NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
NOVEMBA 2022
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2022 papers 





View all



_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2022, 16 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isixhosa. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 16
- File size
- 448.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 16
This exam
NSC November Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paper
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 2 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe
kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:
Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni.
Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
Ukubunjwa kwezivakalisi.
Ukubhalwa kwemihlathi.
Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo:
Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo
kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole
ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.
Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe
makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 3 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-14 ukuya
kwele-15 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-16 lesi
sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa.
Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
QAPHELA:
Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono
okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 4 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: IZINCOKO
Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na
udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini,
esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo.
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo:
- Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
- Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
- Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
- Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
- Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace kwazo
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
- Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
- Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
- Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
- Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
- Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
- Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
- Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
- Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
- Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
- Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
- Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
- Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
- Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
- Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 5 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Isincoko esixoxayo:
- Umviwa uthatha icala ngomba othile.
- Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
- Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
- Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
ukucaphula kumava anawo ayinyani.
- Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
- Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Kwisincoko esivelela amacala omabini:
- Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
- Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
- Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
- Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
- Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
- Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
- Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
UMBUZO 1
1.1 Obabulapho ubumnandi … kanti liphupha.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali elingephupha elinobumnandi obubalaseleyo elibandakanya
umviwa.
- Angabhala ngephupha elingento ayiphumeleleyo emvisa kamnandi.
- Ingaliphupha ebelingombhiyozo.
- Ingaliphupha elineziganeko zeentsuku ezininzi.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 6 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.2 Mhle ngaphakathi nangaphandle lo mntu.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngobuhle ngezenzo ezihambelana nobuhle benkangeleko.
- Angabhala ngobubele obungazenzisiyo, ngezinwe kunye nobuhle
benkangeleko.
- Angabhala ngothando olungazenzisiyo nobuhle benkangeleko.
- Angabhala ngobuntu obuhambelana nobuhle benkangeleko.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.3 Ubuhlobo benene bufuna kuqale wena ubengumhlobo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngeempawu ezilindelekileyo zobuhlobo benene.
- Angabhala ngezenzo zokunceda umhlobo kanti uza kufumana umhlobo
wenene.
- Angabhala ngokuba awukwazi ukunikezela into ongenayo.
- Angabhala ngobuhlobo obuveza isandla esihlamba esinye.
- Angabhala ngokwenza komnye into ofuna ukuba yenziwe kuwe.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 7 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.4 Alitshoni lingaphumi.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko
yokulahlekelwa lithemba kodwa kugqibele ngempumelelo.
- Angabhala ngobubi obebuyincindi yekhala baze bajika bayincindi yobusi.
- Kungangemeko eqale kakubi kodwa iphele sele intle.
- Angabhala ngokuba akukho ngxaki ingenasisombululo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.5 Ixesha ngumaph'esehlutha.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngokuba ixesha liyakunika amathuba likwawoxutha.
- Angabhala ngokusebenzisa ixesha ngokulungileyo nokulimosha.
- Angabhala ngemingeni ogaxeleka kuyo ekhokelela ukuba ungazuzi nto.
- Uluvo/iingcebiso ngokuphucula ukusebenzisa ixesha.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 8 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.6 Umlilo uyinzuzo okanye uyilahleko.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngoncedo lomlilo/ukubaluleka kwawo.
- Angabhala ngeengxaki eziza nomlilo nezisombululo.
- Angabhala ngenzuzo/ ilahleko ngokweendidi zemililo nemisebenzi yazo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko yolonwabo/umbhiyozo.
- Angabhala ngomhla wokuzalwa/umtshato/impumelelo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 9 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngokuthelekisa/ukuthelekiswa komntu ofika esikhundleni
nomntu obenempumelelo kwisikhundla eso.
- Angabhala ngamava omntu ongene endaweni yomntu obesenza kakuhle.
- Angahlomla ngeempawu ezibalaseleyo zomntu obekwisikhundla ekungene
kuso omnye.
- Ungangomntu ongena esikhundleni esingaphezu kwamandla akhe.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 10 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude
beempendulo mabube li-100120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo
sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.
2.1 ILETA ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Iidilesi zimbini zibhalwa kwicala lasekhohlo zombini, eyombhali weleta
ilandelwe yeyomhleli.
- Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
(azisetyenziswa izifinyezI).
- Kulandela umcimbi.
- Isibuliso – akunyanzelekanga ukuba umbize ngegama umhleli
kwamkelekile ukusebenzisa uMhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi.
- Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
- Ileta imalunga neendlela ezinembuyekezo olunokuchitha ngazo
isithukuthezi ulutsha.
- Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala.
- Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo.
- Umhlathi wokugqibela unamazwi okuqukumbela neengcebiso kwiingxaki.
- Isiphelo sibeseseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-
magama ombhali.
- Kubhalwe indawo nomhla.
- Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela:[10]
- Ithoni nerejista isesikweni.
- Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke.
- Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lube semxholweni. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 11 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.2 I-IMEYILE
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Kunyanzelekile ivele idilesi yombhalelwa ibe neempawu zejelo
alisebenzisayo.
- Kolandelayo umgca kukho imigcana/imiqolwana equlethe isizathu
sokubhalwa kwe-imeyile/umongo wayo ngokufutshane.
- Inesibuliso esidiza ukuba kubhalelwa umhlobo.
- Umxholo ungokukhuthaza umhlobo ukuba andwendwele iziko elipapashe
umbhalo othi, 'Ndikhetha ukumamela ibali lakho kunokuya emngcwabeni
wakho.'
- Makusetyenziswe isimbo neefonti ezifundeka lula.
- Mayingabhalwa ngoonobumba abakhulu bodwa, iifonti mazingaxutywa,
makusetyenziswe uhlobo olunye.
- Mayibhalwe ngemibala engaphandliyo okanye engacimelanga kodwa
eyenza kubelula ukufunda.
- Isiphelo masibonise ubuhlobo – Umhlobo wakho negama.
- Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Kusetyenziswe irejista engekho sesikweni nolwimi olungandilisekanga. [25]
2.3 IRIVYU
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Mayibe ngenkqubo yolutsha umviwa ebeyimamele kunomathotholo.
- Mayiveze iimpawu zayo eziphambili.
- Mayivakalise izimvo neemvakalelo zomviwa ngenkqubo yolutsha leyo.
- Mayithelekiswe nezinye iinkqubo zolutsha.
- Mayiveze okuyinyani ingabaxi, okubi nokuhle ngendlela ehloniphayo
nenika isidima.
- Mayitsale umdla woyifundayo.
- Mayiquke ulwazi ekungenakubalula ukulufumana kweminye imithombo
ngale nkqubo.
- Mayibhalwe ngokucacileyo, ingqale ukuze inike isigxeko ncomo
ngenkqubo ebeyimamele.
- Mayiveze ukunyaniseka, ukuyazi kakhulu le nto kuthethwa ngayo kule
nkqubo.
- Mayibalule ukuba ngoobani abantu abafanele ukumamela le nkqubo
nezizathu zoko.
- Uvumelekile umbhali ukuba acaphule nalapha kumxholo wenkqubo eyona
nto inokwenza umtsalane kubantu.
- Kwisiphelo makuvele umyalezo/imfundiso enikwa ngumbhali ngale
nkqubo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 12 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Makusetyenziswe ulwimi nethoni ngokwerivyu le ibhaliweyo.
- Kubhalwe ngezivakalisi ezipheleleyo.
- Makusetyenziswe isigama sokuchaza esizoba imeko/oko kuthethwa
ngako kucace.
- Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni.
- Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko
(enjengobugcisa) izindululo, izalathisi nezihlomelelo. [25]
2.4 INTETHO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Mayibe nesihloko aza kuthetha phantsi kwaso.
- Mayahlulwe ibenentshayelelo, isiqu nesiphelo.
- Intshayelelo mayithengise iingcamango (iimbono zabafundi ngomba
wemithetho elawula imbonakalo yeenwele esikolweni sakhe) kwabaza
kuyiphulaphula.
- Mayitsale umdla wabaphulaphuli (Umviwa angenza
ibalana/umzekeliso/umzekelo ozalana nentetho le aza kuyenza).
- Mayikhankanye iingongoma aza kucangcatha kuzo. (Mazibe zezisukela
kwisihloko sentetho/kwingcamango ephambili yentetho).
- Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (unokuthetha
ngamava/ngemeko/ngesimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo
baphulaphuleyo).
- Isiqu sentetho siquka iingongoma eziphambili zomyalezo
ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo.
- Mayigxininise ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo phambi
kokuba igqithele kwelandelayo aza kuthetha ngayo umviwa.
- Kunokusetyenziswa amabalana ahlekisayo amafutshane/iintetho
ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu
benomdla.
- Isiphelo masishwankathele iingongoma eziphambili ezibubethelela ukuze
abaphulaphuli bahlale bezikhumbula.
- Mayibe nophawu olubonisa ukuba iyaphela, ifikelele esiphelweni.
Umzekelo amagama anjengo-'elokugqiba'/'ndivala ngelithi …'
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
- Irejista indilisekile kuba yenzelwa abantu abangasondelanga kulo
uyinikezelayo ngoko ke nesigama sibonisa undilliseko.
- Kwakhona, irejista, ithoni nesigama sihambelana nendawo intetho
eyenziwa kuyo kunye nodidi lwabantu eyenzelwa bona/abaphulaphuleyo. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 13 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.5 I-AJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Kwi-Ajenda makuvele igama lekomiti yabahlali, umhla wentlanganiso,
indawo, amaxesha neengongoma ze-ajenda.
- Imizuzu mayibhalwe ilandele iingongoma ze-ajenda.
- Imibandela ekuza kuxoxwa ngayo mayinonjolwe
- Makudweliswe amagama abantu abakhoyo kwintlanganiso namagama
abantu abangxengxezileyo.
- Makuvele kuphela izigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso ngokwesihloko.
- Kuvumelekile ukuba kusetyenziswe amagama athi, 'Kugqitywe ekubeni ...'
- Makusetyenziswe izenzi ezikwixesha elidlulileyo.
- Makubhalwe isaziso sentlanganiso eza kulandela.
- Makuvele ixesha ephume ngalo intlanganiso.
- Makubhalwe umqulunqi wemizuzu ongunobhala wekomiti yabahlali.
- Umhla ekuqulunqwe ngayo le mizuzu mayibhalwe.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Ulwimi olundilisekileyo.
- Amagama afana no'kugqitywe'.
- Kusetyenziswa ixesha elidlulileyo. [25]
2.6 INGXOXO YABABINI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli (izalathisi zeqonga) umzekelo: indawo,
ixesha izithethi nomba ekuxoxwa ngawo. Abathabathi-nxaxheba
bayabulisana kodwa bangabheki phambili kakhulu ngomba wempilo.
- Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle kweempawu
zocaphulo.
- Isithethi masibhalwe ngasekhohlo ephepheni, ze silandelwe yikholon [:]
- Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi.
- Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli ( ). Umzekelo ingcaciso ebonisa
intshukumo, iimvakalelo neemeko abakuzo aba bathethayo (umzekelo:
ehleka).
- Mayingafikeleli esiphelweni ingakhange ifezekise injongo yengxoxo
ngeembono zokuyekwa kwabantu bazixhome izinto ezingobomi babo
kumaqonga onxibelelwano nokungazixhomi.
- Kwisiphelo ingxoxo mayisongwe ngokuba ifikelele esiphelweni.
- Mazivalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela kuba ngabantu
abaqheleneyo nabasondeleleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10]
- Ithoni nerejista esesikweni ukuya kwengekho sikweni.
- Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/eladlulayo xa [25]
kubhekiswa kwisiganeko esithile.
AMANQAKU ECANDELO B: 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 14 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela.
Inqwanqwa
(Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa Lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo.
nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye
lwezimvo
eliphakamileyo
-Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo, enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango.
kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. ukuqukumbela/nesiphelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
30 AMANQAKU -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge
Inqwanqwa elingezantsi
kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko.
kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Ayihambelani kwaphela
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye
wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Ayingqamananga
-Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela
neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye inobubhutyu-
-Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina bhutyu.
ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso
zinothungelwano nothungelwano nothungelwano.
(zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu
kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
kunye nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 15 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo.
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo
Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama
Inqwanqwa eliphakamileyo
isimbo sokubhala kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela
ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu
nesigama
sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo
esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa sentlalo.
nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela -Ukusetyenziswa
sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. kwesigama
Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kunqongophele
ukusetyenziswa -Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenzisiwe magama ngokubaxekileyo de
kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelekanga. ungakwazi ukuqonda
Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. -Isigama okubhaliweyo.
zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle sinqongophele
nopelo. kakhulu. kakhulu.
nopelo.
-Sixongxwe ngobugcisa
obukhulu.
15 AMANQAKU
13 10 7 4
-Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi
Inqwanqwa
zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga.
ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye
akukho ukohluka –
elingezantsi
-Phantse kungabikho ichanekile. naphaya.
nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni hlukana kwezivakalisi.
nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama
-Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo sinqongophele
zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku
lwesincoko, ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni awakho.
ukuphuhliswa -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi
kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi
nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyu-bhutyu.
nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume
kwezivakalisi.
kuyahambelana, sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
5 AMANQAKU kwahluka-hlukene. iziphene.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 16 DBE/Novemba 2022
NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi
-Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi.
-Ulungelelwaniso nezivuthiweyo. -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile
-Ulwazi olunzulu ngeempawu -Ukuthungelana komxholo Ngokupheleleyo. okungephi okusemxholweni kwaye akakho mxholweni
lwezimvo.
zohlobo lomhlathi obhaliweyo. nezimvo, kucaciswe -Kukho ukuphambuka kodwa kukho ukuphambuka kwaphela.
nokucwangcisa -Ubhalo lusemxholweni kakuhle okungephi emxholweni. kubhalo. -Ayithungelani kumxholo
-Injongo, abantu ncakasana. kakhulu kwaye -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo.
ekujoliswe kubo, -Ukuthungelana komxholo neenkcukacha uyathungelana uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu
iimpawu/imigaqo nezimvo. zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa
nesimo sentlalo. -Icaciswe nzulu kwaye zonke -Ifomathi efanelekileyo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko.
iinkcukacha ziyasixhasa eneziphene ezingephi. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga
isihloko. -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko
-Ifomathi yamkelekile kwaye ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi.
ichanekile. kodwa kukho iziphene ngokungacacanga.
ezingephi. -Imigaqo engundoqo
yefomathi yetekisi
15 AMANQAKU ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/ abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo kwinjongo, abantu ekujoliswe kubo
imeko, abantu nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo kunye nesimo sentlalo.
ekujoliswe kubo nesimo -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene nesimo sentlalo. -Izele ziziphene yaye
ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. -Ukusetyenziswa kolwimi iyabhidisa.
sentlalo.
lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama ngokungachanekanga -Isigama asihambelani
Ukusetyenziswa -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. kubangela iziphene nenjongo.
kolwimi nemigaqo yalo. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene ezibaxekileyo. -Intsingiselo
Uchongo magama. kakuhle. aziyichaphazeli -Intsingiselo ilahlekile. ichaphazeleke
Iimpawu zokubhala -Ubukhulu becala akukho intsingiselo. ngokukodwa.
nopelo. ziphene.
10 AMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2020 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Amended SC June Exams 2017 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata