Tshivenda FAL Grade 12 Paper 3 Feb March 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2014 MEMORANDAMU MARAGA: 100 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 12. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA (50) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 26–32 22½–25½ 19½–22 16–19 13–15½ 10–12½ 0–9½ -Zwi re ngomu zwi - Zwi re ngomu zwi -Zwi re ngomu zwi -Zwi re ngomu zwi -Zwi re ngomu zwo -Zwi re ngomu -Zwi re ngomu a zwi sumbedza u pfesesa sumbedza u pfesesa sumbedza u pfesesa sumbedeza u pfesesa »i linganela sa zwi¿we a zwi ho livhani na ¾hoho na ¾hoho zwavhu»isa. ¾hoho zwavhu»i ¾hoho. ¾hoho lu fushaho. zwenezwo, hu na khagala, a zwo ngo luthihi, a zwo ngo ZWI RE NGOMU -Mihumbulo i a vhukuma. -Mihumbulo ndi i -Mihumbulo ndi ya mavhaka a xedzaho farana. lunzhedzana. NA VHUPULANI ¾okonya nahone yo -Mihumbulo ndi ya takadzaho, i a nga misi, a i na vhu¾umani. -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo (NV) vhibva. n¾ha, nahone i a tendisea. vhudzivha. -Mihumbulo kanzhi sekena, hunzhi i ¾apanyedzwa, yo (MARAGA: 32) -U pulana na/kana takadza. -U pulana na/kana -U pulana na/kana ndi yo teaho, fhedzi sokou dovholola. sokou dovhololwa. mvetomveto zwo -U pulana na/kana mvetomveto zwo mvetomveto zwo i a dovholola. -A hu na vhu¾anzi -U pulana na/kana bveledza maanea a si mvetomveto zwo bveledza maanea o bveledza maanea a - U pulana na/kana vhu fushaho ha u mvetomveto a zwiho. na vhukhakhi na bveledza maanea o dziaho, a fushaho, nahone a mvetomveto zwo pulana/ -Maanea aya ha khathihi, a lundwaho tshidele, kumedzeaho. kumedzeaho. bveledza maanea o mvetomveto. ½ekedzei/kumedzei. kumedzeaho. nahone a lunzhedzeaho lwo -Maanea ha ngo kumedzeaho. linganelaho nahone bveledzwa nga n»ila a kumedzeaho. i kumedzeaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 10–12 8½–9½ 7½–8 6–7 5–5½ 4–4½ 0–3½ -U sumbedza -U sumbedza -Hu na vhu¾anzi ha -Hu¿we u vhonala -Vhudzivha ha -Luambo na zwiga - Luambo na zwiga vhudzivha ho vhudzivha ho dziaho vhudzivha ha ha vhudzivha ha luambo ho sekena. zwa u vhala zwo zwa u vhala zwo LUAMBO, go»ombelaho ha ha ndeme ya luambo. luambo. luambo zwi hone. -Luambo a lwo ngo khakhea. khakhea tsho¾he. TSHITAILA NA U ndeme ya luambo. -Luambo, zwiga zwa u -Luambo na zwiga -Luambo ndi lwa vhibva, na zwiga -Munanguludzo wa -Munanguludzo wa SEDZULUSA -Luambo, zwiga zwa vhala zwo shumiswa zwa u vhala hunzhi misi, zwiga zwo zwa u vhala hu¿we a maipfi wo shaedzwa. maipfi a wo ngo tea (LTS) u vhala zwo hu si na vhukhakhi, u a zwi na vhukhakhi. shumiswa lu zwo ngo shumiswa - Tshitaela, thounu na luthihi. (MARAGA: 12) shumiswa zwone- kona u shumisa -Munanguludzo wa fushaho. nga n»ila yone. na redzhisi¾ara a -Tshitaela, thounu na zwone. luambo lwa maipfi wo tea -Munanguludzo wa -Munanguludzo wa zwo ngo tea. redzhisi¾ara zwo liana -U shumisa luambo kuambele/ maambele. tshibveledzwa. maipfi u a fusha. luambo ndi wa fhasi. -Ho »ala vhukhakhi, tsho¾he. lwa n¾hesa lwa -Munanguludzo wa -Tshitaela, thounu - Tshitaela, thounu - Tshitaela, thounu naho zwo »i -Ho »alesa kuambele/ maipfi wo vanganywa na redzhisi¾ara zwo na redzhisi¾ara nga na redzhisi¾ara zwi vhalululwa na u vhukhakhi na maambele. lwa vhusiki. tea ¾hoho ya u angaredza zwi »i shaedza sedzuluswa zwi¾uku. n»a»o, nahone a hu -Munanguludzo u sa - Tshitaela, thounu na mafhungo. anana na ¾ho»ea dza ndunzhendunzhe. vhonali vhu¾anzi ha u vhambedzwiho/ wa redzhisi¾ara zwo tea -Kanzhi a hu na ¾hoho ya mafhungo. -Hu na vhukhakhi vhalulula na u n¾hesa wa maipfi, ¾hoho ya mafhungo. vhukhakhi nga -Hu »i vha na ho vhalaho naho ho sedzulusa. zwo vhibva -Hunzhi a hu na murahu ha u vhukhakhi nga »i vha na u vhukuma. vhukhakhi nga vhalulula na u murahu ha u vhalulula na u -Tshitaela, thounu murahu ha u sedzulusa. vhalulula na u sedzulusa. na redzhisi¾ara zwo sedzuluswa na u sedzulusa. tea tsho¾he ¾hoho ya vhalululwa ha mafhungo. mushumo. -A hu na vhukhakhi na vhuthihi nga murahu ha u sedzuluswa na u vhalululwa ha mushumo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 5–6 4½ 4 3–3½ 2½ 2 0–1 -Kubveledzelwe kwo -Mafhugo o -Vhunzhi ha -Dzi¿we dza mbuno -Dzi¿we dza - U ita a tshi bva -O liana na ¾hoho. TSHIVHUMBEO bveledzwa nga n»ila faranaho/lunzhedzeah zwidodombedzwa na dzimbuno dza kha ¾hoho. -Mi¾ala, dziphara (T) yo faranaho. Hu na o kwa ¾hoho. zwo bveledzwa. zwododombedzwa ndeme dzi hone. -Zwi a kon»a u zwo vhilingana, a zwi (MARAGA: 6) ndunzhendunzhe. Vhudodombedzi vhu -Mi¾ala, dziphara zwo bveledzwa. -Mi¾ala, dziphara tevhela vhu¾ala ha tevhelelei. ¾okonyaho. - Mi¾ala, dziphara zwo fha¾ea -Mi¾ala, dziphara zwo khakhea, fhedzi mafhungo. -Vhulapfu ho lapfesa/ -Mi¾ala, dziphara zwi i a tevhelelea zwavhu»i. zwo »i khakhea mihumbulo i sala i -Mi¾ala, dziphara pfufhifhalesa u fhirisa zwo fha¾wa lwo nahone zwo -Vhulapfu ho tea. hu¿we, fhedzi kha »i pfala. zwi kha vhuimo ha mpimo. faranaho. vangana. maanea a »i sala a -Vhulapfu ho fhasi. -Vhulapfu/tshivhalo -Vhulapfu ho tea. tshi pfala. lapfesa/ -Vhulapfu ho tsha maipfi zwi elana -Vhulapfu ho tea. pfufhifhalesa. lapfesa/ na ndaela dza ¾hoho. pfufhifhalesa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKAYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI (30) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha n¾ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa 70–79% dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 16–20 14–15½ 12–13½ 10–11½ 8–9½ 6–7½ 0–5½ N»ivho yo dziaho -U na n»ivho yavhu»i -U na n»ivho yo -U na n»ivho i -U na n»ivho yo -U na n»ivho ya -A hu na n»ivho ya tsho¾he ya ¾hodea dza ya ¾ho»ea dza dziaho ya ¾ho»ea fushaho ya ¾ho»ea linganelaho ya fhasi ya ¾ho»ea dza ¾ho»ea dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. ¾ho»ea dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. -U ¿wala lwo -U ¿wala lwo -U ¿wala – u fara -U ¿wala – o »i tshibveledzwa. Phindulo yawe kha -U ¿wala – u liana na rombaho/vhibvaho. – rombaho/vhibvaho—U vhu¾ala, nahone u bvanyana kha Vhu¾ala hawe kha u mushumo uyu i ¾hoho, zwi ambwaho U tshimbila kha tshimbila kha vhu¾ala tou polika zwi¾uku ¾hoho, fhedzi a zwi fhindula mushumo sumbedza hu na u hunzhi a zwi tsha vhu¾ala hone-hone, hone-hone, hu si na u kha ¾hoho ya xedzi. uyu vhu sumba ho shaedza vhukuma. pfala. Zwi re ngomu hu si na u bva kha bva kha ¾hoho ya mafhungo. -Zwi re ngomu na sekena. -U ¿wala – u xedza na mihumbulo a zwi ZWI RE NGOMU, ¾hoho ya mafhungo. mafhungo. -Hunzhi zwi re mihumbulo zwo -U ¿wala – u a xedza vhu¾ala, na zwi elani, -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na ngomu na farana nga n»ila i vhu¾ala, zwi ambiwaho hu¿we a zwidodombedzwa VHUPULANI NA mihumbulo zwo mihumbulo zwo mihumbulo zwo fushaho, zwi¿we ambiwaho hu¿we zwi tsha pfala. zwi¾uku¾uku zwi TSHIVHUMBEO farana tsho¾he, ¾an»avhudzwa farana, nahone zwa zwi ita zwi tshi -Zwi re ngomu na tikedzaho ¾hoho. (NVT) mihumbulo zwi ita -U pulana na/kana zwidodombedzwa zwavhu»isa, zwidodombedzwa zwidodombedzwa liana. (MARAGA: 20) zwi tshi liana, mvetomveto a zwiho. zwo¾he zwi tikedza zwidodombedzwa zwi tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. -Zwi re ngomu na ¾hoho ya mafhungo. zwo¾he zwi tikedza -U pulana na/ kana -Vhu¾anzi ha u mihumbulo zwo zwidodombedzwa Tshibveledzwa itshi a -Hu na vhu¾anzi ha u ¾hoho. mvetomveto zwo pulana na/kana farana lwo zwi¾uku zwi tshi kumedzei. pulana na/ kana -U pulana na/kana bveledza mvetomveto zwo linganelaho, zwi¿we tikedzaho ¾hoho. U -A ho ngo shumiswa mvetomveto, zwa mvetomveto zwo tshibveledzwa tshi bveledza zwa pulana na/kana ¾ho»ea dzo teaho dza mbo bveledza bveledza tshibveledzwa kumedzeaho, tshibveledzwa tshi zwidodombedzwa mvetomveto a zwi tshivhumbeo. tshibveledzwa tshi si tsho fha¾waho tshavhu»i. fushaho, tshi zwi tikedza ¾hoho. fushi. na vhukhakhi na zwavhu»i. -O shumisa milayo kumedzeaho. -Vhu¾anzi ha u Tshibveledzwa a luthihi, tshi -O shumisa milayo yo yo teaho ya -U shumisa pulana na/kana tsho ngo kumedzwa kumedzeaho. teaho ya tshivhumbeo tshivhumbeo nga muhumbulo u mvetomveto zwo zwavhuµi. U -O kona lwa n¾hesa lwa n¾ha vhukuma. n»ila yo dziaho. fushaho kha u bveledza shumisa milayo ya kha u shumisa milayo bveledza ¾ho»ea tshibveledzwa tsho tshivhumbeo nga yo teaho ya dzo teaho dza linganelaho, tsho n»ila yo tshivhumbeo. tshivhumbeo faranaho nahone khakheaho. tshatshibveledzwa. tshi kumedzeaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu -U na muhumbulo wo linganelaho wa ¾ho»ea dza tshivhumbeo tsha tshibveledzwa- fhedzi hu na u ¾ahedzwa ha zwithu zwa ndeme. 8–10 7–7½ 6–6½ 5–5½ 4–4½ 3–3½ 0–2½ -U shumisa -Tshibveledzwa tsho -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo fha¾wa LUAMBO, zwivhumbeo zwone- fha¾wa zwavhu»i fha¾wa zwavhu»i, u fha¾wa lu fushaho. fha¾wa lwo tou fha¾wa lwa fhasi lwa fhasi nahone zwo TSHITAELA NA zwone zwa girama, vhukuma, nahone nga a vhalea. Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na nahone zwi a kon»a ¿walwaho zwo U SEDZULUSA nga n»ila yone kha n»ila yone. -N»ivho ya maipfi hone a vhu khakhisi vhukhakhi ho u tevhelelea. vhilingana. (LTS) tshibveledzwa. -N»ivho ya maipfi yo yo tea ndivho, vha nyelelo ya vhalahonyana. -N»ivho ya maipfi i -N»ivho ya maipfi i -N»ivho ya maipfi yo tea ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo. -N»ivho ya maipfi i ¾o»a u lulamiswa ¾o»a ndulamiso zwi (MARAGA: 10) tea tsho¾he ndivho, ¾anganedzaho mafhungo na -N»ivho ya maipfi i fhasi nahone a i tei nahone a i tei hone, nahone a i tei vha ¾anganedzaho mafhungo na nyimele. nyimele. a fusha zwi tshi tsho¾he ndivho, vha ndivho, vha ndivho. mafhungo na nyimele. -Tshitaela, thouni na -Tshitaela, thouni kwama ndivho, vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho -Tshitaela, ndivho na -Tshitaela, ndivho na redzhisi¾ra hunzhi zwo na redzhisi¾ara ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na vha ¾anganedzaho redzhisi¾ara zwo tea tea. hunzhi zwo tea. mafhungo na nyimele. nyimele. mafhungo a zwi tsho¾he-tsho¾he. -Hunzhi a hu na -Hunzhi a hu na nyimele. Tshitaela, -Tshitaela, thouni anani/tshimbilelani na -A hu na vhukhakhi vhukhakhi nga murahu vhukhakhi nga -Tshitaela, thouni redzhisi¾ara na na redzhisi¾ara a ¾hoho ya mafhungo. na vhuthihi nga ha u vhalulula na u murahu ha u na redzhisi¾ara zwo thouni zwo tsa. zwo ngo tea. -Ho »alesa vhukhakhi murahu ha u vhalula sedzulusa. vhalulula na u tea lu fushaho. -Hu na vhukhakhi - Tshibveledzwa na n»a»o nga murahu na u sedzulusa. -Vhulapfu ho tea. sedzulusa. -Hu na vhukhakhi ho vhalaho nga tsho »ala ha u vhalulula na u -Vhulapfu ho tea. -Vhulapfu ho tea. vhu si vhunzhi nga murahu ha u vhukhakhi, naho ho sedzulusa. murahu ha u vhalulula na u µi vha na u -Vhulapfu – Zwo vhalulula na u sedzulusa. vhalulula na u lapfesa/pfufhifhalesa sedzulusa. -Vhulapfu ho sedzulusa. u fhirisa mpimo. -Vhulapfu ho ¾o»ou lapfesa/ -Zwo lapfesa/ vha vhu teaho. pfufhifhalesa. pfufhifhalesa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI (20) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 10½–13 9½–10 8–9 6½–7½ 5½–6 4–5 0–3½ -N»ivho yo dziaho -N»ivho ya vhu»isa -N»ivho yo dziaho -N»ivho i fushaho -N»ivho yo -N»ivho ya fhasi ya -A hu na n»ivho ya tsho¾he ya ¾ho»ea ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza linganelaho ya ¾hoµea dza ¾ho»ea dza ZWI RE NGOMU, dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. ¾ho»ea dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. VHUPULANI NA -Vhu¿wali ho -U ¾ana vhudzivha -U ¿wala– mugudi u -U ¿wala – mugudi tshibveledzwa. Phindulo kha -U ¿wala – mugudi TSHIVHUMBEO rombaho/dziaho – ho angalalaho ha fara vhu¾ala hone, u a xedza vhu¾ala -Phindulo i shaedza mushumo uyu i u liana na ¾hoho, mugudi u fara vhutsila ha u ¿wala. hu na u liana/xelana fhedzi zwa si vhu¾ala. sumbedza vhu¾ala ¾halutshedzo hunzhi (NVT) vhu¾ala hone-hone, -Vhu¿wali ho zwi¾uku na ¾hoho. khakhise -U ¿wala – mugudi u vhusekene. i a xela. (MARAGA: 13) ha liani na ¾hoho. rombaho/dziaho – -Zwi re ngomu na ¾halutshedzo nga u liana na ¾hoho -U ¿wala – mugudi -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na mugudi u fara mihumbulo zwo angaredza. ¾halutshedzo ya u liana na ¾hoho, mihumbulo zwa mihumbulo yawe vhu¾ala hone, ha farana, -Zwi re ngomu kha polika hu¿we. hu¿we tshibveledzwa a zwi zwo farana tsho¾he, liani na ¾hoho ya zwidodombedzwa tshibveledzwa na -Zwi re ngomu na ¾halutshedzo ya yelani, nahone mafhungo. zwinzhi zwi tikedza mihumbulo zwo mihumbulo zwo polika. zwidodombedzwa zwidodombedzwa -Zwi re ngomu na ¾hoho. farana lu fushaho, farana lwo -Zwi re ngomu na zwi¾uku¾uku zwi zwo¾he zwi tikedza mihumbulo yawe -Hu na vhu¾anzi ha zwi¿we zwa linganelaho, zwi¿we mihumbulo zwa tikedzaho ¾hoho. ¾hoho. zwo farana, zwa u pulana na u zwidodombedzwa zwa tshibveledzwa a -U pulana/ -Vhu¾anzi ha u ¾an»avhudzwa sedzulusa zwo zwi tikedza ¾hoho. zwidodombedzwa zwo ngo tou farana, mvetomveto a zwi pulana na/kana zwavhu»isa, nahone bveledzaho -Vhu¾anzi ha u zwi tikedza ¾hoho. zwidodombedzwa ho. mvetomveto zwo zwidodombedzwa tshibveledzwa tshi pulana na sedzulusa -Vhu¾anzi ha u zwi¾uku zwi Tshibveledzwa a tshi bveledza zwo¾he zwi tikedza kumedzeaho, zwo bveledza pulana na u tikedzaho ¾hoho. kumedzei/fushi. tshibveledzwa tshi si ¾hoho. tshavhu»i. tshibveledzwa tshi sedzulusa zwo -A zwi tei Luambo -Ho ngo shumisa na vhukhakhi na -Vhu¾anzi ha u -O shumisa milayo fushaho, tshi bveledza lwa Hayani, naho milayo yo teaho ya luthihi, nahone tshi pulana na/kana yo teaho ya kumedzeaho. tshibveledzwa tsho ho pulaniwa na/ tshivhumbeo. kumedzeaho. mvetomveto zwo tshivhumbeo. -O shumisa linganelaho, tshi kana mvetomveto. -O shumisa milayo bveledza muhumbulo u kumedzeaho. Tshibveledzwa a yo¾he yo teaho ya tshibveledzwa tsho fushaho wa ¾ho»ea -U na muhumbulo tsho ngo tshivhumbeo. fha¾waho zwavhu»i, dza tshivhumbeo. wo linganelaho wa kumedzwa tshi kumedzeaho. ¾ho»ea dza zwavhu»i. -O shumisa milayo tshivhumbeo – hu na -O shumisa milayo ya tshivhumbeo yo hu¿we u shaedza. ya tshivhumbeo teaho nga n»ila nga n»ila yo yavhu»i vhukuma. khakheaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 6–7 5–5½ 4½ 3½–4 3 2½ 0-2 -U shumisa -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa tsho zwivhumbeo zwone- fha¾wa zwavhu»i fha¾wa zwavhu»i, fha¾wa lu fushaho. fha¾wa lwo tsho fha¾wa nga fha¾wa nga n»ila ya zwone zwa luambo vhukuma nahone nahone tshi a Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na n»ila i shaedzaho/ fhasi/i shaedzaho LUAMBO, kha u ¿wala nga n»ila yone. vhalea. hone a vhu khakhisi vhukhakhi ho ya fhasi, nahone vhukuma, nahone TSHITAILA NA U tshibveledzwa, -N»ivho ya maipfi -N»ivho ya maipfi nyelelo ya vhalaho. zwi a kon»a u zwo vhilingana. SEDZULUSA nahone zwo fha¾wa hunzhi yo tea yo tea ndivho, vha mafhungo. -N»ivho ya maipfi tevhelelea. -N»ivho ya maipfi i zwavhu»i. ndivho, vha ¾anganedzaho -N»ivho ya maipfi yo shaedza nahone a -N»ivho ya maipfi i ¾o»a u lulamiswa ho (LTS) -N»ivho ya maipfi yo ¾anganedzaho mafhungo na yo tea ndivho, vha i tei tsho¾he ndivho, ¾o»a u lulamiswa angalalaho (MARAGA: 7) tea tsho¾he ndivho, mafhungo na nyimele. ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho hu¿we, nahone a i vhukuma, nahone a vha ¾anganedzaho nyimele. -Tshitaila, thouni mafhungo na mafhungo na tei ndivho, vha zwo ngo tea ndivho mafhungo na -Tshitaela, thouni na redzhisi¾ara nyimele. nyimele. ¾anganedzaho na kathihi. nyimele. na redzhisi¾ara hunzhi zwo tea. -Tshitaela, thouni -Tshitaela, thouni mafhungo na -Tshitaela, thouni -Tshitaila, thouni na hunzhi zwo tea. -Tshibveledzwa itshi na redzhisi¾ara zwi a na redzhisi¾ara zwo nyimele. na redzhisi¾ara a zwi redzhisi¾ara zwo tea -Tshibveledzwa a tshi na vhukhakhi »i fusha. tsela fhasi. -Tshitaela, thouni tshimbilelani na tsho¾he. hunzhi a hu na vhunzhi nga murahu -Tshibveledzwa tshi -Tshibveledzwa tsho na redzhisi¾ara a ¾hoho. -Tshibveledzwa a vhukhakhi nga ha u vhalulula na u »i vha na vhukhakhi faredza vhukhakhi zwo ngo tea. -Tshibveledzwa tsho tshi na vhukhakhi murahu ha u pulana sedzulusa. vhu si vhunzhi nga ho vhalaho nga -Tshibveledzwa »ala vhukhakhi nga murahu ha u na u sedzulusa. -Vhulapfu ho tea. murahu ha u pulana murahu ha u pulana tsho »ala vhunzhisa, na n»a»o pulana na u -Vhulapfu ho tea. na u sedzulusa. na u sedzulusa. vhukhakhi, naho i re khagala nga sedzulusa. -Vhulapfu ho ¾o»ou -Vhulapfu – zwo ho »i vha na u murahu ha u pulana -Vhulapfu ho tea. vha ho teaho. lapfesa/ pulana/sedzuluswa. na u sedzulusa. pfufhifhalesa. -Vhulapfu – zwo -Vhulapfu – zwo lapfesa/ lapfesa/ pfufhifhalesa. pfufhifhalesa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu ADENDAMU/MEMORANDAMU KHETHEKANYO YA A: MAANEA MBUDZISO 1 KHETHEKANYO YA A: MAANEA 1.1 Dibeithi ye ra vha nayo tshikoloni tsha Nganetshelo hashu. Mbuletshedzo A u haseledza 1.2 Fhethu ha u »imvumvusa vhuponi ha Nganetshelo hashu U ¾a¾a Mbuletshedzo 1.3 Vhana vha tshikolo vha tea u vha vho U vhuisa muhumbulo ambara yunifomo musi vhe tshikoloni Nganetshelo tshifhinga tsho¾he U ¾a¾a Inwi ni a ima na i¼i ¼ikumedzwa? Tikedzani. 1.4 Vhuµi na vhuvhi ha u rengela ¿wana Nganetshelo lu¾ingothendeleki Mbuletshedzo A u haseledza 1.5 Ndi humbula zwe mubebi/muun»i U vhuisa muhumbulo wanga vha nndaya zwone Nganetshelo 1.6.1 Tshifanyiso Nganetshelo Mbuletshedzo A u haseledza 1.6.2 Tshifanyiso Nganetshelo Mbuletshedzo A u haseledza 1.6.3 Tshifanyiso Nganetshelo Mbuletshedzo A u haseledza Nganetshelo: Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no bvelelaho. Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. Magumo a songo »oweleaho a fhedza tshi¾ori zwavhu»i Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu Mbuletshedzo: Mu¿wali u buletshedza tshithu nga vhu»alo. Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. A u haseledza: Afha mu¿wali u imelela masia mavhili u lingana. Mu¿wali ha tei u dzhia sia. U vhuisa muhumbulo: Afha mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe. U vhuisa mihumbulo u yelana na mi¼oro kana lutamo lwawe. Mu¿wali u a kona u dzhia sia ¼ine a khou ¼i imelela. U ¾a¾a Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona zwithu ngayo. Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika magumoni. Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we sia/fhungo. Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa. Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 11 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 2.1 VHURIFHI HA VHUKONANI Tshivhumbeo: • Vhurifhi ha vhukonani vhu na »iresi nthihi. • Vhurifhi ha vhukonani vhu na theshano. • Vhu na marangaphan»a. • Vhu tea u vha na mutumbu. • Vhu tea u vha na magumo. • Vhu tea u vha na nyonesano. • Thouni na redzhis¾ara zwi tee ndivho na vha¾anganedzi vha mafhungo. • Hu tea u vha na ndunzhendunzhe ya mafhungo u bva mathomoni u swika magumoni. 2.2 TSHIPITSHI Tshivhumbeo: • ¹hoho: Thero ya mafhungo ane muambi a khou amba nga hao. • Theshano: Muambi u resha vhathu vhane a khou amba navho. • Mvulatswinga: Muambi u ri totela nga kule zwine a »o amba ngazwo. • Mutumbu: Muambi u bvisela mbuno dzawe dzo¾he khagala. • Phendelo: Muambi u vhina mafhungo awe, a ½ea themendelo, a livhuwa. 2.3 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU Tshivhumbeo • Dzina ¼a mufu. • Vho lovha lini. • Vho ri sia lini. • Vho sia vhana vhangana. • Vho vha vha tshi shuma ngafhi • Vho lovha lini. • Vha »o vhulungwa lini. 2.4 ATHIKILI YA MAGAZINI Tshivhumbeo: • ¹hoho: Mafhungo ane a khou ambiwa nga hao. • Mvulatswinga: U »ivhadza fhungo ¼ine a ¾o»ou ¼i ¾an»avhudza. • Mutumbu: U ½ea mbuno dzi bviselaho fhungo khagala. • Phendelo: U vhina fhungo ¼awe. • Thouni na redzhis¾ara zwi tea u vha zwo teaho. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P3 12 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/ ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO. MBUDZISO 3 3.1 KHUNGEDZELO Tshivhumbeo: • Dzina ¼a tshikungedzelwa. • Fhethu hune tsha wanala hone. • Zwidodombedzwa zwa vhukwamani. • Tshumelo i wanalaho. • Milayo ya AIDA: (khephusheni, fonto, luambo lwa u fhureledza, luambo lwa u kunga na mulaedza) 3.2 GARA¹A YA POSWO Tshivhumbeo: • Vhuyo. • Mulaedza. • Vhubvo. 3.3 NDAELA ¹ho»ea: • I tea u sumbedza zwo iledzwaho • I tea u sumbedza kutshimbilele • I tea u sumbedza zwifhinga zwo teaho • Kha i vhe pfufhi yo eµanaho. • I tea u angaredza mulaedza wa ndeme. • I tea u pfesesea. • I ¿walwe nga luambo lu swikelelwaho nga vhathu vhanzhi. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa