Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 Feb March 2013 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2013 MEMORANDAMU MARAGA: 100 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA (50) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 26–32 22½–25½ 19½–22 16–19 13–15½ 10–12½ 0–9½ -Zwi re ngomu zwi - Zwi re ngomu -Zwi re ngomu zwi -Zwi re ngomu zwi - Zwi re ngomu -Zwi re ngomu - Zwi re ngomu a sumbedza u zwi sumbedza u sumbedza u sumbedeza u zwo »i linganela sa zwi¿we a zwi ho zwi livhani na pfesesa ¾hoho pfesesa ¾hoho pfesesa ¾hoho. pfesesa ¾hoho lu zwenezwo, hu na khagala, a zwo ngo ¾hoho na luthihi, a ZWI RE zwavhu»isa. zwavhu»i -Mihumbulo ndi i fushaho. mavhaka a farana. zwo ngo NGOMU NA xedzaho -Mihumbulo yo lunzhedzana. -Mihumbulo i a vhukuma. takadzaho, i a -Mihumbulo ndi VHUPULANI ¾okonya nahone ya nga misi, a i na vhu¾umani. sekena, hunzhi i -Mihumbulo yo -Mihumbulo ndi tendisea. (NV) yo vhibva. ya n¾ha, nahone i -U pulana na/kana vhudzivha. -Mihumbulo sokou dovholola. ¾apanyedzwa, yo (MARAGA: 32) -U pulana na/kana a takadza. mvetomveto zwo - U pulana na/kana kanzhi ndi yo -A hu na vhu¾anzi sokou dovhololwa. mvetomveto zwo -U pulana na/kana bveledza maanea o mvetomveto zwo teaho, fhedzi i a vhu fushaho ha u - U pulana na/kana bveledza maanea a mvetomveto zwo dziaho, a bveledza maanea a dovholola. pulana/mvetomvet mvetomveto a si na vhukhakhi na bveledza maanea o kumedzeaho. fushaho, nahone a - U pulana na/kana -o. zwiho. khathihi, a lundwaho tshidele, kumedzeaho. mvetomveto zwo -Maanea ha ngo -Maanea aya ha kumedzeaho. nahone a bveledza maanea bveledzwa nga ½ekedzei/kumedzei. kumedzeaho. o lunzhedzeaho n»ila i lwo linganelaho kumedzeaho. nahone a kumedzeaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 10–12 8½–9½ 7½–8 6–7 5–5½ 4–4½ 0–3½ -U sumbedza - U sumbedza -Hu na vhu¾anzi -Hu¿we u vhonala -Vhudzivha ha -Luambo na zwiga - Luambo na zwiga vhudzivha ho vhudzivha ho ha vhudzivha ha luambo ho sekena. zwa u vhala zwo zwa u vhala zwo LUAMBO, ha vhudzivha ha go»ombelaho ha dziaho ha ndeme ya luambo zwi hone. -Luambo a lwo khakhea. khakhea tsho¾he. TSHITAILA NA luambo. ndeme ya luambo. luambo. -Luambo ndi lwa ngo vhibva, na -Munanguludzo - Munanguludzo wa U SEDZULUSA - Luambo na -Luambo, zwiga -Luambo, zwiga misi, zwiga zwo zwiga zwa u vhala wa maipfi wo maipfi a wo ngo tea (LTS) zwiga zwa u vhala zwa u vhala zwo zwa u vhala zwo shumiswa lu hu¿we a zwo ngo shaedzwa. na luthihi. hunzhi a zwi na (MARAGA: 12) shumiswa zwone- shumiswa hu si na fushaho. shumiswa nga - Tshitaela, - Tshitaela, thounu vhukhakhi. zwone. vhukhakhi , u kona -Munanguludzo n»ila yone. thounu na na redzhis¾ara zwo - Munanguludzo -U shumisa u shumisa luambo wa maipfi u a -Munanguludzo redzhis¾ara a zwo liana tsho¾he. wa maipfi wo tea luambo lwa n¾hesa lwa kuambele/ fusha. wa luambo ndi wa ngo tea. - Ho »alesa tshibveledzwa. lwa maambele. - Tshitaela, fhasi. -Ho »ala vhukhakhi na - Tshitaela, kuambele/maambe -Munanguludzo wa thounu na - Tshitaela, vhukhakhi, naho n»a»o, nahone a hu thounu na -le. maipfi wo redzhis¾ara nga u thounu na zwo »i vhalululwa vhonali vhu¾anzi ha redzhisi¾ara zwo -Munanguludzo u vanganywa lwa angaredza zwi »i redzhis¾ara zwi na u sedzuluswa u vhalulula na u tea ¾hoho ya sa vhambedzwiho/ vhusiki. anana na ¾ho»ea shaedza zwi¾uku. sedzulusa. mafhungo. wa n¾hesa wa - Tshitaela, thounu dza ¾hoho ya ndunzhendunzhe. - Kanzhi a hu na maipfi, zwo na redzhis¾ara zwo mafhungo. -Hu na vhukhakhi nga vhibva vhukuma. tea ¾hoho ya - Hu »i vha na vhukhakhi ho murahu ha u -Tshitaela, thounu mafhungo. vhukhakhi nga vhalaho naho ho vhalulula na u na redzhis¾ara -Hunzhi a hu na murahu ha u »i vha na u sedzulusa. zwo tea tsho¾he vhukhakhi nga vhalulula na u vhalulula na u ¾hoho ya murahu ha u sedzulusa. sedzulusa. mafhungo. sedzuluswa na u -A hu na vhalululwa ha vhukhakhi na mushumo. vhuthihi nga murahu ha u sedzuluswa na u vhalululwa ha mushumo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 5–6 4½ 4 3–3½ 2½ 2 0–1½ TSHIVHUMBEO -Kubveledzelwe -Mafhugo o -Vhunzhi ha -Dzi¿we dza -Dzi¿we dza - U ita a tshi bva -O liana na ¾hoho. (T) kwo bveledzwa nga zwidodombedzwa mbuno na dzimbuno dza kha ¾hoho. - Mi¾ala, dziphara (MARAGA: 6) faranaho/lunzhedze n»ila yo faranaho. zwo bveledzwa. zwododombedzwa ndeme dzi hone. -Zwi a kon»a u zwo vhilingana, a aho kwa ¾hoho. Hu na - Mi¾ala, dziphara zwo bveledzwa. - Mi¾ala, dziphara tevhela vhu¾ala ha zwi tevhelelei. Vhudodombedzi ndunzhendunzhe. zwo fha¾ea - Mi¾ala, dziphara zwo khakhea, mafhungo. -Vhulapfu ho vhu ¾okonyaho. - Mi¾ala, dziphara zwavhu»i. zwo »i khakhea fhedzi mihumbulo - Mi¾ala, dziphara lapfesa/pfufhifhales- -Mi¾ala, dziphara zwi i a tevhelelea - Vhulapfu ho tea. huṅwe, fhedzi i sala i kha »i zwi kha vhuimo a u fhirisa mpimo. zwo fha¾wa lwo nahone zwo maanea a »i sala a pfala. ha fhasi. faranaho. vangana. tshi pfala. -Vhulapfu ho - Vhulapfu ho -Vhulapfu/tshivhalo -Vhulapfu ho tea. -Vhulapfu ho tea. lapfesa/pfufhifhale lapfesa/pfufhifhale tsha maipfi zwi sa. sa. elana na ndaela dza ¾hoho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKAYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI (30) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho vhu fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 16–20 14–15½ 12–13½ 10–11½ 8–9½ 6–7½ 0–5½ N»ivho yo dziaho -U na n»ivho -U na n»ivho yo -U na n»ivho i -U na n»ivho yo -U na n»ivho ya -A hu na n»ivho ya tsho¾he ya ¾hodea dziaho ya ¾ho»ea fushaho ya ¾ho»ea linganelaho ya fhasi ya ¾ho»ea ¾ho»ea dza yavhu»i ya ¾ho»ea dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. ¾ho»ea dza dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. -U ¿wala lwo -U ¿wala – u fara -U ¿wala – o »i tshibveledzwa. Phindulo yawe -U ¿wala – u liana -U ¿wala lwo rombaho/vhibvaho. vhu¾ala, nahone u bvanyana kha Vhu¾ala hawe kha kha mushumo uyu na ¾hoho, zwi rombaho/vhibvaho. –U tshimbila kha tou polika ¾hoho, fhedzi a u fhindula i sumbedza hu na ambwaho hunzhi a U tshimbila kha vhu¾ala hone-hone, zwi¾uku kha zwi xedzi. mushumo uyu vhu u shaedza zwi tsha pfala. Zwi vhu¾ala hone-hone, hu si na u bva kha ¾hoho ya -Zwi re ngomu na sumba ho sekena. vhukuma. re ngomu na ZWI RE hu si na u bva kha ¾hoho ya mafhungo. mihumbulo zwo -U ¿wala – u a -U ¿wala – u mihumbulo a zwi NGOMU, ¾hoho ya mafhungo. mafhungo. -Hunzhi zwi re farana nga n»ila i xedza vhu¾ala, zwi xedza vhu¾ala, na elani, VHUPULANI -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na ngomu na fushaho, zwi¿we ambiwaho hu¿we zwi ambiwaho zwidodombedzwa mihumbulo zwo NA mihumbulo zwo mihumbulo zwo zwa zwi ita zwi tshi hu¿we a zwi tsha zwi¾uku¾uku zwi ¾an»avhudzwa TSHIVHUMBEO farana tsho¾he, zwavhu»isa, farana, nahone zwidodombedzwa liana. pfala. tikedzaho ¾hoho. (NVT) zwidodombedzwa zwidodombedzwa zwidodombedzwa zwi tikedza ¾hoho. -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na -U pulana na /kana (MARAGA: 20) zwo¾he zwi tikedza zwi tikedza ¾hoho. -Vhu¾anzi ha u mihumbulo zwo mihumbulo zwi mvetomveto a zwo¾he zwi tikedza ¾hoho ya -U pulana na pulana na/kana farana lwo ita zwi tshi liana, zwiho. ¾hoho. mafhungo. /kana mvetomveto mvetomveto zwo linganelaho, zwidodombedzwa Tshibveledzwa itshi -U pulana na /kana zwi¾uku zwi a tshi kumedzei. -Hu na vhu¾anzi zwo bveledza bveledza zwi¿we zwa mvetomveto zwo ha u pulana tshibveledzwa tshibveledzwa tshi zwidodombedzwa tikedzaho ¾hoho. - A ho ngo bveledza na/kana tshi kumedzeaho, fushaho, tshi zwi tikedza ¾hoho. U pulana na/kana shumiswa ¾ho»ea tshibveledzwa tsho mvetomveto, zwa tshavhu»i. kumedzeaho. -Vhu¾anzi ha u mvetomveto a zwi dzo teaho dza fha¾waho zwavhu»i. mbo bveledza -O shumisa milayo -U shumisa pulana na/kana fushi. tshivhumbeo. -O shumisa milayo tshibveledzwa tshi yo teaho ya muhumbulo u mvetomveto zwo Tshibveledzwa a yo teaho ya si na vhukhakhi na tshivhumbeo nga fushaho kha u bveledza tsho ngo tshivhumbeo lwa luthihi, tshi n»ila yo dziaho. bveledza ¾ho»ea tshibveledzwa kumedzwa n¾ha vhukuma. kumedzeaho. dzo teaho dza tsho linganelaho, zwavhuµi.U -O kona lwa n¾hesa tshivhumbeo tsha tsho faranaho shumisa milayo ya kha u shumisa tshibveledzwa. nahone tshi tshivhumbeo nga Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu milayo yo teaho ya kumedzeaho. n»ila yo tshivhumbeo. -U na muhumbulo khakheaho. wo linganelaho wa ¾ho»ea dza tshivhumbeo tsha tshibveledzwa- fhedzi hu na u ¾ahedzwa ha zwithu zwa ndeme. 8–10 7–7½ 6–6½ 5–5½ 4–4½ 3–3½ 0–2½ LUAMBO, - U shumisa -Tshibveledzwa tsho -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo TSHITAELA NA zwivhumbeo fha¾wa zwavhu»i fha¾wa zwavhu»i, fha¾wa lu fushaho. fha¾wa lwo tou fha¾wa lwa fhasi fha¾wa lwa fhasi U SEDZULUSA zwone-zwone zwa vhukuma, nahone u a vhalea. Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu nahone zwi a nahone zwo (LTS) girama, nga n»ila nga n»ila yone. -N»ivho ya maipfi hone a vhu na vhukhakhi ho kon»a u ¿walwaho zwo yone kha -N»ivho ya maipfi yo yo tea ndivho, vha khakhisi nyelelo vhalahonyana. tevhelelea. vhilingana. (MARAGA: 10) tshibveledzwa. tea ndivho, vha ¾anganedzaho ya mafhungo. -N»ivho ya maipfi -N»ivho ya maipfi -N»ivho ya maipfi i -N»ivho ya maipfi ¾anganedzaho mafhungo na -N»ivho ya maipfi i fhasi nahone a i i ¾o»a u lulamiswa ¾o»a ndulamiso zwi yo tea tsho¾he mafhungo na nyimele. i a fusha zwi tshi tei tsho¾he nahone a i tei hone, nahone a i tei ndivho, vha nyimele. -Tshitaela, thouni kwama ndivho, ndivho, vha ndivho, vha ndivho. ¾anganedzaho -Tshitaela, thouni na redzhis¾ara vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho ¾anganedzaho -Tshitaela, ndivho mafhungo na na redzhis¾ra hunzhi hunzhi zwo tea. mafhungo na mafhungo na mafhungo na na vha nyimele. zwo tea. -Hunzhi a hu na nyimele. nyimele. nyimele. ¾anganedzaho -Tshitaela, ndivho -Hunzhi a hu na vhukhakhi nga -Tshitaela, thouni Tshitaela, -Tshitaela, thouni mafhungo a zwi na redzhis¾ara zwo vhukhakhi nga murahu ha u na redzhis¾ara redzhis¾ara na na redzhis¾ara a anani/tshimbilelani tea tsho¾he-tsho¾he. murahu ha u vhalulula na u zwo tea lu thouni zwo tsa. zwo ngo tea. na ¾hoho ya -A hu na vhukhakhi vhalulula na u sedzulusa. fushaho. -Hu na - Tshibveledzwa mafhungo. na vhuthihi nga sedzulusa. -Vhulapfu ho tea. -Hu na vhukhakhi vhukhakhi ho tsho »ala -Ho »alesa murahu ha u -Vhulapfu ho tea. vhu si vhunzhi vhalaho nga vhukhakhi, naho vhukhakhi na vhalula na u nga murahu ha u murahu ha u ho µi vha na u n»a»o nga murahu sedzulusa. vhalulula na u vhalulula na u vhalulula na u ha u vhalulula na u -Vhulapfu ho tea. sedzulusa. sedzulusa. sedzulusa. sedzulusa. -Vhulapfu ho -Vhulapfu ho -Zwo -Vhulapfu – Zwo ¾o»ou vha vhu lapfesa/pfufhifhale lapfesa/pfufhifhale lapfesa/pfufhifhales- teaho. sa. -sa. a u fhirisa mpimo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI (20) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho vhu fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 10½–13 9½–10 8–9 6½–7½ 5½–6 4–5 0–3½ -N»ivho yo dziaho -N»ivho ya -N»ivho yo dziaho -N»ivho i fushaho -N»ivho yo -N»ivho ya fhasi -A hu na n»ivho tsho¾he ya ¾ho»ea vhu»isa ya ¾ho»ea ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza linganelaho ya ya ¾hoµea dza ya ¾ho»ea dza ZWI RE NGOMU, dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. ¾ho»ea dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. VHUPULANI NA -Vhu¿wali ho -U ¾ana vhudzivha -U ¿wala – tshibveledzwa. Phindulo kha -U ¿wala – -U ¿wala– mugudi TSHIVHUMBEO rombaho/dziaho – ho angalalaho ha u fara vhu¾ala mugudi u a xedza -Phindulo i mushumo uyu i mugudi u liana na (NVT) mugudi u fara vhutsila ha u hone, hu na u vhu¾ala fhedzi zwa shaedza vhu¾ala. sumbedza ¾hoho, (MARAGA: 13) vhu¾ala hone- ¿wala. liana/xelana si khakhise -U ¿wala – vhu¾ala ¾halutshedzo hone, ha liani na -Vhu¿wali ho zwi¾uku na ¾hoho. ¾halutshedzo nga mugudi u liana na vhusekene. hunzhi i a xela. ¾hoho. rombaho/dziaho – - Zwi re ngomu na u angaredza. ¾hoho ¾halutshedzo -U ¿wala – -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na mugudi u fara mihumbulo zwo -Zwi re ngomu ya polika hu¿we. mugudi u liana mihumbulo zwa mihumbulo yawe vhu¾ala hone, ha farana, kha tshibveledzwa -Zwi re ngomu na na ¾hoho, hu¿we tshibveledzwa a zwo farana liani na ¾hoho ya zwidodombedzwa na mihumbulo mihumbulo zwo ¾halutshedzo ya zwi yelani, tsho¾he, nahone mafhungo. zwinzhi zwi zwo farana lu farana lwo polika. zwidodombedzwa zwidodombedzwa -Zwi re ngomu na tikedza ¾hoho. fushaho, zwi¿we linganelaho, -Zwi re ngomu na zwi¾uku¾uku zwi zwo¾he zwi tikedza mihumbulo yawe -Hu na vhu¾anzi zwa zwi¿we zwa mihumbulo zwa tikedzaho ¾hoho. ¾hoho. zwo farana, zwa ha u pulana na u zwidodombedzwa zwidodombedzwa tshibveledzwa a -U pulana/ -Vhu¾anzi ha u ¾an»avhudzwa sedzulusa zwo zwi tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. zwo ngo tou mvetomveto a pulana na/kana zwavhu»isa, bveledzaho -Vhu¾anzi ha u -Vhu¾anzi ha u farana, zwi ho. mvetomveto zwo nahone tshibveledzwa pulana na pulana na u zwidodombedzwa Tshibveledzwa a bveledza zwidodombedzwa tshi kumedzeaho, sedzulusa zwo sedzulusa zwo zwi¾uku zwi tshi tshibveledzwa tshi zwo¾he zwi tshavhu»i. bveledza bveledza tikedzaho ¾hoho. kumedzei/fushi. si na vhukhakhi tikedza ¾hoho. -O shumisa milayo tshibveledzwa tshi tshibveledzwa -A zwi tei -Ho ngo shumisa na luthihi, nahone -Vhu¾anzi ha u yo teaho ya fushaho, tshi tsho linganelaho, Luambo lwa milayo yo teaho tshi kumedzeaho. pulana na/kana tshivhumbeo. kumedzeaho. tshi kumedzeaho. Hayani, naho ho ya tshivhumbeo. -O shumisa milayo mvetomveto zwo -O shumisa - U na pulaniwa na/ yo¾he yo teaho ya bveledza muhumbulo u muhumbulo wo kana tshivhumbeo. tshibveledzwa fushaho wa linganelaho wa mvetomveto. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu tsho fha¾waho ¾ho»ea dza ¾ho»ea dza Tshibveledzwa a zwavhu»i, tshi tshivhumbeo. tshivhumbeo – hu tsho ngo kumedzwa kumedzeaho. na hu¿we u zwavhu»i. -O shumisa milayo shaedza. - O shumisa milayo ya tshivhumbeo ya tshivhumbeo nga yo teaho nga n»ila n»ila yo khakheaho. yavhu»i vhukuma. 6–7 5–5½ 4½ 3½–4 3 2½ 0–2 -U shumisa -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa zwivhumbeo tsho fha¾wa tsho fha¾wa tsho fha¾wa lu tsho fha¾wa lwo fha¾wa nga n»ila i tsho fha¾wa nga zwone-zwone zwa zwavhu»i zwavhu»i, nahone fushaho. linganelaho. Hu shaedzaho/ya fhasi, n»ila ya fhasi/i LUAMBO, luambo kha u vhukuma nahone tshi a vhalea. Vhukhakhi vhu re na vhukhakhi ho nahone zwi a shaedzaho TSHITAILA NA U ¿wala nga n»ila yone. -N»ivho ya maipfi hone a vhu vhalaho. kon»a u tevhelelea. vhukuma, nahone SEDZULUSA tshibveledzwa, -N»ivho ya maipfi yo tea ndivho, vha khakhisi nyelelo -N»ivho ya maipfi -N»ivho ya maipfi i zwo vhilingana. (LTS) nahone zwo hunzhi yo tea ¾anganedzaho ya mafhungo. yo shaedza ¾o»a u lulamiswa -N»ivho ya maipfi (MARAGA: 7) fha¾wa zwavhu»i. ndivho, vha mafhungo na -N»ivho ya maipfi nahone a i tei hu¿we, nahone a i i ¾o»a u lulamiswa -N»ivho ya maipfi ¾anganedzaho nyimele. yo tea ndivho, vha tsho¾he ndivho, tei ndivho, vha ho angalalaho yo tea tsho¾he mafhungo na -Tshitaila, thouni ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho vhukuma, nahone ndivho, vha nyimele. na redzhis¾ara mafhungo na mafhungo na mafhungo na a zwo ngo tea ¾anganedzaho -Tshitaela, thouni hunzhi zwo tea. nyimele. nyimele. nyimele. ndivho na kathihi. mafhungo na na redzhis¾ara -Tshibveledzwa -Tshitaela, thouni -Tshitaela, thouni -Tshitaela, thouni -Tshitaela, thouni nyimele. hunzhi zwo tea. itshi a tshi na na redzhis¾ara zwi na redzhis¾ara na redzhis¾ara a na redzhis¾ara a -Tshitaila, thouni -Tshibveledzwa vhukhakhi a »i fusha. zwo tsela fhasi. zwo ngo tea. zwi tshimbilelani na redzhis¾ara zwo hunzhi a hu na vhunzhi nga -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa tsho na ¾hoho. tea tsho¾he. vhukhakhi nga murahu ha u tshi »i vha na tsho faredza »ala vhukhakhi, -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa a murahu ha u vhalulula na u vhukhakhi vhu si vhukhakhi ho naho ho »i vha na u tsho »ala tshi na vhukhakhi pulana na u sedzulusa. vhunzhi nga vhalaho nga pulana/ sedzuluswa. vhukhakhi nga murahu ha u sedzulusa. -Vhulapfu ho tea. murahu ha u murahu ha u -Vhulapfu – zwo vhunzhisa, na pulana na u -Vhulapfu ho tea. pulana na u pulana na u lapfesa/pfufhifhal- n»a»o i re sedzulusa. sedzulusa. sedzulusa. esa. khagala nga -Vhulapfu ho tea. -Vhulapfu ho -Vhulapfu – zwo murahu ha u ¾o»ou vha ho lapfesa/pfufhifhale pulana na u teaho. -sa. sedzulusa. -Vhulapfu – zwo lapfesa/pfufhifhal- esa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) MBUDZISO I (Vha so ngo shumisa adendamu iyi kha u maka, kha vha tou i shumisela u engedza n»ivho yavho.) 1.1 Vhukavhamabufho he nda vhuya nda hu dalela Mbuletshedzo • Mu¿wali u buletshedza tshithu nga vhu»alo. • Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. • Mu¿wali u shumisa tshifhinga tsha zwino. • Mu¿wali u vha a tshi khou ¿wala nga vhukavhamabufho he a vhu dalela. • U tea u vha e muthu we a hu dalela/ a re na tshenzhemo ya ene mu½e. Nganetshelo • Aya ndi maanea ane muṅwali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no bvelelaho. • Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. • Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. • Magumo a songo »oweleaho nahone a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. • Mu¿wali u vha a tshi khou ¿wala nga vhukavhamabufho he a vhudalela. • U tea u vha e muthu we a hu dalela. 1.2 Tshitediamu tsha hashu Mbuletshedzo • Mu¿wali u buletshedza tshithu nga vhu»alo. • Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. • Mu¿wali u shumisa tshifhinga tsha zwino. • Mu¿wali u vha a tshi khou ¿wala nga tshitediamu tsha hawe (tshine a tshi »ivha). • U tea u vha e muthu ane a tshi »ivha. 1.3 Zwi nkhumbudza »uvha ¼e nda thulwa nga goloi • Mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe. • Mu¿wali u a dzhia sia. • Vhu»ipfi na u nyanyuwa ndi zwone zwi no dzhielwa n¾ha. • Mu¿wali u amba nga »uvha ¼e a thulwa nga goloi. • Mu¿wali u ¿wala zwe goloi ya mu thulisa zwone. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 1.4 Hu tshi nangwa vharangaphan»a vha vha vhagudi kha hu lavheleswe vhukoni/Hu tshi nangwa vharangaphan»a hu songo lavheleswa vhukoni • Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona ngayo zwithu. • Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika magumoni. • Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia. • Mu¿wali u tikedza vhukuma sia ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa. • Mu¿wali u sumbedza vhukhwine ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela. • Mu¿wali u shumisa tshifhinga tsha zwino. • Mu¿wali u vha tshi khou imelela kana u hanedza u nangwa ha vharangaphan»a vhavhagudi u tshi tevhelwa vhukoni. 1.5 Vhu»i na vhuvhi ha mishumo ya tshifhinganyana • A dzhia masia mavhili a khani. • Mafhungo a tea u vha a tshi ¾anganedzea. • Mbuno dza u ima na u hanedzana na ¾hoho dzi fanela u linganyiswa. • Mu¿wali ha dzhii sia. • Mu¿wali a nga ¾ahisa muhumbulo wawe magumoni. • U tea u ¿wala nga ha vhu»i na vhuvhi ha mishumo ya tshifhinganyana. 1.6 Tshifanyiso • Mu¿wali a nga »isa zwifanyiso zwine muvhali a zwi ¾alela a kona u ¿wala maanea ngazwo. • Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso zwo ½ewaho. • Mu¿wali u bvisela khagala maimo na kuhumbulele kwawe. 1.7 Tshifanyiso • Mu¿wali a nga »isa zwifanyiso zwine muvhali a zwi ¾alela a kona u ¿wala maanea ngazwo. • Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso zwo ½ewaho. • Mu¿wali u bvisela khagala maimo na kuhumbulele kwawe. 1.8 Tshifanyiso • Mu¿wali a nga »isa zwifanyiso zwine muvhali a zwi ¾alela a kona u ¿wala maanea ngazwo. • Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso zwo ½ewaho. • Mu¿wali u bvisela khagala maimo na kuhumbulele kwawe. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 11 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 2.1 VHURIFHI HA VHUKONANI ¹hoµea: • Vhurifhi ha vhukonani vhu na »iresi nthihi. • Vhurifhi ha vhukonani vhu na theshano. • Vhurifhi ha vhukonani vhu na mathomele. • Vhu tea u vha na mutumbu. • Vhu tea u vha na magumo. • Hu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u swika magumoni. 2.2 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU ¹hoµea: • I tea u vha pfufhi. • Zwidodombedzwa zwa mabebo na »uvha ¼a lufu. • Zwi¿we zwiga zwa ndeme zwa mufu, sa he a alutshela hone. • Zwidodombedzwa nga ha pfunzo na u shela mulenzhe kha u bveledzisa lushaka. • I tea u amba tshithu nga ha mashaka a tsini e mufu a sia. 2.3 MUVHIGO ¹hoµea: • ¹hoho • Vhubvo • Vhuyo • Marangaphan»a • Matshimbidzele • Mawanwa • Themendelo • Phendelo • Tsaino • Tshiimo tsha muvhigi • ¶uvha/Datumu Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 12 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu 2.4 BUROTSHA ¹hoµea: • Dzina ¼a tshibveledzwa. • Fhethu hune tsha wanala hone. • Mualedza wa ndeme. • Vhudavhidzani. • U ¾u¾uwedza dzangalelo ¼a vhavhali. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 13 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 3 3.1 KHUNGEDZELO ¹ho»ea: • Dzina ¼a tshibveledzwa na khephusheni • Vhudavhidzani • Fhethu hune tsha wanala hone • U ¾u¾ula dzangalelo • Mbonalo i kungaho • Tshi¼ogeni 3.2 DAYARI Tshivhumbeo: • Tshifhinga (hune tsha ¾o»ea) • ¶uvha • ºwedzi • ºwaha • Zwiitei • Fhethu 3.3 NDAELA Tshivhumbeo: • Kha i vhe pfufhi. • I tea u angaredza mulaedza wa ndeme. • I tea u pfesesea. • Luambo lwayo lu fanela u kona u swikelelea nga vhathu vhanzhi. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa