Province of the
EASTERNCAPE
EDUCATION
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2012
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2 iiyure
Olu viwo lunamaphepha angama – 26.
Skip to contentAll 2012 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2012 QP
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2012, 26 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2012. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2012
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 646.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2012
- Paper 1Question paper
- Paper 2Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2.1Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 2.2Uncwadi / Literature (Set Works)15 marks
- Question 2.3Uncwadi / Literature (Set Works)45 marks
- Question 4.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 4.2Uncwadi / Literature (Set Works)53 marks
- Question 6.1Uncwadi / Literature (Set Works)16 marks
Show all 14 questions
- Question 6.2Uncwadi / Literature (Set Works)7 marks
- Question 6.3Uncwadi / Literature (Set Works)47 marks
- Question 8.1Uncwadi / Literature (Set Works)14 marks
- Question 8.2Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 10Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 11Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 12Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Nceda ufunde le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule
imibuzo.
2. Sukuzama ukufunda lonke iphepha. Yiya kwisiqulatho kwiphepha
elilandelayo uze uphawule amanani asetwe kwiincwadi ozifundileyo
kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe ofuna
ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kweCandelo ngalinye.
5. Phendula IMIBUZO EMIBINI iyonke: umbuzo omNYE okhethwe
nakwawaphi amacandelo amaBINI. Sebenzisa uluhlu lokukhangela
ukukunceda.
6. Bhala iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela
yokunombola esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
7. Qala iCandelo ngalinye kwiphepha ELITSHA.
8. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
9. Ingcebiso yokulawula ixesha: sebenzisa imizuzu engama-60
kwiCandelo ngalinye olikhethileyo.
10. Umthamo wempendulo mawulawulwe linani lamanqaku.
11. IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abafuna ukuyiphendula ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 3
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo ube MNYE kweli Candelo.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU
1 (KUSA KUSIHLWA) Umbuzo Omde 35
OKANYE
2 (KUSA KUSIHLWA) Umbuzo Omfutshane 35
OKANYE
3 (UMQOL’UPHANDLE) Umbuzo Omde 35
OKANYE
4 (UMQOL’UPHANDLE) Umbuzo Omfutshane 35
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo ubeMNYE kweli Candelo.
5 (NDIYEKENI) Umbuzo Omde 35
OKANYE
6 (NDIYEKENI) Umbuzo omfutshane 35
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula umbuzo ube MNYE kweli Candelo.
7(NDAKUYICEL’IVUTHIWE) Umbuzo Omde 35
OKANYE
8(NDAKUYICEL’IVUTHIWE) Umbuzo Omfutshane 35
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.
9 (UMANYANO) Umbuzo omfutshane 17.5
OKANYE
10 (INKONJANE) Umbuzo omfutshane 17.5
OKANYE
11(INTYATYAMBO) Umbuzo omfutshane 17.5
OKANYE
12 (IMBONGI ZAKWANTU) Umbuzo omfutshane 17.5
ULUHLU LOKUKHANGELA
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO PHAWULA
EMIBUZO EPHENDULWAYO
A: Inoveli
(Umbuzo omde
OKANYE Umbuzo
omfutshane) 1-4 1
OKANYE
B: Idrama
(Umbuzo omde
OKANYE Umbuzo
omfutshane) 5-6 1
OKANYE
C: Amabali amafutshane
(Umbuzo omde
OKANYE Umbuzo
omfutshane) 7–8 1
OKANYE
D: Isihobe 9 – 12 2
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 5
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)
KUSA KUSIHLWA- KS Bongela
Bonisa impixano ekhoyo phakathi kwaba balinganiswa balandelayo kule
ncwadi (240 amagama):
A. Nomakhwezi
B. Lungile
C. Mpumelelo [35]
OKANYE
UMBUZO 2 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo.
2.1 Ukuza kuthi xhaxhe kwesi sithuba besekuqengqeleke iinyanga
ezininzi kakhulu ukususela oko uyise kaMpumelelo wangena kulo
msebenzi mtsha wokujikeleza ukufuna amalungu okuqinisekisa
ngobomi bawo.
Wakumkhangela ngeliso lo mfo ubunokuphawula ukuba ngathi noko
ezi ngcinga anazo ngalo mzi wakhe azimenzi nto ncam kuba usuke
wayimbishimbishi ngenxa yesisu esikhulu nesiqu, into ekufaneleka
ngathi yayidalelwe kwimpahla yasemlungwini.
Yinto elihomba le ethi ukunyathela oku ibe ngathi umhlaba
iyawucenga ukuba ungadiliki phantsi kwesi siqu sayo sihle.
Kubonakala ukuba ngomfo owunonophelayo umsebenzi kuba
nalapha sesimbona ekumaqhuzu aphezulu ngenxa yokunyuselwa.
Eli nqanaba afikelele kulo lenze ukuba ifem le imnike imoto, ne-ofisi
yakhe.
2.1.1 Nika igama lalo mntu ekuthethwa ngaye apha ngasentla. (1)
2.1.2 Ngenkcazelo elula ngumsebenzi wantoni lo kuthethwa ngawo
apha? (1)
2.1.3 Ebesebenza phi lo mntu phambi kokuba abe kule ndawo
akuyo ngoku? (1)
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
2.1.4 Sithini isizathu sokushiya kwakhe umsebenzi wangaphambili? (2)
2.1.5 Zithini iingcinga anazo lo mfo ngomzi wakhe? (2)
2.1.6 Ngumntu onjani umntu ekuthiwa lihomba? (2)
2.1.7 Igama ledolophu iThekwini ngesi Ngesi yi………Gqibezela. (1)
[10]
2.2 Umoya wokungakhululeki uhleli ukho phakathi kwabo lada lafika
ithuba lokuba indoda iphangele ngoMvulo imadolo anzima injalo
ngenxa yesenzo somfazi. Uthe phambi kokuba aphume namhlanje
uLungile wabiza unyana wakhe.
“Mpumelelo namhlanje ndifuna ukukwazisa ukuba impilo yam ayintle
konke. Nanjengonyana ekuphela kwakhe, ndifuna ukhule usazi into
ofanelwe kukuyenza ukwenzela ukuba ze kuthi nokuba kwenzeka
ntoni na kum okanye kunyoko, ungaxakwa. Umdala ngoku
kangangokuba ndingakucuntsulela ubuncinane kumahlebo alapha
ekhaya. Impilo yam ayithembisi mntwan’ am. Ugqirha undixelele”.
“Ke, Mpumelelo le mizamo siyenzayo xa sisonke apha ekhaya,
sizamela ukuba uze ufunde ube ngumntu elizweni, ungathi xa sesifile
ufane nompha ochutywe walahlwa. Uze ungayiyeki imfundo
naphantsi kwayiphi na imeko de ufikelele kweli nqanaba ndihlala
ndisithi ndingaxola ukuba unokufikelela kulo. Eyesibini yile yokuba
uze uthi nokuba sowugqibile ukufunda, ugcine ilifa likayihlo lisebenze
mntwan’am. Nabu ubutyebi bakwaNtsibande namhlanje bujinga buza
kutsityelwa ngamaxhwili. Ingaze ife le venkile”.
“Into ebangela ukuba nditsho kukuba phambi kokuba ndiyivule,
ndavelelwa ngubawo omkhulu ongasekhoyo, wandibonisa ikhondo
lempumelelo neliya kugcina igama lakwaNtsibande lihleli. Ke, kule
mpilo yam ikekeleyo; nendiyibonayo ukuba iye isonakala
ngokonakala nakuba unyoko engayiqondi; nali endifuna ukuba uze
uligcine engqondweni. Nokuba sekuyintoni, ungaze umlahle unyoko
koku kuporha kwakhe, ndawo-nye noyihlomncinci kwakunye
nomakhulu lo sihleli naye.”
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 7
2.2.1 Sesiphi esi senzo salo mfazi esi simenze wamadolw,”
anzima? (2)
2.2.2 Ingaba uLungile wayenabo abanye abantwana ngaphandle
kukaMpumelelo? Ewe okanye Hayi. Caphula
kwisicatshulwa ukuxhasa impendulo yakho. (2)
2.2.3 Uthetha ukuthini uLungile xa esithi impilo yakhe ayintle
konke? (1)
2.2.4 Caphula kwisicatshulwa ukuxhasa impendulo oyinike
ngentla. (1)
2.2.5 Kukuthini ukucuntsulelana? (1)
2.2.6 Ufaniswa nantoni umntu ongafundanga apha
kwisicatshulwa? (1)
2.2.7 Igama “ukuporha” lichaza umntu onjani? (1)
2.2.8 Ngubani igama likatata omncinci kaMpumelelo? (1)
2.2.9 Nika izinto zibeNTATHU uLungile anqwenela uMpumelelo
ukuba aze azenze apha ebomini mhlawumbi xa yena sele
engasekho. (3)
2.2.10 Njengoko ulazi ibali ingangoobani lamaxhwili athetha ngawo
uLungile? (2)
[15]
2.3 Aba bangasemva babencokola kodwa aba bangaphambili
babengancokoli kuyaphi. Le nto yoku kuthula kukamama notata
yenze ukuba nabanye aba bazive bemanyonywana. Umqhubi lo
ubethiwe lwale zingcinga zobukhwele, umphefumlo lo undondotheka
kuba kaloku intokazi le asilonqala yimfene. Ezi ngcinga zimenze
ukuba azibone selebaleka ngamendu aphezulu engaziva.
2.3.1 Ngoobani aba babengasemva? Nika amagama abo. (2)
2.3.2 Igama, “Umanyonywana” linika umfanekiso-ngqondweni
womntu onjani? (1)
2.3.3 Belusiyaphi olu hambo lwaba bantu? (1)
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
2.3.4 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo ngokwale
nkcazo:”Kaloku intokazi le asinqala yimfene”.
A Uzithanda kakhulu izilwanyana ngakumbi iimfene.
B Unenzondo kakhulu.
C Ungumntu olungileyo ngokwemfene. (1)
2.3.5 Yintoni ubukhwele? (1)
2.3.6 Yintoni le ebesandula ukuyiva lo mama le imenza ukuba
abenje? (2)
2.3.7 Ingaba ibiyinyani le nto ayivileyo, le nawe uyichaze apha
ngentla? Chaza. (2)
[10]
[35]
OKANYE
UMBUZO 3 (UMBUZO OMDE)
UMQOL’UPHANDLE- PM Ngani
3. Umbhali kwincwadi yakhe ethi, “Umqol’uphandle” uzama
ukusifundisa okuthile okanye ungathi le ncwadi inantsingiselo ni kuthi
kule mihla siphila kuyo? (240 amagama): [35]
OKANYE
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 9
UMBUZO 4 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
4. Funda ezi zicatshulwa zilandelayo wandule ukuphendula imibuzo.
“Phambi kokuba ndikuphendule, makhe ndibuze ndenjenje kuwe,
Dick: ingaba konke oku ndikubuzwa njengombanjwa okanye
njengomrhanelwa?”
Itsho le ntokazi ikhangeleka imangalisiwe kodwa kungekho
kuxhalaba.
“Umbanjwa wantoni kanene?”
“Andazi kaloku. Ndiva undilumkisa ukuba into endiyithethayo
ingabubungqina ongabe bujoliswe kwakum, mhlawumbi ke
ematyaleni.”
“Andazi ke nam, nkosazana; kuxhomekekile,” uqondile ukuba
makangaphumi ntweni naye okaHlobo.
Ihleke nje kancinci intomb’enkulu, yaphendula ngelithi: “Kulungile ke,
Dick, xa ungaziyo nawe nokuba ndingumbanjwa okanye
orhanelwayo na. Mna ke ndiqinisekile ukuba ndakukunceda
nangayiphi na ofuna ndikuncede ngayo kuphando olwenzayo.
Ndixelele nje wena ofuna ndikuncede ngayo.
4.1.1 Luphando lwantoni olu kuthethwa ngalo apha kwesi
sicatshulwa? (2)
4.1.2 Ngubani le ntokazi athetha nayo apha kwisicatshulwa? (1)
4.1.3 Yenzeka phi yonke le ncoko yaba babini? (1)
4.1.4 Sithini isilumkiso uHlobo asinika lo athetha naye? (2)
4.1.5 Wenza msebenzi mni lo athetha naye eMoonglow Night
Club? (1)
4.1.6 Kwenzeke ntoni kuEddie noLulama? (2)
4.1.7 Lo kuthethwa naye kwisicatshulwa udibana njani noEddie
noLulama? (2)
4.1.8 Ngubani lo mntu adibene naye uHlobo phambi kokuba
angene kule ndlu? (1)
4.1.9 Wayesenza ntoni yena ngeli xesha, eyintoni yena kule ndlu? (2)
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
4.1.10 Ufumene ntoni uHlobo kule ndlu, le iye yamvuyisa
ngamandla? (2)
4.1.11 Uthetha ukuthini xa athi: “makangazenzi untemekwana” (1)
[17]
4.2 “Hayi, Eddie, sisazele laa mcimbi mdala waseMoonglow- laa mcimbi
usoloko uwukhaba. Namhlanje ke sifuna ukuba usinike ilizwi
lokugqibela, emva koko sibone into emasiyenze ngawe.”
“Awu! Wathetha njalo, Mdoda? Niza kundigxotha na?”
“Kuxhomekeke kwimpendulo oza kusinika yona. Nokuba
siyakugxotha, asisayi kugxotha ngale ndlela ucinga ngayo.
Ngokufutshane Eddie sobane njengokuba silapha nje sigqibile.
“Siza kuwe njengomntu esamnyula ukuba abe yimanejala phaya
eMoonglow.
Khawusiphe ilizwi mfondini”
“Makhe ndibuze le, khaba lakuthi: xa ndingumqobo phambi
kweenjongo neminqweno yenu, yini ukuba ningandikhuphi
esihlalweni okanye nasembuthweni ngokwawo?”
“Eddie, mfondini, sesikungenise kakhulu ekhwapheni. Xa
sinokukutyekeza emva kokuba singavisisananga ngalo mcimbi, sazi
njani ukuba akungebalekeli emapoliseni, uyokusikila, sibanjwe.
“Kambe ke mandiniphe imbilini yam ngalo mbandela wentsangu-
njengoko ndisoloko ndinicacisela xa nindiphimisayo ngawo: Niyazazi
iinjongo zethu xa sasiseka iMoonglow Night Club. Sasisithi sifuna
ukunika ulonwabo ebantwini. Sasisithi sifuna ukwenza indawo apho
abantu banokuhlaziya ingqondo zabo ngexesha labo lokuphumla.
Amagunya okuwuqhuba lo mbutho sawanikwa ngokwaziwa ukuba
singaba nezo njongo ziphile kangako. Mna ke andikaguquki kwezo
njongo.
4.2.1 Ngumcimbi wantoni lo uzelwe ngaba bantu kuEddie? (2)
4.2.2 Intetho ethi, “Sifuna ukuba usinike ilizwi lokugqibela emva
koko sibone into emasiyenze ngawe”, ithetha ntoni
ngokunxulumene naba bantu? (2)
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 11
4.2.3 Sithini isizathu saba bantu sokungafuni ukuyiyeka le nto
bayihambele kuEddie? (2)
4.2.4 Nika amagama amaBINI abanye babantu ebebehambele
uEddie ngaphandle kukaMdoda. (2)
4.2.5 Ezi zithethi zithetha apha ngentla zithi ziza kuyifumana njani
le nto ziyifuna ngamandla apha kuEddie? (2)
4.2.6 Sithini isizathu sokuba bangamgxothi uEddie xa engafuni
kusamkela isicelo sabo? (2)
4.2.7 Zazisithini iinjongo ezikhankanyiweyo zokusekwa kombutho
waseMoonglow? (2)
4.2.8 Intetho ethi, “nokuba siyakukugxotha asisayi kugxotha ngale
ndlela ucinga ngayo” ithetha ukuthini? (1)
4.2.9 UEddie ngumntu ongajikiyo kwinto akholelwa kuyo. Ngqina
oku ngokucaphula apha kwisicatshulwa. (2)
4.2.10 Kukuthini ukufaka umntu ekhwapheni? (1)
[18]
[35]
OKANYE
12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)
NDIYEKENI- DM Jongilanga
Ngqina amazwi athi, “Lo nto uyenza komnye umntu nawe ngenye imini
iyakujikela” ngokuthi ungqiyame ngeziganeko ezenzeke ebalini (240
amagama). [35]
OKANYE
UMBUZO 6 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
NDIYEKENI-DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo.
6.1 Funeka: Mfo kabawo ezilumkileyo zitya zibeka ukuze zithi
akwaphusa uxam, zitshone emngxunyeni, zixel’iimbovane.
Zanele: Hayi mntakabawo iliwa libhek’ umoya.
Funeka: Ngubani othathe indawo kaMawonga?
Zanele: Lichelezi apha uMaziko.
Funeka: Yeka umntwana womntu wethu. Kukh’ ukuthini wethu?
Kubethw’ iintonga kulo mhlaba asazi phesheya
kwengcwaba.
Zanele: Umgibe obambisa ngawo unqakulwa kwanguwo uthiywe
bantu bambi. Makalumke noMaziko.
Funeka: Umthiyi usoloko elibaze ngakumbi kanobomi iliso lakhe
ekuphambeni imigibe. Ezidlulileyo zidlule, zishiywa apho
kubethelwe mgama.
Zanele: Lilonke uthi efileyo ayanyiwa mathole yebhonxileyo
ephilisayo.
6.1.1 Yenzeka phi le ncoko yaba babini? (1)
6.1.2 Indlela athetha ngayo uFuneka iveza ubunjani bakhe.
Chaza obu bunjani bakhe. (2)
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 13
6.1.3 Ngubani lo Mawonga kuthethwa ngaye, iyeyiphi le ndawo
yakhe ithathiweyo? (2)
6.1.4 Cacisa le ntetho ithi; “Ezilumkileyo zitya zibeka”. (2)
6.1.5 Igama elithi: “Ichelezi” libonisa ntoni ngoMaziko? (2)
6.1.6 Yintoni le athi uZanele kufuneka uMaziko naye ayilumkele? (1)
6.1.7 Caphula umgca apha kwisicatshulwa othetha into yokuba lo
nto uyenza kwabanye nawe ngenye imini iyakujikela. (1)
6.1.8 Kuphi phesheya kwengcwaba? (1)
6.1.9 Ingaba uZanele kwintetho yakhe ubonakalisa ukuyithanda
yonke le nto yehlele uMawonga? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.10 Nika igama lesilwanyana esixatyisiweyo kwaXhosa
esayanyaniswa negama ukubhonxa kwisicatshulwa. (1)
6.1.11 Nika intsingiselo yeqhalo elithi, “Uxam waphusile” (1)
[16]
6.2 Funeka: O! (ezamla) Zanele khawenze ikofu wethu.
Zanele: Yi! bethu! Ikofu ebusuku apha?
Ndila : Look girls, get us something cool from the frigerator.
Funeka: Ufuna ukulandela umhlobo wakho uMawonga?
Ndila : Akusekho mntu apho.
Zanele: Shame! Fanukuba unkqonkqoze ubusuku bonke
namhlanje.
Funeka: Unani engahlali endlwini yakhe nje? Asinaxesha leentaka
ezithi zindala nje zibe zifuna umfunzelo.
Ndila : Niyawona ke lo msitho woloyiso.
Funeka: Kulungile wethu akukho nto imbi ekuqongqotheni umongo
emva kokutya inyama.
Zanele: Maqela bumkile ubusuku masibeke amathambo ngoku, lide
eli thuba.
6.2.1 Bavela phi aba bantu ngeli xesha? (1)
6.2.2 UZanele “uzamla” kuba esozela okanye enxaniwe? Xhasa (2)
14 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
impendulo yakho.
6.2.3 Uthetha ukuthini uFuneka xa esithi, “Asinaxesha leentaka
ezithi zindala nje zibe zifuna umfunzelo”. (2)
6.2.4 Ngumsitho woloyiso lwantoni olu uNdila athetha ngalo? (1)
6.2.5 Caphula apha kwisicatshulwa igama elibonisa ukuba
uZanele ebemsizela uMawonga. (1)
[7]
6.3 Nceda umlesi wencwadi ngokumphendulela imibuzo kwisicatshulwa
njengoko kunonjolwe.
Funeka: Yintoni Zanele?
Zanele: Yhu! Nanku mntu phaya. (esalatha)
6.3.1 Ngubani lo mntu? (1)
Ndila : Mfondini phuma apho. (Cwaka)
Ndila : Ufuna ukuba side sikurhole? (Cwaka)
6.3.2 Sebenzisa igama ukurhola linike enye intsingiselo
engeyiyo le ikwisicatshulwa. (2)
Funeka: Suka akukho mntu apho. (Watsho esiya)
Zanele: Uzulumke. (Esoyika)
Ndila : Mtsaleni.Unxilile lowo. (Bamtsala weza wonke)
Funeka: Yhu! Nkosiyam, akusekho mntu apha.
6.3.3 Cacisa okukrwelelweyo. (1)
Zanele: O Lord! ( Bondela bonke bephathaphatha)
6.3.4 Kukuthini ukondela? (1)
Ndila: Ubulewe yintoni?
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 15
6.3.5 Ubulewe yintoni ke? Chaza. (2)
Funeka: Ngubani owaziyo?
Zanele: Ungene njani besivalile nje? (Bagqogqa amagumbi
bekhangela, bancama)
6.3.6 Ungene njani ke ngokwenyani? (2)
Zanele: Makubizwe amapolisa.
Funeka: Hayi khona! Lityala eli. Akukho mapolisa aya
kukholelwa kwibali lokuba sifike lo mntu efele apha.
Thethani man, kuyasa. (Esitsho ethe phatsha)
6.3.7 Eli gama lithi ebethe “phatsha” lichaza ukuba ebenjani
lo mntu? (1)
Ndila : Lithini icebo? Siya kuba ngathi sithetha intsomi
ngoku iyinyaniso.
Zanele: Siya kuthi ungene ngefestile.
Funeka: Icebo linye.
6.3.8 Yaba leliphi ke icebo abalenzayo? (2)
[12]
[35]
OKANYE
16 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)
NDAKUYICELA IVUTHIWE- LL Ngewu & EZ Guqa
Kwibalana elithi, “Kanti Andizenzanga” umbhali uzama kangangoko
ukusiyala esifundisa ukuba masibamkele ebomini bethu abantu abafana
nomlinganiswa onguMntuyedwa ngoba ngokuyinene abazenzanga (240
amagama): [35]
OKANYE
UMBUZO 8(IMIBUZO EMIFUTSHANE)
Ndakuyicel’ivuthiwe- LL Ngewu & EZ Guqa
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo.
8.1 Umhlolokazi ongunina ukhe wahlala ethembeni lokuzikhohlisa
ngelithi unyana wakhe wolahleko unokuba umke nezihlobo zeli
khaya ebezihlala eHlwahlwathi. Unina akasukelanga phezulu
ukukhangela le nkewu kuba engafuni ukuba atshuntuze esithubeni
esazilele umyeni wakhe. Ziqengqelekile iinyanga ebambelele kwinto
yokuba izizalwana zimgcinile umntwana ngeenjongo zokumkhotha
amanxeba kwintlungu yokulahlekelwa nguyise. Ukhe wathumela
kwizihlobo ebuzisa ngonyana wakhe, koko akwabikho mkhondo.
8.1.1 Ngubani igama le ndoda enkulu ekuthethwa ngayo apha? (1)
8.1.2 Kutheni kusithiwa yindod’ enkulu nje? (2)
8.1.3 Khetha igama elisetyenziswe ngumbhali ukubonisa impoxo
kulo kuthethwa ngaye. (1)
8.1.4 Ingaba umama wakhe waziva njani emva kokulahleka
konyana wakhe? (2)
8.1.5 Akunyamalala emva komngcwabo uFanabekho unina
wacinga ukuba uye phi? (2)
8.1.6 Chonga ibinzana kwisicatshulwa elithetha ukuhamba nje
ngokungakhathali ngokungathi akunangxaki. (1)
8.1.7 Umhlolokazi ngumntu obhinqileyo oswelekelwe ngumyeni,
oyindoda yena kuthiwa yintoni? (1)
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 17
8.1.8 Kukuthini ukukhotha amanxeba? (2)
8.1.9 Zeziphi ezinye iinzame ezenziwe ngulo mzali kwimizamo
yokufuna unyana wakhe? (2)
[14]
8.2 Ikhikhizela laseDangwana
Usukumile kwisitulo ebethe chu kuso wakhulula idyasi bubhatyi
yakhe wayijula kude ngokunga ugxotha ishwangusha.
Akazihluphanga ngokuba abe ekhulula izihlangu kuba kuzo akukho
nasinye ebesinomhluzi. Ukhabe nje unyawo, sataka phaya kude
isihlangu ngokunga sichwayitile ukwehlukana nengcinezelo.
Iinzwane zivele ziyimingqandanda kwimingxuma yezo zinto
ekubonakala ukuba zakha zazikawusi ngeemini zazo. Ezi
besekubonakala ukuba zizakhele ubuhlobo naloo mingxuma
kangangokuba zingakhalaza ukuba lo rheme angazibhunxeka
izihlangu.
Urhunta uthabathe umrhaji wakhe wazithi qukulu ngawo kulo bhedi
warhona kuba ebedinwe eyimfe kushiyeke nje ubumfene kuye. Ulele
ubuthongo obupholileyo kwibhedi etofotofo esahlukene
namaqwakuqwaku awaqhelileyo. Ubuthongo obububo, elala
engenaxhala, wabugqibela kwakweli khaya.
8.2.1 Umbhali uthetha ukuthini xa esithi, “akazihluphanga ngokuba
abe ekhulula izihlangu kuba kuzo akukho nasinye ebesise
nomhluzi? (2)
8.2.2 Igama “urhunta” linika umfanekiso ngqondweni womntu
onjani? (2)
8.2.3 Isifanekisozwi u “chu“ kumhlathi wokuqala sinika ntsingiselo
ni kumgca esikuwo? (2)
8.2.4 Khupha ibinzana kwisicatshulwa elithetha: “ukudinwa
kakhulu”. (1)
8.2.5 Ingaba ibinzana elithi “Ubumfene obu bukuye” lithetha ukuba
wayedinwe kakhulu okanye wayembi na lo mfo? Khetha
ibeNYE echanekileyo. (1)
8.2.6 Nika igama lalo rhunta kuthethwa ngaye apha
kwisicatshulwa. (1)
18 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
8.2.7 Igama “umrhaji” libonisa ukuba yayikweyiphi imeko le
ngubo? (1)
8.2.8 Wayekade elala enexhala lantoni lo mlinganiswa kuthethwa
ngaye kule ndawo asuka kuyo? (1)
8.2.9 Kutheni elala engenaxhala nje ngoku njengoko esitsho
umbhali? (2)
8.2.10 Umbhali usebenzise igama, “etofotofo” ukunika umfanekiso-
ngqondweni webhedi enjani? (1)
8.2.11 Lo rhunta ubuyiswa yintoni kule ndawo avela kuyo? (2)
8.2.12 Wayekhe wabanjwa lo rhunta; Wayebanjelwe ntoni, saze
sathini isigwebo awasifumanayo?
8.2.13 Ngokwenkcazelo karhunta uthi ubuyiswe yintoni kule ndawo
avela kuyo? (2)
8.2.14 Ibimingaphi iminyaka lo rhunta walishiyayo ikhaya?
[21]
[35]
OKANYE
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 19
ICANDELO D: ISIHOBE
UMBUZO 9 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
VUKANI MADODA- A Stemela: Umhleli
Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UMANYANO-Qangule Z.S
1. Ubuhlobo babo yindima yobobo,
2. Ubuhle babo ngamagqabi ehlobo.
3. Zimvo zabo bubunzulu bolwandle,
4. Qilimba lwazo ntsimbi yesinyithi.
5. Izivindoviya zemihla zenza ingxolo,
6. Zigxutsha kutsho kube bubutyobo.
7. Bona basala beme nje ngezikhondo
8. Kaloku ezantsi iingcambu zibambene.
9. Zavela ziphefumlelana ngamoya mnye,
10. Kuba zingqubeka matyeni manye.
11. Ningalibali zintshula mbewini inye,
12. Kwasekuqaleni zihamba ndlela inye,
13. Bathi igazi liyajiya kunamanzi,
14. Kanti iingcambu ziyakufunxa okumanzi.
9.1 Luhlobo luni lo mbongo olu? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.2 Chaza ngamazwi akho okuqulethwe ngumgca wokuqala walo
mbongo. (2)
9.3 Sithini isizathu sokuba umbhali umanyano olu alufanise namagqabi
emithi ehlotyeni? (2)
9.4 Amagama asetyenziswe yimbongi kumqolo wesi- 5 nowesi -6
kwisitanza sokuqala aphuhlisa ntoni ngobomi? (2)
9.5 Nika imisebenzi emiBINI eyenziwa ziingcambu njengoko kuchaziwe
embongweni. (2)
9.6 Nika nokuba loluphi uhlobo lwembewu olwaziyo. (1)
20 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
9.7 Kumgca wesi-3 kwisitanza -1 kusetyenziswe esi safobe, “Zimvo
zabo bubunzulu bolwandle” Xela udidi lwaso. (1)
9.8 Khetha umqolo kwisitanza sokuqala apho imbongi ifanisa
umanyano nesixhobo esomelele kakhulu. (1)
9.9 Kukuthini ukuphefumlelana ngomoya omnye?(Isitanza -2 umqolo-
we-9) (2)
9.10 Nika intsingiselo yesi saci, “Igazi liyajiya kunamanzi” (2)
9.11 Lo mbongo ubhalwe ngubani? (½)
[17½]
OKANYE
UMBUZO 10 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
INKONJANE-Sigonya VV
1. Ndayibon’ indand’ ipheph’ okwengelosi.
2. Ndayibanga ngeliso ndathi yeyam.
3. Mpiko zayo zaphendlwa-phendlwa;
4. Ngumoy’ ongephi zityhil’ ubumbeje-mbeje.
5. Ndayibonga ndagqiba ngentliziyo.
6. Ndafihl’ izikhwazo ndisoyik’ uluntu.
7. Yandimemez’ ibikudaba.
8. Yavakal’ intlontl’ ingqay’ ubomi bam.
9. Wavakal’ umoya wentumekelelo.
10. Zagungq’ iingcango zentliziyo.
11. Lwabeth’ uvalo lundityel’ uba yeyam.
12. Umoya wembala nawo wandingqinela.
13. Ndayondela; ndayijonga; ndayiphonononga;
14. Ndafik’ iyimfezek’ ingqibelelo.
15. Yayizotyiwe ngenene ngemini yehlobo.
16. Yabuthabatha bonk’ ubume bam.
17. Ndalama ndakondela eso sihlwithi.
18. Ndadandatheka ndakubon’ eso sifuba.
19. Ndawubon’ umandlalo wenzala yam umntyinga-ntyingana.
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 21
20. Isisila sona sixhentsa mva.
21. Luqhotyoshwe kweso sithuba ke olu lwimi.
22. Ndithethe ndagqiba kodwa hayi intlokomo.
23. Ndazibona ndindodwa ndisemehlwen’ oluntu.
24. Ndanyalasa; ndingqola-ngqola; ndibheshuza;
25. Ngomphemfulo ndingaboni mntu.
26. Manqina mani na la andicaf’ umphemfumlo?
27. Nzipho zini na ezi zindikrwemp’ ulonwabo?
28. Ncumo luni na olu lukuwe ntaka ndini?
29. Mdiki mni lo ulele kwezo nzipho?
30. Ntaka ndini yezulu;
31. Ngeba wena uyinzulu;
32. Ngoba wena unyulu.
10.1 Nika isafobe esisetyenziswe kumqolo wokuqala walo mbongo
unike nentsingiselo yaso. (2)
10.2 Xa umntu esithi uyayibanga into uthetha ukuthini? (1)
10.3 Caphula ibinzana kwisitanza sokuqala apho imbongi ichaza ubuhle
bale nkonjane. (1)
10.4 Umqolo we-13 unika ntsingiselo ni kwisitanza sesine? (2)
10.5 Cacisa okuthethwa ngumqolo we-15 othi , “Yayizotyiwe ngenene
ngemini yehlobo”. (2)
10.6. Kukuthini ukwalama? (kumgca we-17). (2)
10.7 Tshatisa uKHOLAM A no KHOLAM B ubhale kuphela inombolo
nonobumba.
UKHOLAM A UKHOLAM B
10.7.1 Yandimemez’ibik’indaba. A. Ukuhamba ngokuzithemba.
10.7.2. Ndadandatheka. B. Ukukhwaza uchaza
umcimbi.
10.7.3. Ndanyalasa C. Ukuchulumanca
entliziyweni. (3)
D. Ukophuka umphefumlo
22 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
10.8 Ingaba yinyaniso okanye bubuxoki: “Inkonjane ziwuthanda kakhulu
umoya wasebusika njengoko uzinika amandla okubhabha” Xhasa
impendulo yakho ngesivakalisi esiNYE. (2)
10.9 Ingaba ikweyiphi imo apha imbongi kulo mbongo? Ingaba
yonwabile okanye ikhathazekile. Chaza. (2)
10.10 Yeyiphi into onokuyiphendla emntwini kukho iinwele okanye
iinzipho? (½)
[17½]
OKANYE
UMBUZO 11(IMIBUZO EMIFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
INTYATYAMBO – Mbutuma M
1. Ewe, ntyatyambo, kha usibonise,
2. Ewe kaloku, kha usixelele:
3. Elona xesha lokuba ume,
4. Ililiphi n’ elona ziko lakho,
5. Aph’ umnt’ angakha khona,
6. Uph’ n’ owona mthombo wakho,
7. Aph’ umnt’ angazikholisa khona,
8. Aph’ angahl’ azikhelele,
9. Aph’ angazidid’ akruquke
10. Baxolil’ abahamb’ emimangweni,
11. Kub’ ubaph’ ukuyol’ emathafeni,
12. Babukel’ ubuhle nehombo yakho.
13. Ubaxolisil’ abazingeli bakho,
14. Balibala bebuk’ ubuhle bakho.
15. Uzidlakimsil’ iinyamakazi,
16. Ziphaphile zinokuqavakazi,
17. Zidl’ obakh’ obuncuthu,
18. Zikunye neentaka zezulu,
19. Idl’ incind’ emyoli kakhulu.
20. Ziindid’ ezininz’ iintyatyambo.
21. Ulinganiswa nomXesibe nabaMbo.
22. Kant’ umthinjana ukwenz’ ihombo,
23. Ukwenz’ uvunywe lilizwe,
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 23
24. Ngomsebenzi wakho wobuzwe.
25. Waa, ntyatyambo, uvunyiwe,
26. Ngenene ngevumb’ uthandiwe,
27. Kantu ngobuhl’ uvunyiwe.
28. Ngomfaneleko wasamele.
29. Ndikubona futh’ emifuleni,
30. Aph’ uhlal’ emafuku-fukwini.
31. Ngokungath’ usekuwahombiseni,
32. Loo manz’ anzongo-nzongo ezizibeni.
33. Phezu kwamachib’ uyakhonya,
34. Ujikwa-jikwa kuhle ngumoya,
35. Ningqungqe kuhle nivum’ ingoma,
36. Adungek’ amanzi sel’ eman’ encoma,
37. Induluk’ imisinga asal’ amanxweme.
38. Zon’izitiya sel’ izezakho
39. Kub’ uman’ ufunyanw’ apho.
40. Zon’ iibhekile namagogogo
41. Neembodlelana zikubeka kuzo,
42. Zide zikufak’ ezindlwini.
43. Ubune kukuhlal’ endlwini
44. Buphel’ ubuhle kuni
45. Kuwe imvuthuluka kwakuni
46. Nilahlwe ubuhle bungasekho kuni.
11.1 Chonga isimntwiso kwisitanza sokuqala uchaze ukuba siphuhlisa
ntoni? (2)
11.2. Xela indawo zibeNTATHU ethi imbongi zifumaneka kuzo
iintyatyambo. (3)
11.3. Abantu bazisebenzisela ntoni iintyatyambo? (2)
11.4. Intyatyambo ibaxolisa njani abazingeli? (2)
11.5. Yintoni umsebenzi wobuzwe wentyatyambo? (2)
11.6. Nika igama lentyatyambo eyisimboli yalapha eMzantsi Afrika
(ungayinika nangesiNgesi). (1)
11.7 Yintoni ethandwa zintaka kwintyatyambo? (1)
11.8 Nika igama eliqhelekileyo onokulisebenzisa endaweni yelo lithi,
“Isitiya” (1)
24 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
11.9 Uthini umyalezo odluliswa yimbongi kulo mbongo? (2)
11.10 Caphula igama kwisitanza sokugqibela elichaza ukufa
kwentyatyambo. (1)
11.11 Nika nayiphi na into abantu abathi bazilime kuyo iintyatyambo zabo
ezindlwini. (½)
[17½]
OKANYE
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 25
UMBUZO 12 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)
Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
IImbongi zakwaNtu- Manyase L.T.
1. Awu! Midak’ akowethu, ndiboleken’ indod’ ibenye.
2. Ndiboleken’ indod’ ibe ny’ enelizw’ eliphakamileyo,
3. Indod’ enomoya enelizwi eliqaqambileyo.
4. Indoda engakheth’ bala lamntu, enentliziyo enye.
5. Ikh’ isibekel’ amabala ngeembongi zakwaNtu,
6. Ibek’ izigigaba kutsho kuthi gabu amafu.
7. Ndifuna indoda enomoya ethetha inyaniso.
8. Indoda etheth’ into eyivileyo esuka embilinini.
9. Ingaba yintetho ekhaphu-khaphu engenaxabiso.
10. Ibe yinto enokuvakala esuka entliziyweni.
11. Ngxatsho ke! Akungethethi nto ngeembongi zakwaXhosa.
12. Woba yinto ebhibhidlayo engakwazi kuxoxa.
13. Yizani nendoda enelizwi elibetha neleembongi,
14. Kub’ indod’ engenamoya yotheth’ kant’ iyanyelisa.
15. Zon’ iimbongi zakwaXhosa zifun’ indoda eyingqondi,
16. Kuba zatheth’ umnt’ esemny’ elizweni isizwe saneliswa.
17. Zabonga mandulo aqin’ amagwal’ ay’ emfazweni.
18. Zawukhaphela umkhosi zawukhupha esangweni.
19. Zabong’ emthonyameni komkhulu iinkosi zalila
20. Zazisikelela zazizinzisa ezihlalweni zazo.
21. Zawuthutha-thuth’ umkhosi izinja zakomkhulu zakhwina
22. Aqin’ amadolo kumagwala athath’ imikhonto yawo.
23. Ath’ ebelil’ iinyembezi zajika zazezovuyo,
24. Ath’ ebehlininika, kwajika kwakokoncumo.
25. Ndiziselen’ indod’ ibe nye enehlombe kwanomoya.
26. Yiy’ engafanel’ ukum’ enkundleni ityakatye ngeembongi,
27. Ibek’ amabala nezibakala ibabaze, zokholwa.
28. Ukuze ingathethi zintw’ ezingayi mxhelweni kwiimbongi,
29. Kuba ziintw’ ezikwaz’ ukuphixanisa nokufunza.
30. Kuba ziintw’ ezinokuxolelanisa nokukhunga.
31. Azi nithi bantu bani n’ aba soloko bakhamisa,
26 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2 (SEPTEMBA 2012)
32. Bedumis’ imisebenzi emihle yezandla zikaThixo,
33. Beneliso elibukhali, besoloko bafanisa.
34. Bechub’ iindaba bentyiloza, besikhumbuza ngamasiko.
35. Makadunyiswe ke lowo Thixo wadala iimbongi,
36. Ukuze zihlale zihleli ke kwaXhosa iingqondi.
37. Ncincilili!
12.1 Xa kuthethwa ngoNtu kuthethwa ngabani? (1)
12.2 Ngokwalapha kulo mbongo lelinjani ilizwi eliphakamileyo? (1)
12.3 Umntu othetha into esuka embilinini sithi uthetha into esuka kuye
nga……..(Gqibezela) (1)
12.4 Chaza okuphuhliswa ngumfanekiso-ngqondweni oziswa
sisifanekisozwi, u “gabu” esisetyenziswe yimbongi kumgca wesi-6. (1)
12.5 Nika isichasi sebinzana, “ekhaphu-khaphu.” (2)
12.6 Tolika okuthethwa yimbongi kumgca obhalwe ngqindilili we-12. (2)
12.7 Chaza umahluko ophakathi kwembongi yomthonyama nembongi
yosiba. (2)
12.8 Nika nayiphi na into engenye ethi ibongwe ziimbongi. (½)
12.9 Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kumqolo we- 20 unike
nentsingiselo yaso. (2)
12.10 Uchasaniso olusetyenziswe kumqolo wama- 23 nowama- 24
luchaza msebenzi mni weembongi esizweni? (2)
12.11 Ngonjani umntu onehlombe? (1)
12.12 Luthini uluvo lwembongi ngeembongi zakwaNtu? (2)
[17½]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2019 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2013 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Trial Exams 2012 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2021 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper