Economics Grade 10 P2 Gauteng November 2015 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com testpapers.co.za GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS PROVINSIALE EKSAMEN 2015 GRAAD 10 EKONOMIE VRAESTEL 2 PUNTE: 150 TYD: 2 uur 12 Bladsye b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 2 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS PROVINSIALE EKSAMEN EKONOMIE VRAESTEL 2 PUNTE: 150 TYD: 2 uur INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Beantwoord VIER vrae soos volg in jou ANTWOORDBOEK. AFDELING A: VERPLIGTEND AFDELING B: Beantwoord enige TWEE van die drie vrae. AFDELING C: Beantwoord EEN van die twee vrae. 2. Nommer die antwoorde korrek volgens die nomeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 3. Skryf die vraagnommer bo-aan elke vraag. 4. Lees die vrae versigtig en noukeurig. 5. Begin ELKE vraag op ʼn nuwe bladsy. 6. Los 2 – 3 reëls tussen onderafdelings van vrae. 7. Beantwoord die vrae in volsinne en maak seker dat die formaat, inhoud en konteks van jou antwoorde ooreenstem met die kognitiewe vereistes van die vraag. 8. Beantwoord slegs die vereiste aantal vrae. Ekstra antwoorde sal nie gemerk word nie. 9. Gebruik slegs swart of blou ink. 10. Jy mag ʼn niegeprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 11. Skryf netjies en leesbaar. b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 3 AFDELING A (VERPLIGTEND) 30 PUNTE – 25 MINUTE 1.1 MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE Verskeie keuses word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en skryf slegs die letter (A – C) langs die vraagnommer (1.1.1 – 1.1.8) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.9 C. 1.1.1 ʼn Markstruktuur met die minste mededinging is bekend as ʼn ... A oligopolie. B monopolistiese mededinging. C monopolie. 1.1.2 ʼn Produk of diens het nut as ... A dit kan voldoen aan die smaak van die verbruiker. B dit geldwaarde het. C dit die behoeftes van ʼn verbruiker kan bevredig. 1.1.3 ʼn Markstruktuur waar daar baie kopers en ʼn paar verkopers is A Monopolistiese mededinging B Volmaak mededingende mark C Oligopolie 1.1.4 Wanneer die ekonomie die vervaardiging op vlakke onder die maksimum produksievlakke produseer, word dit ... genoem A werklose hulpbronne B hoë ekonomiese groei C optimaleproduksie-kombinasies 1.1.5 Die monetêre en fiskale beleid is deel van ... beleid. A groei- B vraagkant C aanbodkant 1.1.6 Die punt van werkloosheid waar al die pryse stabiel is, staan bekend as die ... indiensnemingskoers. A 0% B stabiele C natuurlike b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 4 1.1.7 Die formele opsomming van die grondwetlike regte en vryhede van burgers van ʼn land staan bekend as die ... A Handves van Regte. B Grondwet. C Werkskeppingswet. 1.1.8 As die KVBA nie ʼn dispuut kan oplos nie, kan die saak verwys word na ... A die Arbeidsappèlhof. B die Arbeidsunie. C die Arbeidshof. (8x2) (16) 1.2 PASITEMS Kies ʼn beskrywing uit KOLOM B om by ʼn item in KOLOM A te pas. Skryf slegs die letter ( A – I) langs die vraagnommer (1.2.1 – 1.2.8) in die ANTWOORDEBOEK. KOLOM A KOLOM B 1.2.1 Mark A Die totaal in ʼn spesifieke mark 1.2.2 Ruilverhouding B Strategie gebruik om arbeidsdeelname vir ekonomies gemarginaliseerde groepe te verhoog 1.2.3 Ceteris Paribus C Ekstra wins verkry, bo en behalwe normale wins 1.2.4 Geleentheidskoste D Ekstra gebruik, uit die verbruik van ʼn addisionele 1.2.5 Aanbodkant eenheidsgoedere 1.2.6 Breë-gebaseerde E Die interaksie tussen kopers en verkopers van ʼn swart ekonomiese spesifieke produk of diens ten einde ruil bemagtiging vergemaklik 1.2.7 Gemiddelde F Beleid wat gebruik word deur die regering om die totale aanbod van ʼn land te verhoog 1.2.8 Marginale nut G Alle dinge gelyk H ʼn Voordeel, wins, of waarde van iets wat prysgegee moet word om iets anders te bereik I Die prys van ʼn produk (8x1) (8) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 5 1.3 TERMINOLOGIE Gee EEN term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer ( 1.3.1 – 1.3.6 ) neer. 1.3.1 Mense tussen die ouderdom van 15 en 65 1.3.2 Die mees algemeen gebruikte definisie vir werkloosheid 1.3.3 Die beleid wat vereis dat gekwalifiseerde mense uit benadeelde groepe gelyke geleenthede in die werkplek kry 1.3.4 ʼn Ooreenkoms wat alle lede van ʼn groep insluit, soos ʼn vakbond 1.3.5 Die hoeveelheid van ʼn produk of diens wat kopers bereid is om te koop teen verskillende pryse 1.3.6 ʼn Monopolis bepaal die prys. (6x1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30 b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 6 AFDELING B Beantwoord enige TWEE van die drie vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDEBOEK. VRAAG 2: MIKRO-EKONOMIE 40 PUNTE – 30 MINUTE 2.1 Beantwoord die vrae wat volg. 2.1.1 Noem TWEE funksies van markte. (2x1) (2) 2.1.2 Verduidelik die wet van aanbod. (2) 2.2 Bestudeer die grafiek hieronder en beantwoord die vrae wat volg. P2 P1 Q1 Q2 2.2.1 Gee die ewewigsprys en -hoeveelheid. (2) 2.2.2 Teen watter prys is daar ʼn oormaat vraag? Gee redes vir jou antwoord. (4) 2.2.3 Wat is TWEE faktore wat die aanbod- en die hoeveelheid aangebied kan beïnvloed? (2x2) (4) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 7 2.3 Bestudeer die onderstaande diagram en beantwoord die vrae wat volg: C A Produk X B D Produk Y 2.3.1 Definieer die begrip produksiemoontlikheidskurwe. (2) 2.3.2 Watter kurwe sal beter produksiekombinasies lewer? Gee ʼn rede vir jou antwoord. (2) 2.3.3 Gee DRIE moontlike redes waarom kurwe AB verskuif na CD. (3x2) (6) 2.4 Bespreek VIER kenmerke van volmaakte mededingende markte. (4x2) (8) 2.5 Oorweeg die volgende scenario: Daar is twee tipes ontbytpap op die mark; Rice Crispies en Geen Naam Graanvlokkies. Die prys van Rice Crispies gaan baie op. • Illustreer met die hulp van grafieke wat met die vraag na Rice Crispies en die vraag na Geen Naam Graanvlokkies onderskeidelik, sal gebeur. (8) [40] b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 8 VRAAG 3: KONTEMPORERÊ EKONOMIESE KWESSIES 40 PUNTE – 30 MINUTE 3.1 Beantwoord die volgende vrae 3.1.1 Noem TWEE arbeidsregte wat deur die Suid-Afrikaanse Grondwet beskerm word. (2x1) (2) 3.1.2 Verduidelik hoe arbitrasie werk. (1x2) (2) 3.2 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. MTN-STAKING NOG NIE VERBY NIE Nywerheidsaksie (staking) teen Suid-Afrika se tweede grootste selfoonnetwerk, MTN is nog nie verby nie, het die maatskappy gister bevestig. Berigte in naweekkoerante het aangedui dat MTN en die Communication Workers Union (CWU) ooreengekom het om die staking onder inbelsentrum en franchise personeel wat hoër salarisse eis, te beëinding. Tog het MTN aan Sake24 bevestig dat terwyl die meeste stakende werkers teruggekeer het om te werk, die maatskappy steeds gewikkel is in die staking van meer as ʼn maand, nadat die CWU betoogoptrede op 20 Mei begin het. "MTN kan bevestig dat hulle nie ʼn ooreenkoms met die CWU aangegaan het nie, en die oorspronklike aanbod wat ter tafel gelê is, is nog steeds daar.” het MTN SA in ʼn e-pos verklaring aan Sake24 gesê. Bron: Aangepas uit News24 – Gareth van Zyl – 30 Junie 2015 3.2.1 Verduidelik in jou eie woorde, wat is ʼn staking. (2) 3.2.2 Wat is die rol van ʼn vakbond? (2) 3.2.3 Gee ʼn moontlike effek wat stakings op ʼn land se ekonomie kan hê (2) 3.2.4 Gee, volgens die artikel, die rede vir die stakingsaksie (2) 3.2.5 Verskaf die volle naam van die vakbondfederasie waarvan die CWU ʼn deel is. (2) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 9 3.3 Bestudeer die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. MOENIE ̓N BANGBOEK WEES NIE Die Klein Sakeonderneming Finansiële Agentskap het ʼn beroep op klein besighede in die OR Tambo-streek gedoen om te registreer sodat hulle die befondsing van finansiële instellings kan bekom. Dit maak nie saak of jy tshisanyama of amagwinya (vetkoek) wil verkoop op ʼn straathoek nie, elke besigheid moet registreer om in staat wees om befondsing te verkry van finansieringsinstellings (banke) en in staat te wees om te groei. Die Small Enterprise Finance Agency (SEFA ) het ʼn direkteuitleen-inisiatief van stapel gestuur. Die nuwe inisiatief sal klein medium en mikro-ondernemings (KMMO's) in staat stel om toegang te verkry tot finansiële hulp van SEFA, selfs as die eienaars nie sekuriteit het nie of ʼn slegte kredietrekord het. Die uitvoerende hoof het gesê: "Die eerste drie jaar is die moeilikste tydperk vir enige klein besigheid. Ons hoofdoel is om seker te maak dat hulle toegang tot befondsing het." Bron: Aangepas uit Business News - Augustus 2014 3.3.1 Wat is die rol van SEFA? (2) 3.3.2 Verduidelik wat bedoel word met sekuriteit en ʼn slegte kredietrekord (2x2) (4) 3.3.3 Noem EEN ander organisasie wat die KMMO finansieel kan help. (2) 3.3.4 Hoekom dink jy is dit belangrik dat KMMO bevorder word in die Suid- Afrikaanse Ekonomie? (2) 3.4 Die Wet op Vaardigheidsontwikkeling is ontwerp om die regte van werknemers in Suid-Afrika te verbeter. Verduidelik enige TWEE ander wette wat die regte van werknemers in Suid-Afrika verbeter. (2x4) (8) 3.5 Onderskei tussen die twee tipes opleidingsprogramme wat geskep is deur die Vaardigheidontwikkelingswet van 1998. (2x4) (8) [40] b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 10 VRAAG 4: MIKRO-EKONOMIE EN KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 40 PUNTE – 30 MINUTE 4.1 Beantwoord die vrae wat volg. 4.1.1 Noem TWEE oorsake van markmislukking wat verband hou met arbeid. (2x1) (2) 4.1.2 Wat is die effek op ekonomiese groei as die ekonomie nie doeltreffend is in vervaardiging nie? (1x2) (2) 4.2 Bestudeer die onderstaande koerantuitreksel en beantwoord die vrae wat volg. Minimum loon “geen plaasvervanger vir ekonomiese groei” Daar is ʼn breë aanvaarding vir die behoefte aan ʼn nasionale minimumloon stelsel, het adjunk-president Cyril Ramaphosa gesê oor die naweek. Die nasionale minimumloon is van toepassing op alle werknemers, sowel as in die openbare en private sektore, tensy anders bepaal . Tans word minimum lone in Suid-Afrika in sekere sektore van die ekonomie deur sektorale vasstellings gedoen, deur die minister van arbeid. Bron : Uittreksel van Mail and Guardian – 22 Junie 2015 4.2.1 Onderskei tussen die minimum loon en nasionale minimum loon. (2x2) (4) 4.2.2 Noem twee sektore waar minimum loon wette tans van toepassing is. (2x1) (2) 4.2.3 Wat kan die gevolg wees indien ʼn minimum loon ingestel word wat hoër is as die ewewigs loon? (2) 4.2.4 Verduidelik kortliks die effek van ʼn minimum loon op die hoeveelheid goedere aangebied. (2) b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 11 4.3 Minimum lone is een manier waarop die regering kan ingryp in die mark . Bespreek kortliks VIER ander maniere van ingryping deur die regering. (4x2) (8) 4.4 Bestudeer die onderstaande inligting en beantwoord die vrae wat volg. Suid-Afrikaanse Arbeidsdeelname Koers 4.4.1 Wat is die arbeidsmag deelnamekoers in die tweede kwartaal van 2015? (2) 4.4.2 Gee die formule vir die berekening van die arbeidsmag deelname koers. (2) 4.4.3 Beskryf DRIE doelwitte van die Wet op Arbeidsverhoudinge. (3x2) (6) 4.5 Verduidelik kortliks die faktore wat die vraag na arbeid beïnvloed. (4x2) (8) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 b.o.

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE VRAESTEL 2 12 AFDELING C Beantwoord enige EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDEBOEK. STRUKTUUR VAN OPSTEL PUNTETOEKENNING Inleiding Maks 2 Liggaam • Hoofdeel: Byvoorbeeld: bespreek / onderskei / Maks 26 differensieer/ verduidelik / ontleed / evalueer / beoordeel • Bykomende deel: Byvoorbeeld: Stel ʼn grafiek of diagram / aflei / uiteensetting / verduidelik kortliks / brei Maks 10 uit op / gee jou eie mening / ondersteuning Gevolgtrekking Maks 2 TOTAAL Maks 40 VRAAG 5: MIKRO-EKONOMIE 40 PUNTE – 35 MINUTE Markkragte is ekonomiese faktore wat die beskikbaarheid van goedere en die vraag daarna. • Evalueer die faktore wat die vraag en die hoeveelheid beïnvloed. (26) • Deur die gebruik van ʼn grafieke, illustreer die verskil tussen ʼn beweging langs die vraagkurwe en ʼn verskuiwing van die vraagkurwe. (10) [40] VRAAG 6: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES40 PUNTE – 35 MINUTE Suid-Afrika het een van die hoogste werkloosheidsyfers in die wêreld. • Bespreek die tipes werkloosheid en die negatiewe gevolge van werkloosheid op die ekonomie. (26) • Om jou bespreking af te sluit, verduidelik kortliks hoe ʼn program van openbare werke, werkloosheidsversekering en die ontwikkeling van klein, medium en mikro- ondernemings kan help om armoede in Suid-Afrika te verlig. (10) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 GROOTTOTAL: 150 EINDE