Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202216 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2022, 16 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2022

Document textSearch extracted text and jump to a page.
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) NOVEMBA 2022 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 2 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:  Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.  Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni.  Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.  Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.  Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.  Ukubunjwa kwezivakalisi.  Ukubhalwa kwemihlathi.  Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.  Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.  Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 3 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-14 ukuya kwele-15 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-16 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA:  Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.  Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.  Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. QAPHELA:  Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.  Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 4 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: IZINCOKO Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini, esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo. IIMPAWU ZESINCOKO Isincoko esibalisayo: - Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. - Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. - Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo. - Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. - Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace kwazo ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. - Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. - Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa. - Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: - Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku. - Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo. - Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. - Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. - Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. - Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Isincoko esicamngcayo: - Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. - Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. - Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. - Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) - Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 5 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha Isincoko esixoxayo: - Umviwa uthatha icala ngomba othile. - Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. - Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. - Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. - Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. - Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Kwisincoko esivelela amacala omabini: - Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. - Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. - Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. - Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala. - Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. - Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. - Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. UMBUZO 1 1.1 Obabulapho ubumnandi … kanti liphupha. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali elingephupha elinobumnandi obubalaseleyo elibandakanya umviwa. - Angabhala ngephupha elingento ayiphumeleleyo emvisa kamnandi. - Ingaliphupha ebelingombhiyozo. - Ingaliphupha elineziganeko zeentsuku ezininzi. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 6 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.2 Mhle ngaphakathi nangaphandle lo mntu. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngobuhle ngezenzo ezihambelana nobuhle benkangeleko. - Angabhala ngobubele obungazenzisiyo, ngezinwe kunye nobuhle benkangeleko. - Angabhala ngothando olungazenzisiyo nobuhle benkangeleko. - Angabhala ngobuntu obuhambelana nobuhle benkangeleko. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.3 Ubuhlobo benene bufuna kuqale wena ubengumhlobo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngeempawu ezilindelekileyo zobuhlobo benene. - Angabhala ngezenzo zokunceda umhlobo kanti uza kufumana umhlobo wenene. - Angabhala ngokuba awukwazi ukunikezela into ongenayo. - Angabhala ngobuhlobo obuveza isandla esihlamba esinye. - Angabhala ngokwenza komnye into ofuna ukuba yenziwe kuwe. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 7 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.4 Alitshoni lingaphumi. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko yokulahlekelwa lithemba kodwa kugqibele ngempumelelo. - Angabhala ngobubi obebuyincindi yekhala baze bajika bayincindi yobusi. - Kungangemeko eqale kakubi kodwa iphele sele intle. - Angabhala ngokuba akukho ngxaki ingenasisombululo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.5 Ixesha ngumaph'esehlutha. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngokuba ixesha liyakunika amathuba likwawoxutha. - Angabhala ngokusebenzisa ixesha ngokulungileyo nokulimosha. - Angabhala ngemingeni ogaxeleka kuyo ekhokelela ukuba ungazuzi nto. - Uluvo/iingcebiso ngokuphucula ukusebenzisa ixesha. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 8 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.6 Umlilo uyinzuzo okanye uyilahleko. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngoncedo lomlilo/ukubaluleka kwawo. - Angabhala ngeengxaki eziza nomlilo nezisombululo. - Angabhala ngenzuzo/ ilahleko ngokweendidi zemililo nemisebenzi yazo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko yolonwabo/umbhiyozo. - Angabhala ngomhla wokuzalwa/umtshato/impumelelo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 9 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngokuthelekisa/ukuthelekiswa komntu ofika esikhundleni nomntu obenempumelelo kwisikhundla eso. - Angabhala ngamava omntu ongene endaweni yomntu obesenza kakuhle. - Angahlomla ngeempawu ezibalaseleyo zomntu obekwisikhundla ekungene kuso omnye. - Ungangomntu ongena esikhundleni esingaphezu kwamandla akhe. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 10 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude beempendulo mabube li-100120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 ILETA ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Iidilesi zimbini zibhalwa kwicala lasekhohlo zombini, eyombhali weleta ilandelwe yeyomhleli. - Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo. (azisetyenziswa izifinyezI). - Kulandela umcimbi. - Isibuliso – akunyanzelekanga ukuba umbize ngegama umhleli kwamkelekile ukusebenzisa uMhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi. - Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. - Ileta imalunga neendlela ezinembuyekezo olunokuchitha ngazo isithukuthezi ulutsha. - Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala. - Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo. - Umhlathi wokugqibela unamazwi okuqukumbela neengcebiso kwiingxaki. - Isiphelo sibeseseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba- magama ombhali. - Kubhalwe indawo nomhla. - Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela:[10] - Ithoni nerejista isesikweni. - Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke. - Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lube semxholweni. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 11 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.2 I-IMEYILE Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Kunyanzelekile ivele idilesi yombhalelwa ibe neempawu zejelo alisebenzisayo. - Kolandelayo umgca kukho imigcana/imiqolwana equlethe isizathu sokubhalwa kwe-imeyile/umongo wayo ngokufutshane. - Inesibuliso esidiza ukuba kubhalelwa umhlobo. - Umxholo ungokukhuthaza umhlobo ukuba andwendwele iziko elipapashe umbhalo othi, 'Ndikhetha ukumamela ibali lakho kunokuya emngcwabeni wakho.' - Makusetyenziswe isimbo neefonti ezifundeka lula. - Mayingabhalwa ngoonobumba abakhulu bodwa, iifonti mazingaxutywa, makusetyenziswe uhlobo olunye. - Mayibhalwe ngemibala engaphandliyo okanye engacimelanga kodwa eyenza kubelula ukufunda. - Isiphelo masibonise ubuhlobo – Umhlobo wakho negama. - Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Kusetyenziswe irejista engekho sesikweni nolwimi olungandilisekanga. [25] 2.3 IRIVYU Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Mayibe ngenkqubo yolutsha umviwa ebeyimamele kunomathotholo. - Mayiveze iimpawu zayo eziphambili. - Mayivakalise izimvo neemvakalelo zomviwa ngenkqubo yolutsha leyo. - Mayithelekiswe nezinye iinkqubo zolutsha. - Mayiveze okuyinyani ingabaxi, okubi nokuhle ngendlela ehloniphayo nenika isidima. - Mayitsale umdla woyifundayo. - Mayiquke ulwazi ekungenakubalula ukulufumana kweminye imithombo ngale nkqubo. - Mayibhalwe ngokucacileyo, ingqale ukuze inike isigxeko ncomo ngenkqubo ebeyimamele. - Mayiveze ukunyaniseka, ukuyazi kakhulu le nto kuthethwa ngayo kule nkqubo. - Mayibalule ukuba ngoobani abantu abafanele ukumamela le nkqubo nezizathu zoko. - Uvumelekile umbhali ukuba acaphule nalapha kumxholo wenkqubo eyona nto inokwenza umtsalane kubantu. - Kwisiphelo makuvele umyalezo/imfundiso enikwa ngumbhali ngale nkqubo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 12 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Makusetyenziswe ulwimi nethoni ngokwerivyu le ibhaliweyo. - Kubhalwe ngezivakalisi ezipheleleyo. - Makusetyenziswe isigama sokuchaza esizoba imeko/oko kuthethwa ngako kucace. - Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni. - Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko (enjengobugcisa) izindululo, izalathisi nezihlomelelo. [25] 2.4 INTETHO Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Mayibe nesihloko aza kuthetha phantsi kwaso. - Mayahlulwe ibenentshayelelo, isiqu nesiphelo. - Intshayelelo mayithengise iingcamango (iimbono zabafundi ngomba wemithetho elawula imbonakalo yeenwele esikolweni sakhe) kwabaza kuyiphulaphula. - Mayitsale umdla wabaphulaphuli (Umviwa angenza ibalana/umzekeliso/umzekelo ozalana nentetho le aza kuyenza). - Mayikhankanye iingongoma aza kucangcatha kuzo. (Mazibe zezisukela kwisihloko sentetho/kwingcamango ephambili yentetho). - Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (unokuthetha ngamava/ngemeko/ngesimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo baphulaphuleyo). - Isiqu sentetho siquka iingongoma eziphambili zomyalezo ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo. - Mayigxininise ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo phambi kokuba igqithele kwelandelayo aza kuthetha ngayo umviwa. - Kunokusetyenziswa amabalana ahlekisayo amafutshane/iintetho ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu benomdla. - Isiphelo masishwankathele iingongoma eziphambili ezibubethelela ukuze abaphulaphuli bahlale bezikhumbula. - Mayibe nophawu olubonisa ukuba iyaphela, ifikelele esiphelweni. Umzekelo amagama anjengo-'elokugqiba'/'ndivala ngelithi …' Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] - Irejista indilisekile kuba yenzelwa abantu abangasondelanga kulo uyinikezelayo ngoko ke nesigama sibonisa undilliseko. - Kwakhona, irejista, ithoni nesigama sihambelana nendawo intetho eyenziwa kuyo kunye nodidi lwabantu eyenzelwa bona/abaphulaphuleyo. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 13 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.5 I-AJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Kwi-Ajenda makuvele igama lekomiti yabahlali, umhla wentlanganiso, indawo, amaxesha neengongoma ze-ajenda. - Imizuzu mayibhalwe ilandele iingongoma ze-ajenda. - Imibandela ekuza kuxoxwa ngayo mayinonjolwe - Makudweliswe amagama abantu abakhoyo kwintlanganiso namagama abantu abangxengxezileyo. - Makuvele kuphela izigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso ngokwesihloko. - Kuvumelekile ukuba kusetyenziswe amagama athi, 'Kugqitywe ekubeni ...' - Makusetyenziswe izenzi ezikwixesha elidlulileyo. - Makubhalwe isaziso sentlanganiso eza kulandela. - Makuvele ixesha ephume ngalo intlanganiso. - Makubhalwe umqulunqi wemizuzu ongunobhala wekomiti yabahlali. - Umhla ekuqulunqwe ngayo le mizuzu mayibhalwe. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Ulwimi olundilisekileyo. - Amagama afana no'kugqitywe'. - Kusetyenziswa ixesha elidlulileyo. [25] 2.6 INGXOXO YABABINI Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli (izalathisi zeqonga) umzekelo: indawo, ixesha izithethi nomba ekuxoxwa ngawo. Abathabathi-nxaxheba bayabulisana kodwa bangabheki phambili kakhulu ngomba wempilo. - Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo. - Isithethi masibhalwe ngasekhohlo ephepheni, ze silandelwe yikholon [:] - Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi. - Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli ( ). Umzekelo ingcaciso ebonisa intshukumo, iimvakalelo neemeko abakuzo aba bathethayo (umzekelo: ehleka). - Mayingafikeleli esiphelweni ingakhange ifezekise injongo yengxoxo ngeembono zokuyekwa kwabantu bazixhome izinto ezingobomi babo kumaqonga onxibelelwano nokungazixhomi. - Kwisiphelo ingxoxo mayisongwe ngokuba ifikelele esiphelweni. - Mazivalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela kuba ngabantu abaqheleneyo nabasondeleleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10] - Ithoni nerejista esesikweni ukuya kwengekho sikweni. - Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/eladlulayo xa [25] kubhekiswa kwisiganeko esithile. AMANQAKU ECANDELO B: 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 14 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela. Inqwanqwa (Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa Lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo. nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye lwezimvo eliphakamileyo -Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe. ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga Ukuqonda injongo, enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani. abantu ekujoliswe (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango. kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo, isiqu sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. ukuqukumbela/nesiphelo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 30 AMANQAKU -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge Inqwanqwa elingezantsi kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko. kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Ayihambelani kwaphela ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Ayingqamananga -Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye inobubhutyu- -Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina bhutyu. ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso zinothungelwano nothungelwano nothungelwano. (zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 15 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo. NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama Inqwanqwa eliphakamileyo isimbo sokubhala kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu nesigama sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa sentlalo. nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela -Ukusetyenziswa sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. kwesigama Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kunqongophele ukusetyenziswa -Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenzisiwe magama ngokubaxekileyo de kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelekanga. ungakwazi ukuqonda Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. -Isigama okubhaliweyo. zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle sinqongophele nopelo. kakhulu. kakhulu. nopelo. -Sixongxwe ngobugcisa obukhulu. 15 AMANQAKU 13 10 7 4 -Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi Inqwanqwa zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga. ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye akukho ukohluka – elingezantsi -Phantse kungabikho ichanekile. naphaya. nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni hlukana kwezivakalisi. nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama -Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo sinqongophele zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku lwesincoko, ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni awakho. ukuphuhliswa -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyu-bhutyu. nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume kwezivakalisi. kuyahambelana, sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. 5 AMANQAKU kwahluka-hlukene. iziphene. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 16 DBE/Novemba 2022 NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi -Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi. -Ulungelelwaniso nezivuthiweyo. -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile -Ulwazi olunzulu ngeempawu -Ukuthungelana komxholo Ngokupheleleyo. okungephi okusemxholweni kwaye akakho mxholweni lwezimvo. zohlobo lomhlathi obhaliweyo. nezimvo, kucaciswe -Kukho ukuphambuka kodwa kukho ukuphambuka kwaphela. nokucwangcisa -Ubhalo lusemxholweni kakuhle okungephi emxholweni. kubhalo. -Ayithungelani kumxholo -Injongo, abantu ncakasana. kakhulu kwaye -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo. ekujoliswe kubo, -Ukuthungelana komxholo neenkcukacha uyathungelana uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu iimpawu/imigaqo nezimvo. zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa nesimo sentlalo. -Icaciswe nzulu kwaye zonke -Ifomathi efanelekileyo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko. iinkcukacha ziyasixhasa eneziphene ezingephi. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga isihloko. -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko -Ifomathi yamkelekile kwaye ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi. ichanekile. kodwa kukho iziphene ngokungacacanga. ezingephi. -Imigaqo engundoqo yefomathi yetekisi 15 AMANQAKU ityeshelwe. ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo, sokubhala, injongo/ abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo kwinjongo, abantu ekujoliswe kubo imeko, abantu nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo kunye nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene nesimo sentlalo. -Izele ziziphene yaye ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. -Ukusetyenziswa kolwimi iyabhidisa. sentlalo. lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama ngokungachanekanga -Isigama asihambelani Ukusetyenziswa -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. kubangela iziphene nenjongo. kolwimi nemigaqo yalo. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene ezibaxekileyo. -Intsingiselo Uchongo magama. kakuhle. aziyichaphazeli -Intsingiselo ilahlekile. ichaphazeleke Iimpawu zokubhala -Ubukhulu becala akukho intsingiselo. ngokukodwa. nopelo. ziphene. 10 AMANQAKU Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all