Confidential
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
MEYI/JUNI 2024
AMANQAKU: 70
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-31.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2024 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2024, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isixhosa. Question paper, 31 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 31
- File size
- 631.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 31
This exam
NSC June Exam 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
IMIYALELO NENGCACISO
Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
1. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
2. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
3. Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.
Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
4. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
5. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
6. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
7. Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.
8. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol' uphandle 35 9
3. UMonwabisi 35 13
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni 35 16
5. Inzala YamaRhamba 35 20
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Thath'izinto zakho mthakathindini!' 18 24
6.2 'Umhlahlo ngamehlo' 17 26
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Thembisile' 18 28
7.2 'Umama' 17 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ITSHEKHLISTI
Qaphela: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.
ICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA
ZEMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU-
LWAYO
A: Inoveli
1–3 1
(Kusa Kusihlwa)
(Umqol' uphandle)
(UMonwabisi)
B: Idrama
4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala YamaRhamba)
C: Amabali amafutshane
6.1 + 6.2 1
('Thath'izinto zakho
mthakathindini!')
('Umhlahlo ngamehlo')
D: Isihobe
7.1 + 7.2 1
('Thembisile')
('Umama')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela. 2024
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ICANDELO A: INOVELI
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:
Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
Umqol' uphandle nguMAP Ngani
UMonwabisi nguZA Japhta
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA A
'Mpumelelo namhlanje ndifuna ukukwazisa ukuba impilo yam ayintle konke.
Nanjengonyana ekuphela kwakhe, ndifuna ukhule usazi into ofanelwe
kukuyenza ukwenzela ukuba ze kuthi nokuba kwenzeka ntoni na kum okanye
kunyoko, ungaxakwa. Umdala ngoku kangangokuba ndingakucuntsulela
ubuncinane kumahlebo alapha ekhaya. Impilo yam ayithembisi mntwan' am. 5
Ugqirha undixelele.'
'Ke, Mpumelelo le mizamo siyenzayo xa sisonke apha ekhaya, sizamela
ukuba uze ufunde ube ngumntu elizweni, ungathi xa sesifile ufane nompha
ochutywe walahlwa. Uze ungayiyeki imfundo naphantsi kwayiphi na imeko de
ufikelele kweli nqanaba ndihlala ndisithi ndingaxola ukuba ungafikelela kulo. 10
Eyesibini yile yokuba uze uthi nokuba sewugqibile ukufunda, ugcine ilifa
likayihlo lisebenze mntwan' am. Nabu ubutyebi bakwaNtsibande namhlanje
bujinga buza kutsityelwa ngamaxhwili. Ingaze ife le venkile.'
'Into ebangele ukuba nditsho kukuba phambi kokuba ndiyivule, ndavelelwa
ngubawo omkhulu ongasekhoyo, wandibonisa ikhondo lempumelelo neliya 15
kugcina igama lakwaNtsibande lihleli. Ke, kule mpilo yam ikekeleyo;
nendiyibonayo ukuba iye isonakala ngokonakala nakuba unyoko engayiqondi,
nali endifuna ukuba uze uligcine engqondweni. Nokuba sekuyintoni, ungaze
umlahle unyoko koku porha kwakhe, ndawo-nye noyihlomncinci kwakunye
nomakhulu lo sihleli naye, uYolisa.' 20
'Awu, tata kutheni undixelela ezi zinto nje uyaphi wena?'
1.1.1 Xela imeko yempilo kaLungile ayixelela uMpumelelo. (1)
1.1.2 Nika isizathu semizamo eyenziwa likhaya likaMpumelelo. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
1.1.3 Xela indawo awayephangela kuyo uLungile. (1)
1.1.4 Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe ngqindilili ngokubhekiselele
kubutyebi bakwaNtsibande. (2)
1.1.5 Khankanya isenzo esihle esenziwe ngutitshala uNgxowankulu
malunga noThembisa uze unike isizathu sokufaneleka kwaso.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo esenziwe nguNgxowankulu. (1)
(b) Isizathu sokufaneleka kwaso. (2)
1.1.6 Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokuba abazali
bakaMpumelelo basweleke.
(a) UNtongana uyokufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa.
(b) UThamsanqa uncedisa kwivenkile kaLungile.
(c) ULizzy ucela ukudanisa noMpumelelo emdanisweni.
(d) UNomakhwezi utyoboza imoto yomsebenzi kaLungile. (2)
1.1.7 Simveza njengomlinganiswa onjani uNtongana isenzo sakhe sokuya
kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.1.8 Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababengabanikazi bevenkile
phambi kokuba ithengiselwe uLungile. (2)
1.1.9 Xela inenekazi elalihleli noLungile kwivenkile yokutyela edolophini
eThekwini. (1)
1.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.
UMpumelelo wayefuna ukuzigqatsela ukufumana isikhundla
kwipalamente yaseTranskei. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
1.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA B
'Kaloku ndisithi kuni masihlabele mgama nje yiloo nto kanye. Ndinibizele
ukuba size kubonela icebo laa mgqutsubana womntwana kuthiwa
nguMpumelelo. Selevakele amarhe okuba eliya lifa liza kushiywa kuye. Ukuba
kwelo lifa bamthembise ngalo badibanisa nalaa venkile ngathi naye usaza
kulandela abazali bakhe,' waqokela uNozililo. 5
'Ke, Nozi, uthi makuthiweni?' wabuza uMaMiya. 'Kaloku thina mfazi singuwe,
silapho ukhoyo. Nokuba uthi makuse engekho sinawo amacebo.'
'Inene asinto ithandatyuzwayo leyo Gcwanini,' wangqina uMamTolo.
'Noko ndithi ngesi sizathu nje sokuba kusandul' ukufa abazali bakhe,
masingakhawulezi simbonele amacebo okumdlulisa ngaphaya kwamafu 10
kwangoku. Mna bendinengcamango yokuba aphambane, abe yinto nje efana
nesithunzela, athi kuloo mpambano yakhe abhangazeke angazi nalapho aya
kufela khona,' watsho uNozililo.
'Hayi ke leyo ilula. INatala kudala thina sayihlala. Siwazi onke amacebo,'
waphendula uMamTolo. 15
'Makaphetshethwe zimazi!' livakele elikaMaMiya ngemihlali.
Iqhubile le ncoko de yaphazanyiswa kukungena kukaNtongana evela
emsebenzini. Uye wawabungezelela la makhosikazi ewabulisa ngobubele
nanjengeetshomi zomkakhe. Nawo akabanga sazinza emva koku.
'Makhosikazi ndiyabulela torho ngokuza kundincedisa kule ngxaki yolu 20
Manyano. Izinto zeCawa ubonanje zikholwa kukulungiswa kwangabantu
bazo. NjengoSihlalo ningabokundiyekela ngomsebenzi bafazi bomthandazo,'
kwatsho uNozililo ngoncumo olukhulu ...
1.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo. (2)
1.2.2 Xela ukuba kutheni uNozililo efuna ukuba uMpumelelo abonelwe
icebo. (2)
1.2.3 Kwavunyelwana ngantoni nguNozililo nabahlobo bakhe malunga
noMpumelelo kule ngxoxo ikwisicatshulwa? (2)
1.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.
'... okumdlulisa ngaphaya kwamafu.' (1)
1.2.5 Xhasa ngolwazi lwebali imbono yokuba umntu ziyamjikela izenzo
zakhe zenkohlakalo. (2)
1.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba kwaba luncedo kuMpumelelo
ukufunda kwakhe eBlythswood. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
1.2.7 Nika isizathu sokuba uMpumelelo athiywe eli gama ngabazali bakhe. (2)
1.2.8 Leliphi iyelenqe elenziwe nguNozililo malunga noMpumelelo eliphume
apho angakhange acingele khona? (2)
1.2.9 Luvo luni oludluliswa kule noveli malunga nabahlobo? Xhasa
impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA C
'Kodwa, ke,' uqhubile, 'umbutho lo wequmrhu andiwutyi kakuhle. Ndive
kakuhle – asingobantu bequmrhu aba ndingabatyiyo, ngumbutho ngokwawo.'
'Ndiyakuva. Khawuqhube nawe phambi kokuba ndikuphikise.'
'Uzuqonde kakuhle. Akukhonto khe ndiyive ithe tenxe emthethweni eyenziwa
ngulo mbutho. Kodwa ndiphawula le nto … awunasidima, hayibo, 5
awunasidima. Iinjongo zawo zintle zona kodwa ziyanyeliseka kukungabikho
kweso sidima.'
'Mhlawumbi ke abequmrhu bayangeniselwa ngumbutho wabo. Kungade kube
kunjalo, kodwa mna andihambisani nobuxelegu obunjengobuya baphaya –
apho kugquba amanxila, imigewu noonopatazana bodwa.' 10
'Yitsh' uphinde, Joe, mfondini. Bendikhe andakuqonda apho ukhoyo. Sekhe
ndazibonela mna ngala wam amehlo, unyanisile. Kodwa ke imeko yalo
mbutho makhesiyijonge ngeliso elibanzi.'
'Umbutho lo mtsha. Umtshanje, ngowokuqala ukunikwa ilungelo lokuthengisa
utywala okoko ithe yasuswa imiqobo ibisoloko ikho ngokwasemthethweni 15
kwintengiso yotywala kuma-Afrika. Phambi kokuba siwalathe ngomnwe,
makhe siwunike ithuba elaneleyo, nabantu bade baliqhele eli lungelo
bebekade bebophelelekile ukuba balixhamle ... Abantu baseza kuzifundela
ukuba inight club – njengazo zonke ezinye esizaziyo – asindawo yantselo
kuphela. Nokuba utywala bungumdliva, indawo enjengale yeyolonwabo, 20
yeyokuhlaziya iingqondo kubantu abadinwe zizilingo neenzima zabo zemihla
ngemihla.'
'Ndinayo ingqondo yokuba ukuba uEddie ebesaphila, nguyena mntu obeza
kukhawuleza abakhuphe abantu kwezo ngqondo …'
2.1.1 Xela le nto athi akayithandi uJoe Bumba. (1)
2.1.2 Nika isizathu sokuba uBumba athi umbutho iMoonglow unobuxelegu. (2)
2.1.3 Xela ukuba uHlobo wayeyokwenza ntoni kwaJoe Bumba. (1)
2.1.4 Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe ngqindilili ngokubhekisele
kwimeko yombutho waseMoonglow. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
2.1.5 Khankanya isenzo sokunganyaniseki esenziwe nguEddie kuLinda uze
unike isizathu sokungafaneleki kwaso.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo esenziwe nguEddie. (1)
(b) Isizathu sokungafaneleki kwaso. (2)
2.1.6 Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokuba uLinda
abanjwe.
(a) UHlobo uyokuphanda emzini kaEddie Maga.
(b) UHlobo uhambela eMoonglow Night Club.
(c) UHlobo ufumana itape recorder.
(d) UNkskz. Hobe undwendwela isikhululo samapolisa. (2)
2.1.7 Simveza njengolimnganiswa onjani uThembisa Ntlokonkulu isenzo
sokuzenza umfazi omdala, ongafundanga nohluphekileyo
emapoliseni? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.1.8 Nika amagama abalinganiswa abaBINI abancede uHlobo
ngokumnika ulwazi olumncedise kuphando lwakhe kwityala
lokugetyengwa kukaEddie Maga noLulama Zuma. (2)
2.1.9 Xela indawo elalixoxelwa kuyo ityala likaLinda. (1)
2.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.
Umpu kaLinda owawulahlekile wavela phambi kokubulawa
kukaEddie Maga noLulama Zuma. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA D
'Uxolo kancinci ke Dick.' Yatsho iphuma la nkwenk' asemzini. Emzuzwini,
ibuye ithe chu ngesokunene ityesana enomqheba wayo wokubamba,
ngesekhohlo ithe chu iqokobhe legolide elibukhulu bungalinganiselwa
neleqokobhe lesigarethi. Iqale ngokuvala ucango, yandula ukuthoba
imikhusane yeefestile le ndoda. 5
'Kuphela kwempahla kaEddie esinayo apha, ngaphandle kwemali. Imali ke
akunamdla kuyo, sewutshilo. Kweli qokobhe, kuzele bubunewunewu
be-mpahla eyenziwe ngamatye egolide nedayimani. Mandivule ubone …
Yayi-ngudlalani, mfondini, umfana … Uyabona, la ngamaso, awegolide wona
… la ngamacici – iwele nalaa maso … Ezi zizacholo, ezegolide nazo … 10
Khangela, mfondini, ukungqinisisa ukuba umfana lo wayejong' endaweni …
Lo ngumsesana womtshato – owedayimani wona. Asazi ke ukuba wawuthe-
ngelwe bani na.'
Mhm! Ufane wancwina ngelo uHlobo, eyinkukw' esik' umlomo. 'Kule tyesi …
Khawume ndivule, uzibonele ngawakho amehlo … Ngumshini oyitape 15
recorder.' Mhm! Wancwina ngamandla ngoku uHlobo, umlomo sewuqhekeka
luncumo.
'Yeyona nto ndingazange ndayibhencabhenca ke le. Kodwa ngathi kukho
imisonto emibini eseyishicilelwe kade. Ukuba sinokuyidlala, singayiva into
eshicilelweyo kodwa leyo ikude kuthi.' 20
Wee xhungu uHlobo akuweva loo mazwi. Uthe ebesaza kuthetha,
waphangelwa ngulo mfo wakwa-All Safe.
'Ndiqinisekile, yonke le nto ilapha yingqokelela yeengoma. Kaloku umninizo
wayelinxila lengoma.'
'Zashiywa nini ezi zinto, mhlekazi?' 25
2.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo. (2)
2.2.2 Xela le nto yayonwabise uHlobo de aqhekeke luncumo. (2)
2.2.3 Kutheni kusithiwa bubunewunewu impahla kaEddie efunyenwe
elugcinweni? (2)
2.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.
'... uHlobo, eyinkukw' esik' umlomo.' (1)
2.2.5 Xhasa ngolwazi lwebali imbono yokuba kubalulekile ukwenza umyolelo
obubungqina obushicilelweyo. (2)
2.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba kwaba luncedo kuHlobo
ukundwendwela kwakhe kwivenkile yakwaFemina House eMonti. (2)
2.2.7 Nika isizathu sokuba abanye abantu baseMonti bangamsizeli uLinda
ngokubanjwa kwakhe. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
2.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uHlobo malunga noNkskz. Hobe
awayethetha naye esikhululweni samapolisa? (2)
2.2.9 Luvo luni oludluliswa kule noveli malunga nolwaphulo-mthetho? Xhasa
impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2
3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA E
Ngoku yayisele yonganyelwe sisihandiba somfo owayebizwa ngokuba
nguThandabantu. Wayengumfo wakwaSihlunu uRhadebe, osinqe sikwalapho
kuTsolo. Igama likaThandabantu yayingelogama alithiywe kokwabo,
walithiywa ngabantu balapho eNtshiqo kunye neelali ezimelene nayo, ngenxa
yobubele nobuntu bakhe. Eli gama lalimfanele lidume kangangokuba 5
lalisaziwa kuzo zonke ezo lali zakuTsolo ukuya kuma ngedolophu leyo. Bonke
babelilisela ngevenkile yakwaThandabantu, ingulowo efuna obo bubele
nenkathalo yakhe. Kuloo venkile yakhe kwakusoloko kuphithizela,
ingabasebenzayo nabaze kuthenga bexutywe ngabahamba nje, kuba kaloku
uRhadebe lo wayephume izinwe ngobubele. 10
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
Abantu ababeqala ukumbona sele ekulo mgangatho babebuzana ukuba
ingaba waqala njani na. Babebaninzi ke abantu ababezama ukuwuphendula
loo mbuzo, bambi kubo bade baqiniseke ngezabo iimpendulo. Zonke ke
zazifumaniseka ukuba aziyiyo inyani. Eyona nyani yayiyile yokuba yonke into
awayenayo wayeyisebenzele nzima. Washiywa nguyise owaye enabafazi 15
abathathu xa abhala ibanga leJC. Waye engowokuqala kubantwana
abalishumi elinethoba bebonke kubafazi bakayise. Imali yokumqhubela
phambili ngemfundo yaphela kuba kucingelwa olo thotho lingabantakwabo
liza emva kwakhe. Ngethamsanqa uyise wayesele emolusile eyindoda.
Waphuma ke esikolweni ephumelele elo banga leJC. Wenza njengabanye 20
abafana abaphume esikolweni bengagqibanga, waya kufuna umsebenzi
kwamlungu. Waya kutshona kweleentlanzi, eKapa.
3.1.1 Xela le nto kuthiwa yayiseyonganyelwe nguRhadebe. (1)
3.1.2 Nika isizathu sokuba uRhadebe athiywe igama elinguThandabantu. (2)
3.1.3 Xela ukuba wawafumana phi uThandabantu amava okusebenzisana
nabantu. (1)
3.1.4 Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe ngqindilili ngokubhekiselele
kwivenkile kaThandabantu. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
3.1.5 Khankanya isenzo esibi esenziwe nguMbombemfene xa
wayeqhubela abafundi ibhasi bebuya emdlalweni uze unike isizathu
sokungafaneleki kwaso.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo esenziwe nguMbombemfene. (1)
(b) Isizathu sokungafaneleki kwaso. (2)
3.1.6 Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokusweleka
kukaGcinumzi.
(a) Usapho lwakwaSihlunu lufudukela edolophini.
(b) UThandabantu ushiya iKapa abuyele emva kuTsolo.
(c) Kufika amagosa karhulumente ezo kuthi izakhiwo zamashishini
kaThandabantu azikho mgangathweni.
(d) UMaRhadebe uzala umntwana oyinkwenkwe onguMonwabisi. (2)
3.1.7 Simveza njengolimnganiswa onjani uMonwabisi isenzo
sokuphuthuma iintombi zikaThandabantu? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.1.8 Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababe luncedo ekuvuseleleni
amashishini kaThandabantu. (2)
3.1.9 Xela indawo uHlubikazi awabalekela kuyo akuba ekhulelwe. (1)
3.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.
UThandabantu wazivuyela iindaba zokuba amashishini akhe uza
kuwathathela kuye urhulumente. (2)
3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA F
UHlubikazi, umafungwashe kaThandabantu, wachelezela ukuhamba
kumabanga aphantsi esoloko ephuma kwiqela lokuqala lesihlanu ezimviweni.
Wayekhuthele ebonakala engumntwana ozolileyo othethela phantsi.
Waliphumelela emagqabini ibanga lesixhenxe. Nalapho phakathi kwekhaya
wayekhuthele engumzekelo kwabo beza emva kwakhe abantwana. Abazali 5
bakhe ngamabhongo bamthumela kwisikolo esinewonga, iSt. John's College.
URhadebe waxhela inkabi yonke yegusha sele equka nabanye abo apho,
kuba nabo babephumelele kwawabo amabanga. Intombi yabo yayiphumelele
emagqabini, into ke leyo yayibanika ithemba lokuba iya kuqhuba kakuhle
nakwazayo amabanga iphumelela ukuze ide ibe ngumntu ofundileyo. Yena ke 10
uMamTolo wayesele eyibona intombi yakhe ingugqirhakazi, sele isitsho
ngaloo bhatyi imhlophe, ixwaye loo ntanjana yokuxilonga ichophise izixhobo
zokubona ngokucekethekileyo kuloo mpumlo yayo. Hayi ke wona amabhongo
obuzali ngokungabi nasiphelo! Imoto bayibetha yancinci endleleni esinge
eThekwini ukuya kuthengela uHlubikazi iimpahla zasesinaleni. Kaloku iSt. 15
John's ngelo xesha yayisisikolo esaziwayo nesidumileyo, kwaye kufunda kuyo
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
abantwana abagqwese ngobukrelekrele kwakho ingabantwana, isininzi,
babantu abaziwayo ekuhlaleni. Ngoko ke naye unina akazange afune ukuba
ahleleleke phakathi kwabanye umntwana wakhe, kwaye ke neentsiba
zokwenza oko zazikhona. Baphuma bonke ukumkhapha ngomhla wokuya 20
esinaleni. Efikile esikolweni uHlubikazi wahlala kwelinye lamagunjana kunye
namantombazana amathathu.
3.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo. (2)
3.2.2 Xela ukuba wayezibalule ngantoni uHlubikazi esikolweni. (2)
3.2.3 Yintoni eyayisaziwa ngayo iSt. John's College? (2)
3.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.
'Imoto bayibetha yancinci endleleni …' (1)
3.2.5 Xhasa ngolwazi lwebali imbono yokuba abahlobo bayasitshintsha
isimo somntu. (2)
3.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba kwaba luncedo kuMonwabisi
ukuxhaphaka kwakhe evenkileni kaThandabantu. (2)
3.2.7 Nika isizathu sokuba uThandabantu afikelele kwisigqibo sokumkhupha
esikolweni uMonwabisi. (2)
3.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uMamTolo malunga nemali awayeyinika
iintombi zakhe ngeli xesha zifunda eMthatha? (2)
3.2.9 Luvo luni oludluliswa kule noveli malunga nenkolelo yokuthwala?
Xhasa impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ICANDELO B: IDRAMA
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:
Ndiyekeni nguDM Jongilanga
Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA G
(Intlanganiso yekomiti idibene esikolweni ngosuku olulandelayo.
Amalungu awayekho nanga: G. Madala usihlalo, abaNum. Jekwa,
Zuma, Mavuso, Ntaba, Lamla noNkosk. Nosisi Zinzo. Wayindulula
usihlalo intlanganiso.)
--------------------------------------------------------------------------------------
LONI: Ndiyabulela mhlalingaphambili. Malungu ekomiti, umcimbi endinibizele 5
wona ngumcimbi eningxamele ukuwuqhela. Umhla nezolo singqingqa
sibuyelela sihlanganiswa apha ngulo mfo kaNdila. Kungoku nje
umcimbi wakhe apha esikolweni usibilise ubuchopho, wasithob'
uNondyola. Le ndoda ikutya ngobuxelegu ukutya kwamadoda, ukuba
niyayijonga ngoku ayiyodwa ngexesha lesikolo. Sisidanga sayo ke 10
eso mihla le, eyona nto imbi esi sidanga isiphathisa abantwana
besikolo, ibuzwa kuyo yonke imithombo yotywala kule ngingqi.
Kungoku nje lilonke simncamile thina zititshala, ngoko ke umsebenzi
wakhe wonakele. Andiqondi ukuba ndingabuya ndisebenzisane naye.
Ndimi. 15
JEKWA: Mhlalingaphambili, kudala siquq' apha sixhoba sifohlela sixel' igqirha
limbulula. Siwabophile amaxonya akabopheka – kwanele. Uthini yena
lo mfana namhlanje? Makhe sive ngaye.
MADALA: Khawusiphakele mfo kaNdila.
NDILA: Ndiyavuma ukuba ndiyaginya, kodwa ke ayikho le yokuba ndiginya 20
ngexesha lesikolo.
LONI: Ushushu ngoku.
MADALA: Kahle, titshala, aninakuphendulana ngolu hlobo. Ubusathini mfo
kaNdila?
NDILA: Ndigqibile nkos' am. 25
JEKWA: Mhlalingaphambili, kudala siquqa apha kudala ndisitsho. Uyabona
mna ndiyanxanwa gqitha kodwa owam umntwana andifuni tu ukuba
afundiswe linxila elifana nam.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
4.1.1 Xela ukuba iqhutyelwa phi le ntlanganiso. (1)
4.1.2 Nika isizathu sokuba uLoni abize le ntlanganiso. (2)
4.1.3 Xela ukuba saba yintoni isiphumo sale ntlanganiso. (1)
4.1.4 Nika imisebenzi ibe miBINI yezalathisi zaseqongeni. (2)
4.1.5 Khankanya isenzo esenziwe nguMaziko esibangele ukuba uMawonga
acelwe ukuba makarhoxe esikolweni uze unike isizathu
sokungafaneleki kwenjongo yaso.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo esenziwe nguMaziko. (1)
(b) Isizathu sokungafaneleki kwenjongo yaso. (2)
4.1.6 Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke emva kokuba uNdila
egxothiwe emsebenzini.
(a) UMadala unyotywa nguNdila.
(b) UMawonga ugxothwa kwaFuneka.
(c) ULiziwe uxoxiswa nguLoni ngenxa yetasi awayiphathayo.
(d) UNjobe uyokuphanda kwaThandiwe. (2)
4.1.7 Simveza njengomlinganiswa onjani uNomawele isenzo sokuziyela
emapoliseni ayokuxela akuvileyo kwakuvakala ukusweleka
kukaMawonga? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.1.8 Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababencedisa uFuneka
ekulungiseleleni itheko lakhe. (2)
4.1.9 Xela indawo uZanele awawufumana kuyo umzimba kaMawonga. (1)
4.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.
UFuneka wenza itheko ngenjongo yokuzonwabisa. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
JERRY: Kulungile mkhaya, inkomo sele ilungele ukuhlatywa, amade
ngawetyala. Boys and girls, namhlanje sivuyisana nomkhaya
wam uFuneka. Niyazi ukuba akanyotywanga koko uvaviwe
ngemfaneleko ekuphumeleleni ubongikazi. Impumelelo emva
komzabalazo ifuna ukuthanjiswa. Kuhlwayelwe umswane 5
ukuze ingangenwa sihlava. Niyazibona ke ezi tafile. Zixakathe
okweenyosi nje zingqina ubuhle bale ndibano. Niya kufikelela
kuzo zonke iziqhamo, into yemini enye ayenzi nto mntu,
ingenakubeka bani bala kwathini.
MANDLA: Siyabulela wakuthi, wenjenje umntu ukuze ihambo yakhe 10
ithamsanqeleke, akhe amadoda atshice. Itheko malifane
nelinye.
(Kuxutywe zihanjiswe iziselo. Uthe xa enikwa uMawonga wala)
FUNEKA: Look Wonga boy, yiba yindoda. Sonke asithathi kulo mthi
kodwa le yimini eyodwa. Take a sip. Kuyadlalwa qha ke. 15
MAWONGA: Ndiyakuxelela ukuba andithathi.
ZANELE: Sukuzikhathaza bhuti wam unikwa iappetizer nje.
JERRY: Lonizer, don't be funny man, when in Rome do as the Romans
do. (Athabathe ziintloni kuba wonke umntu wayesele emi
ngaye) Masinyuke – UThixo abe nawe ngonaphakade 20
(zingqubane iiglasi). Mpilonde uthamsanqeleke ubheke
phambili. (Zingqubane zithiwe qongqololo kuhlaliwe phantsi
kujikeleziswe izitoy)
MANDLA: Jerry, sidlule kummango wobungcathu ngoku. Give us music.
FUNEKA: Utsho kum bhuti wam, Zanele sibeke emcimbini sana. 25
(UZanele adlale irecord player idume kufudumale)
MAWONGA: Zanie girl, masidanise …
4.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo. (2)
4.2.2 Xela isiganeko esenzeke kanye phambi kokuba uMawonga abizelwe
intlanganiso yekomiti yesikolo. (2)
4.2.3 Khankanya iimpawu zibe MBINI zedrama ezifumaneka kule ngxoxo. (2)
4.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.
'Zixakathe okweenyosi nje zingqina ubuhle bale ndibano.' (1)
4.2.5 Cacisa okutyhilwa yile ngxoxo ikwisicatshulwa ngeyelenqe likaNdila. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
4.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba uThandiwe wayemazi ukuba
uMawonga unentokazi athandana nayo. (2)
4.2.7 Nika isizathu sokuba uFuneka akhuthaze uMawonga ukuba makasele
utywala. (2)
4.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uMawonga malunga nokumenywa
kwakhe kweli theko? (2)
4.2.9 Luvo luni oludluliswa kule drama malunga nokuzinikela etywaleni?
Xhasa impendulo yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA– M Mlokoti
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.
5.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA I
NYOKA: (Etsibela uNoyongo emwola emphuza) – Hhe wethu bheyibhi
wam, umfumana phi na lo mntwana?
NOYONGO: Ngowalapha eNgcobo Mlungu, lee phezulu eNkungwini.
NYOKA: (Eduda ebambelele kuNoyongo engamyeki) – eNkungwini!
Kunokuphuma umntwana onje eNkungwini? Umsebenzi 5
uyabonakala moss ungatsho nje.
NOYONGO: (Ezikhulula ezandleni zikaNyoka) Kunjalo Mlungu.
NYOKA: Jonga qhawekazi lam, undive kakuhle bheyibhi nhe,
kungabikho mpazamo. Yenza yonke into njengesiqhelo.
NOYONGO: Uyandazi kaloku kwelo cala. 10
NYOKA: Heke. Bamba nanku umgubo sisi. Ukhe kancinane ngencam
yozipho, ungagqithisi kuba lo mntwana uyaqala
ukuwusebenzisa kaloku. Umgalelele esiselweni sakhe,
usakugqiba uye kumbonisa egumbini lakhe lokulala sisi, vha
siyavana? 15
NOYONGO: Kakuhle Mlungu.
NYOKA: Ndifuna azive esekhaya kweliya gumbi lakhe lokulala uyeva?
Uchithe ixesha elaneleyo naye nincokola. Ndifuna kusebenze lo
mgubo, azive esekhaya, amkelekile. Kudibane ukufa neyeza.
NOYONGO: Ungazikhathazi Mlungu. Utsho endodeni. 20
NYOKA: Ndifuna aqhele, azive ekhululekile, kamva ke umgoduse.
Sisidudla sekhomishini esi mntwan' am. Yeyakho. (Utsho
encumile emalatha esifubeni) Yikomishini yakho le hehehe!
NOYONGO: Ungandiqhathi kule Mlungu.
NYOKA: Hayi! Hayi! Andicingi yhu! Usebenze kangaka. Iza kuba 25
ngowam kaloku lo. Wena! Bakumfumana mva ndisakugqiba
ngaye, nokuba kusemva kweenyanga ezintathu!
NOYONGO: (Wajala bunyevula) Ungenza nantoni na oyithandayo.
Ndiyayifuna imali yam mna qha.
NYOKA: Nakanjani sisi uza kuyifumana ... 30
5.1.1 Xela le nto athi uNyoka iza kufunyanwa nguNoyongo ngokuzisa
uDina kwihotele yakhe. (1)
5.1.2 Nika isizathu sokuba uNyoka athi mawugalelwe kancinci umgubo. (2)
5.1.3 Xela ukuba uthi uKuku kwakutheni ukuze baphele bengavani
noNoyongo. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
5.1.4 Nika imisebenzi ibe miBINI yezalathisi zaseqongeni. (2)
5.1.5 Khankanya iqhinga elenziwe nguGxalaba elibangele ukuba uNoyongo
aphele elingqina lenkundla uze unike isizathu sokufaneleka kwalo.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Iqhinga elenziwe nguGxalaba. (1)
(b) Isizathu sokufaneleka kwalo. (2)
5.1.6 Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke emva kokuba uDina
egxothwe kwaThambolenyoka.
(a) UZanoxolo uthunywa ngabazali bakhe ukuba athethe noDina.
(b) UDina ubalekiselwa esibhedlele ngootitshala bakhe.
(c) UDina uphumelela kwindawo yokuqala kwibanga lesibhozo.
(d) USdokhwe noMkhefa bafumana ingozi yemoto. (2)
5.1.7 Simveza njengomlinganiswa onjani uZanoxolo isenzo sakhe
sokunqanda uDina ukuba angazifaki engxakini ngokuhlaba
uThambolenyoka? Xhasa impendulo yakho. (2)
5.1.8 Nika amagama abalinganiswa abaBINI abagxothwayo kwa-
Thambolenyoka. (2)
5.1.9 Xela indawo ekuyo ihotele kaThambolenyoka. (1)
5.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.
USajini Gxalaba usebenzisene noSajini Mbhotoloshi ukuze kubanjwe
uThambolenyoka, agwetywe. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
5.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA J
Kusesikhululweni samapolisa eNgcobo. UDina uzokumangalela
uThambolenyoka. Uthunyelwa egumbini likaSajini Gxalaba.
DINA: (Ungene esikhululweni samapolisa seledyulukudela, wangqala
ekhawuntaleni esisifu ngumsindo.) – Liphi icala lokumangala?
POLISA: Howu! Howu! Howu! Kutheni ntombazana, wangena 5
sowuligcalagcala? Kwenze njani?
DINA: (Esabibitheka ngumsindo) – Ndifuna icala ekumangalwa kulo.
POLISA: Ufuna icala ekumangalwa kulo umangalela ntoni?
DINA: Laa nja inguNyoka.
POLISA: Nguwuphi lowo Nyoka? Lo wale hotele uThambolenyoka? 10
DINA: Ewe, yena kanye, loo nkunkuma leyo.
POLISA: (Liye lanikina intloko ipolisa. Lajika lajonga kugxa walo. Labuya
lajonga kuDina.) – Kwekhu, ntombazana, kwakufuneka ulinde
sisi. Umntu osebenzana nezimangalo eziphuma kulaa hotele,
uSajini Gxalaba, usaxakekile ngokwangoku. Usenomntu anaye 15
phaya ngaphakathi. Kodwa ngena kweliya gumbi ulinde. Akazi
kubamde noko.
DINA: Nina kanti andinakumangala kuni?
POLISA: Ewe ungamangala, xa uza kumangalela enye into. Kodwa
besenditshilo, ndathi ukuba uza kumangalela uThambolenyoka lo 20
walaa hotele, umntu osebenzisana nezimangalo eziphuma phaya
nguSajini uGxalaba. Nguye ophethe umcimbi walaa hotele.
(Usuke apho uDina esajwaqekile ngumsindo, wangqala kwelo
gumbi akhonjiswa kulo. Ufike apho kungekho mntu, wahlala
phantsi esitulweni esikufuphi netafile. Uhleli apho ithuba elide 25
elindile. Kucaca ukuba uya eyicinga nzulu le nto, yaye imbindile,
suka waqubuda walila. Wagixa kanobom kangangethuba elide,
eyinyhididi. Kuthe kusenjalo – wangena uGxalaba.)
5.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo. (2)
5.2.2 Xela isiganeko ekuthiwe sehlele uNozigoci emva kokumana kubonwa
inenekazi elinxibe ngokungaqhelekanga kwaThambolenyoka. (2)
5.2.3 Khankanya iimpawu zibe MBINI zedrama ezifumaneka kule ngxoxo. (2)
5.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.
'Ewe yena kanye, loo nkunkuma leyo.' (1)
5.2.5 Cacisa okutyhilwa yile ngxoxo ikwisicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
5.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba yindlela awayeziphethe ngayo uDina
kokwabo eyayisenza ukuba baxhalabe abazali bakhe ngaye. (2)
5.2.7 Nika isizathu sokuba uThambolenyoka aqeshe uMtshizana. (2)
5.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uThambolenyoka malunga nentombi
eyayimana ifika kwihotele yakhe inxibe impahla emnyama? (2)
5.2.9 Luvo luni oludluliswa kule drama malunga nokuzenzela ubutyebi
ngeendlela ezingekho mthethweni? Xhasa impendulo yakho ngolwazi
olusencwadini. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
'Thath'izinto zakho mthakathindini' nguLL Ngewu
'Umhlahlo ngamehlo' nguLL Ngewu
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2.
'THATH'IZINTO ZAKHO MTHAKATHINDINI' – LL Ngewu
6.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA K
Liguqukile iqotha qikili legqwetha laxoza omnye umphini lema limi kwinto
enye yokuba aba bafazi bayitsho ngokwabo lihlab' umhlaba into yokuba
bangabathakathi. Kuthe xa kucaca ukuba izigebenga azinakuphuncuka kulo
mgibe laguquka igqwetha okukaguluva labuza kubamangalelwa ukuba
ngaphandle nje kokuba aba bafazi bebezintame ngokwabo ukuba 5
bangamagqwirha, ingaba kukho enye na into etyhola aba bafazi batyholeke
ukuba bayathakatha. Abamangalelwa baxele ukuba umnwe wegqirhakazi
lakuKhothana elinguKhuthala walatha kubo apha. Ikhe yamiswa inkundla
ngokomyalelo wejaji ukuba uKhuthala akhe alandwe aze kunika obakhe
ubungqina kule ntsumantsumane. 10
Umtshutshisi ulingcambazisile igqirhakazi koko akeza nanto iphathekayo
ngaphandle nje kokumana esithi yena unuka abantu abakhonjwe
ngoonomathotholo. IJaji yenze isicelo sokuba le ntombi ikhe ize nabo bonke
oonomathotholo khon' ukuze inkundla izanelise ukuba abona bantu
bakhokelele aba bafana kwesi senzo ngoonomathotholo. UKhuthala 15
uphendule ngelithi oonomathotholo abathethi nokuba kukubani yaye
abadibani nogesi. Umtshutshisi utsho, watsho, watsho wancama, akabuya
nanto kule ntokazi.
Liqukunjelwe ityala, yaza iJaji yasiwisa isigwebo sayo ngelithi, 'Kudala
ndachophela amatyala. Ndiyaqala ukudibana nenkohlakalo enje ngale. 20
Bendingazi ukuba inkohlakalo iyakwazi ukuhlanganisa umntu wakude ngapha
kuKhothana nabantu baseGqaqhala.'
'Wena Khuthala, ngenxa yesenzo sakho esigwenxa ndigqibe kwelokuba
uyagula ...'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
6.1.1 Xela le nto lithi igqwetha ivunyiwe ngaba bafazi kuthethwa ngabo
kwisicatshulwa. (1)
6.1.2 Nika isizathu sokuba ijaji iyalele ukuba imiswe inkundla. (2)
6.1.3 Xela ukuba wayeligqirha leyiphi ilali uKhuthala. (1)
6.1.4 Nika intsingiselo yenkcaza ebhalwe ngqindilili ngokubhekiselele
kuKhuthala. (2)
6.1.5 Khankanya isenzo esenziwe lixhwele laseDumse emva kokuva ukuba
kuyiwa ematyaleni uze unike isizathu sokungafaneleki kwaso.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo.
(a) Isenzo esenziwe lixhwele. (1)
(b) Isizathu sokungafaneleki kwaso. (2)
6.1.6 Khetha iziganeko zibe ziBINI ezenzeke phambi kokuba abafana
baseGqaqhala babhukuqe nombombela basweleke.
(a) UKhuthala unika ubungqina enkundleni.
(b) USikhonkwane uyasweleka.
(c) Umfana wakuTsolo ubikela amapolisa ngabafazi ababethwayo.
(d) UKhuthala usiwa eLusikisiki. (2)
6.1.7 Simveza njengomlinganiswa onjani uSikhonkwane isenzo sokusoloko
ethandazela umzukulwana wakhe? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.8 Nika amagama abalinganiswa abaBINI ababizwayo bazokunika
ubungqina enkundleni yamatyala ngokufa kwabafana baseGqaqhala. (2)
6.1.9 Xela indawo elalixoxelwa kuyo ityala labafana baseGqaqhala. (1)
6.1.10 Ngqina ngokwasencwadini ukuba olu lwazi lulandelayo aluyonyani.
Intlawulo yokuthwasa kukaKhuthala yaba lithokazi lenkomo emdaka
kuphela. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 26 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
'UMHLAHLO NGAMEHLO' – LL Ngewu
6.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA L
Inkundla ibigcwele kungekho nendawo yokunyathela. Ummangali ebefutha
ngumsindo, equmbe esisifu kangangokuba ukuba ebelizulu abanye abantu
ngebesithi usibekele, bambi bathi uhlomile. Ummangali lo ubeyintwazana
emalunga neshumi elinethoba leminyaka ubudala. Ubenxibe ibhulukhwe
ehobe kanti nebhatyi ibikwanjalo. Iinwele zakhe bezandisiwe ngeenwele 5
zemboleko zaza zaphothwa ngobuchule ngumntu ekubonakala ukuba uphila
ngokuphazamisana neenwele zendalo. Iinzipho zakhe bezinde zibonakala
ukuba zilondolozwa ngocoselelo. Ubemde umntwan' omntu kangangokuba
kurhaneleka ukuba nakuba ubude bungaphangwa nje, yena zange azibambe
koko wabuphanga ubude obu. Nakuba ebeceliwe nje ukuba ahlale phantsi 10
ukwenze oko okwexeshana nje waphakama wema ngeenyawo ngathi
uyadlisela.
Kwelinye icala lenkundla bekuhleli ummangalelwa, uZolani unyana kaNozolile
umfazi wakwaNozulu. Umfo lo ubemalunga neminyaka engamashumi amabini
anesithathu. Ubehleli kwisitulo ebesilungiselelwe yena buqu ezolile 15
engashukumi nokushukuma ngokungathi ngumfanekiso oqingqiweyo. Abantu
bedla ngokuheshela kude iimpukane ezibaphazamisayo nje, le ndedeba yona
ibingazidubi koko iziyeka ezoo mpukane zizidakasele kobo buso bayo
bumpuluswa zimke ngokudikwa. Apha esidleleni sasekhohlo uZolani
ebenesiva ebesimdiza ukuba wakha wadibana nokuthungwa ngugqirha. Apha 20
ezantsi kwekhosi ubenento enokubizwa ngokuba yingongoma okanye liduma
ngumntu ongamaziyo kodwa omaziyo ubenokuthi lilifa.
6.2.1 Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi olukwesi sicatshulwa olubonisa
ukuba eli bali liqhubeka kula maxesha okhanyo. (2)
6.2.2 Xela ukuba yintoni eyayiqapheleka ngesithomo sommangali. (2)
6.2.3 Yayilityala lantoni eli lalize kuxoxwa kule nkundla? (2)
6.2.4 Xela udidi lwesafobe esikwintetho elandelayo.
'... ngokungathi ngumfanekiso oqingqiweyo.' (1)
6.2.5 Xhasa ngolwazi lwebali imbono yokuba akasoloko esinda umntu
owenza izenzo zenkohlakalo. (2)
6.2.6 Ngqina ngolwazi lwebali ukuba uNonkanyezi akazange avunyelwe
ukuba ahlale enkundleni ngexesha lokuxoxwa kwetyala
likaNompoxeko. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 27 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
6.2.7 Nika isizathu sokuba abantu basetyhini bakhalazele indlela amadoda
awasingatha ngayo amatyala odlwengulo mhla kwakuxoxwa ityala
likaNompoxeko. (2)
6.2.8 Loluphi ulwazi awayengenalo uNompoxeko malunga nobungqina
obulindelekileyo xa kuxoxwa ityala lokudlwengulwa? (2)
6.2.9 Luvo luni oludluliswa kweli bali malunga nenkolelo yokusebenzisa
amayeza ukuze usinde kwisigwebo senkundla? Xhasa impendulo
yakho ngolwazi olusencwadini. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 28 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ICANDELO D: ISIHOBE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kule mihobe ilandelayo:
'Thembisile' nguLE Menze
'Umama' nguHM Dandala
Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule mihobe uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko
kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2.
7.1 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo uze uphendule imibuzo.
THEMBISILE – LE MENZE
1 KwaXhosa zithi zakungalungi izinto,
2 Indoda ingene ebuhlanti,
3 Iphalaze igazi leyona ityetyisiweyo,
4 Anqule amathile engxengxeza kwizinyanya.
5 Tyhini, madoda! Le ndoda itheni?
6 Tyhini, kwedini Thembisile! Unjani na?
7 Laphalala igazi likaTshonyane omkhulu.
8 Unikele ngegazi lakhe, sakhululwa.
9 Wayilwela inkululeko ebutsheni bakhe,
10 Wabhaca walinikela umva ikhaya,
11 Abazali, izihlobo nezalamane zakhamnqiswa,
12 Amabhongo namhla uwafezile ngegazi lakho.
-----------------------------------------------------------
13 Ngokuwa kwalo mthi, uMthuzimele,
14 Ngokwenene sayifumana inkululeko, Dikiza.
15 Ngokuphalala kwegazi lakho, Tshonyane,
16 Ngokwenene yaqhawuka imixokelelwano.
17 Imixokelelwano yengcinezelo kwedini!
18 Hayi kwedini, Nkomo ndikuncamile!
19 Amadabi uwalwile wawaphumelela.
20 Iinduma zengcinezelo uzivile kwedini.
21 Kwedini ndithi unesibindi sengonyama!
22 Ndakubona eMaseru mfana isibindi,
23 Bagibisela ngebhombu bathi bakugqibile,
24 Vumbululu apho lo mthi, wazimela nkqo!
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 29 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
25 Uyihlo wakuthiya ngebhongo kwedini!
26 Wathembisa okwenene akwajika, kwedini!
27 Namhla izizukulwana zova ngawe, kwedini!
28 Uyimele inyani awajika, bhuti!
29 Uyimele de kwafika utshaba,
30 Inene wena, Waluza useza kuphendula!
31 Amazulu ayavuya ngale nzuzo!
32 Emhlabeni zizijwili yile lahleko!
7.1.1 Xela isizwe ethetha ngaso imbongi kwisitanza soku-1. (1)
7.1.2 Tolika umqolo wesi-3. (2)
7.1.3 Kusixelela ntoni ukusetyenziswa kwezikhuzo kumqolo wesi-5
nowesi-6? (2)
7.1.4 Sibhekisa kubani esi sakhi singu-'sa' kumqolo wesi-8. (2)
7.1.5 Xela isixhobo sesandi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kumqolo
we-9 nowe-10. (1)
7.1.6 Nika izinto zibe MBINI ezenza ukuba abantu bakhamnqiswe
ngokwesitanza sesi-3. (2)
7.1.7 Uzisa mfanekiso-ntelekelelo mni umqolo wama-20? (2)
7.1.8 Thelekisa umoya otyalwa yimbongi kwisitanza sesi-5 nesesi-6 kulo
mbongo. (2)
7.1.9 Xela udidi lwesafobe olukulo mqolo ulandelayo:
'Kwedini ndithi unesibindi sengonyama!' (1)
7.1.10 Kuzisa ntsingiselo ni ukuphinda-phindwa kwegama 'kwedini' kulo
mbongo? (1)
7.1.11 Ludidi luni lombongo olu? Xhasa impendulo yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 30 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
7.2 Funda esi sicatshulwa sesibongo silandelayo uze uphendule imibuzo.
UMAMA – HM Dandala
1 Intomb' entle eyabonwa ngubawo,
2 Imana ukunyathela kuhle emzini kayise;
3 Iququzelela imana ithatha ibeka;
4 Ze kubekho ukuqaqamba emzini kayise!
5 Ube eyibone kuqala iphakathi
6 Kwezinye iintombi emfundweni;
7 Ngolusu nesihomo ibe ifanelekile
8 Noxa ngesithomo ibe ingabhekele phi;
9 Ngoncumo isamele.
--------------------------------------------------
10 Indlela eya phambili,
11 Iya kufuna abantu abathobileyo;
12 Bethe khu iBhayibhile yokuhamb' indlela;
13 Behlabanisela ngosiba;
14 Bevika ngomthandazo;
15 Besetyisa ngeengoma zakuloYesu.
-------------------------------------------------
16 Sele eyibonile
17 Inge intliziyo ingaxola;
18 De waphulukwa ngelinye ilanga
19 Exoxa nabahlobo konwatyiwe.
20 Mlomondini wasindwa yimpumlo,
21 'Ndimbonile unina wabantwana bam',
22 Wavakala esitsho ukhekhe.
23 Yabuz' intanga yakhe enoburharha,
24 'Wangxama nje mfondini,
25 Ukhumbule na kanene,
26 Ukuba le nto ayiphakathi kwakho
27 Nale ntombi kuphela;
28 Kodwa yimizi eyendiselanayo,
29 Kuba kubekwa esinye isitena
30 Kumzuku-zuku wokwakhiwa
31 Kosapho lweAfrika?'
32 Uqhubile urheme evuyelela,
33 'Yakha yathathwa na intombi
34 Engabonwanga unina?
35 Xa unina eligogotya?
36 Inganalo na uxolo
37 Xa isondliwa ngesonka sentlebendwane?'
------------------------------------------------------
38 Enkosi bawo;
39 Thina kufanele sibulele sidomboze kuwe
40 Ngokusiphathela umama,
41 Osizeleyo wasondla wasakha;
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 31 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
42 Namhlanje sinxamnye namawethu
43 Ngenxa kamama ongasibanganga,
44 Ongathanga akuzalelwana;
45 Koko umntwana womfazi
46 Yintombi nonyana wesizwe.
47 Ncincilili!!!!
7.2.1 Xela zibe MBINI izinto anconywa ngazo umama kwistanza soku-1. (2)
7.2.2 Chonga ibinzana kwisitanza sesi-2 elithetha ukuba le ntombi
yayimfutshane ngesithomo. (1)
7.2.3 Nika uhlobo lophindaphindo olukrwelelwe umgca kumqolo wesi-3
uze uxele injongo yokusetyenziswa kwalo. (3)
7.2.4 Chonga umqolo osixelela ukuba imbongi ihambisana nenkolo
yobuKrestu. (2)
7.2.5 Thelekisa isitanza sesi-2 nesesi-3 ngokwesakhiwo sangaphandle. (2)
7.2.6 Injani ithoni esetyenziswe kulo mbongo kwisitanza sesi-2? Xhasa
impendulo yakho. (2)
7.2.7 Ivakalelwa njani imbongi kwisitanza sesi-5? Xhasa impendulo
yakho. (2)
7.2.8 Mfundiso ni efumaneka kulo mbongo? (2)
7.2.9 Nika uphawu olubonisa ukuba lo mbongo ngumbongo-mbaliso. (1)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2024 QP
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum