Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NKANGA 2025
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2½ Iiyure
Olu viwo lunamaphepha angama-29.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2025 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2025, 29 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · isixhosa. Question paper, 29 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2025
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 29
- File size
- 1.1 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 29
This exam
NSC November Exam 2025
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
IMIYALELO NENGCACISO
Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
1. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha lesiqulatho
elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
2. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
3. Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.
Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
4. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
5. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
6. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
7. Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.
8. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
IPHEPHA LESIQULATHO 2025
Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula ngaphandle
kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol' uphandle 35 9
3. UMonwabisi 35 12
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni 35 15
5. Inzala YamaRhamba 35 19
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Ngumntu onjani lo?' 18 23
6.2 'Umhlahlo ngamehlo' 17 25
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Nangamso nyana we-Afrika' 18 27
7.2 'Ubudala' 17 29
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ITSHEKHLISTI
QAPHELA: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.
ICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA
ZEMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU-
LWAYO
A: Inoveli
1–3 1
(Kusa Kusihlwa)
(Umqol' uphandle)
(UMonwabisi)
B: Idrama
4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala YamaRhamba)
C: Amabali amafutshane
6.1 + 6.2 1
('Ngumntu onjani lo?ꞌ)
('Umhlahlo ngamehlo')
D: Isihobe
7.1 + 7.2 1
('Nangomso nyana we-Afrika')
('Ubudala')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ICANDELO A: INOVELI
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:
• Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
• Umqol' uphandle nguMAP Ngani
• UMonwabisi nguZA Japhta
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA A
'Dadobawo! Ungakhe ulinge undixelele ngento yokwenda kwam, ungazange
wende wena. Ndiyakucebisa ukuba ungangeni ezintweni zam. Andinakuze
ndiyinyamezele le nokuba kuthiwa mandinyamezele. Ukuba kobu bulumko
bakho uzama ukuquma uLungile kule mikhwa yakhe, ingasuka ihle ehlayo,
torho. Uza kundazi namhlanje ukuba ndingubani na lo mfana kaNtsibande. 5
Nokokuba sekusithiwa iintsiba zakhe zinde zigqiba ilizwe eli, ufike esitishini
kule kaSoluthi intombi. Sis! Ndigezelwe yinja!?'
UYolisa umthobozile enyamezele ezo zinyembo naloo ntlamba wada waba
uyanqandeka. Uyeke ngelithi umgcade ukufika kwakhe ngoLwesihlanu.
Njengokuba iveki isiya icutheka, nokhofukhofu lukaNomakhwezi luye lukhula 10
ngokukhula ngokokude ngamanye amaxesha amane ukuhlasimla nokuba
uyedwa. Ide yafika impela-veki waba uyafika uyise kaMpumelelo, loo nto ebuya
eyekelele umzimba engazi ukuba litshawuza imibane. Wayengenalo nofifi
lokuba kunyembelekile.
Wafika ephethe ubugcwabalalana bezinto ezinjengeziqhamo kunjalo nje 15
ebuphathele inkosikazi yakhe. Yayikwakho nelokhwe awayeyifumene
ngexabiso eliphantsi kula maxabiso entengiso, phofu yona iyeyexabiso
ngokudalwa. UMpumelelo yena wayephathelwe ibhulukhwe.
Ibisisiqhelo esi. Utata xa ezayo kwakusaziwa ukuba uza kufika namaqithiqithi,
wonke umntu abe nento ayifumanayo. Ebesithi esihla nje abe esamkelwa 20
ngumama nonyana nabapheki eze kuphathiswa impahla ayiphetheyo, athi
esihla nje abe amanzi ashushu ebekwa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
1.1.1 Xela isizathu sokuba uNomakhwezi athi kuYolisa makangamxeleli
ngento yokwenda kwakhe kwesi sicatshulwa. (1)
1.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uNomakhwezi uyibona
injongo yentetho kaYolisa ikukuthethelela uLungile. (2)
1.1.3 Caphula inkcaza ebonisa ukuba uLungile wayeluthanda usapho
lwakhe. (2)
1.1.4 Xela ukuba kutheni uNomakhwezi esithi uLungile yinja. (2)
1.1.5 Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubakho komzi
we-inshorensi oqesha abantu abantsundu? Xhasa impendulo
yakho. (2)
1.1.6 Khankanya isenzo esibi esenziwe nguNozililo kuNomakhwezi
malunga nomtshato kaNomakhwezi noLungile uze uxele ukuba
silikhulise njani ibali.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo (1)
(b) Indlela esilikhulise ngayo ibali (2)
1.1.7 Yintoni le wayengayilindelanga uNozililo xa wayesenza iyelenqe
lokubulala uMpumelelo ngomhla womdaniso? (2)
1.1.8 Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uZwide ungumlinganiswa
onguvalithuba kweli bali. (2)
1.1.9 Cacisa ukuba umxholwana wokuthanda imfundo uphuhliswe njani
ngomlinganiswa onguMpumelelo kweli bali. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
1.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA B
'UNtsibande, mzi wasemaZizini nasemaJwarheni akafanga. Mna ndithi esi
sisikhumbuzo sokuba le ntlantsi ishiyekileyo iqhuqhumbayo isahlalelwe kukuba
ibe sisibane kwixa elizayo. Lo mzi wakwaNtsibande ngokubanzi udalelwe
ukuba ukhonze isizwe. Naba babini balishiye eli phakade phantsi kwenkonzo
yesizwe, ukanti ndiyaliphinda elithi, mzi wakwaNtsibande, sulani iinyembezi 5
nithathe amanzi nisele kuba ngomso nisahlalelwe kukubuyekezwa
kweenyembezi zenu.'
'Ningalili niqalekise kuba aniyazi imisebenzi kaYehova ukuba yimimangaliso
kwayo. Nali ke elokugqibela endiza kulibhekisa kuni bafo basemaJwarheni,
Thamsanqa nawe Mpumelelo. Ngokwangoku ke Thamsanqa, Jwarha 10
isenguwe indoda yalo mzi eshiyekileyo kodwa ekuhambeni kwexesha uza
kuncediswa ngunyana lo womkhuluwa wakho. Ninobabini ningamaxhadi alo
mzi ashiyekileyo.'
'Wena woba liliso kulo mzi uncediswa nguYolisa lo. Imisebenzi kaThixo
ingummangaliso kuba uLungile waba ngathi uyazi ukuba intambo yakhe 15
iyasongwa xa wayeniphuthuma kwezo ndawo benikuzo ukuba nize kujonga
usapho lwakhe … Kuwe, Mpumelelo mfo wam, ndiza kuwenza abe mbalwa. Eli
gama lithi Mpumelelo apha kuwe lisisipho esikhulu. Into ethetha ukuthi ujongwe
kukuphumelela. Ingade libe liyaduduma namhlanje linesithokothoko
sobumnyama, neengqimba zamafu entlupheko nokuqaqamba kwentliziyo 20
yakho, kodwa liza kududuma lidlule kushiyeke kuphela ilitha eliya kulozisa
kuso sonke isibhakabhaka esigubungele umzi wakwaNtsibande nowakwaNtu
ngokubanzi …'
1.2.1 Xela ukuba kutheni abantu bedibene kwaNtsibande ngale mini
ekwisicatshulwa. (2)
1.2.2 Ngqina ukuba luzobo ngqo olusetyenzisiweyo ukuzoba
uThamsanqa noMpumelelo kwisivakalisi esinomgca ngaphantsi. (2)
1.2.3 Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa. (1)
1.2.4 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
kwezinto.
A ULungile uthenga ivenkile kuMosia.
B Abazali bakaMpumelelo basweleka kwingozi yemoto.
C UMpumelelo wakha isibhedlele eLusikisiki.
D Iyelenqe lokuzama ukutshisa ivenkile yakwaNtsibande. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
1.2.5 Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uNozililo akayekanga
ukufuna ukuthatha ulawulo lwevenkile yakwaNtsibande nasemva
kokuba beswelekile uNomakhwezi noLungile. (2)
1.2.6 Ngqina ngokwasencwadini ukuba uThamsanqa weyesenza
umsebenzi oncomekayo kulawulo lwamashishini akwaNtsibande. (2)
1.2.7 Nika zibe MBINI izinto igqwetha elizenzileyo ukuphucula
amashishini akwaNtsibande. (2)
1.2.8 Cacisa ukuba ukuthenga kukaLungile ishishini levenkile kuMosia
kuliqhubele phambili njani ibali. (2)
1.2.9 Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesimo sikaNtongana
sokuvumela konke okuthethwa nguNozililo. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 2: UMQOL' UPHANDLE – MAP Ngani
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA C
'Naako ubhalela uEddie, uxoka usithi uyagula. Uzenze umntu oqhulayo, usithi
makaye ebhayaskophu nesinye isithandwa sakhe asithandayo. Wawusitsho
usazi ukuba uEddie akathunywa emabhinqeni, usazi kunjalo nje ukuba uza
kuya kuLulama. Besiya ebhayaskophu nje bona wena uxakekile kwelakho
icala; uzintyintya ngotywala kuba ufuna isibindi sokubulala uLulama. Walalela 5
ndaweni ithile, watshisa ngevolovolo yakho – i-,38 automatic.
Kodwa uthe wawaphosa amabanga kuba uthe xa uqabelisa loo mcimbi wakho
wokungcola wabulala isithandwa sakho – uEddie. Kanti ke kusenokwenzeka
ukuba ubuse ugqibe ekubeni ubabulale bobabini ngenxa yokuqonda ukuba
awusangeni ndawo kuEddie.' 10
…
Kude kwathetha uLinda, ebindekile: 'Ingaba ugqibile ukulawula iphupha lakho?'
'Ukuba liphupha, lisaphelele ke, nkosazana. Kukuwe ngoku. Khanyela,
uyatyholwa!'
'Ukhohlakele, mcuphindini!' Ikhonkothe yatsho le nkazana, seyiphambene
ngoku ngumsindo: 'Ungcolile! Uneengcinga ezimbi ngoEddie! Uneengcinga 15
ezingcolileyo ngoLulama!! Uneengcinga ezilizothe ngam!!! UEddie
wayengenanto yakwenza noLulama, ndisatsho nangoku. UEddie wayeza
kutshata mna, engenaxesha lamntu wumbi. Ndiza kukubonisa umsesane
wakhe wengeji ngoku.'
Uthe khwasu sel' entywizisa, embonzeleka kulaa ngxowa yakhe yesikhumba. 20
UHlobo ukhawuleze waya kumthintela, wee rhutyu loo msesane epokothweni,
wawuthi qhiwu: 'Ingaba uthetha ngalo msesane?'
Ithe nqumama intokazi imangalisiwe, amehlo ethe gwantyi iinyembezi.
2.1.1 Xela isizathu sokuba uLinda abe nomsindo ngokwesicatshulwa. (1)
2.1.2 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba kwakufanelekile ukuba uHlobo
ambone njengomrhanelwa uLinda kuphando lwakhe lokubulawa
kukaEddie noLulama. (2)
2.1.3 Caphula inkcaza ebonisa ukuba uHlobo wayemazi uEddie
njengomntu othanda amabhinqa. (2)
2.1.4 Xela ukuba kutheni uLinda esithi uHlobo uneengcinga ezilizothe
ngaye. (2)
2.1.5 Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubanompu
kukaLinda engumntu omnyama? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
2.1.6 Khankanya isenzo esibi esenziwa nguThembisa Ntlokonkulu mhla
wayetyelele isikhululo samapolisa uze uchaze ukuba silikhulise njani
ibali.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo (1)
(b) Indlela esilikhulise ngayo ibali (2)
2.1.7 Yintoni le wayengayazi uHlobo ngompu kaLinda ngexesha
awufumana engxoweni kaLinda? (2)
2.1.8 Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uMamKhey ngumlinganiswa
onguvalithuba kweli bali. (2)
2.1.9 Cacisa ukuba umxholwana wobuhlobo obunyanisekileyo
uphuhliswe njani ngomlinganiswa onguJoe Bumba kweli bali. (2)
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA D
'Hayi, sibali, ungasoneli thina kwesi sirhoxo samaMpondo kuba asikaziwa
nangamapolisa. Kwezinye izirhoxo sibaleke ngokuqonda ukuba sibonelelwe.
Sishiye wena sisedwa namaMpondo ethu. Sisafuna asinyuse.'
'O nantsi nenqwelo yethu sesifikile! Ze niyekeleni kum ndimbuze uThembsie
ukuba uthini na ngeli cebo litsha lokugalela amanzi kwiibhotile zejini. Ze nive 5
ke uza kungqina oyithanda kakhulu indawo eneqhinga phakathi … Wena
Thembsie!'
Cwaka.
'He wethu Thembsie!'
'Tyhini! UThembsie ulele, madoda. Ufanele ke bethu; akasalali kwezi ntsuku 10
leli gqabi. Kunjalo nje uya kuze afel' emanyaleni lo mntwana ngangendlela
ayithanda ngayo imali. Wakhe walibona phi wena ibhinqa elizolele nayiphi na
into ngenxa yemali?'
'Ungamhlebi uThembsie, sibali. Ungafika entenetyile.'
'Andimhlebi tyhini ndithetha inyaniso! Thembsie! Thembsie! Udinwe kukulinda 15
na ntombi okanye usaqhoshile? … Wena Thembsie!'
Utsho ekhaba ucango umf' omkhulu. Kaloku izandla zazixakwe ngumthwalo
osemhlana.
Uvuse intloko uHlobo ngaphaya kwetyholo – wabek' iliso.
Umfo lo wambukela kakuhle. Umbone kakuhle emi phambi komnyango 20
ongasevilini - apho ke babemshiye khona uThembsie engekadibani nenqindi
likaHlobo.
Uthe umfo akungafumani mpendulo, wawulahla umgodlo wentsangu. Uthe
rhutyu ithotshi engxoweni, wayihlaba. Uthe ngokubona ukuba akukho
Thembsie apho, waguqukela kucango olungemva. 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
2.2.1 Xela ukuba kutheni eli lungu laseMoonglow Night Club lisithi kusibali
walo angaboneli kwisirhoxo samaMpondo. (2)
2.2.2 Ngqina ukuba luzobo ngqo olusetyenzisweyo ukuzoba uThembsie
kwisivakalisi esikrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
2.2.3 Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa. (1)
2.2.4 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
kwezinto:
A ULinda ufowunela uEddie.
B UHlobo undwendwela eFemina House ngenjongo zokuphanda.
C UEddie noLulama bafunyanwa befile.
D UHlobo ufumana itape recorder. (2)
2.2.5 Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uEddie wabulawa
ngamalungu aseMoonglow Night Club. (2)
2.2.6 Ngqina ngokwasencwadini ubunyani bale ntetho ithi ingalo
yomthetho inde. (2)
2.2.7 Nika zibe MBINI izinto ezamveza ukuba uHlobo ungumcuphi xa
wayendwendwele eMoonglow Night Club. (2)
2.2.8 Cacisa ukuba ukuya kukaDuma esikhululweni samapolisa
eyokuqonda ngokubanjwa kukaLinda kuliqhubele phambili njani
ibali. (2)
2.2.9 Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesenzo sikaHlobo sokubamba
uLinda ongenatyala ngokubulawa kukaEddie? (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2.
3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA E
Ngethuba uThandabantu ebengusihlalo wakhe wayekela izinto zonke
ngakwinkosikazi yakhe. Wayemthembile kaloku kwaye ke yonke loo nto
babenayo babeyiqale bobabini, ngoku ke wamthemba ngako konke. Nolo
sapho lwalulolwabo bobabini. Naye ke bethu uMamTolo wayengabonisanga
kwahluleka okanye ukusindwa nguloo msebenzi womzi wakhe. Kodwa 5
singatsho ukuba isandla sakhe zange sifane neso sendoda yakhe. Kuye
umsebenzi wayengumsebenzi qha qwaba, hayi enye into. Kwakufanelekile
ukuba ayazi indawo yakhe. Abathengi bona wayengenaxesha lokuhoyana
neemfekethwana zabo. Wayengamameli nasiphi na isikhalazo sabo. Kambe
ke impumelelo iyamguqula umntu iveze cala limbi lakhe ebelikade lingaziwa. 10
Laa MamTolo wakuqala wayeyimvuze-mvuze bububele efana nomyeni wakhe,
umdla wakhe omkhulu wawungekho kuloo mashishini abo. Wathanda
ukuwayekela kwabo basebenzi babesebenza kuwo. Kungelo xesha kanye ke
apho abo basebenzi bafumana ikroba lokuba babe loo mali yayingeniswa
ngaloo mashishini. Loo mkhuba waqhuba engawuqapheli uMamTolo wada 15
wabonwa nguRhadebe ekubuyeni kwakhe. Eyona nto eyayibambe umdla
kaMamTolo yayingabantwana bakhe, ikakhulu amantombazana la, hayi ke
waye ewakokosile ejonge yonke into enxulumene nawo. Kaloku
wayeneenjongo eziphezulu kakhulu ngawo, ezimisele ukuba bakunqandwa
ziinkwenkwezi njengoko amandla oko babenawo nomyeni wakhe. Inkolelo 20
yakhe yayiyile yokuba kufuneka abantwana abaxabise ngokubenzela yonke
into ...
3.1.1 Xela isizathu sokuba uThandabantu ayekele izinto kuMamTolo
ngokwesicatshulwa. (1)
3.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uMamTolo
wayekhangeleka ngokungathi uyakwazi ukuluthwala uxanduva
awayeshiwe nalo nguThandabantu. (2)
3.1.3 Caphula inkcaza ebonisa ukuba uMamTolo
wayengabakhathalelanga abathengi. (2)
3.1.4 Xela ukuba kutheni kusithiwa eyona nto wayenomdla kuyo
uMamTolo ngabantwana bakhe abangamantombazana. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
3.1.5 Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ubukho bamanesi
antsundu? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.1.6 Khankanya isenzo esihle esenziwe nguThandabantu kuMaRhadebe
uze uchaze silikhulise njani ibali.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo (1)
(b) Indlela esilikhulise ngayo ibali (2)
3.1.7 Cacisa ukuba ibali liphela ungafezekanga umnqweno kaMamTolo
wokuba abantwana bakhe babekumgangatho ophucukileyo
kunokaMonwabisi. (2)
3.1.8 Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uMaRhadebe ungumlinganiswa
onguvalithuba kweli bali. (2)
3.1.9 Cacisa ukuba umxholwana wokuba ingqumbo ikwenza uthathe
izigqibo ezingezizo uphuhliswe njani ngomlinganiswa
onguThandabantu kweli bali. (2)
3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA F
Wahlaselwa yintliziyo kanye ngosuku olulandela olu lokufika kwaloo magosa
uThandabantu. UMonwabisi wamleqisa esibhedlele eMthatha sele bonke
bengenalo ithemba lokuba uya kuphila. Khumbula ke wena mfundi mhla
uRhadebe eleqisa esibhedlele uMaRhadebe osisimumu mhla kuze kuzalwe
uMonwabisi. Inene! UThixo uyazenza izinto Zakhe. 5
Waqhuba uMonwabisi ngeso santya sasiphezulu kunene eleqisa umguli.
Masithi uThixo wayenabo kuba abazange badibane nasiphi na isiphazamiso
kuloo ndlela isuka kuTsolo ukuya kufika eMthatha. Befikile esibhedlele
oogqirha bambhilabhila nje bamdlulisela eMonti. Kulapho ke wafumana
ubungcono uThandabantu kwathi kuphela usuku lwesithathu elapho wabe sele 10
ecela ukukhululwa agoduke. UMamTolo yena wayegxwalise amehlo kukulalisa
apho esibhedlele, kwakuba ngabakho ncwina ivakalayo athathelele azame oku
ebiza noogqirha. Ke bethu noogqirha abo babemvumele ukuba alalele
kufutshane nomguli lowo, nabo ke banikezela bengenalo ixhala bebona ukuba
eyona ngozi idlule. Bala kodwa ukuba makahambe uRhadebe, besitsho ukuba 15
baseneemvavanyo abafuna ukuzenza kuye. Wahlala apho esibhedlele uHlubi
sele eyinto engqungungqungu kukuqumba esoloko ejongise ngaseludongeni
kuba yena ezibona ukuba ngcono.
Wafika uMonwabisi emva kweeveki ezimbini engabonakalisi kunxunguphala
okuye kubonwe kwabo baze kutyelela abagulayo. 20
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
3.2.1 Xela ukuba kwakutheni ukuze uThandabantu alaliswe esibhedlele. (2)
3.2.2 Ngqina ukuba luzobo mayana olusetyenzisiweyo ukuzoba
uMamTolo kwinkcaza enomgca ngaphantsi. (2)
3.2.3 Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili. (1)
3.2.4 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
kwezinto.
A UMaRhadebe uyasweleka.
B UGcinumzi uyasweleka kwingozi yebhasi.
C Amashishini kaThandabantu anikezelwa kuMonwabisi.
D UThandabantu ushiywa ngabasebenzi bakhe abaninzi. (2)
3.2.5 Cacisa ukuba lifumaneke njani icebo lokusindisa amashishini
kaThandabantu. (2)
3.2.6 Ngqina ngokwasencwadini ukuba abantu baseNtshiqo bamjikela
uThandabantu. (2)
3.2.7 Nika zibe MBINI izinto ezimbi ezenziwe nguNobuntu ngelixa efunda
eMtata Technical College. (2)
3.2.8 Cacisa ukuba ukungabikho kukaThandabantu phakathi kwekhaya
ixesha elininzi kuliqhubele phambili njani ibali. (2)
3.2.9 Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesenzo sosoomashishini
sokutyhola uThandabantu ngokuthwala. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ICANDELO B: IDRAMA
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:
• Ndiyekeni nguDM Jongilanga
• Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2.
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA G
(Emzini ka Loni kugqugula uRay, Thandiwe Loni noNomasoka Loni, unina
kaMawonga.)
...
THANDIWE: Ukuba ubesazi ebengasayi kulubeka olwakhe unyawo apha,
nakanye.
RAY: Ukhe wenza mda mni wena njengenkosikazi yakhe? 5
THANDIWE: Akukho nto ndingayenzanga. Kona ukumthethisa kumvusa
umnyele ange uthunakele. Nanko ke esiza.
(UMawonga uviwa ethetha yedwa.)
MAWONGA: (Yintoni kanye? Suka khwelel'endleleni, wafa nguMawonga–
hehe-he! Kutheni na? Uthini na? Hayibo! Andiyi apho). 10
(Angene)
MAWONGA: Yintoni kufe bani? Nazalisa indlu? (Cwaka)
NOMASOKA: O! Yini kodwa? Yintoni Mawonga mntwanam? (Elila)
MAWONGA: Yintoni kodwa mama? Su-u-kuzikhathaza ngam. Ndone bani?
Thandie khawutsho mfazi, ndone bani? 15
RAY: Akonanga mntu, tu, qha nje sivelana nawe.
MAWONGA: O! Le ntlanganiso ingam?
RAY: Ukuba yintlanganiso ngubani owasemzini apha Lawu?
MAWONGA: Kunjalo kungenjalo, niqhele ukuba lapha, ngeli xesha?
Nibizwe ngubani? 20
RAY: Mfondini! Akusekho kuncwela fosilarha ngoku, kuba nawe
usidlwengule. Khawumamele sithethe nawe. Umntu akazange
azibone konakala kwathini na, ubonwa ngabanye.
MAWONGA: Ndonakaliswe yintoni?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
NOMASOKA: Hayi mntwanam, siphulaphule nokuba akuzi kwenza nto 25
ngaloo nto.
RAY: Mfo kabawo, usapho Iwakho uluhlalise bunyembezana.
Ibiyinto enani na le uyithanda ngaphezu kosapho lwakho?
Akutshiwo ukuba sukutya ukutya okuthandayo, kodwa funda
ukuzilinda nokuzilanganisela. Waqala kakuhle, wagqibela 30
ngamabibi.
MAWONGA: Uyagalela mfo kabawo kodwa ke nomlambo ukusuka elisweni
uphala kuhle uphilisa ubuye elwagcwibeni utyekeza iingodo
namabibi. Ndiyekeni mna, ndiye-keni.
4.1.1 Nika ngengongoma ENYE ulwazi olufumaneka kwizibiyeli ezibhalwe
ngqindilili. (1)
4.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uMawonga akayazi into
olubizelwe yona usapho lwakhe nguThandiwe. (2)
4.1.3 Caphula amazwi kaNomasoka abonisa ukuba ukhathazekile. (2)
4.1.4 Xela ukuba kutheni uRay esithi uMawonga uluhlalise
bunyembezana usapho lwakhe. (2)
4.1.5 Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubakho kootitshala
kule drama? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.1.6 Khankanya isenzo esibi esenziwe nguNdila esikolweni, uze uchaze
ukuba silikhulise njani ibali.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo (1)
(b) Indlela esilikhulise ngayo ibali (2)
4.1.7 Yintoni le wayengayazi uMawonga ngokuthandana kwakhe
noZanele? (2)
4.1.8 Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uLiziwe Nzuzo ngumlinganiswa
onguvalithuba kule drama. (2)
4.1.9 Cacisa ukuba umxholwana wokungakwazi ukuzeyisa uphuhliswe
njani ngomlinganiswa onguMawonga kule drama. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
(Kuthe kusithi chapha ilanga sabe sesiboniwe isidumbu sikaMawonga kuba
abarhuqi ababanganakho ukufikelela emfuleni kukothuswa yimoto. Abizwa
amapolisa asithabatha isidumbu, sasiwa emapoliseni. Kuthe kwakungabikho
nxeba, saqhaqhwa kwafumaniseka ukuba umfi ubulewe yityhefu. Sibona
oontamnani abanumzane D Njobe nо-S Maqhinga kwaLoni.) 5
NJOBE: Nkosikazi masikucele okokuba usinyamezele. Size apha
ngophando lokusweleka komyeni wakho.
MAQHINGA: Siza kubuza nje imibuzo embalwa ngomfi lo.
THANDIWE: Kulungile. Ingaba kukho kukrokreleka na kule nto?
NJOBE: Hayi nkosikazi, siqhuba isiko loburhulumente. Umyeni wakho 10
ebeginya?
THANDIWE: Kakhulu.
NJOBE: Ziziphi iindawo ebethanda ukubutha kuzo? (Cwaka)
MAQHINGA: Sithetha indawo ebesela kuzo.
THANDIWE: Ubekholisa ukusela kwaThulethu, kodwa indawo ebehlala kuyo 15
kukwaFuneka.
NJOBE: UFuneka lo uyintoni kuye?
THANDIWE: Kulapho kuhlala uZanele owandihlutha umfi lo.
MAQHINGA: O! Mandithi nkosikazi ucinga ukuba ngumntu wakhe?
THANDIWE: Andicingi ndiyanixelela nakuba ke phofu ndiva ukuba ngoku ufe 20
selegxothwa apho oko waphelelwa ngumsebenzi.
NJOBE: Mh … Umfi lo umgqibele nini?
THANDIWE: Ngosuku olwandulela olu acholwe ngalo. Zange atye imini
yonke, wemka ngorhatya, seva isithonga kwakusa.
MAQHINGA: O! uhlala phi uFuneka noZanele? 25
THANDIWE: Apha kwa NU3.
NJOBE: Siyabulela nkosikazi. Sisagqibile okwangoku. (Baphuma
baphindela e-ofisini apho bafike sekukho uNomawele Ngaliphi.)
4.2.1 Xela ukuba kutheni uMnu. Njobe noMaqhinga beze endlwini kaLoni. (2)
4.2.2 Xela isiphumo sale ngxoxo iqhubeka kwesi sicatshulwa. (2)
4.2.3 Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili. (1)
4.2.4 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
kwezinto.
A UMawonga ubhaqa uLiziwe obethunywe utywala nguNdila.
B UMaziko undwendwela kwaNdila.
C UNdila ugwetywa intambo.
D UMawonga uyarhoxa emsebenzini. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
4.2.5 Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uMawonga ubulewe
yityhefu. (2)
4.2.6 Ngqina ngokwasencwadini ukuba uthando lukaMawonga noZanele
lwaluqhutywa yimali. (2)
4.2.7 Nika zibe MBINI izinto ezimbi ezenziwe nguFuneka kuMawonga
akuba ephelelwe ngumsebenzi. (2)
4.2.8 Cacisa ukuba ukundwendwela kukaMaziko kwaMadala kuliqhubele
phambili njani ibali. (2)
4.2.9 Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesenzo sikaNdila
sokuziphindezela kuMawonga? (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.
5.1 Funda esi sicatshulwa soncwadi singezantsi uze uphendule imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
KungoLwesine ezintsukwini. Kusegumbini leendwendwe
kwaThambolenyoka, kuhleli uNoyongo, Nomhase, Nozigoci, Nozici
noKuku.
...
BONKE: (Hahahahaha ... hahahahaha! ...).
NOYONGO: Uthi umfuna apha laa mntwana ngomso. Ndiqinisekile niyayazi 5
bafazi nonke into eza kulandela. Sonke sisuka pha.
KUKU: Kowu! Lilonyo-lonyo lelwabi lendoda eliya. Kodwa!
Useza kumhlabela u-elandincamisayo ngenye imini.
NOMHASE: Kowu! Uza kumxhaphaza umntwana womntu. Emyobe ngalaa
tyhefu yakhe. 10
NOYONGO: Yinyoka yantlandlolo leya ndiyakuxelela.
KUKU: Yona yodwa, ela bixibixi lenkunzi yexoxo.
NOMHASE: Kowu! Umthiye egazini wena Kukza.
KUKU: Yhu! Yandiphoxa gqitha laa nto leya. Kodwa! Usaza kundazi.
NOZICI: Hhe wethu mfazi, khaniyeke eliya xoxo wethu – wahamba njani 15
nomntu omtsha?
NOYONGO: Hayi kaloku nyoko, ibe yinyam' edada leyo kum. Ndiye ngqo apho
kufele khona ithole, kwadibana ukufa neyeza. Ndithetha nje
ngoku, iyangena sana eyam ikhomishini ngoLwesihlanu.
NOZICI: Hhe! Utsho nyoko? 20
NOYONGO: Kanjalo nje ukho ndikho. Uza kulala eRoom 8 laa mntwana
ngoLwesihlanu.
NOZICI: Kowu! Inene sakuhlamba ezantsi kwakho gqwirhakazindini.
NOYONGO: (Ehleka egqezula) Hahaha! Lona lodwa igqwirhakazi. Ndifuze
umha uMaMfene. Umfazi wayenebele elinye nempundu enye 25
kwedini ndiyakuxelela.
BONKE: (Baphele yintsini)
NOZICI: Kowu! Usile mfazindini.
5.1.1 Nika ngengongoma ENYE ulwazi olufumaneka kwizibiyeli ezibhalwe
ngqindilili. (1)
5.1.2 Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba ooNoyongo bayayazi into
ezakwenziwa nguThambolenyoka kulo mntwana bathetha ngaye. (2)
5.1.3 Caphula amazwi abonisa ukuba uKuku akamthandi
uThambolenyoka. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
5.1.4 Xela ukuba kutheni uNoyongo esithi kube yinyam' edada ukufumana
uDina. (2)
5.1.5 Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukubakho
kwabalinganiswa abasebenzisa iiselfowuni. Xhasa impendulo
yakho. (2)
5.1.6 Khankanya isenzo esibi esenziwe nguNoyongo xa wayegalelela
uDina isiselo uze uchaze ukuba silikhulise njani ibali.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isenzo (1)
(b) Indlela esilikhulise ngayo ibali (2)
5.1.7 Yintoni le wayengayazi uDina malunga nokunikwa kwakhe
iselfowuni nguNoyongo? (2)
5.1.8 Xhasa ngolwazi lwebali ukuba uMbotoloshi ngumlinganiswa
onguvalithuba kule drama. (2)
5.1.9 Cacisa ukuba umxholwana wokunyolukela imali uphuhliswe njani
ngomlinganiswa onguThambolenyoka kule drama. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
5.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA J
NOYONGO: Hayi kodwa ntombazana uyandibhidisa ngoku. Kaloku wayethe
akakufuni lo mfo apha. Uya kuthini ngoku ukuthi
mandikudibanise naye?
DINA: Heyi sisi Noyongo, andinandlela yimbi. Kufuneka ndidibene
naye nakanjani. Ndizele mfazi, ndinabantwana. 5
Ke, uThambolenyoka makabone ukuba wenza njani.
Baza kutya ntoni aba bantwana?
NOYONGO: Hayi bo, wathetha ngabantwana, wafumana amawele na kanti?
DINA: Ndafumana amawele, andafumana mawele, ayifuni mntu loo
nto. Ndinabantwana qha, futhi ngenxa yenu. Magqwirhandini. 10
NOYONGO: Hayi bo mfazi! Ungakhe ulinge kaloku undithuke mna.
Tyhini! Inkenkqe yakho wayikhuphela kum ngoku?
DINA: Mnxim! Andithi nguwe kanye menemenekazindini owawusenza
ngathi naku-naku undithanda apha, kanti lonke elo xesha
ungumnatha nje wokundibambisa, undibambisela ukundidlisa 15
ngalaa nyoka yakho. Elaa menemene legqwirha lafelwa kudala
bubuntu. Ngoku ndizele ndinabantwana ekufuneka bondliwe –
niyasuka nindishiya kwesinomhlwa.
NOYONGO: Tyhini Thixo wamaZulu! Usile moss mntanandini hhi!
Yini le! Uyindlavini yendladiya moss xa unje. Yhazi 20
ndandikuthanda.
DINA: Sowuqhelile! Ndithe nqa ukuthandwa lithole likanobiya kakade?
Khona ude uthi ndisile nje ndise xa unjani wena?
Khona xa ungubani?
NOYONGO: Tyhini Thixo usile mntanandini! Futhi uqaqadekile. Yaye 25
tshotsho ikufanele nale nto uyifumeneyo.
DINA: O-o! Utsho? Yeka ke xa kunjalo. Uza kundazi. (Watsho
ephakama emshiya apho ematshekile.)
5.2.1 Xela ukuba kutheni uDina efuna ukudibana noThambolenyoka. (2)
5.2.2 Xela isiphumo sale ngxoxo iqhubeka kwesi sicatshulwa. (2)
5.2.3 Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa ligama elibhalwe ngqindilili. (1)
5.2.4 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
kwezinto.
A UNoyongo udibana noDina okokuqala.
B UDina ubalekiselwa esibhedlele ngootitshala bakhe.
C UThambolenyoka uyagwetywa.
D UDina ugxothwa kwaThambolenyoka. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
5.2.5 Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba amapolisa akakwazi
ukumbamba uThambolenyoka. (2)
5.2.6 Ngqina ngokwasencwadini ukuba uThambolenyoka
wayengabakhathalelanga abasebenzi bakhe. (2)
5.2.7 Nika zibe MBINI izinto ezimbi ezazisenziwa nguDina ezazixhalabisa
abazali bakhe. (2)
5.2.8 Cacisa ukuba ukuqhathwa kukaNoyongo nguSajini Gxalaba
kuliqhubele phambili njani ibali. (2)
5.2.9 Xela ukuba ufunde ntoni kweli bali ngesenzo sikaDina sokuthemba
umntu omdala angamaziyo. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
• 'Ngumntu onjani lo?' nguLL Ngewu
• 'Umhlahlo ngamehlo' nguLL Ngewu
Phendula YONKE imibuzo esetwe kumabali amafutshane owafundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2.
6.1 'NGUMNTU ONJANI LO?ꞌ – LL Ngewu
Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA K
Ibhokisi ixhaswe zizitulo ezibini ebeziphambi kwetafile kamfundisi. Akugqiba la
madoda ukuyibeka ibhokisi kusondele abafazazana ebebephethe amakhukho
nezicamba ezandlalwe ngobunono kufutshane nomkhumbi. Abazili bahlaliswe
kula makhukho nezicamba. Kukhe kwathuleka umzuzwana ingathi akukho
mntu waziyo ukuba kufuneka kwenzeke ntoni. 5
Kuphakame ufafa lomfana weza ngqo kumfundisi, wafika wamnika iphetshana.
Ulijonge nje kancinci umfundisi eli phetshana, kwabonakala ngohlobo
alityhilizele phaya ngalo ukuba kumcimbi wokufunda umfundisi lo akazingci
nganto. Umile lo mfana ejonge ntsho kumfundisi, ngokungathi ulindele
impendulo yencwadi ebemgqithisele yona. Ude umfundisi wasebezela lo 10
mfana wathi kuye, 'Siza kuqala ngomthandazo. Kodwa lo mntu ndize
kumngcwaba ngumntu onjani?' Umfana akawuphendulanga lo mbuzo
kamfundisi, koko uye wajonga kude.
Umfundisi uyalele ukuba kuculwe iculo elithi: 'Yesu Langa lomphefumlo'.
Umthanjiswa uyenzele lula le rhamente kuba kumqolo ngamnye ubethi ngqe 15
ngaphambili awufunde okwesitshingitshane umqolo. Nakuba umfundisi
ebenzele lula abantu kubekho madoda athile axhathise kuhlobo lokucula ucula
ngoohawu hawu abaninzi. Ukhe wawuphosa umfundisi omnye umqolo
ecatshukiswe yinto angabanga nako ukuyinyamezela. Ukhombe eny' indoda
wakhwaza wathi, 'Thul'isankwane eso akukho sembholorhweni apha!' 20
Babekho abakhe bangena ngengoma kumcimbi wesankwana koko
banqandwa kukugigitheka kwentsini, kubonakala ukuba kuyahlekwa nokuba
kufiwe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
6.1.1 Xela isizathu sokuba abafazazana babeke amakhukho nezicamba
ecaleni komkhumbi ngokwesicatshulwa. (1)
6.1.2 Ngqina ngokwesicatshulwa ukuba umfundisi wayengamazi lo mntu
aze kumngcwaba. (2)
6.1.3 Caphula inkcaza ebonisa ukuba umfundisi ebekhawuleza awufunde
kwangaphambili umqolo. (2)
6.1.4 Xela ukuba kwakutheni umfundisi aze acaphuke xa kwakuculwa. (2)
6.1.5 Kutyhila ukuba liqhubeka kweliphi ixesha ibali ukufundwa
kwemiyalezo emngcwabeni? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.6 Khankanya isimo sikaManduleli esibi kwindlela ebehlelisene ngayo
nabantu esaphila, uze uchaze ukuba silikhulise njani ibali.
Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:
(a) Isimo sikaManduleli (1)
(b) Indlela esilikhulise ngayo ibali (2)
6.1.7 Yintoni le wayengayazi umfundisi ngesenzo samadoda
sokuxokozela ngasebuhlanti axakeke kukutya inyama? (2)
6.1.8 Xhasa ngolwazi lwebali ukuba umfundisi wenkonzo kaManduleli
ungumlinganiswa ongummeli-ntlobo kweli bali. (2)
6.1.9 Chaza ukuba umxholwana wokungasebenzisani nabantu ekuhlaleni
uphuhliswe njani ngomlinganiswa onguManduleli kweli bali. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
6.2 'UMHLAHLO NGAMEHLO' – LL Ngewu
Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA L
Akuphelanga neenyanga ezintathu uZolani lichithiwe ityala ebetyatyekwa lona
waphinda wavela enkundleni kwangesi sityholo sinye. Namhla ebengenammeli
wokumkhusela koko ezizele nje ngesibindi ukuqina okanye ngentloko
ukuthamba. Ukhe wakhanyela wakhwela emthini uMthi lo koko oko kukhanyela
akuhambanga ndima inde. Namhlanje bekungekho nokufunisela ukuba 5
isigwebo sikaNompoxeko sasifanelekile. Bezikho zonke izinto ezibambekayo
kwisidlwengu. Umsebenzi womtshutshisi ubelula kakhulu ngale mini.
Ummangali ibinguNonkanyezi intwazana eyayigqwashule yaphuma enkundleni
ngokugxothwa lipolisa kuba ibonakele iselula mhla kwakuxoxwa ityala
likaNompoxeko. lyixelele le ntwazana inkundla ukuba uZolani wayazisa ukuba 10
nokuba ingaya kweyiphi na inkundla akayi kubhungca emacebetshwini kuba
yena enobungcali bokubhutya umntu ngobubende inyama engayidlanga. Le
ntwazana iyixelele inkundla ukuba ummangalelwa lo njengamfana wakwaMthi
uzingce ngokuba yena unomthi kanomyayi yaye kudala ekweli khondo.
UNonkanyezi lo ubeyiphale kanobom le nkewu ngezo nzipho zakhe, 15
zimfutshane zinjalo. Uhlangulwe kumalinge eli tshijolo kukusitsho
esofelweyo, esisitshotho enjalo. Eli ityala belichotshelwe ndedeba yimbi,
ebekubonakala ukuba ayikatofeki zizihelegu ezenziwa ngabantu.
6.2.1 Xela ukuba kutheni uZolani ezokuvela enkundleni
ngokwakwisicatshulwa. (2)
6.2.2 Ngqina ukuba luzobo ngqo olusetyenzisiweyo ukuzoba
uNonkanyezi kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
6.2.3 Nika umfanekiso-ngqondweni ovezwa yinkcaza ebhalwe ngqindilili. (1)
6.2.4 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga eziBINI ezikwinqanaba lokujiya
kwezinto.
A UNompoxeko ujijisana noZolani xa ebuya kwitheko lonoobuhle.
B UNompoxeko uvela enkundleni yamatyala.
C UZolani ugwetywa ubomi bakhe bonke entolongweni.
D UNonkanyezi ugxothwa enkundleni yamatyala. (2)
6.2.5 Cacisa ukuba luvela njani ulwazi lokuba uNompoxeko noZolani
babefunda kunye. (2)
6.2.6 Ngqina ngokwasencwadini ukuba uZolani wayengaqali
ukudlwengula ngoNompoxeko noNonkanyezi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 26 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
6.2.7 Nika zibe MBINI izinto ezavelayo enkundleni ezazithunyelwe
nguNompoxeko kuZolani. (2)
6.2.8 Cacisa ukuba ukungamelwa ligqwetha kukaZolani enkundleni
kwisityholo sokudlwengula kwakhe uNonkanyezi kuliqhubele
phambili njani ibali. (2)
6.2.9 Xela ukuba sifunde ntoni kweli bali ngemeko kaNompoxeko
yokungabi nabungqina bubambekayo kwityala atyhola ngalo
uZolani. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 27 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ICANDELO D: ISIHOBE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kule mihobe ilandelayo:
• 'Nangamso nyana we-Afrika' nguS Potelwa
• 'Ubudala' nguS Maputi
Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule mihobe uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko
kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2.
7.1 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
NANGAMSO NYANA WE-AFRIKA – S Potelwa
1 Halala! Sikothul' el' umnqwazi, tshawendini!
2 Uliqhawe lethu, uliqhawe lesizwe kwedini!
3 Xa besilahl' izandla, sisith' ucimil' umlilw' ethemba;
4 Wena ubhaqe ntlantsana, wakhwezela waphemba;
5 De kwavel' idangaty' elikhanyis' isizw' esiMnyama;
6 Lafudumez' iintliziyo ngethemba baded' ubumnyama;
7 Siyabulela kuwe nyana weAfrika sithi, nangamso!
8 Sithi tshotsh' ubekho, namhlanje nathi singabantw' ebantwini;
9 Sithi tshotsh' ubekho, namhlanje nathi ngoku sikhulil' ebantwini;
10 Nangamso ke, mzukulwana kaMandela ngokuzenz' idini lesizwe;
11 Namhlanj' iAfrik' iyakukhahlela Diba ngokubonis' ubuthandazwe;
12 Siyazidla, siyazingca ngawe ntondini, sizingomb' izifuba;
13 Siyanyalasa sakh' amaxhaka kuba usivulel' amathuba.
14 Siyabulela kuwe nyana weAfrika sithi, nangamso!
15 Namhlanje nolwethu' ulwim' eburhulumenteni luseluhlwini;
16 Phakathi kwazw' iilwimi ezihlonitshiweyo naseluntwini;
17 Namhlanje nesiXhosa sethu naso siyinteth' eseburhulumenteni;
18 Ngoku nathi sonqasha kamnandi ngokusesikweni;
19 Sinqunqutha ngaso nakwezaseburhulumenteni.
20 Tyhini! Akukho zithintelo ngoku sisenkululekweni;
21 Soliphuhlisa siluhlumise de nalo luhlonipheke;
22 Siyabulela kuwe nyana weAfrika sithi, nangamso!
23 Umlisela nomthinjana wezwe lethu uvuselelekile;
24 Ithemba lengomso eliqaqambileyo lihlaziyekile;
25 Xa likho ihlumelo nay' iAfrika yogqama iqaqambe;
26 Ngumhlanjan' osakhasayo kakad' olithemba lengomso;
27 Ngumgqekwan' osantshulayo kakad' olikhwezi lomso.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 28 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
7.1.1 Nika inkcaza kumqolo wokuqala ebonisa ukuncoma. (1)
7.1.2 Chaza isakhiwo sangaphandle salo mqolo wesi-6 ulandelayo.
'Lafudumez' iintliziyo ngethemba baded' ubumnyama' (1)
7.1.3 Xela uhlobo lophindaphindo olukrwelelwe umgca kumqolo wesi-8
nowe-9. (1)
7.1.4 Ingaba kuyinyani okuthethwa kumqolo we-15? Xhasa impendulo
yakho. (2)
7.1.5 Caphula umqolo oyimpinda kulo mbongo. (2)
7.1.6 Xela isafobe esibhalwe ngqindilili kumqolo we-20. (1)
7.1.7 Ludidi luni lombongo olu? (1)
7.1.8 Nika isithethantonye seli gama 'siluhlumise' elisetyenziswe kumqolo
wama-21. (1)
7.1.9 Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
Xa kuthethwa ngomlisela nomthinjana kuthethwa ngolutsha.
(olungamakhwenkwe namantombazana/olungamatsha-ntliziyo) (1)
7.1.10 Nika ingongoma ephambili yesitanza sesi-4. (2)
7.1.11 Xela umfanekiso-ntelekelelo ovela kulo mqolo ungezantsi.
Ngumgqekwan' osantshulayo kakad' olikhwezi lomso. (2)
7.1.12 Xela ukuba unjani umoya otyalwa yimbongi kulo mbongo. Xhasa
impendulo yakho. (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 29 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
7.2 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.
UBUDALA – S Maputi
1 Yingqokelela yeminyaka
2 Obungabuniyo ubunkcuba-buchopho buyakayaka,
3 Iintlungu, amaqhwa, neenyakanyaka,
4 Amava, indyebo nemixhaka,
5 Awe obhetyebhetye ngobuthathaka,
6 Kobu bom athi ukubetheka,
7 Imibimbi ingasafihleki ithe qhaka,
8 Lutshaze unwele ludlakadlaka,
9 Chu njengelanga esibhakabhakeni,
10 Iindlela zonke zikhombe engcwabeni,
11 Entshulile amava ekhonjwa empandleni,
12 Bekhweba behewula enyangweni,
13 Isizukulwana siza kushiywa enyanyeni,
14 Ngexesha elililo ubudala busedlakeni.
7.2.1 Xela zibe MBINI izinto eziveza iingxaki zobudala ezikumqolo
wesi-3. (2)
7.2.2 Ngcinga ni eveliswa kukusetyenziswa kwezithethantonye kulo
mqolo ulandelayo?
Awe obhetyebhetye ngobuthathaka. (2)
7.2.3 Xela isixhobo sesandi esibhalwe ngqindilili kwi-Okhtheyivu yalo
mbongo. (1)
7.2.4 Nika intsingiselo yegama, 'Chu …' elikrwelelwe umgca ngaphantsi
kulo mqolo ulandelayo ngokomxholo walo mbongo.
Chu njengelanga esibhakabhakeni. (2)
7.2.5 Ngqina ngeengongoma eziMBINI ukuba lo ngumbongo oyisonethi. (2)
7.2.6 Msebenzi mni owenziwe ziikoma kulo mbongo? (2)
7.2.7 Xela ukuba injani ithoni yalo mbongo kumqolo we-12 ukuya
kowe-14. Xhasa impendulo yakho. (2)
7.2.8 Nika umyalezo odluliswa yimbongi kulo mbongo. (2)
7.2.9 Ingaba uyavumelana nendlela imbongi ebubona ngayo ubudala kulo
mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November 2020 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum