he ¼a Ven a. µ (2) 10.10 Ni a pfela vhu¾ungu lushaka lwa Vhaven a kha zwe lwa ¾angana nazwo? µ Tikedzani. (3) [17½] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa