Province of the
EASTERN CAPE
EDUCATION
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2012
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1
AMANQAKU: 80
IXESHA: 2 iiyure
*XHOFA1*
Olu viwo lunamaphepha ali – 11.
Skip to contentAll 2012 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2012 QP
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2012, 11 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2012. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2012
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 11
- File size
- 558.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 11
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2012
- Paper 1Question paper
- Paper 2Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)
- Question 6Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)9 marks
- Question 4Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions21 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 (SEPTEMBA 2012)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Eli phepha LINAMACANDELO AMATHATHU:
ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda (30)
ICANDELO B: Isishwankathelo (10)
ICANDELO C: Ukusetyenziswa kolwimi (40)
2. Phendula YONKE imibuzo.
3. Bhala icandelo ngalinye kwiphepha ELITSHA uze ukrwele umgca ekupheleni
kwecandelo NGALINYE nasemva kwempendulo NGANYE.
4. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
5. Landela imiyalelo ngocoselelo.
6. Bhala iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
7. Qwalasela upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 3
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
1.1 ISICATSHULWA A
UKWANELISEKA
1. Zininzi izinto kweli hlabathi ezinokumenza ubani akhathazeke, anganeliseki.
Kungoko ke bebaninzi abantu abakufumana kunzima ukwaneliseka sisabelo
sabo ebomini. Ukwaneliseka kukungakruthakrutheki yimeko okuyo; oko
kwaneliseka ke kubonakala ngokungambombi nangokungababek‟ityala
abanye abantu. Hayi, ukwaneliseka akuthethi kuthi umntu akabi senza
mzamo, wokuyiphucula imeko yakhe. Ukwaneliseka yimeko okuyo akumele
kuyikrwitshe inkqubela-phambili; kuthetha ukuthi asimele siyinqwenele shushu
into ngokokude sizibone sesiphakathi koonozikhalazo abakhalaza bekhalazile.
2. Phandl‟apha baninzi abantu abanganelisekanga sisabelo sabo ebomini.
Banqwenela ukuba babe bebeqeshwe komnye umsebenzi ongenguwo lo
bakuwo; banqwenela ukuba babe banomzi ongomnye ongenguwo lo bakuwo;
banqwenela ukuba babe nendoda engeyiyo le banayo; banqwenela ukuba
bebenomfazi ongomnye ongenguye lo banaye. Bafumanisa ukuba iminqweno
abanayo ayisabalalisi ebusuku!
3. Nakubeni kona singamele sizityeshele izinto ezifuna ukuba sizihoye, kufuneka
siqonde ukuba kukho izinto ezingaphaya kwamandla ethu ukuba
singaziguqula. Endaweni yokuvumela ezi zinto zibe soloko zisisiphazamiso
kuthi, simele sixakekise ingqondo yethu ngezinto eziluncedo ezinokuba
semandleni ethu. Ukuba asenzi njalo sisengafumanisa ukuba sikhathazeke
kangangokuba asisavuyeli nezinto ezivuyisayo. Kwanaxa umntu enentabalala
yobutyebi, usengavumela usizi oluthile lusibekel‟imihla yobomi bakhe
ngesithokothoko sobumnyama. Ekubeni engumntu onganelisekiyo, akasaboni
neentsikelelo ezininzi ezimjikelezileyo. Kanti yena umntu onokuncinanana,
kodwa abe engakuvumeli ukungonwabi kudlale ngaye uhlala enovuyo
ngaphakathi imihla ngemihla. Ukuba nethemba kwakhe ngobomi kumenza
ukuba achwayite.
4. Umnqweno ongalawulekiyo wobunye ubunewunewu phezu kobunye
uyalutshabalalisa ulonwabo lomntu. Umzekelo, abanye abantu bathenga
ngamatyala, bathathe iihambo zokuya eziholideyini ngamatyala baphele
bengaveli nonwele ematyaleni. Emva kwalo mthwalo unzima wamatyala
abangakwazanga kuwothula, bazibeka elusizini bezihlaza, behlaza
neentsapho zabo. Ngenxa yokuphelelwa lithemba, abanye baye baguqukele
kwiziyobisi, ukanti abanye bayazixhoma. Ukuba aba bantu bebanelisekile
kukuba nezinto nje eziyimfuneko zokuphila, ngebengazidalelanga ubuhlungu
bentliziyo obungako. Ubomi bethu buba nzima ngako nje sakuzama
ukuqhayisela abanye ngokuphila ubomi obungaphaya kwamandla ethu.
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 (SEPTEMBA 2012)
5. Ukuba ungumntu oselula unokuba akwanelisekanga sisabelo sakho sobomi.
Ulutsha oluninzi namhlanje lukhathazeka zizinto ezithethwa nezenziwa
ziinkokheli zepolitiki. Alwaneliseki kukuba ngababukeli nje. Ngenxa
yokunganeliseki kwalo luphela lugxuphuleka kwipolitiki luselula kakhulu.
Lunoluvo lokuba alumele luhlale phantsi lusong‟izandla. Kodwa zonke ezi
zinto akukho mfuneko yokuba wena zikudidizelise, zikukhuph‟emendweni
ohamba ngawo, zikwenze uyeke isikolo. Qiniseka ukuba imigudu yeentanga
zakho enjongo zayo ikukuguqula imeko yelizwe, ekugqibeleni iya
kubonakala ukuba ibe ngumxhentso nje olilize. Iintanga zakho
azinakuliguqula eli hlabathi libe yinto ebhetele. Ke, ngokuyiyeka ngaphambi
kwexesha imfundo, usenganyanzeleka ukuba uncame waneliswe
ngumsebenzi ongahlawuli ngokwaneleyo, usenganyanzeleka ukuba
unyamezele iimeko zasemsebenzini ezikubangel‟isingqala ngaphezu
kweziya ezakushiyis‟isikolo. Lilonke, zimisele ukuqhuba kakuhle kakhulu
esikolweni, ukhethe uhlobo lwemfundo oluya kukwenza ube nako
ukuziphilisa ngaphandle kokuziqoba amandla.
6. Uyabona ke ngoku ukuba umntu owanelisekayo sisabelo sakhe ebomini
usinda emaxhaleni amaninzi nasekungonwabini okuzalwa kukunganeliseki.
Ekubeni anelisekile koko anako, uyakwazi ukuba achithe ixesha lakhe
namandla akhe kwizinto ezibaluleke kakhulu nezinomvuzo. Ngoko ke
zifundise ukwanela koko unako, ungabi soloko untyumpantyumpeka
ezingcingeni ufuna icebo lokufumana izinto ongenazo nongenakuba
namandla okuzenza, ngaloo ndlela uyakufumana ukuphumla engqondweni
nokonwaba.
[Rhweba ubulumko, Iphepha 5-8]
1.1.1 Yintoni ukwaneliseka? (1)
1.1.2 Kubonakala njani oko kwaneliseka kulowo uthe woneliseka? (2)
1.1.3 Ukwaneliseka kukuhlala kulo ndawo ukuyo ungasuki: Ewe okanye
Hayi. Xhasa impendulo. (1)
1.1.4 Abantu abanganelisekanga banezinto abazinqwenelayo apha
ebomini: Nika ibe Nye kwezo zikhankanywe kwisicatshulwa. (1)
1.1.5 Chonga ibinzana elithetha ukuba emhlabeni asisoloko siphumelela
kwizinto esidibana nazo. (1)
1.1.6 Kufanele senze ntoni endaweni yokuvumela izinto ezisoloko
zisiphazamisa apha ebomini bethu? (1)
1.1.7 Ukuba ngaba asikwenzi oku sikuchaze apha kuMbuzo 1.1.6 kuye
kwenzeke ntoni ebomini bomntu? Jonga kumhlathi 4. (1)
1.1.8 Ingaba yintoni etshabalalisa ulonwabo eluntwini ekhankanywe
ngumbhali? (1)
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 5
1.1.9 Kukho umahluko phakathi komntu onezinto nongenazinto xa
kuthelekiswa nobomi esibuphilayo: Ingaba ubaphi umahluko kwezi
ndidi ziMBINI zabantu? (2)
1.1.10 Benza ntoni aba bantu xa bathe bazibona bekwezi meko
zikhankanywe apha ngezantsi?
(a) Boyiswa yimithwalo abazikhethele yona.
(b) Baphelelwa lithemba.
Nika impendulo ngemeko nganye. (2)
1.1.11 Ukuyeka imfundo phakathi kungamzisela ngxaki zini umntu
omtsha? Xela zibeMBINI. (2)
1.1.12 Umbutho wolutsha olwela ukungoneliseki kwabantu baseMzantsi
Afrika yi:
(a) ANCYL
(b) NAPTOSA
(c) COSATU
Khetha ibeNYE efanelekileyo kwezi zingentla. (1)
1.1.13 Ulutsha luyaneliseka ziinkokheli zepolitika: Ngqina okanye uchase
olu luvo ngokuthi ucaphule kwisicatshulwa ukuphuhlisa impendulo
yakho. (2)
1.1.14 Gqibezela esi saci ngokuthi ufakele amagama achanekileyo.
Ithemba alibulali... (1)
1.1.15 Nika intsingiselo yesi sivakalisi silandelayo:
usengavumela usizi oluthile lusibekel‟imihla yobomi
ngesithokothoko sobumnyama. (2)
1.1.16 Njengomfundi webanga leshumi: Xa ungonelisekanga ziziphumo
zakho ezimviweni ucinga ukuba ungenza njani ukuziphucula? Nika
uluvo lwakho. Jonga kumhlathi 6. (1)
1.1.17 Uthini umyalezo wombhali kulo mhlathi malunga nesabelo sobomi? (2)
[24]
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 (SEPTEMBA 2012)
1.2 ISICATSHULWA B
IFLEGI YASEMZANTSI AFRIKA!
1.2.1 Mingaphi imibala ekwiflegi yoMzantsi Afrika? (1)
1.2.2 Ezi zinto zingezantsi zimele uMzantsi Afrika: Khetha ibeNYE
engafanelekanga kwezimpendulo zilandelayo.
(a) intyatyambo ebizwa ngokuba yiprotea.
(b) umthi obizwa ngokuba yiyellow wood.
(c) intaka ebizwa ngokuba yi”blue crane”.
(d) indlovu. (1)
1.2.3 Ingaba umbala obomvu kule flegi ingentla umele ntoni? (2)
1.2.4 Igama iProtea ligama leqela lebhola ekhatywayo laseMelika: Yinyani
okanye bubuxoki? (2)
[6]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 7
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
• Funda esi sicatshulwa singezantsi wandule ukusishwankathela ngamazwi
akho ungadluli kumagama angama 50 – 60.
• Bhala inani lamanqaku ekupheleni kwesishwankathelo.
• Shwankathela ngezivakalisi ezipheleleyo.
Ulwabiwo lwamanqaku:
• Iingongoma ezisixhenxe. (7)
• Ukusebenzisa ulwimi oluchanekileyo (3)
UDLOMDLAYO
Kuninzi lwabantu akakho umhlobo wenene kubo bonke abaphezu komhlaba
ofana noDlomdlayo, lungekho notshaba olunzulu njengoDlomdlayo. Uthi ubani
ukuba ngaba ebengumyeni womntu axolele kuphele naloo mtshato ukuba ngaba
baxatyaniswa nguDlomdlayo. Ade alikhuphe ngomlomo wakhe athi “ngase iphele
loo nto besingayo kunokuba ndohlukane noDlomdlayo ngenxa yomntu.
Ukwalutshaba olubi uDlomdlayo kuba akakuthiyeli kukubona koko ukufuna
phantsi kwesoyi. Ukuba akasamfuni uya kuleqa, ade athi sele ebona akusekho
zakho abe ekuzingile nokuba sele ungofunqulwayo umkhuhlane kuba kaloku
akafuni kukubona uphila, ukufuna engcwabeni. Ngabazizilumko abasindayo kuloo
meko kuba bathi bengekakhahlelwa phantsi nguye bacele ukuba buphele
ubuhlobo phakathi kwabo, babe nokusinda ekufeni ke ngaloo ndlela.
Le ntombi iye ibonakale ukuba ayijonganga ndofa naye njengezinye iintombi
ezixhinele umtshato koko ifuna ukusenga yonke into eyindoda esondela kuyo.
Bambi abanye abafo bemka sele bezizidumbu apho okanye baze kuthathwa
emakhayeni abo sele bengakwazi nokuzenzela nto, begulela ukufa.
Bunjalo ke utywala ngenene kuba bufuna ubomi bomntu. Ude athi umntu sele
ezibona iimpawu ezithile ukuba zibangwa bubo kodwa angakwazi ukubuyeka.
Bangaphi abantu ababhubhe bebulawa butywala? Abantu bade batyhole
amagqwirha ngenxa yotywala.
Zibuhlungu, zimbi, zimasikizi izinto ezidalwa nguDlomdlayo ebantwaneni babantu.
Jonga ezi nkedama zeentsana ezishiywa ngabazali ngenxa yokuba bebulawa
butywala. Naxa ezinye iintsizana zihamba zisihla ezitratweni zeedolophu zicela
imali nokutya kuba zizalwa ngabantu abazinikezele bonke ubomi babo etywaleni
abangenandlela yokondla iintsana zabo. Ngamanye amaxesha abantwana
baphiwa ubukrelekrele esikolweni koko abanabantu bokubaqhubekisa nemfundo
yabo ngenxa yeemeko zamakhaya angxwelerhwe ngulo Dlomdlayo.
[Singcamla Ingqaka, Iphepha 113, Isigaba 10]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 (SEPTEMBA 2012)
ICANDELO C: UKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3
Jongisisa le grafu ibonakalisa imizuzu eyayinikwa iilwimi zaseAfrika ngu SABC
kusasazo lwabo phambi kokuba uMzantsi Afrika ukhululeke, wandule
ukuphendula imibuzo elandelayo:
Imizuzu
25
20
15
Imizuzu
10
5
0
IsiXhosa IsiNgesi IsiBhulu IsiZulu IsiTswana IsiNdebele IsiSwati
3.1 Loluphi olona lwimi lwalufumana ixesha elininzi lokusasaza? (1)
3.2 (a) IsiTswana sithethwa loluphi uhlanga lwabantu?
(b) Zingaphi ngoku iilwimi ezisemthethweni eMzantsi Afrika? (2)
3.3 Ulwimi lwesiZulu luthethwa kwawaphi amaPhondo? (2)
3.4 Ulwimi lwesiXhosa luyathethwa eSajonisi ... lungaxatyiswanga. Fakela
isihlanganisi esifanelekileyo ukuvala isikhewu. (1)
3.5 Nika iintsingiselo eziMBINI ezahlukileyo zegama “ulwimi” ngaphandle kwale
sele uyinikiwe. (2)
3.6 Tshintsha igama „umzuzu‟ libe kwisinciphiso. (1)
[9]
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 9
UMBUZO 4
Jongisisa lo mfanekiso wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
[Ukhanyo, Ibanga 10, Iphepha 86]
4.1 Isenzi u-“Thenga” senze msebenzi mni kwesiya sivakalisi? (1)
4.2 Chonga isichazi sibe siNYE kule ntengiso unike nodidi lwaso. (1)
4.3 Inkangeleko yeselwa ibonakalisa: (ukuphuphuma, ubumdaka) Khetha igama
libe liNYE elifanelekileyo kula akwizibiyeli. (1)
4.4 Chonga ibinzana elinesilanduli kule ntengiso ingentla ulibhale. (1)
4.5 Caphula indawo apho umbhali wale ntengiso athe wasebenzisa ulwimi
oludlwengula umxhelo wabathengi. (1)
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 (SEPTEMBA 2012)
4.6 Yakha isibizo esisingisele emntwini ngesenzi u-ondla. (1)
4.7 Sithini isilogani sale ntengiso? (1)
4.8 Nika intsingiselo yeli binzana lingezantsi:
„ …usanambith‟ithamo lokuqala.‟
4.9 Nika isichasi segama “incasa”. (1)
4.10 Amasi avame ukutyiwa ngaliphi ixesha enyakeni kwaXhosa? (1)
4.11 Chonga isafobe sibe siNYE kule ntengiso unike nodidi lwaso. (2)
4.12 Amanzi afumaneka emasini kuthiwa yi ... Gqibezela (1)
4.13 Kule ntengiso ingentla kukho isihlomelo: Sikhuphe unike nodidi lwaso. (2)
4.14 Hlahlela esi sivakalisi ukhuphe igatya eliyintloko negatya lolwalamano.
Zalisa le theyibhile ilandelayo:.
Bayafuna ukuwatya amasi kuloko banqatyelwe zinkomo.
Igatya eliyintloko A
Igatya lolwalamano B
4.15 Tshintsha esi sivakalisi sibe kwingxelo ntetho.
UDobo uthi ebantwaneni, “intlutha lilungelo lenu, ukondla lilungelo lam”. (2)
4.16 Nika igama elithetha into enye negama „isibaya‟. (1)
4.17 Igama u “sisinhanha” wenze msebenzi mni kwesa sivakalisi? (1)
[21]
(SEPTEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P1 11
UMBUZO 5
Nazi iindaba zisasazwa ngqo nguNoxolo Grootboom. Lungisa iziphene kwezi
ndaba.
Abantwana abanintshi ngentsimbi yesishumi emini bayahlangabezwa ngabazali
babo xa bevela esikolweni. kwabazali kubalulekile ukubonisa ukuba uyakhathala
ngomntwana wakho.UNongqayi uye watyiwa yinja zayesiya kukhamlela intombi
yakhe encinci evela esikolweni. [7]
UMBUZO 6
Yakha isaci okanye iqhalo ngegama elikwizibiyeli ekupheleni kwenkcazelo
nganye oyinikiweyo apha ngezantsi.
6.1 Izinto ezinkulu ziqala kancinci(inkqayi)
6.2 Indoda akutshiwo ukuba imbi kuba ubuhle nobubi bayo bohlulwa bubuhlanti
bayo(ubuso)
6.3 Noyena mntu udelekileyo unesiphiwo esisesakhe yedwa kwaye uyafuna
ukuba buviwe ubukho bakhe (Umlanjana) [3]
AMANQAKU ECANDELO C: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2020 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2018 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2016 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2013 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum