Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2021 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2021 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2021 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Bammbiri i¼i ¼i na khethekanyo THARU: KHETHEKANYO YA A: Tholokanyonµivho (30) KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari (10) KHETHEKANYO YA C: Zwivhumbeo na milayo ya kushumisele kwa luambo (30) 2. Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane. 3. Fhindulani mbudziso DZO¹HE. 4. Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 5. Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele. 6. Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 7. Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso i¿we na i¿we, ni pfuke mutaladzi. 8. Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo. 9. Tshifhinga tsho anganyiwaho: KHETHEKANYO YA A: Minetse ya henefha kha 50 KHETHEKANYO YA B: Minetse ya henefha kha 30 KHETHEKANYO YA C: Minetse ya henefha kha 40 10. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2021 NSC KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. TSHIBVELEDZWA TSHA A NDI HONE RO LIVHAFHI? 1 Kalekaleni ri µi pfa vhomakhulu vha tshi ri vhukuma shango ¼o vha ¼o sina midzi, hu si na tshi dinaho, vhathu vha tshi tshila nga mulalo. Ho vha ho anda lufuno na u ¾honifhana kha lushaka, hu si na u sedza mu¿we nga i¾o ¼a u koµa thanga, zwine zwa vhanga khakhathi dzi si na vhukono na u sumbana nga minwe. 5 2 Mi¾a ndi yone i fha¾aho shango ¼ine ra dzula kha¼o saizwi muthu mu¿we na mu¿we a tshi takalela u vha muraµo wa mu¾a wo dzudzanyeaho. Musi mu¾a u tshi tshila nga u ¾hogomelana muraµo mu¿we na mu¿we afho mu¾ani u pfa wo tsireledzea vhukuma. Zwinzani-ha musi khotsi na mme vhe tshithu tshithihi, vha tshi funana vha dovha hafhu vha somolana zwa 10 ha½wani. Ndi hune wa wana dakalo ¼i tshi tou fhufhuma afho mu¾ani thovhela, ngeno maµadzwane avho e kha vhukimvi ha u tala bambeloni ¼a dakalo. Vhana vhenevho vha aluwa zwavhuµi vha tshi µiphi½a nga mutoli wa afho mu¾ani. 3 Vhuthu na mulalo ndi zwa ndeme kha vhathu, fhedzi zwi¿we zwithu zwi a 15 µi kunda vhunga mi¾a i sa fani. Hu na miµi ine ha dzulwa nga mu¾a¾isano, vhathu vha tshi dzula vho zwondololana wa vhuya we kaniha ndi kholomo dzo pinelana, hu sa tandwi ¼i no fukwa. Hu¿we zwi tshi itwa nga n¾hani ha uri vhafumakadzi-vho na vhone a vha µivhi vhuimo havho mu¾ani. Phambano dzi a vha hone mi¾ani, vhunga vhathu vhe ½anga dza kholomo. 20 Zwi ¾oµa u pfesesana ha miraµo ya mu¾a u itela u tandulula madandetande o piringanyaho mi¾a hu u itela u dzimela nµaµo dzi tutuwaho. Arali zwithu zwo no tou hulela lwa tsho¾he, ndi khwi½e u kwama mashaka na u dalela vhashumelavhapo u itela u wana thuso saizwi zwipondwa zwi re khomboni hu vhone vhafumakadzi na vhana vhunga a one malofha a si na mulandu. 25 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2021 NSC 4 Ndi ngoho vhafumakadzi ano maµuvha vha dzula vho fara mbilu nga tshanµa ngauri naho vho dzula afho mu¾ani a vha ¼i lu µifhaho. Vhana u wana vha tshi fovhela sa zwibode musi ndau i tshi ri a thi ta¿wi afho hayani. Zwi ¾ungufhadzaho ndi musi mme vha tshi ri u rwiwa vha fhedza vha dzidzivhala vhana vho sedza. Kana zwanµa zwi tou ¾ho¾hona wee? Nga 30 tshi¿we tshifhinga zwana zwi µo ri u rwiwa zwi songo tshinya tshithu, ha vuwa tzhemetzheme ngeno mme ¼ila ¼i tshi ¾hukhuwa a tshi vhona thambulo ya mbebo yawe, hu¿we u fulufhedziswa u vhulungwa na vhana vhawe. Vhahura vha ralo u eletshedza uri zwiito zwo raliho zwi vhigwa mapholisani u itela u wana thuso, fhedzi kha mufumakadzi ndi khakhisa u 35 rwa ndi mbevha ya ludongoni; khuvhani nµala yo hula hafha nnµa. 5 Vhana vho tambudzwaho vha aluwa vhe na mbiti dza u ¾oµa u lifhedza, mashudumavhi ndi uri vha bvisela mbiti dzenedzo hu songo teaho. Musi vhe zwikoloni a vha na mulalo na vha¿we vhana; vha vha vhathomi na vhaku»edzi vha dzikhakhathi vha fhedza vha songo tsha ¾haphudza pfunzo 40 dzavho. Arali e wa mutukana u shanduka muvhulahi a ofhisaho, tsho salaho u fhelela thumbuni ya lukhohe. Wa musidzana e nga fha¼a e, 'Hu u malwa kha zwi dzule zwazwo, mboni ye nda vhona yo lingana.' 6 Zwiito zwa mabulayo a zwo ngo sia shango, hufha na magudedzini zwo no tou mela sa mutomba. Vhaswa musi vhe magudedzini vha vha vho no vha 45 na dzangalelo ¼a u µiwanela vhogede vhavho vhane vha µo vha fha¾isa mi¾a yavho. Tshukhwii, u sa µivha nandi! U µi ndo fa nga u wana, mathina khomba yo vusa tshira, a mbo ralo u ¾anganaha na mboni yo vhonwaho nga ene e e¾he. Kana ndi enea a u ri wa sa tshimbila u mala khaladzi? Tshavho ho vha u ¾angana henefha vho µa u ka yone pfunzo. Kaniha a¼a maitele a 50 vhakale a u ¾oµelwa munna kana mufumakadzi o vha o lulama, vhunga asifho ro vha ri tshi µo µivha vhubvo hawe. 7 Vhafumakadzi hu¿we vha itwa nga vhudobadoba vhune ha dzhenisa muthu khakhathini. Kanzhi vha wana muthu kha zwileludzi zwa vhudavhidzani a tshi fhedza o no tou »ivusela khonani ya tsinitsini. Hune vha ¾angana hone, 55 kha uyu wa mufumakadzi hu vha ho bebwa gumani, o ¼iwa nga areµi. Ndi hone a tshi vha o fashwa nga gwekwe ¼a vharei vha vhathu a ya a livhana na vhu¾ungu vhu kalakataho ha u rengiselwa mashango»avha hune a vho µiwana o no shanduka phuli ya u rengisa muvhili kana zwidzidzivhadzi. 8 Zwi µo fhela ngani? Lushaka kha lu takutshedze, lu bve fulo ¼a u lwa na he¼i 60 dada ¼i shushaho ¼o ambarelaho shango ¼ashu. Ra ralo ri nga fhenya. [Zwi bva kha: Thimu ya vha¾oli] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2021 NSC TSHIBVELEDZWA TSHA B [Tshi bva kha http://www.google.images] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 No sedza mitaladzi ya 2–5, ndi zwifhio zwine zwa sumbedza uri vhathu vha kale vho vha vha na matshilisano avhu»i? Bulani ZWIVHILI. (2) 1.2 Vhalani phara ya 2. Ndi mini zwine zwa ita uri vhana vha aluwe mu¾ani vho takala? Bulani ZWIVHILI. (2) 1.3 No sedza phara ya 3, ½eani mbuno MBILI dzine dza nga thusa u thivhela khakhathi dza mi¾ani. (2) 1.4 Vhalani phara ya 4. Sumbedzani zwiito zwi sa ¾anganedzei tshitshavhani zwine zwa itwa nga ¾hoho ya muµi. Bulani ZWIVHILI. (2) 1.5 Musi no vhala mafhungo aya, ni vhona u ufhio mulaedza une mu¿wali a ¾oµa u u rumela kha lushaka? (2) 1.6 Fhungo asi¼i: '... fhedzi kha mufumakadzi ndi khakhisa u rwa ndi mbevha ya ludongoni.' Sumbedzani uri murero u wanalaho kha fhungo ¼e na ½ewa afho n¾ha, u kwama hani kupfesesele kwa½u kwa mafhungo a re kha phara ya 4? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2021 NSC 1.7 Vhalani phara ya 6. Ndi ifhio khombo ine ya wela vhaswa vhane vha vha zwiimiswani zwa pfunzo dza n¾ha nga n¾hani ha u »idzhenisa kha zwa lufuno? (2) 1.8 Sedzani phara ya 7. ¹alutshedzani zwine zwa bvelela kha vhathu vhane vha shumisa zwileludzi zwa vhudavhidzani nga nµila ya u sa londa. ¸eani ZWIVHILI fhedzi. (2) 1.9 Vhalani mitaladzi ya 16–19. Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa mu¿wali kwa uri vhafumakadzi ndi vha¿we vha vhaku»edzi vha dzikhakhathi mi»ini? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 1.10 Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona hu tshi nga itwa mini u thivhela u tambudzwa ha vhana na vhafumakadzi tshitshavhani? Sumbedzani nga mbuno THARU dzi pfalaho. (3) MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.11 U ya nga itshi tshifanyiso, ndi tshini tshine muoli a tama u tshi bvisela khagala? (1) 1.12 Musi no ¾alela itshi tshifanyiso, sumbedzani zwine zwa ¾u¾uwedza iyi nyimele mi¾ani. Bulani ZWIVHILI. (2) 1.13 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi. Musi no ¾alela itshi tshifanyiso, ni vhona vhana vha tshi khou … A thathedza khotsi. B sengisa vhabebi. C tsireledza mme. D thathedza mme. (1) 1.14 Arali ho vha hu inwi no »iwana ni kha nyimele ine ya khou ¾aniwa kha tshifanyiso itshi, no vha ni tshi nga ita mini? Zwi sumbedzeni nga mbuno MBILI. (2) MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B 1.15 TSHIBVELEDZWA TSHA A phara ya 4, mitaladzi ya 27–30 na TSHA B, vhuvhili hazwo zwi sumbedza zwi na vhu¾umani. Sumbedzani zwi khagala vhu¾umani honoho, ni tikedze nga zwi re afho mafhungoni/tshifanyisoni. (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2021 NSC KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ¾an»avhudzwa zwine zwa tevhelwa nga mugudi o »i¿waliselaho u guda pfunzo dza yunivesithi e hayani. THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho: 1. Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine zwa nga tevhelwa nga mugudi o »i¿waliselaho u guda pfunzo dza yunivesithi e hayani. 2. ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u. 3. Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha PHARA nga maipfi a sa fhiri 90. 4. ¹hoho: A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo. 5. Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u. TSHIBVELEDZWA TSHA C PFUNZO YA KULE I ¹O¶A VHU¶IFHINDULELI Vhutshilo ha tshino tshifhinga vhu konwa nga pfunzo, ndi ngazwo muvhuso wo vha na ¾hu¾huwedzo ya uri hu vhe na zwikolo zwine vhathu vha guda vhe mahayani kana vhe mishumoni. Muthu a ¾o»aho u guda nga i¼i sia, u tea u vha na vhu»ifhinduleli ho go»ombelaho vhukuma. Muthu u tea u anganya tshifhinga tsho fanelaho tsha u guda vhunga a na vhu»ifhinduleli kha vhutshilo hawe. U ¾hogomela mu¾a, mashaka na mushumo zwi ¾o»a muthu ane a kona u vhekanya tshifhinga tshawe. Ndi mushumo wa mugudi uri a wane fhethu ho dzikaho hune a nga shumela hone; hu nga vha hayani, ¼aiburari kana ha khonani yawe ine a thusana nayo. U tea-vho u vhea na tshifhinga tshine a nga shuma ngatsho, lu nga vha luthihi kana luvhili kha vhege, zwi tshi ya nga khonadzeo yazwo. U tea u zwi ita mafhungo uri a vhe na khomphyutha yawe, vhunga ri kha shango ¼a thekhino¼odzhi. Kha »ivhe webusaithi ya yunivesithi u itela u wana thuso kha ngudo dzawe. Kha vhe na vhudavhidzani na ma¼ekhitshara awe, hu u itela uri vha mu thuse kha zwine zwa khou mu kon»ela. Thuso ya ma¼ekhitshara i »o mu ½ea n»ivho nnzhi a konaha u phasa nga maraga dzavhu»i. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2021 NSC A songo tenda u »iita muimawoga, kha vhe na vhushaka na vha¿we vhane vha khou gudela pfunzo dzi no fana na dzawe hu u itela u thusana vhunga tshigwada tshi tshi nga »isikela 'WhatsApp' i shumiswaho kha u davhidzana. Kanzhi dziyunivesithi musi ngudo dzi sa athu u thoma dzi vha na tshikhala tsha u pfumbudza vhagudi vhaswa. Mugudi kha zwi ite mafhungo uri na ene-vho a vhe tshipi»a tsha u ya u pfumbudzwa nga ha maitele a iyo yunivesithi. Kha vhe na tshifhinga tshine a ita a tshi dalela yunivesithi ya hawe; arali hu kule kha tou shumisa tshifhinga tshawe tsha u awela. Hezwi zwi mu thusa kha u ¾angana na vhaeletshedzi musi e kati na ngudo dzawe. Muthu ane a tou »igudisa arali a tevhedza maga aya o¾he, a nga ka½a mitshelo, vhathu vha vho tou mangala a tshi khou rwelwa ¾ari ¼a u vuledza pfunzo dzawe. Izwi zwi dovha hafhu zwa vha na ¾hu¾huwedzo kha vhaswa. [Zwi bva kha: Thimu ya Vha¾oli] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2021 NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO ¹alelani khungedzelo (TSHIBVELEDZWA TSHA D) i re afho fhasi uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. TSHIBVELEDZWA TSHA D VHATSILA VHONE! Ndi lushaka lufhio lu sa takaleli zwivhumbwa kana zwivha»wa? Afha ha VHATSILA VHONE ndi honehone. U anetshelwa i¾eli hu u dzi¿wa. Vhe vhonnyi vhenevho vha sa ¾o»i thuso? Vhagudi na vharengi, ndi vhone vhashu. Ri vha ½ea luafhulelo arali vha renga u bva kha zwiraru. Vha no ri ¾o»a vha ri wana henefha Mururula. Vha nga dovha hafhu vha ri kwama kha 015 974 9086 kana vhatsilavhone@gmail.com. [Tshi bva kha http://www.google.images] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2021 NSC 3.1 U ya nga iyi khungedzelo, ni vhona uyu mulaedza wo livhiswa kha zwigwada zwifhio zwa vhathu? (2) 3.2 ·ifurase asi¼i: '... arali vha renga u bva kha zwiraru.' Sumbedzani uri i¼i ¼ifurase ¼i na mushumo-»e malugana na khungedzelo iyi. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.3 Fhungo asi¼i: 'Vhe vhonnyi vhenevho vha sa ¾o»i thuso?' ¹alutshedzani zwine i¼i fhungo ¼a bvisela khagala kha vha¾aleli vha iyi khungedzelo. (2) 3.4 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Nga u shumisa fhungo, 'U anetshelwa i¾eli hu u dzi¿wa' muhumbulo wa mukungedzeli ndi wa uri ... A kha vha tou »a vha tou »ivhonela vhone vha½e. B vhane vha »o vha anetshela vha »o vha vhudza zwo¾he. C kha vha rumele vhathu vha ye u vha vhonela zwibveledzwa. D vhane vha »o rumelwa vha »o vhona zwo¾he. (1) 3.5 Musi no ¾alela khungedzelo iyi, ni vhona mukungedzeli o kona u swikelela ¾ho»ea dza iyi khungedzelo (AIDA)? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 11 DBE/Lara 2021 NSC MBUDZISO YA 4: U PFESESA ZWIºWE ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI ¹alelani khathuni (TSHIBVELEDZWA TSHA E) i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo. TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI EVHO! BINDU RA SA VHONA, KHA RI KUBIKELE I¹ALI HONE RI ·ASHU ·I RI NGA SHANDUKISE KWA SIALALA HU NGA LU¹HA¹HENI. MBWANDAMELA. KUBIKELE. KHOKWU HONE VHUYELWA? KHA VHUFA MAGAZINI. HASHU. FUREME YA 1 FUREME YA 2 FUREME YA 3 [Tshi bva kha http://www.google.images] 4.1 Musi no ¾alela khathuni iyi nga u angaredza, ni vhona ndivho ya muoli i ifhio? (2) 4.2 No ¾alela nyolo iyi, ndi zwifhio zwine zwa buletshedza lushaka lwa mushumo wo ¾aniwaho nga khathuni iyi. Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) 4.3 ¹alelani FUREME YA 3. Sumbedzani vhu»ipfi ha muthu o faraho magazini no sedza luambo lwa muvhili. (2) 4.4 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Kha FUREME YA 1, muoli u ¾ana vhathu ... A vha takalelaho mushumo wavho. B vha vha na fhulufhelo kha mushumo wavho. C vho hanganeaho nga mushumo wavho. D vho ¾ulutshelwaho mushumoni wavho. (1) 4.5 U ya nga n»ivho ya½u ya vhubindudzi, ni vhona i ifhio ngeletshedzo ine na nga i ½ea vhoramabindu vha ulu lushaka? Bulani ZWIRARU. (3) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 12 DBE/Lara 2021 NSC MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA VHUMBULU A VHU VHUEDZI 1 Nga Swondaha ya vhuvhili ya ¿wedzi wa Fulwana ho mbo µi bva mulevho ngei thavhani wa uri miµi yo¾he i µo ¾olwa nga dzi¾holi. Mulevho uyu wo bva nge ha vha hu na vhugevhenga ha u pwashwa dzin»uni hu tshi tswiwa thundu. Ho mbo µi lundwa faela ya u ¿wala vhathu vha muvhundu wa Tshigovha hu u itela uri hu vhonale vhane vha khou kuvhatedza 5 magevhenga. Shangoni i¼o a hu ngo tsha dovha ha vha na mukosi wa u ¾olou tambudzwa nga u tswelwa. 2 Hu sa athu u fhela maµuvha a si gathi vha¿we mukegulu vha vha vha tshi khilikhithi, vhe thi ta¿wi ha vhakoma Vho Mulangavhathu. Vhakoma vha vhudzisa vha ri: 'Makhulu vha khou totwa ngani?' Mukegulu vho vha shela 10 nga a uri khuvhani vhaµuhulu vhavho ndi vhone vhatshinyi vhane vha khou lidza vhathu. Vho mbo µi tou yaweee, vhakoma kha vha mbo µi ya u vha farela lufhanga kha khosi. Matsina ho vha ho no vha na vhadzulapo vha muvhundu wa Tshigovha vhe vha vha vho no vhea vhaµuhulu vhavho i¾o, vho µigana uri vha µo tou dodela vhusiku vha vha fara vha vha fha 15 vhathu uri vha vha la¾ise. [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli] 5.1 Fhungo asi¼i: 'Mulevho uyu wo bva nge ha vha hu na vhugevhenga ha u pwashwa dzin»uni hu tshi tswiwa thundu.' Topolani ¼iiti ¼i sa pfukeli (¼i sa dzhii tshiitwa) ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho. (2) 5.2 Kha mutaladzi wa 6, hu na ¼ibulafhethu. Inwi ¼i topoleni ni dovhe ni sumbedze uri ¼i bva kha thinwaipfi ifhio. (2) 5.3 Fhungo asi¼i: 'Ho mbo µi lundwa faela ya u ¿wala vhathu vha muvhundu wa Tshigovha hu u itela uri hu vhonale vhane vha khou kuvhatedza magevhenga.' 1. Inwi topolani dzina ¼o pambiwaho, ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 13 DBE/Lara 2021 NSC 5.4 Kha mutaladzi wa 9, hu na ¼inyanyu. ·i topoleni ni dovhe ni ¾alutshedze zwine ¼a amba zwone. (2) 5.5 Fhungo asi¼i: Vhakoma vha vhudzisa vha ri: 'Makhulu vha khou totwa ngani?' Inwi ¼i ¿walululeni ¼i kha luambo lwa u vhiga. (1) 5.6 ·iambele asi¼i: 'U vha farela lufhanga' Inwi sumbedzani muhumbulo wa mukegulu kha u shumisa i¼o ¼iambele. (1) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa