Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2018
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
OLONGEZELELWEYO P2
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2 iiyure
Olu viwo lunamaphepha angama-27.
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2018 QP
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the September Preparatory Exams 2018, 32 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2018. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- September Preparatory Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 32
- File size
- 314.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 32
This exam
September Preparatory Exams 2018
- Paper 1Question paper
- Paper 2Question paperQuestion paper (2)
- Paper 3Question paperQuestion paper (2)Memo
Questions in this paper
- Question 1.1Uncwadi / Literature (Set Works)1 marks
- Question 1.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 2.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 2.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 3.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 3.2Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
Show all 14 questions
- Question 4.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 4.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 5.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 5.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 6.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 6.2Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
- Question 7.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 7.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwisiqulatho
kwiphepha elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe leyo
ufuna ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Imibongo (35)
4. Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni KWECANDELO NGALINYE.
5. Phendula IMIBUZO emiBINI iyonke: umbuzo NGAMNYE ukhethwa
NAKUWAPHI amacandelo amaBINI .
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwincwadi yenoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwincwadi yedrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBini.
6. Uluhlu lokukhangela lakukunceda.
7. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
8. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
9. Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60
KWICANDELO NGALINYE
10. Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 3
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukuba ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo ube MNYE kwinoveli oyifundisiweyo kweli CANDELO.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Kusa kusihlwa Umbuzo omfutshane 35 5–7
OKANYE
2. Umqol’uphandle Umbuzo omfutshane 35 8–10
OKANYE
3. UMonwabisi Umbuzo omfutshane 35 11–13
OKANYE
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
4. Ndiyekeni Umbuzo omfutshane 35 14–17
OKANYE
5. Inzala YamaRhamba Umbuzo omfutshane 35 18–22
OKANYE
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo kweli Candelo.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
6.1 Umhlahlo ngamehlo Umbuzo omfutshane 18 22–23
6.2 Ngumntu Onjani Lo? Umbuzo omfutshane 17 23–24
OKANYE
ICANDELO D: IMIBONGO:
Phendula imibuzo YOMIBINI kweli Candelo.
7.1 Idyunivesithi iFort Hare Umbuzo omfutshane 18 25–26
7.2 Imbongi Umbuzo omfutshane 17 26–27
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
ULUHLU LOKUKHANGELA
Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO PHAWULA
EMIBUZO EPHENDULWAYO (√)
A Inoveli 1–3 1
(Kusa Kusihlwa)
(UMonwabisi)
OKANYE
B Idrama 4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala YamaRhamba)
OKANYE
C Amabali amafutshane 6 1
1. Umhlahlo
ngamehlo.
2. Ngumnto
Onjani Lo?
OKANYE
D IMIBONGO 7–8 1
1. (Idyunivesithi
iFort Hare)
2. (Imbongi)
QAPHELA: Qiniseka ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 5
ICANDELO A: INOVELI
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
ISICATSHULWA A
1.1 Funda ngocoselelo esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
“E, Jwarha mntakwethu, ndize ukuze undincede.”
“Ewe; ngantoni ke?”
“Mfondini, ndilahlekelwe yinombolo yedompasi katatomncinci ndawonye
nenombolo yenxiwa eliya wayekulo. Kaloku uyamazi ukuba waswelekela
emaMpondweni.”
“Ke, mna ndiza kuyithatha phi?”
“Umkhondo wayo okufutshane kuthiwa unokufumaneka kwiincwadi zotshintsho
lwevenkile ezikuwe.”
“Mnu. Makhwetshu le nto uyizeleyo ayizi kulunga kuba indawo yokuqala andiqondi
ukuba igama lalo mntu uthetha ngaye lingakhona kuba le venkile ayizange
ithengwe kuye. Phofu ke andingephimiseli ngentetha kuba ubungqina
bungafumaneka ezincwadini ezingekho apha ngoku. Zihlala ezibhankini
nasemagqwetheni alo mzi. Akulula ukuzifumana.”
“Ke, unani ungayi kuziphuthuma nje?”
“Ndiziphuthumele loo nto? Liza kuvela phi ixesha laloo nto? Mani, andiqondi ukuba
uyayiqonda into yokuba ndindedwa kwaye kuxakekekile.”
“Uthetha ukuthi woyiswa kukuchitha iyure ibe nye ulungiselela mna? Kanene
ngoku Thamsanqa senizibona nibalulekile nibhabhela emafini ngendlela
eningayaziyo. Ngoku kunzima nokuba umntu makancede omnye umntu.”
“Uthe kanti uzele luxakaxa. Mos, akuzanga kuza kufuna ncedo koko uze kufuna
enye into. Into ebhetele kukuyibiza ngegama ungayiteketisi uthi yinombolo
yedompasi. Asiyo-ofisi yamapasi le apho kugcinwa khona iinombolo.”
Kwesi sithuba uye wafinifiniza uNtongana kubonakala ukuba uyacaphuka. Iqhinga
lakhe nalo ibelelokuba amgrwangxule angamtyhafeli mhlawumbi wojika iingqondo
ukuba ebexoka.
1.1.1 Nika igama lendawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwesi sicatshulwa
singentla. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
1.1.2 Ngubani lo tatomncinci athetha ngaye uMakhwetshu? (1)
1.1.3 Ingaba kwakufanelekile na ukuza kuzifuna kuThamsanqa ezi ncwadi
zevenkile athetha ngazo uMakhwetshu? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.1.4 Sizathu sini esakhokelele ekubeni ibenguThamsanqa olawula
ivenkile kaLungile? (2)
1.1.5 Nika intsingiselo yentetho kaMakhwetshu ebhalwe ngqindilili. (2)
1.1.6 Veza indima edlalwe nguNozililo ukuze kubekho le ngxoxo. (2)
1.1.7 Khankanya iimpawu zibeMBINI ezimenza athandeke uThamsanqa. (2)
1.1.8 Loluphi udidi lwempixano olufumaneka kwesi sicatshulwa singentla?
Xhasa impendulo yakho. (3)
1.1.9 Sithatyathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (3)
[18]
KUNYE
1.2 Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA B
Kaloku mfo wam, le nto inje. Ngokuya ubungekho, sithe sakudibana
namaJwarha sagqiba kwelokuba ufanelwe kukuba uthi njengokuba ugqibile
nje, uthathe amathamsanqa kooyihlo, wenze umbulelo wokuba bekugcinile
wada waba ugqibile ukufunda, ukwenzela ukuba neqalo lakho lithi mbo.
Sithe sakube siwuqulunqa lo mcimbi safika unayo indawo eyinkxaka-
luphondweni kuba wena ufana nomntu oyinzalelwane yalapha eThekwini,
ukanti isinqe samawenu la anesikhalazo nesikhalo ngathi siseLusikisiki.
Ngokwenene akuzange kuwiswe xhwane kulaa mzi, phofu ngenxa yokuba
thina noyihlo besingazi nto. Ukanti mfo wam umfi lo ubekhe wayichaphazela
le nto kumaphupha akhe phambi kokuba atshone. Ndibona ukuba ukufa
kukabawo nomama kwenze ukuba kungabikho mntu unononophelo ngezi
zinto.”
“Nali elam icebo. Yenza ulwamkelo lwakho apha eThekwini, apho izihlobo
zakho ezikwaziyo zikhoyo ukuze ubuye uthi phambi kokuba uqalise
umsebenzi njengoko nawe unxubile, wenze isidlo sokuxolisa amaJwarha.”
“Iza kuba yinto enjani ukwenziwa kwale nto? Kaloku, bawo, iya kuba yingozi
nakum ukufane ndinqike abantu ndithi ndibabizela into efana nedini.
Ayikuvakala kamnandi ezindlebeni loo nto.”
“Hayi Jwarha, musa ukuyicinga ngolo hlobo uyithatha ngalo. Akuzi kuxelelwa
bantu ukuba kwathini kwathini ngamasiko namadini. Isicelo esenziwa
nguyihlomkhulu ligazi qha ibe yimpelelo leyo.”
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 7
1.2.1 Kuthethwa ngantoni kwesi sicatshulwa? (1)
1.2.2 Tolika intetho kaThamsanqa ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
1.2.3 Chaza igalelo likaThamsanqa kubomi bukaMpumelelo. (2)
1.2.4 Matanisa udidi lomlinganiswa okuKHOLAM B negama lomlinganiswa
elikuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) UGqirha Masibane (i) Umlinganiswa oyintloko.
(b) UThamsanqa (ii) Ummeli ntlobo
(c) UMpumelelo. (iii) Umxhasi
(d) UNozililo
(3 x 1) (3)
1.2.5 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukufaneleka kwegama athiywe lona
umlinganiswa onguNozililo kweli bali. (2)
1.2.6 Adlala ndima ni amaphupha kule noveli? (2)
1.2.7 Isityhilela ntoni ngesimo sikaMpumelelo intetho yakhe ekrwelelwe
umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? Cacisa. (2)
1.2.8 Ibe nafuthe lini intlalo yaseThekwini kuMpumelelo? Cacisa. (3)
[17]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 2: UMQOL’UPHANDLE – MAP Ngani
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA C
Uwubonile umqhakazo webhatyi yakhe entsha – eyona iyeyegugu kuye
neyona athembele ngayo xa selefuna ukubagqwalisa oogxa bakhe.
Uthe akuyijonga wazikhumbula izikhova awazincamayo mhla wayinyula.
Mhlawumbi ukuyibona nje kwamenza wanomnqweno wokukhe azibone
eyigaxele, khe abone ukuba imhlala njani na xa ayinxibe noomati bayo.
Nditsho kuba wazithula nganye nganye ezo zambatho, watshona kuzo.
Uthe akuzifaka, wabhekabheka efuna indawo enesipili. Ususe
unyawo…Uzukhumbule ke ukuba wayechophise ngezihlangu ezithwelwe
zizithende ezibude okwentaba kaNdoda.
Yeha! Yagqwidiza zisuka nje intomb’enkulu. Ngumntu ke lowo oqhele
ukuqhathula phakathi kwezidlangalala, amehlo ekuye onke. Uthe esusa
olwesibini unyawo kwaba sekucacile ukuba into isebenza ngamandla
entloko. Uthe makakhe acweye ukunyathela ngoku. Wena wakha wayibona
impunzi ichabasa endimeni! Uthe esondela esipilini, wabe ezibona naye
ukuba uyinkunkuma.
Ume apho phambi kweso sipili ezihleka kwayena ngokwakhe ebona oko
kuhexa-hexa kwakhe – oku kwengcongolo ihebuka emoyeni. Wayewaqhuba
ngokwenene amatakane. Kwakuxa udlezinye ezibalula esiswini.
Kuthe kusenjalo wavukwa sisifuthufuthu esingummangaliso, waqonda naye
ukuba akukho ndlela-mbini; into emngeneyo ithi makaqhize – ngokwenene
ke waqhiza.
Uqale ngezihlangu – wazikhaba zapoqa kude. Ungene kwimpahla
esemzimbeni. Ekuyityedeni kwayo ulahle nje phantsi. Kambe uthe
akuyibona ibhatyi yakhe yodidi ililifa lothuli phantsi, wayitsibela wayinxiba…
2.1.1 Nika indawo avela kuyo lo mlinganiswa kuthethwa ngaye kwesi
sicatshulwa singentla. (1)
2.1.2 Ngubani lo mlinganiswa kuthethwa ngaye kwisicatshulwa? (1)
2.1.3 Ingaba kwakufanelekile na ukuba lo mlinganiswa aziphathe
ngohlobo oluchazwe kwisicatshulwa? Xhasa impendulo yakho? (2)
2.1.4 Sizathu sini esathi sakhokelele ekubeni umlinganiswa
okwisicatshulwa abe kule meko akuyo? (2)
2.1.5 Nika intsingiselo yentetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
2.1.6 Veza indima edlalwe nguSajini Ngqondi kubomi bukaHlobo. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 9
2.1.7 Khankanya iimpawu zibeMBINI ezimenza ukuba uHlobo athandeke. (2)
2.1.8 Loluphi udidi lwempixano olukhokelele koku kuqhubeka kwesi
sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (3)
2.1.9 Sithatyathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (3)
[18]
KUNYE
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA D
“… kwakuxhelw’eXhukwane kuye sekugxijwa amabhinqa nje. “Iphuma
ngomnyango. Ndithe mandilandele, ndineenjongo zokuyinika naluphi na
uncedo elufunayo. Ubani ke! Imbukumbuku enjengam lo ukusindwa
ngamanqatha yayingenakho ukumelana nezantya zodwenazana olunjengolo,
into eyayiqhathula ngathi ngumqalwa wehashe. Ndathi ndiphuma yabe
seyingasabonakal’intomb’asemzini, sendibona kuphela imoto eseyitsala nayo
ngokwayo.
Andiyazi nento eyabangela ukuba ndime apho ndingabuyeli kwaseholweni
kuba into yokubukela umntu oshiywe yintaka yakhe yayingafuni mna. Kodwa
ke ndema ndiseso sipoyoyo sibukele umntu ongasabonakaliyo. Ndayibukela
ke loo moto ibetha kuhle ukusinga ngakwesi singa singena kuso ngoku
ihamba kanye ngale ndlela sikuyo ngoku. Yema kanye kwesi sithuba,
yacinywa, kushiywa ezingasemva izibane ziligqengegqenge elibomvu.
Ethubeni, nazo zibe zacinywa. Ndiqonde ngoko ukuba indiphulukile le
nzwakazi. Nako ndinyoshoza ukubuyela kwakumboniso endandiwushiye
ndisawuthanda kakade.”
Ukhe wee khebevu okaBumba esasela umoya wabe waqhuba: “Phofu
ndiqale ngokuchwetha omnye woobhokili bam basemnyango ndifuna
ukuqonda bucala ukuba singaba sasikho na isizathu esibangele ukuba
bangalincedi elaa nenekazi. Undixelele ukuba lilo elathi maliyekwe liza
kuzifunela isihlalo – nasesihlalweni, esithandwa lilo! Ndibuzile ukuba
ibingubani na kambe inenekazi elo. Omnye uphendule wathi, “Andikhange
ndikhathalele nokumqwalasela loo ‘styuz – mi’ ungafuni kuncedwa sithi
siqeshelwe ukunceda abantu.”
2.2.1 Kuthethwa ngantoni kwesi sicatshulwa? (1)
2.2.2 Tolika ibinzana elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa (2)
2.2.3 Chaza igalelo likaBumba kweli bali. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
2.2.4 Matanisa udidi lomlinganiswa okuKHOLAM B negama
lomlinganswa elikuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) UKhumalo (i) Umlinganiswa oyintloko
(b) Amalungu aseMoonglow (ii) Ummeli ntlobo
Night Club
(c) UHlobo (iii) Umchasi
(d) ULinda
(3 x 1) (3)
2.2.5 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukufaneleka kwegama athiywe
lona umlinganiswa onguLinda kweli bali. (2)
2.2.6 Xela udidi lwesafobe esikrwelelwe umgca ngaphantsi
kwisicatshulwa. (2)
2.2.7 Isityhilela ntoni ngendlela ababevakalelwa ngayo oobhokili
impendulo yomnye wabo ethi, ‘Andikhange ndikhathalele
nokumqwalasela loo ‘styuz – mi’ ungafuni kuncedwa sithi
siqeshelwe ukunceda abantu”? Cacisa. (2)
2.2.8 Ubenafuthe lini ebalini umboniso-bhanyabhanya ekuthethwa
ngawo kwesi sicatshulwa? Cacisa. (3)
[17]
AMANQAKU EWONKE: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 11
UMBUZO 3: UMONWABIS I – ZAMA A. JAPHTA
ISICATSHULWA E
3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
Ububele bukaThandabantu babungaphelelanga kubathengi nabasebenzi
kuphela. Nosapho lwakhe lwaluthiwe wambu yiloo ngubo yakhe yobubele
ishushu. Noxa wayeyiloo mvuzemvuze bububele ngakusapho lwakhe
uRhadebe, wayekwanaso wena isandla esingqongqo sengqeqesho.
Umntwana owayefane athambe ngakuye yayinguMonwabisi lowo, singazi ke
bethu nokuba yayiyimfobe nosizi ngakuye kuba ekhula engenamzali
ungowakhe. Wayesoloko emkhusela kwabanye abantwana xa mhlawumbi
bedlala ukuze ke bamdlalise kabuhlungu kuba emncinci kunabo. Bona ke abo
bantwana bakhe babesoloko benesikhalazo sokuba yena uMonwabisi
uthandwa ngokugqitha bona nguyise lowo wabo, kuba besithi akafane abethwe
okanye angxoliswe nguye yena. UThandabantu akazange ayinanze nganto le
nto yezi zikhalazo kuba esithi ziinkcuku nje zosapho olusakhulayo, loo nto iya
kuphinde idlule xa bekhulile bayibone ukuba ayinjalo loo nto. Kuba eneneni
yena wayengamthandi ukubodlula abo bakhe uMonwabisi, koko nje yayilusizi
lobuzali ebona yena inkedanyana engenabani, ngoko ke engafuni ukuba
izibone ihlelelekile phakathi kwabo bakhe. Kungoko ke wayengayinanzi into
yezikhalazo zabo bantwana bakhe.
Oyena mntu yamkhubekisayo le nto yokukhalaza kwaba bantwana yaba
ngunina wabo, uMamTolo. Yamhlupha kakhulu into yokubona abantwana
bakhe betyelelelwa nguMonwabisi waza wazimisela ukuba uza kwenza konke
okusemandleni akhe ukuba asivale eso sikhewu.
3.1.1 Nika igama lelali eyayikuyo ivenkile kaThandabantu. (1)
3.1.2 Yayingubani unina kaMonwabisi? (1)
3.1.3 Ingaba kwakufanelekile na ukuba abantwana bakaThandabantu
bayikhalazele indlela awayephethwe ngayo uMonwabisi
nguThandabantu? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.1.4 Sizathu sini esathi sakhokelele ekubeni uThandabantu aziqalele
ishishini? (2)
3.1.5 Nika intsingiselo yentetho ebhalwe ngqindilili ngoThandabantu. (2)
3.1.6 Veza indima edlalwe nguMamTolo kubomi bukaMonwabisi. (2)
3.1.7 Khankanya iimpawu zibeMBINI ezingathandekiyo kuHlubikazi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
3.1.8 Loluphi udidi lwempixano oluvezwa kwintetho ekrwelelwe umgca
ngaphantsi kwisicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (3)
3.1.9 Sithatyathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (3)
[18]
KUNYE
3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA F
Bakuvuyela ke ukuza kuhlala nabo kukaMonwabisi kuba noko babe badala,
izinto eziliqela sele kunzima ukuzenzela kubo. Kwakuthe chatha ukuguga
apho kuRhadebe, kodwa engavumi ukude anikezele ngakumsebenzi, phofu
ke bethu kwakungekho mntu wayeza kuwunikezela kuye. Ngoko ke
wayengcambaza esiya, evuka ngonyezi livele ilanga sele kukudala
esebenza. Wayengafuni ke nokuva ngokuhlala phantsi, engqondweni kuye
esakhumbula ubuqhophololo bamhla mnene. Wayequqa qho kugqirha esisa
le aphinde ase leya, kuba umzimba ungasavumi. Kungoko ke wavuya
kakhulu uMamTolo kukufika kukaMonwabisi kuba eqonda ukuba uza kukhe
afumane ukuphumla umyeni wakhe. Bobabini babemazi indlela azimisela
ngayo emsebenzini kwaye bengaphikisani ukuba ngenene yena
wayewuthanda loo msebenzi. Wakhawulezisa uMamTolo wacebisa ukuba
uRhadebe anikele kuMonwabisi ngomsebenzi ukuze ke yena amane emhlola
kumsebenzi lowo awenzileyo. Wavumela phezulu uRhadebe sele naye ngoku
ewuva umzimba ukuba awusavumi. Wakufumana njalo ke ukuphumla uHlubi
koko kusebenza nzima kuloo mashishini akhe. Waphumla ekuvukeni
ngonyezi esiya kuvula kuloo mashishini, ukuze aphinde abe ngowokugqibela
ukuphuma kuwo kuba inguye kuphela ophatha izitshixo zawo. Ngoku yonke
loo nto yenziwa nguMonwabisi, yena sele efika emini ngokuza kucebisa kule
nakuleya.
Emva kwethuba wayeka noko kuya kuhlola sele emthembe ngokugqibeleleyo
uMonwabisi.
3.2.1 Kuthethwa ngantoni kwesi sicatshulwa? (1)
3.2.2 Tolika ibinzana elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
3.2.3 Bubenafuthe lini kuThandabantu ubuqhophololo bamhlamnene
ekuthethwa ngabo kwesi sicatshulwa Cacisa. (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 13
3.2.4 Matanisa udidi lomlinganiswa okuKHOLAM B negama lomlinganswa
elikuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) USamkelo Zangone (i) Umlinganiswa oyintloko
(b) UMonwabisi (ii) Ummeli ntlobo
(c) UThandabantu (iii) Umxhasi
(d) UGcinumzi (3)
3.2.5 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukufaneleka kwegama athiywe lona
umlinganiswa onguThandabantu kweli bali. (2)
3.2.6 Isityhilela ntoni ngesimo sikaMamTolo intetho ekrwelelwe umgca
ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
3.2.7 Kungumqondiso wantoni oku kuqhubeka kwesi sicatshulwa? (2)
3.2.8 Chaza igalelo likaSamkelo Zangone kubomi bukaThandabantu. (2)
[17]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
14 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA G
Madala : Ewe titshala uleqwa yini ngorhaty’apha?
Ndila : Amanz’angen’endlwini bawo. Sesezolo uLoni uvuk’umnyele
undinyus’umnqantsa wentaba.
Madala : Ingaba intsusa mabandla yintoni?
Ndila : Into ebitheni na bawo, iluchuku nje lwabashumayeli.
Madala : UMawonga lo ucinga okokuba esi sikolo sesakwaLoni, kanti
uqeshwe njengani nonke.
Ndila : Ukuqeshwa yeny’into bawo, ukhonya okweBhulu efameni
yalo.
Madala : Ngaba sesi sanyankomo, ecinga ukuba isikolo esi
ngamagquba’akhe.
Nonci : Kanti makazi ukuba uDicksie lo naye uzalwa ngabantu
njengaye, akaphumi zidulini.
Madala : Masango, khawuthule uza kuwona lo mcimbi.
Nonci : Hi bantu benkosi! Ndathi ndivelana nomntwana kaMamCira,
kanti nditheza olunenkume.
Madala : Nisuke niquphe ukuthetha oku, nixhaph’amagwebu
Ningekayiva nenyongo yento eluthethwa ngayo ngobufazi
obu benu – he!
Mfanandini uza uphethe mcimbi mni kweli khaya, usithi
mandombele yiphi ingoma?
Ndila : Tshangisa! Skhomo! Kudala undinyula ezinyuleni, namhlanje
ndigxampuza kokaThisayo umgxobhozo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 15
Madala : Ngako oko inqanawa iya kufuna embombo imiqokozo.
Ndila : Kunjalo kanye Tshangisa. UMawonga undityhola
ngokunxila esikolweni into ke leyo endingazange ndiyenze
ndinxila nje. Ukuba ndiyanxila ndizinxilela phaya
ezingqaqeni kambe ke Selendithembise ngomnyango.
Madala : Uyititshala yokuqala ukwenza loo nto?
Ndila : Ndazi phi na Tshangisa, ngokuba isuthu ngathi liphume nam
nje.
4.1.1 Nika igama lendawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwale ngxoxo. (1)
4.1.2 Ngubani inqununu yaseNobutho ngexesha loku kukwisicatshulwa? (1)
4.1.3 Ingaba kwakufanelekile na ukuza kukaNdila kwaMadala? Xhasa
impendulo yakho. (2)
4.1.4 Xela isizathu esikhokelele ekubeni uNdila angene kule ngxaki
wayeyizele kwaMadala. (2)
4.1.5 Nika intsingiselo yentetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
4.1.6 Veza indima edlalwe nguSammy Maziko ukuze kubekho le ngxoxo. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
16 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
4.1.7 Khankanya iimpawu zibeMBINI zikaMadala ezingathandekiyo. (2)
4.1.8 Loluphi udidi lwempixano oluvela ngethuba uNdila abizelwe e-ofisini
yenqununu yaseNobutho. Xhasa impendulo yakho. (3)
4.1.9 Sithatyathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho (3)
[18]
KUNYE
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
[Sekudlule iminyaka emihlanu, uMawonga uxake nabakokwabo. Sibona
umkakhe uThandiwe, uNomadinga Zibula, noNaniwe Longo abahlobo
bakaThandiwe kwaLoni.]
Thandiwe : Hi bafazi, ithiwani into enje ngale yam? Ndiphulukwa
yindoda bumini ndibukele.
Naniwe : Hi ntombindini, uthetha ukuthi ubukele akwenzanga
nomzabalazo lo?
Nomadinga : Ukuba kunjalo inene Thandiwe ubukela ubengu
lijongiswe kuwe.
Thandiwe : Hayi, bafazi ndoyika ukwambula ingubo yomntu, hleze
ndalame ndonakalelwe nangaphezulu.
Kambe ke igqirha lakubinzwa
lizibon’ukungazi. Namhlanje ndinqunyulwe amanqindi.
Nomadinga : Wethu, chitha indlu kathikoloshe umndulule ngomnquma
iimbambo zincazelane.
Naniwe : Ungenzanga oko, yiba nento oyenzayo.
Thandiwe : Hayi zintombi, leyo into yeyona eya kumfaka elwagcibeni.
Makungathi cwaka.
Naniwe : Hayi ntoni na wethu, uza kulibala kukukhwela emthini
amasebe erhuba phantsi?
Thandiwe : Kaloku amadoda athanda ukuthatha icala lasekunene
kwakuba njalo. Andifuni kuzenza intlekisa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 17
Naniwe : Ikho intlekisa engaphezu kweli liso lakho life mnyama?
Nomadinga : Hayi tshomi, usalindele ukuba yinyhokrolo ukuze aqonde.
Thandiwe : Eyona nto indigqiba umphefumlo kukungayazi imali yale
ndoda kule mihla.
Naniwe : Uza kuyazi phi, ifudumeza kwaZanele nje? Akungeni
lubuyayo phaya. Uphi uPhindani? Uphi uMvandaba?
Nomadinga : Naba phandl’apha betyiwa ziintwala. Nale yakho isaya apho.
Thandiwe : Ndiyaliva eli cebo lenu, kodwa ke ndisabize umkhuluwa
wakhe umfundisi uRay.
4.2.1 Xela igama ekubizwa ngalo intetho ebhalwa bukekela ifakwe
kwizibiyeli kuncwadi oluyidrama. (1)
4.2.2 Tolika intetho kaNomadinga ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
4.2.3 Chaza igalelo likaZanele kubomi bukaMawonga. (2)
4.2.4 Matanisa udidi lomlinganiswa okuKHOLAM B negama lomlinganswa
elikuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) USajini Njobe (i) Umlinganiswa oyintloko
(b) UJerry (ii) Ummeli ntlobo
(c) ULoni (iii) Uvalithuba
(d) UZanele
(3)
4.2.5 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukufaneleka kwegama athiywe
lona umlinganiswa onguMaziko kweli bali. (2)
4.2.6 Isityhilela ntoni ngesimo sikaThandiwe intetho yakhe ekrwelelwe
umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
4.2.7 Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kwintetho kaNaniwe
ekwisicatshulwa ethi …
‘Uza kuyazi phi, ifudumeza kwaZanele nje? Akungeni lubuyayo
phaya. Uphi uPhindani? Uphi uMvandaba?’ (2)
4.2.8 Ibenefuthe elingakanani le ngxoxo ikwisicatshulwa ebalini? Cacisa. (3)
[17]
[35]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
18 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule drama uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo
asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo.
5.1 ISICATSHULWA I
Zanoxolo : Kowu tata nawe mha! - Usile laa mntwana. Ndithethile naye
nanjengoko benindicelile.
MaTshezi : Utheni mntwan’am? Uhambe njani?
Zanoxolo : Hayi akasanga ukrazukile.
Ncaphayi : Yintoni mfo wam? Kwenzeke ntoni? Anilwanga kodwa?
Zanoxolo : Hayi tata, ndizithobe kangangoko, njengoko benicebisile.
Kodwa, inkulu into emzelayo laa mntwana. Andazi nokuba
uphumelela njani na khona kwesiya sikolo.
Ulilisela ngemfundo yakhe.
MaTshezi : Nantso ke into ayaziyo. Uthi igumbi eli alala kulo lona
licocwa ngubani, yintengu?
Zanoxolo : Yho mama! Ndithi kunuka kunuka kunuka kweliya gumbi
alala kulo laa mntwana. Sisankqange sento ongenakuze
uyichaze nokuba kunuka ntoni na.
MaTshezi : Heke! Naso ke isifundiswakazi sasemaTolweni.
Zanoxolo : Ndithi akukho nendawo le yokunyathela xa ungena phaya.
Impahla ifumbe indawo yonke. Ezinye zijinga
ezikhonkwaneni ezindongeni. Yhu! Ivumba.
MaTshezi : Iphume isisicicibala intombi yam, ngathi ayiphumi kula.
Gehena.
Ncaphayi : Khawume MaTshezi. Uyamphazamisa uZanoxolo. Qhuba
mfo wam. Phofu uthini ngale ubuyihambele?
Zanoxolo : Utyhola umama kaloku tata. Isimanga seso.
MaTshezi : UmntakaTyingca! Undityhola uthi nditheni?
Zanoxolo : Uthi nguwe kaloku mama othanda ukwenza yonke into apha
ekhaya ngokwakho. Yena akumniki ithuba lokuba
enze kwanto. Uthi evuka nje ube wena sowugutyule yonke
indlu, kubetha umoya.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 19
5.1.1 Nika igama lendawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwale ngxoxo. (1)
5.1.2 Ngubani lo mntwana kuthethwa ngaye kwesi sicatshulwa? (1)
5.1.3 Ingaba kwakufanelekile na ukuthunywa kukaZanoxolo ukuba
athethe nalo mntwana? Xhasa impendulo yakho. (2)
5.1.4 Xela isizathu esakhokelela ekubeni isimo salo mlinganiswa
kuthethwa ngaye sitshintshe ngolu hlobo ebalini. (2)
5.1.5 Nika intsingiselo yentetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
5.1.6 Veza indima edlalwe nguGxalaba kweli bali. (2)
5.1.7 Khankanya iimpawu zibeMBINI zikaThambolenyoka
ezingathandekiyo. (2)
5.1.8 Loluphi udidi lwempixano oluvela ngethuba uThambolenyoka
agxotha uDina kwishishini lakhe. Xhasa impendulo yakho. (3)
5.1.9 Sithatyathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho (3)
[18]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
20 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
5.2 Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA J
Nyoka : Khangelani manenekazi, yonke into iza kulunga namhlanje,
uMkhefa noSdokhwe basendleleni evela eMthatha. Bayeza.
Ndigqiba ukuthetha nabo ngoku emnxebeni.
Noyongo : Hayi kuhle Mlungu.
Nomhase : Kuhle Mlungu.
Nyoka : Ndifuna ningalibali nina nobabini, andifuni ukuba nenze kwanto
namhlanje, ndifuna nigoduke kwangoko niyokuphumla.
Ukufika nje kukaMkhefa noSdokhwe, ningakhululeka.
Noyongo : Kulungile Mlungu.
Nyoka : Sefikile phofu yena laa sathanakazi womntwana?
Noyongo : Ewe sele ekhona Mlungu. Usandula ukungena khona ngoku.
Futhi ufike wenza isimanga angaqhelanga kusenza namhlanje.
Nyoka : (Endweba ephakamisa amashiya) Wenze ntoni?
Noyongo : Ufike waya ngqo ekhawuntaleni, wakhomba ibhotile yegrangqa
KWV 10 YEAR OLD, wathi makagalelelwe kuyo, wayibetha
entloko, kwade kwakabini.
Nyoka : (Esothuka) Hhe!
Nyoka : Kunjalo Mlungu. Wandula wabiza inkonkxa yeCoca Cola,
wahlawula waya kuhlala phantsi.
Nyoka : (Esaxhome amehlo) Wenze loo nto?
Noyongo : Kunjalo Mlungu.
Nyoka : (Ewarhole entloko amehlo ephunguza, engazinzanga
konke konke)
Kulungile. Nokuba ithetha ntoni na loo nto ayinamsebenzi,
bayeza ooMkhefa nooSdokhwe basendleleni. Ugqibelisile
ukungena kule hotele laa sathanakazi womntwana.
Kulungile, ningakhululeka.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 21
Noyongo : Kulungile Mlungu.
Nomhase : Kulungile Mlungu.
Nyoka : Kuhle ningakhululeka. – Eh Noyongo, uyilungisile moss laa
nto neh?
Noyongo : Ewe Mlungu, seyiseRoom 8.
Nyoka : Iseyileya moss yale veki iphelileyo bendithe ndiyayifuna?
5.2.1 Xela igama ekubizwa ngalo intetho ebhalwa bukekela ifakwe
kwizibiyeli kuncwadi oluyidrama. (1)
5.2.2 Tolika intetho kaNyoka ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
5.2.3 Chaza igalelo likaNoyongo kubomi bukaThambolenyoka. (2)
5.2.4 Matanisa udidi lomlinganiswa okuKHOLAM B negama
lomlinganswa elikuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) USajini Gxalaba (i) Umlinganiswa oyintloko
(b) USdokhwe (ii) Ummeli ntlobo
(c) UThambolenyoka (iii) Uvalithuba
(d) UMaTshezi (3)
5.2.5 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukufaneleka kwegama athiywe
lona umlinganiswa onguZanoxolo kweli bali. (2)
5.2.6 Isityhilela ntoni ngesimo somlinganiswa ekuthethwa ngaye intetho
ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
5.2.7 Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kwinkcaza ekwisicatshulwa
ethi …
’Ewarhole entloko amehlo …’ (2)
5.2.8 Ibenefuthe elingakanani le ngxoxo ikwisicatshulwa ebalini? Cacisa. (3)
[17]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
22 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kumabali amaBINI uze
uphendule imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye.
6.1 UMHLAHLO NGAMEHLO – LL Ngewu
ISICATSHULWA K
Umtshutshisi ubuzile ukuba le ntwazana imke eholweni esi sibheshu sinomhlaba
na koko omnye uphendule ngelithi sihlangene nomhlaba ngenxa yokujijisana
nommangalelwa. Uphinde wabuza umtshutshisi ukuba ummangali lo uqinisekile
na ukuba esi senzo simanyumnyezi senziwa ngummangalelwa na. Uphendule
uNompoxeko ngelithi ngobo busuku ummangalelwa wayefake ipensile emva
kwendlebe. Loo pensile yaba yinto abambelela kuyo. Umtshutshisi uphindele
kwakwitafilana ebinempahlana wayithatha le pensile wayiphakamisela phezulu
ukuba ibonwe ngulowo ubechophele eli tyala.
Uqhubile uNompoxeko echaza ukuba emva kokuthotywa isidima sakhe
sobuntombi nokuhlutywa ngokulihlazo ngummangalelwa lo wagoduka waya
kubika kowabo. Abazali bakhe bamqononondisile ukuba akhe awazile amanzi
ngobo busuku. Ngengomso unina umse kwagqirha naye ovumileyo ukuba
udibene nesihange. Umtshutshisi ugqithisele kumfo ochophele eli tyala ingxelo
kagqirha. Le ndedeba iyiphononongile le ngxelo kuthuleke cwaka enkundleni
ngokungathi abantu sebelindele ukuwiswa kwesigwebo. Ngeli xesha
uNompoxeko echaza isihelegu esamehlelayo, ummeli wommangalelwa
ubegxaba ukubhala oku kuxwebhu ebeliphezu kwale tafile yabahambi.
Akuzonelisa umtshutshisi ukuba ubufumene bonke ubugocigoci obutyabeka
ummangalelwa ngesi sityholo simanyumnyezi uguqukele kummangalelwa ukuba
makangene emkhumbini. UZolani ubuziwe ngumtshutshisi ukuba uyalivuma na
ityala koko umfana wakwaMthi waseMfabantu waphika kwanto. Utyityinjiselwe
umnwe ngumtshutshisi ukuba angachithi ixesha lenkundla ngobuxoki ...
6.1.1 Xela udidi lwetyala elixoxwayo ngokwesicatshulwa. (1)
6.1.2 Ngubani umtshutshisi kweli tyala? (1)
6.1.3 Ingaba kwakufanelekile na ukuba uNompoxeko abe ulahliwe
lityala? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.4 Xela isizathu esikhokelele ekubeni amapolisa amgxothe
uNonkanyezi kweli tyala. (2)
6.1.5 Tolika intetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
6.1.6 Xela indima edlalwe nguNonkanyezi kweli bali. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 23
6.1.7 Khankanya iimpawu zibeMBINI zomtshutshisi wetyala
likaNompoxeko ezingathandekiyo. (2)
6.1.8 Xela udidi lwempixano oluvezwa ngethuba uZolani adlwengula
uNonkanyezi. Xhasa impendulo yakho. (3)
6.1.9 Sithatyathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (3)
[18]
KUNYE
6.2 NGUMNTU ONJANI LO – LL Ngewu
ISICATSHULWA L
… uNgxabane waphinda kwakula nto yakhe yovuko ebeqale ngayo. Ibeninzi
ke ngoku into ayithethileyo mhlawumbi eyaziwa nguye yedwa. Le bhokisi
ibilandelwa ngabantu abamalunga namashumi amabini. Kwesi sihlwele
bekukho abafazi abane ababonakele ngokugqunywa ngeengubo ukuba
babesondele kakhulu apha kumfi. Omnye waba bafazi ubedlisela
ngokumana esothula isikhalo, kunjalo nje kubonakala ukuba esi sikhalo
sasilinde le mini.
Phaya enkundleni bekukho itafile ebigqunywe ngelaphu elimhlophe
ebelishwabene kanobom. Kufuphi nale tafile bekukho isitulo angqale ngqo
kuso umfundisi. Izitulo zamadoda asibhozo zona bezizimele geqe kwesi
sikamfundisi. Ibhokisi ixhaswe zizitulo ezibini ebeziphambi kwetafile
kamfundisi. Akugqiba amadoda ukuyibeka ibhokisi kusondele abafazazana
ebebephethe amakhuko nezicamba ezondlalwe ngobunono kufutshane
nomkhumbi. Abazili bahlaliswe kula makhuko nezicamba. Kukhe
kwathuleka umzuzwana ingathi akukho mntu waziyo ukuba kufuneka
kwenzeke ntoni.
Kuphakame ufafa lomfana weza ngqo kumfundisi, wamnika iphetshana.
Ulijonge nje kancinci umfundisi eli phetshana, kwabonakala ngohlobo
alityhilizele phaya ngalo ukuba kumcimbi wokufunda umfundisi lo akazingci
nganto. Umile lo mfana ejonge ntsho kumfundisi, ngokungathi ulindele
impendulo yencwadi ebemgqithisele yona. Ude umfundisi wasebezela lo
mfana wathi kuye, “Siza kuqala ngomthandazo. Kodwa lo mntu ndize
kumngcwaba ngumntu onjani?” Umfana akawuphendulanga lo mbuzo
kamfundisi, koko wajonga kude.
6.2.1 Kuthethwa ngantoni kwesi sicatshulwa? (1)
6.2.2 Tolika intetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
6.2.3 Chaza igalelo likaMathiyane kweli bali. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
24 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
6.2.4 Matanisa udidi lomlinganiswa okuKHOLAM B negama lomlinganswa
elikuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) UNgxabane (i) Umlinganiswa oyintloko.
(b) UNdawana (ii) Ummeli ntlobo.
(c) UMaThiyane (iii) Uvalithuba.
(d) UFandesi
(3)
6.2.5 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukufaneleka kwesihloko seli bali (2)
6.2.6 Kungumqondiso wantoni oku kuphithizela kuvezwa kweli bali? (2)
6.2.7 Isityhilela ntoni ngemeko kamfundisi intetho ekrwelelwe umgca
ngaphantsi kwisicatshulwa? (2)
6.2.8 Kubenefuthe elingakanani kuMathiyane ukuba nesiqinisekiso
somtshato wakhe? (3)
[17]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 25
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo YOMIBINI.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – Sibongile Maputi nabanye
7.1 Funda lesi sicatshulwa sombongo singezantsi uze uphendule imibuzo
elandelayo.
IDYUNIVESITHI IFORT HARE
1 Ntsika yeDike, mvaba yolwazi,
2 Ubombo lujong’ezantsi.
3 Awugungqiswa qhwithelo, njengasikhondo.
4 Kuloo mathafa uvelele iXesi;
5 Kuwe baty’udaka, baphefumla isiNgesi.
6 Ntsikandini yeDike.
7 Maxa onke ubhonxile;
8 Ulibo luyamfimfithekisa, luyafunxa;
9 Luphambukela kuwe lukhwaza
10 Umsindo ozayo nentsokolo.
11 Ntsikandini yeDike.
12 Imibele yakho iyahluhluza;
13 Umgqeku uyancela, uyalenca.
14 Isimbonono sesendlala nokungazi,
15 Umi, uyafundisa uthibaza impalalo.
16 Zidle ngobunkokheli kwimfundo;
17 Khalima impambano, ubhanxo nembudo;
18 Nwenwisa uluchwe lwakho ekhaya;
19 Uze uphe iintsatshana ukukhanya.
20 Wena uyintsika yeDike.
21 Iinkokheli zeAfrika zirhabule kuwe;
22 Nabaphambuki imbala bafunda lutho;
23 Injongo ikukufohlela nokuzixhobisa;
24 Eneneni awaphoxisa wafundisa.
25 Ntsikandini yeDike.
26 Wena akunantanga;
27 Amagwangqa ayangcangcazela wakukhankanywa;
28 Ayakwazi, ngokuzibalula, hayi ngakumenywa,
29 Akh’azama ukunyemba, akha phantsi
30 Abahlonitshwa baphuma apho kaloku,
31 Oomakhwekhwetha nooNantsi,
32 Nditsho noDalibhunga igaqa.
33 Izititsi uyatyhila ususa nomdintsi.
34 Fort Hare, kuthethiwe kugqityiwe,
35 Nemisebenzi yakho ingqiniwe
36 Indima yakho iyabonakala,
37 Exesheni likaqulukubhode.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
26 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
7.1.1 Ludidi luni lombongo olu? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.1.2 Chonga isafobe esikumqolo wesi-3 uze utyhile esikuphuhlisayo. (3)
7.1.3 Cacisa le meko ichazwa yimbongi kumqolo we-5. (2)
7.1.4 Xela umfanekiso ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
kwisitanza sesi-2. (1)
7.1.5 Khankanya iingxaki zibeNTATHU ezijongenene nesizwe
ngokwesitanza sesi-3? (3)
7.1.6 Chaza ukuba injongo yomxholo okwisitanza sesi-4 yahluka njani
kuleyo ikwisitanza sesi-5. (2)
7.1.7 Khetha impendulo ibeNYE echanekileyo kwezi zilandelayo.
Xa imbongi isithi kumqolo wama-29
‘… akh’azama ukunyemba, akha phantsi’,
ithetha ukuba iinzame zokunyelisa le dyunivesithi za …
A zaziphantsi.
B zaphanza.
C zaphumelela.
D zaphindwa. (1)
7.1.8 Iqaqambisa ntoni imbongi kumqolo wama-32? (2)
7.1.9 Xela isixhobo sohlalutyo esisetyenziswe yimbongi kumqolo wama-34
nowama-35. (2)
[18]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2 27
7.2 Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi uze uphendule imibuzo
elandelayo.
IMBONGI
1 Nguchul’ukunyathel’ingcibi yezibongo;
2 Lichabasa lechebesh’elichas’amachelesi;
3 Yinkcambi yolwimi ichanasa lokucukuceza.
4 Kroti lakwabani ngqanga yamazwi!
5 Khonkco lomzi nesizwe samathongo;
6 Akusiloqi nasiwanqi salopholopho;
7 Yinjinga engaqhayisi ngazincwadi zamlungu;
8 Izigasa ngezisongelo zolwimi oluncuthu mazangwa.
9 Yingcungcu ongeyivali mlomo,
10 Kub’imiqobo ayibekelwa mbongi;
11 Ngumavula-kuvaliwe isinyikatha sesazi
12 Seemfihlo zelizwe elizayo kwisizwe samaThongo.
13 Yingqitsimakhw’engaphahluki njengathumba.
14 Yipikoko ekucondoba kutsal’injezu;
15 Yintambanana ukuvotyzel’ityityimba;
16 Ngudokolwan’ukuwaganga amantyontyelo.
17 Xa bendingayimbongi kwiimbongi zelizwe,
18 Bendingahlasimla ngohlwantsi lohlwahlwane;
19 Ndihlahlambe ndihlehlahlehla ndihlasimla,
20 De ndididizele ndithi dabalala.
7.2.1 Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.2.2 Tolika okuthethwa yimbongi kumqolo wesi-2. (2)
7.2.3 Nika isithethantonye segama elibhalwe ngqindilili kwisitanza soku1. (1)
7.2.4 Loluphi olu didi lwembongi kuthethwa ngalo kulo mbongo? Xhasa
impendulo yakho. (3)
7.2.5 Xela umsebenzi wembongi oxelwe kumqolo wesi-5. (2)
7.2.6 Chonga isafobe esikumqolo we-9 uze uchaze ukuba siphuhlisa
ntoni? (3)
7.2.7 Xela isakhiwo sangaphandle salo mbongo. (2)
7.2.8 Nika zibeMBINI iindidi zeentaka ethetha ngazo imbongi kulo
mbongo. (2)
[17]
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 September Preparatory Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2022 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2021 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2019 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 P3 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum