Accounting Grade 12 P1 Gauteng June 2024 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com JUNIE EKSAMEN GRAAD 12 2024 REKENINGKUNDE (VRAESTEL 1) TYD: 2 uur PUNTE: 150 12 bladsye + 1 formuleblad en ’n antwoordboek van 10 bladsye Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 2 (VRAESTEL 1) GR12 0624 INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies deeglik en volg dit noukeurig. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. ʼn Spesiale ANTWOORDBOEK word voorsien waarin AL die vrae beantwoord moet word. 3. ʼn Finansiële Aanwyser Formuleblad is aan die einde van die vraestel aangeheg. Die gebruik van dié formuleblad is NIE verpligtend NIE. 4. Toon ALLE berekeninge om deelpunte te verdien. 5. Jy mag ʼn nie-programmeerbare sakrekenaar gebruik. 6. Jy mag ʼn donker potlood of blou/swart ink gebruik om die vrae te beantwoord. 7. Waar van toepassing, toon ALLE berekeninge tot EEN desimale punt. 8. Skryf netjies en leesbaar. 9. Gebruik die inligting in die onderstaande tabel as ʼn gids wanneer die vraestel beantwoord word. Probeer om NIE daarvan af te wyk NIE. VRAAG ONDERWERP PUNTE MINUTE Staat van Omvattende Inkomste, Notas 1 65 52 en Staat van Finansiële Posisie 2 Kontantvloeistaat en Interpretasie 40 32 Ontleding en Vertolking van Finansiële 3 35 28 Aanwysers 4 Ouditverslae en Korporatiewe Bestuur 10 8 TOTAAL 150 120 Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 3 (VRAESTEL 1) GR12 0624 VRAAG 1: STAAT VAN OMVATTENDE INKOMSTE, NOTAS EN STAAT VAN FINANSIËLE POSISIE (65 punte; 52 minute) 1.1 MAATSKAPPY KONSEPTE Kies ʼn beskrywing uit KOLOM B wat pas by ʼn term/konsep in KOLOM A. Skryf slegs die letter (A – D) langs die vraagnommers (1.1.1 tot 1.1.4) in die ANTWOORDBOEK neer. KOLOM A KOLOM B 1.1.1 Direkteur A Verantwoordelik vir die uitspreek van ʼn mening oor die finansiële state van ʼn 1.1.2 IFVS (IFRS) maatskappy 1.1.3 Onafhanklike ouditeur B Eienaars van die maatskappy C ʼn Verkose lid van die raad verantwoordelik 1.1.4 Aandeelhouers vir die bestuur van die maatskappy en implementering van beleid D Riglyne vir die opstel van finansiële state om konsekwentheid te verseker (4 x 1) (4) 1.2 JONTY BEPERK Die volgende inligting rakende Jonty Beperk. Die finansiële jaar eindig op 29 Februarie 2024. GEVRA: 1.2.1 Verwys na Inligting C. Bereken die ontbrekende bedrae wat met (i) tot (iv) op die Vastebatenota aangedui word. (10) 1.2.2 Voltooi die Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat) vir die jaar geëindig 29 Februarie 2024. Sekere bedrae is reeds ingevul in die Inkomstestaat. (28) 1.2.3 Verwys na Inligting D. Voltooi die Gewone Aandelekapitaalnota. (7) 1.2.4 Voltooi die Ekwiteit en Laste afdeling van die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op 29 Februarie 2024. (16) Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 4 (VRAESTEL 1) GR12 0624 INLIGTING: A. Uittreksel van ʼn lys saldo’s/totale op 29 Februarie 2024: Balansstaat Rekeninge Afdeling R Gewone aandelekapitaal 6 600 000 Behoue inkomste (29 Februarie 2024) ? Grond en geboue 7 890 720 Verbandlening: ZX-Bank 1 609 000 Voertuie 452 000 Toerusting (1 Maart 2023) 790 000 Opgehoopte waardevermindering op voertuie (1 Maart 2023) 236 000 Opgehoopte waardevermindering op toerusting (1 Maart 2023) 710 000 Handelsvoorraad 1 230 000 Voorsiening vir oninbare skuld 22 000 Krediteurekontrole 774 290 Aandeelhouers vir dividende ? SAID: Inkomstebelasting (Voorlopige betalings) 150 000 Nominale Rekeninge Afdeling Verkope 3 345 000 Koste van verkope 2 787 500 Salarisse en Lone 921 268 Ouditfooie 76 000 Direkteursfooie 1 540 000 Diverse uitgawes 292 330 Kommissie inkomste 82 600 Oninbare skulde 14 100 Oninbare skulde ingevorder 3 260 Huurinkomste 208 250 Verpakkingsmateriaal 3 700 Rente op vaste deposito 27 000 Gewone aandele dividende 55 000 Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 5 (VRAESTEL 1) GR12 0624 B. Addisionele inligting en aansuiwerings: (i) ʼn Kredietnota vir R14 400 is op 29 Februarie 2024 uitgereik vir goedere wat deur ʼn klant, P. Mahlangu teruggestuur is. Goedere is verkoop teen ʼn winsopslag van 20% op kosprys. Geen inskrywing is vir hierdie transaksie gemaak nie. (ii) Voorraad voorhande volgens die fisiese voorraadopname op 29 Februarie 2024:  Handelsvoorraad R1 239 000  Verpakkingsmateriaal R980. (iii) ʼn Debiteur, Z. Smith is insolvent verklaar. Haar boedel het 55c in elke rand betaal. ʼn Bedrag van R660 is ontvang en geboekstaaf. Die balans van haar rekening moet as oninbaar afgeskryf word. (iv) Voorsiening vir oninbare skulde moet aangepas word tot R21 220. (v) Die perseel is die afgelope vyf jaar verhuur. Die huur vir Maart 2024 is reeds ontvang en geboekstaaf. As gevolg van noodsaaklike opknappings is die huur vir slegs drie maande, vanaf April tot Junie 2023 met 25% per maand verminder. (vi) ʼn Debiteur met ʼn kredietsaldo van R10 900 moet oorgedra word na die Krediteuregrootboek. (vii) Die maatskappy het drie direkteure wat dieselfde maandelikse fooi verdien. Twee direkteure is vanaf 2022 in diens en ʼn nuwe direkteur is op 1 September 2023 aangestel. Een direkteur het oorsee gegaan en is slegs tot 31 Desember 2023 betaal. Voorsien vir die uitstaande direkteursfooie. (viii) Die leningstaat ontvang vanaf ZX Bank op 29 Februarie 2024 toon die volgende: R Saldo aan die begin van die finansiële jaar 2 509 000 Terugbetalings per maand (rente ingesluit) 75 000 Rente gekapitaliseer ? Saldo aan die einde van die finansiële jaar 1 984 000 LET WEL:  Die rente en terugbetalings van die lening sal dieselfde bly vir die volgende finansiële jaar. (ix) SAID Inkomstebelasting: R17 000 is nog betaalbaar aan SAID. Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 6 (VRAESTEL 1) GR12 0624 C. Onvolledige Vastebatenota en addisionele inligting: GROND EN VOERTUIE TOERUSTING GEBOUE Drawaarde aan die begin van die 416 000 jaar Kosprys (i) 790 000 Opgehoopte waardevermindering (236 000) (710 000) Bewegings Toevoegings teen kosprys 1 500 000 0 150 000 Verkope teen drawaarde (ii) 0 Waardevermindering (83 200) (iv) Drawaarde aan die einde van die 7 890 720 (iii) jaar Kosprys 7 890 720 452 000 Opgehoopte waardevermindering (247 200)  Grond en geboue is aangekoop gedurende die finansiële jaar vir R1 500 000. Dit is behoorlik geboekstaaf.  Waardevermindering op voertuie word bereken teen 20% p.j. op die verminderdesaldo-metode. Die totale waardevermindering vir die finansiële jaar beloop R83 200.  Op 29 Februarie 2024 is ʼn voertuig wat R200 000 gekos het, verkoop vir kontant van R118 000. Die besigheid het ʼn verlies van R10 000 gemaak op die verkoop van dié bate.  Waardevermindering op toerusting word bereken teen 15% p.j. op kosprys. Die maatskappy het besluit om in nuwe toerusting te belê aangesien die toerusting baie oud is. Die nuwe toerusting is op 1 November 2023 teen ʼn totale koste van R150 000 gekoop. D. Aandele en dividende  Gemagtigde aandele bestaan uit 3 000 000 aandele.  Op 1 Maart 2023, was daar reeds 1 000 000 aandele uitgereik.  Op 1 November 2023, het die maatskappy 120 000 aandele teruggekoop teen R7,20 elk, wat 20% bo die gemiddelde prys is. Hierdie aandele kwalifiseer nie vir die finale dividende nie.  10% van die onuitgereikte aandele op 1 Maart 2023 is uitgereik teen R6,60 per aandeel op 22 Februarie 2024.  ʼn Finale dividend van 22 sent per aandeel is op 29 Februarie 2024 verklaar. Alle aandeelhouers op die aandeleregister kwalifiseer vir die finale dividend. E. Die netto batewaarde per aandeel op 29 Februarie 2024 is 620 sent. 65 Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 7 (VRAESTEL 1) GR12 0624 VRAAG 2.: KONTANTVLOEISTAAT EN INTERPRETASIE (40 punte; 32 minute) DRUA BPK Drua Bpk is ʼn kleremaatskappy wat spesialiseer in die verkoop van rugbytruie en ander rugbyklere. GEVRA: 2.1 Bereken die KONTANTVLOEI UIT BEDRYFSAKTIWITEITE afdeling van die Kontantvloeistaat deur die volgende te voltooi: (a) Bedryfswins voor veranderinge in bedryfskapitaal (4) (b) Veranderinge in bedryfskapitaal. Jy moet ook aandui of dit ʼn toename/ afname in die item is. Omkring of onderstreep die korrekte opsie voorsien in die ANTWOORDBOEK. (9) (c) Inkomstebelasting betaal (4) (d) Dividende betaal (3) (e) Kontantvloei uit bedryfsaktiwiteite (6) 2.2 Bereken die KONTANTVLOEI UIT FINANSIERINGSAKTIWITEITE afdeling van die Kontantvloeistaat deur die volgende te voltooi: (a) Behoue-inkomste-nota (5) (b) Kontantvloei uit finansieringsaktiwiteite (5) 2.3 Die Kontantvloeistaat toon sekere belangrike besluite wat die direkteure gedurende die afgelope jaar geneem het. Verduidelik EEN goeie besluit en EEN swak besluit wat deur die direkteure geneem is. Verskaf berekeninge/syfers om jou antwoord te ondersteun. (4) Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 8 (VRAESTEL 1) GR12 0624 INLIGTING: A. Uittreksel van ʼn lys van saldo’s op 31 Maart 2024 (na aansuiwerings): 2024 2023 Verkope 13 500 000 Koste van verkope 8 437 500 Waardevermindering ? Rente op lening 185 000 Netto wins voor inkomstebelasting 1 995 000 Netto wins na inkomstebelasting 1 396 500 Vaste bates (teen drawaarde) 2 314 000 2 884 000 Vaste deposito: Gen Bank 210 000 150 000 Gewone aandeelhouersekwiteit 11 200 000 9 675 000 Gewone aandelekapitaal 8 925 000 7 800 000 Behoue inkomste 2 661 750 1 875 000 Lening: BN Bank (14%) ? 1 425 000 SAID (Inkomstebelasting) 48 000 Cr 27 000 Dr Aandeelhouers vir dividende 157 500 107 250 Handelsvoorraad 1 005 000 870 000 Verbruiksgoedere voorhande 14 250 13 400 Debiteurekontrole 122 800 139 400 Bank 1 456 700 Dr 413 670 Cr Deposito vir water en elektrisiteit 30 000 15 000 Krediteurekontrole 89 200 104 300 SAID (LBS) 12 500 14 780 B. Addisionele inligting: (i) Gewone aandelekapitaal:  1 500 000 aandele is gemagtig.  650 000 aandele is uitgereik aan die einde van die vorige finansiële jaar, 31 Maart 2023.  100 000 gewone aandele is uitgereik op 31 Januarie 2024.  ʼn Aantal gewone aandele is teruggekoop van ontevrede aandeelhouers. Hierdie aandele is teruggekoop teen R17,50 per aandeel; die gemiddelde prys is R12,75 ten tye van die terugkoop.  700 000 gewone aandele was reeds uitgereik aan die einde van die finansiële jaar, 31 Maart 2024. (ii) Vaste bates:  Geen vaste bates is aangekoop of verkoop gedurende die huidige finansiële jaar nie. (iii) Lenings:  Rente op lening is gekapitaliseer.  Betalings (rente ingesluit) vir die jaar beloop R710 000. Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 9 (VRAESTEL 1) GR12 0624 (iv) Dividende:  Die totale dividende vir die jaar, R372 250. (v) Vaste deposito’s:  Addisionele belegging van R60 000 in vaste deposito gedurende die jaar. 40 VRAAG 3: ONTLEDING EN VERTOLKING VAN FINANSIËLE AANWYSERS (35 punte; 28 minute) 3.1 Pas die kategorie van finansiële aanwysers met die korrekte beskrywing in die tabel hieronder. Skryf slegs die letter (A – E) langs die vraagnommers (3.1.1 tot 3.1.3) in die ANTWOORDBOEK neer, bv. 3.1.4 F. A Winsgewendheid B Likiditeit C Solvensie D Opbrengs E Risiko 3.1.1 Meet hoe goed die besigheid gedurende ’n finansiële periode presteer het (1) 3.1.2 Meet hoe goed die eienaar se belegging in die besigheid presteer het (1) 3.1.3 Meet die besigheid se vermoë om korttermynskuld te bestuur (1) 3.2 JACKSON BPK Die volgende inligting hou verband met Jackson Bpk. Die finansiële jaar van die maatskappy eindig op 30 April. GEVRA: 3.2.1 Bereken die volgende finansiële aanwysers vir die jaar geëindig op 30 April 2024:  Netto wins na belasting op verkope (3)  Opbrengs op aandeelhouersekwiteit (4) 3.2.2 Lewer kommentaar op Jackson Bpk se vermoë om uitgawes te beheer. Haal finansiële aanwysers en syfers aan om jou antwoord te ondersteun. (3) Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 10 (VRAESTEL 1) GR12 0624 3.2.3 Die direkteure van die maatskappy voel dat die bedryfskapitaal gedurende die finansiële jaar verbeter het. Haal TWEE finansiële aanwysers en syfers aan wat die direkteure se opinie ondersteun. Lewer kommentaar op die syfers wat verskaf is. (6) 3.2.4 Die direkteure het besluit om ʼn addisionele lening aan die begin van die finansiële jaar aan te gaan. By nabetragting dink sommige van die direkteure dat dit ʼn swak besluit was. Bespreek die impak wat die addisionele lening op die besigheid gehad het. Haal finansiële aanwysers met syfers aan om jou antwoord te ondersteun. (6) 3.2.5 Jenny Gusto is ʼn aandeelhouer van die maatskappy. Sy besit huidiglik 12 500 aandele en sy oorweeg dit om haar aandele te verkoop aangesien sy die maatskappy as onderpresterend beskou. Voorsien EEN rede met finansiële aanwysers en syfers om Jenny se siening om haar aandele te verkoop, te ondersteun. Voorsien EEN rede met finansiële aanwysers en syfers om Jenny te oortuig om haar besluit te heroorweeg en die aandele te behou. (6) 3.2.6 Bereken of Jenny ʼn wins of verlies op die aandele sal maak indien sy dit nou verkoop. Jenny het twee jaar gelede, al die aandele teen ʼn uitreikprys van R5,80 per aandeel aangekoop. (4) INLIGTING: A. Uittreksel van ʼn lys van saldo’s en totale vir die jaar geëindig 30 April: 2024 2023 Verkope 6 750 000 5 940 000 Koste van verkope 4 500 000 3 960 000 Bedryfsuitgawes 1 180 000 1 120 000 Netto wins voor belasting 945 000 735 000 Inkomstebelasting (30%) 283 500 220 500 Handelsvoorraad 182 300 211 300 Gewone aandelekapitaal 3 900 000 3 600 000 Behoue inkomste 420 000 380 000 Aandeelhouers vir dividende 123 400 168 100 SAID (inkomstebelasting) 43 400 32 800 Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 11 (VRAESTEL 1) GR12 0624 B. Finansiële aanwysers op 30 April: 2024 2023 Netto wins na belasting op verkope ? 8,7% Bedryfsuitgawe op verkope 17,5% 18,9% Bedryfsverhouding 1,9 : 1 2,8 : 1 Vuurproefverhouding 1,2 : 1 0,6 : 1 Gemiddelde debiteure invorderingsperiode 35 dae 29 dae Gemiddelde krediteure betalingstermyn 62 dae 40 dae Opbrengs op aandeelhouersekwiteit ? 12% Opbrengs op gemiddelde kapitaal 16% 18% aangewend Skuld-ekwiteitsverhouding 1:1 0,4 : 1 Netto batewaarde per aandeel 805 sent 776 sent JSE markprys per aandeel 702 sent 791 sent Alternatiewe beleggings se rentekoers 7,5% 7,5% Rentekoers vir rente op lenings 18% 14% Kredietbeleid 30 dae 30 dae Krediteure terme 60 dae 60 dae Inflasiekoers 5% 4% 35 VRAAG 4: OUDITVERSLAE EN KORPORATIEWE BESTUUR (10 punte; 8 minute) OUDITVERSLAE Verwys na die uittreksel van ʼn ouditverslag aan Broderick Bpk hieronder en beantwoord die volgende vrae. 4.1 Watter tipe ouditverslag het Broderick Bpk van die onafhanklike ouditeure, Vilakazi en Seun ontvang? (1) 4.2 As ʼn aandeelhouer, verduidelik waarom jy oor hierdie ouditverslag bekommerd behoort te wees. Noem TWEE punte. (4) 4.3 Gee TWEE voorbeelde van ouditbewyse wat die ouditeure sal benodig om hul pligte uit te voer. (2) Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 12 (VRAESTEL 1) GR12 0624 INLIGTING: UITTREKSEL UIT DIE VERSLAG VAN DIE ONAFHANKLIKE OUDITEURE Basis vir ons mening Die maatskappy se aankoopbeleid vereis dat aankope van meer as R500 000 deur die raad van direkteure goedgekeur moet word en deur drie kwotasies van onafhanklike verskaffers gesteun moet word. Gedurende die jaar onder oorsig, het die maatskappy ʼn voertuig teen ʼn koste van R1 100 000 aangekoop. Dit is goedgekeur deur die HUB sonder verwysing na die raad. Slegs een kwotasie is ontvang. Oudit mening As gevolg van die belangrikheid van hierdie saak, was dit nie moontlik om voldoende ouditbewyse te verkry as basis vir ons oudit mening nie. Gevolglik kan ons nie ʼn mening oor die finansiële state van Broderick Bpk vir die jaar geëindig 29 Februarie 2024 uitspreek nie. Vilakazi en seun, CA (SA) 4.4 KORPORATIEWE BESTUUR Aandeelhouers en werknemers verbonde aan ʼn maatskappy sal veral daarin belangstel of die maatskappy goed deur die direkteure beheer en bestuur word. Volgens die Maatskappye Wet, 2008 (Wet 11 of 2008), moet ʼn maatskappy ʼn Vergoedingskomitee hê. Verduidelik die rol/verantwoordelikheid van hierdie komitee en gee ʼn rede waarom dié komitee nodig is. (3) 10 TOTAAL: 150 EINDE

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE 13 (VRAESTEL 1) GR12 0624 GRAAD 12 REKENINGKUNDE FINANSIËLE AANWYSERS FORMULEBLAD Bruto wins x 100 Bruto wins x 100 Verkope 1 Koste van verkope 1 Netto wins voor belasting x 100 Netto wins na belasting x 100 Verkope 1 Verkope 1 Bedryfsuitgawes x 100 Bedryfswins x 100 Verkope 1 Verkope 1 Totale bates : Totale laste Bedryfsbates : Bedryfslaste (Bedryfsbates – Voorraad) : Bedryfslaste Nie-bedryfslaste : Aandeelhouersekwiteit (Handels & ander ontvangbares + Kontant en kontantekwitvalente) : Bedryfslaste Gemiddelde handelsvoorraad x 365 Koste van verkope . Koste van verkope 1 Gemiddelde handelsvoorraad Gemiddelde debiteure x 365 Gemiddelde krediteure x 365 Kredietverkope 1 Koste van verkope 1 Netto wins na belasting x 100 Netto wins na belasting x 100 Gemiddelde aandeelhouersekwiteit 1 Aantal uitgereikte aandele 1 (*Sien onderstaande nota) Netto wins voor belasting + rente op lening x 100 Gemiddelde aandeelhouersekwiteit + Gemiddelde nie-bedryfslaste 1 Aandeelhouersekwiteit x 100 Dividende vir die jaar x 100 Aantal uitgereikte aandele 1 Aantal uitgereikte aandele 1 Interim dividende x 100 Finale dividende x 100 Aantal uitgereikte aandele 1 Aantal uitgereikte aandele 1 Dividende per aandeel x 100 Dividende vir die jaar x 100 Verdienste per aandeel 1 Netto wins na belasting 1 Totale vaste koste . Verkoopprys per eenheid – Veranderlike koste per eenheid NOTA: * Indien daar ’n verandering in die aantal aandele is gedurende die finansiële jaar, word die geweegde gemiddelde aantal aandele in die praktryk gebruik.