Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2014 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 9. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 2 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: NGANEA U TSHILA NDI U VHONA – RN Maµadzhe MBUDZISO 1 1.1 Maria√ ngauri ndi ene o thomaho u ambisa Mpho.√ (2) 1.2 Nda¾iso o vha vhona a dovha a fhirisela mafhungo phanµa kha Mashudu.√√ (2) 1.3 Hayani o vha a si tsha vha na tshifhinga na mu¾a wawe√ ngeno o vha a sa tsha ¾hogomela mushumo wawe zwavhuµi.√ (2) 1.4 D/A na B.√ (1) 1.5 A zwo ngo vha zwone ngauri Mashudu na Mpho vho fhedza vho lwa tshivhangi hu u lwela Maria. (Khombo yo vha i hone).√√ (2) 1.6 Tshi mu ¾ana sa muthu a sa lengi u fhurea, o tendelela zwo¾he zwe Maria a amba.√ (1) 1.7 Ndi u fariwa vha dovha vha gwevhiwa nge vha µidzhenisa kha zwiito zwivhi.√√ (2) 1.8 Ri tea u fulufhedzea kha vhafunwa vhashu nahone ri sa vhe vhathu vha sa lengi u fhurea.√√ (2) 1.9 A zwo ngo lulama ngauri Mpho o fhedza o µidzhenisa mathadani nge a renga Dzwaini na Dugudzha kha u vhulaha Mashudu tshiphiri tsha fhedza tsho bvela khagala/u µivhangela khombo ya lufu lwa u thulwa nga goloi.√√√ (3) [17] NA MBUDZISO 2 2.1 Goloini ya mapholisa.√ (1) 2.2 Ndi Mpho wa dokotela√ o µidzhenisaho kha vhukonani na vhavhulahi.√ (2) 2.3 A zwo ngo dzhia tshifhinga ngauri vho tendelana nga ¼ene¼o µuvha.√√ (2) 2.4 Dzwaini na Dugudzha vho ya muµini wawe vha mu tshipa nga thambo vha fhedza nga u mu nembeledza.√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 3 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu 2.5 ·i ri dzumbululela uri u khou µisola kha zwe a ita kana kha mulandu we a µidzhenisa khawo.√√ (2) 2.6 Zwo mu dzhenisa khakhathini ngauri tshikwekwe tshawe tsha u vhulaha Mashudu tsho bvela khagala nge a vho wanwa e na mulandu.√ (1) 2.7 Ndi zwone, nµila ya a thoma u amba navho i sumbedza uri ngoho ene ha µidzhenisi khazwo.√√ (2) 2.8 Ndi musi Mpho sa muanewa dendele a tshi khou farwa a dovha a ¾angana na Dzwaini na Dugudzha kha veni ya mapholisa.√√ (2) 2.9 Mpho o thanya ngauri o bveledza pfunzo dzawe dza vhudokotela√, a dovha a vha a songo thanya ngauri nµila dzine a dzi humbula dza u tandulula thaidzo dzi na masiandaitwa a si avhuµi: sa u vhulaha.√ (2) 2.10 A si havhuµi nge khothe ya sa wane Mpho na mulandu.√ Mafhungo o khunyeledzwa musi Mpho o thulwa nga goloi/zwi ita uri a nge o lifha mulandu wawe.√ (2) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 35 KANA/NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 4 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA MBUDZISO 3 (MBUDZISO PFUFHI) 3.1 Ofisini ya ¼ihoro ¼a madimokirati,√ ndi musi De Wit a tshi humbula u µibvisa kha muvhuso wa mbuelano.√ (2) 3.2 Madimokirati√ na ¼ihoro ¼a lushaka.√ (2) 3.3 D/A na B. √ (1) 3.4 Vho sumbedza zwo itaho uri vha bve na zwe vha µiimisela zwone nga u vhumba ·ihoro ¼avho hu nµila ya u µilugisela dzikhetho.√√ (2) 3.5 Ndi yavhuµi ngauri o vhona hu si tshe na vhutshilo havhuµi kha zwa polotiki lune u khou shavha u kombetshedza nyimele i sa tendi.√√ (2) 3.6 Muthumukhulu o vha a sa pfani na zwa u la¾ela kule Vhatshena ngauri o vha e na mbilu yavhuµi.√ (1) 3.7 Vho tshimbila vha tshi khakhisa maguvhangano, vho fhedza vho pandelwa kha ¼ihoro lune vha si tsha µivha zwine vha nga ita.√√ (2) 3.8 Ndi musi we ha vha hu na dzikhetho dzo vhofholowaho.√√ (2) 3.9 U µiimisela hawe ndi havhuµi.√ Naho vhatikedzi vhawe vha tsini vho mu ¾utshela ha ngo tenda u nyama, o isa phanµa na u galatsha vhakhethi.√ (2) 3.10 Wo vha wo khakhea ngauri wo vha u tshi tsikeledza pfanelo dza vhathu/ Pfanelo dza vhathu dzi vho dzhielwa nṱha,vhathu vho vha vha sa eµani/vhathu vha vho eḓana, tshumelo vhathuni dzo vha dzi sa eµani/zwino dzi vho eḓana, vhathu vho vha vha sa fariwi u fana/vhathu vho¾he vha vho lingana.√√ (2) (Mbuno MBILI fhedzi) [18] NA MBUDZISO 4 (MBUDZISO PFUFHI) 4.1 Ndi De Wit√ nge a amba zwauri ene u pfesesa uri muthusaphuresidenthe vha tea u vha vhavhili ngeno vha¿we vha tshi ¾oµa hu tshi vha muthihi.√ (2) 4.2 'Ndi ngazwo ri½e ri tshi khou ri kha ri tendelwe ri bve muvhusoni hoyu hu tshee na tshifhinga'.√ (1) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 5 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu 4.3 Ndi wa Madimokirati√ vha khou dzudzanya zwipikwa zwavho vha tshi khou µi pulanela na vha ·ihoro ¼a Lushaka.√ (2) 4.4 A zwo ngo dzhia tshifhinga ngauri zwo pfala mathomoni musi vha ·ihoro ¼a Lushaka vha tshi sumbedza u sa fushea.√√ (2) 4.5 De Wit o sumbedza u vha o pfesesa zwi no khou ambiwa, zwauri muthu u tea u ya phalamenndeni o nangiwa nga vhathu. Ndi ngazwo a tshi ri vha tea u litsha hu tshe na tshifhinga.√√ (2) 4.6 Ndi zwone nge vha zwi vhona uri musi hu tshi galatshiwa vhakhethi, vho vha vha tshi zwi hana vha sa zwi dzhieli n¾ha.√√ (2) 4.7 Ndi a uri ho vha hu tshi khou lwelwa uri hu vhe na muthusamuphuresidenthe muthihi ngeno vha ·ihoro ¼a Lushaka vha tshi ¾oµa hu tshi vha na vhavhili. √√ (2) 4.8 Ndi u fulufhedzea ha vharangaphanµa vha mahoro a zwa polotiki.√√ (2) 4.9 ¶irama yashu yo ri sia muyani nge magumo a sa bveledzwe zwavhuµi lune sa vhavhali ra tou sala ri tshi humbulela uri ho bvelela mini.√√ (2) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 35 KANA/NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 6 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI ZWA VHUTSHILO – NA Milubi na LL Mafenya MBUDZISO 5 WO MU NONELA 5.1 Ndi kha ¼a Kapa.√ (1) 5.2 O vha a tshi khou ¾oµisisa vhukwila ha u sa fulufhedzea ha mufumakadzi wawe√ngauri o fhedza o mu wanedza√. (2) 5.3 Tshifhinga tshilapfu√ ngauri musi a tshi thoma u pfa mafhungo ayo ha ngo ¾avhanya u zwi dzhiela n¾ha.√ (2) 5.4 Humbulani o vha a tshi funesa mufumakadzi wawe naho o vha a tshi dzula e kha mabindu awe,√ Thathani o vha a tshi µi mu pfesesa.√ (2) 5.5 O vha e mufumakadzi a sa fhulufhedzei√ ngeno o maliwa a tshi kha µi funana na Freddy.√ (2) 5.6 Thathani nangoho o tevheleliwa a mbo wanala e khazwo, zwa mbo ita uri vha fhambane na Humbulani. √√ (2) 5.7 O vha a songo zwi limuwa√ nge a sokou vhona unga zwi µo nga zwa maµuvha a tshi zwi ita a sa wanale.√ (2) 5.8 C/Mukatshelwa√ (1) 5.9 Ndi a takalela zwe Humbulani a ita zwone zwa u fhambana na Thathani.√ Ndi vhona Humbulani o ita zwone ngauri o vha o no mu kaidza lwa u thoma a sa thetshelese/ha ngo funa u mu kombetshedza zwine a sa fune u (3) tshilisa zwone.√√ [17] NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 7 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu MBUDZISO 6 DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI 6.1 Sibadela.√ (1) 6.2 O vha a tshi ¾oµa u vhidzelwa dokotela wa mukhuwa ngauri o vha a sa ¾oµi mufumakadzi wawe a tshi lafhiwa nga murema.√√ (2) 6.3 Zwo dzhia tshifhinga tshilapfu ngauri vho pfa khumbelo ya hone i sa pfesesei nahone dokotela wa mukhuwa o vha a siho.√√ (2) 6.4 Dokotela Konani o ya kha musupherithendenthe u ¾ahisa u sa fushea hawe nga khumbelo ya Louw, fhedzi supherithendenthe a ima na mukhuwa.√√ (2) 6.5 O vha a tshi sumbedza u vha na tshi¾alula u dzhia vhathu Vharema sa mathavhani.√√ (2) 6.6 Zwi sumbedza u nyefula vharema na u vha dzhiela fhasi lune zwa khwa¾hisedza mafhungo a tshi¾alula.√√ (2) 6.7 O vha a songo zwi limuwa ngauri ene o humbula uri sa mukhuwa u µo dzhielwa n¾ha khumbelo yawe ya itwa a fhiwa dokotela wa mukhuwa.√√ (2) 6.8 D/A, B na C.√ (1) 6.9 A zwi mmangadzi ro sedza tshifhinga tshe mafhungo aya a bvelela ngatsho ho vha hu tshifhinga tshe zwa vha zwi tshi konµa u ¾anganedza tshanduko nga vhatshena.√√ Louw ha fhulufheli dokotela Konani ngeno musupherithendenthe a tshi pfa mihumbulo ya mukhuwa. Dokotela Konani zwawe a zwi ¾anganedzwi.√√ (4) [18] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 35 KANA/NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 8 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA D: VHURENDI MBUDZISO 7 Ho ½engiwa: 17 Lambamai 1988 – WMR Sigwavhulimu 7.1 Gole ¼itswu.√ (1) 7.2 Vese/Mutaladzi wa 5 na 6. Ri vhidzelela nnyi wee/ri pfiwa nga nnyi wee.√ (1) 7.3 Vese/Mutaladzi wa 24. ·i godimisa vhahali na magoswi.√ (1) 7.4 U dzama ha khosikhulu Vho-PR Mphephu zwo zhakaho vhathu vhanzhi vha songo lavhelela nahone tsireledzo kha vhathu a i tsheho.√√ (2) 7.5 Mutaladzi wa 18 u amba nga ha u bebwa ha khosikhulu muphuresidenthe Vho-PR Mphephu√ ngeno mutaladzi wa 19 u tshi amba nga ha u dzama havho.√ (2) 7.6 U khwa¾hisedza zwo no khou ambiwa nga hazwo, 'mbudziso'.√√ (2) 7.7 Ndi wa u ongolowa ngauri murendi u khou pfa vhu¾ungu nga u vha lushaka lwo xelelwa nga khosikhulu Vho-PR Mphephu.√√ (2) 7.8 U ¾oµa u bveledza vhuhulwane ha muthu o lovhaho ngauri zwi kwama zwa kwama na mupo.√√ (2) 7.9 Muhumbulo wa uri ndi ngoho lufu lu ita uri vhathu vha xelelwe.√ (1) 7.10 Murendi u khunyeledza tshirendo nga u khuthadza na u sumbedza u ¾anganedza zwo iteaho/ Ndi zwavhuµi lushaka lu khou khuthadzwa.√√ (2) 7.11 Ndi ha ngoho ngauri vhathu a vha tshe na ha u khuda hone zwo sumbedzwaho kha mutaladzi wa 2/na uri vhathu vho dzhielwa zwe vha vha vho µi tika ngazwo mutaladzi 15.√√ (2) [18] NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2 9 DBE/Lara 2014 NSC – Memorandamu MBUDZISO 8 Nelson Mandela – WMR Sigwavhulimu 8.1 Tshi¾havhelo.√ (1) 8.2 Mutaladzi wa 13. Ri fhululedza ngozwi yo u bebaho.√ (1) 8.3 Mutaladzi wa 5/A hu na mukosi we wa ¾avha.√ (1) 8.4 Ndi u sumbedza uri Vho Mandela vho valelwa dzhele mi¿waha ya 27. √√ (2) 8.5 Ndi wa u kho»a vhabebi vha Vho Mandela lune maan»a a re navho zwi sumbedza vho a wana kha vhabebi vhavho.√√ (2) 8.6 Mutevhetsindo ndi wa u ¾avhanya ngauri murendi u khou khoµa zwivhuya zwo bveledzwaho nga Vho Mandela.√√ (2) 8.7 U khou amba uri he Vho Mandela vha vha vhe hone vho vha vha sa koni u vhona µuvha zwa nga lutshetshe lu sa athu u bebwa.√√ (2) 8.8 Wa u konµelela u fana na zwe Vho Mandela vha vha vhe zwone/u vha na nungo. √√ (2) 8.9 Vho µi vha muthu wa u takala na vhenevho vhathu vhe vha vha vha tshi khou vha tambudza.√√ (2) 8.10 U µinekedzela ha Vho Mandela vho fariswa nga Mudzimu zwo ita uri shango ¼a Afrika Tshipembe ¼i bve kha muvhuso wa tshi¾alula.√√ (2) [17] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D: 35 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa