Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202416 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2024, 16 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2024

Document textSearch extracted text and jump to a page.
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) MEYI/JUNI 2024 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 2 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo: • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela. • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni. • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo. • Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi. • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe. • Ukubunjwa kwezivakalisi. • Ukubhalwa kwemihlathi. • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo. • Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku. • Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 3 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-14 nele- 15 lale memorandam. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-16 lale memorandam. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA: • Iifomathi ezahlukileyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi. • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo. • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. QAPHELA: • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi. • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 4 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: IZINCOKO Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini, esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi. IIMPAWU ZESINCOKO Isincoko esibalisayo: - Makasebenzise ixesha eladlulayo/ elidlulileyo/elimiyo - Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu - Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo - Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo mazibonakale - Iziganeko zichazwe/ zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/ sokugqibela - Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha - Sisebenzisa intetho yababini/ ukuzithethela kwabalinganiswa - Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu Isincoko esichazayo: - Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku - Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo - Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso - Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso- ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi - Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho - Sivakalisa iimvakalelo zombhali Isincoko esicamngcayo: - Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe - Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo - Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu - Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) - Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 5 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha Isincoko esixoxayo: - Umviwa uthatha icala ngomba othile - Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile - Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula - Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani - Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo - Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso Kwisincoko esivelela amacala omabini: - Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili - Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo - Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo - Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala - Unokuxoxela okuthile echasa/ evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. - Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso - Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo UMBUZO 1 1.1 Zaxananaza iingcinga ndakubizwa kuloo ofisi Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zempendulo Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Makaxele ukuba ungubani ebizelwa kuyiphi iofisi - Ingalibali elingokuphala kweengcinga ezibuza imibuzo ngakubizelwayo - Ubuninzi nokubhidana kweengcinga ezinokubangela ukuba abizwe - Angaveza imvakalelo yakhe phambi kokuba angene nasemva kokuba ephumile. kule ofisi - Angabhala indlela achaphazeleke ngayo ebomini bakhe koku kubizwa kule ofisi [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: [50] Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 6 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.2 Ndibuchaza ndiphelelwe ngamagama ubuhle baloo ndawo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ lomxube weentsingiselo zempendulo Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Umviwa makayichaze indawo le abhala ngayo - Angabhala ngobuhle obungathethekiyo ebalula iindawo ezithile zale ndawo - Unokuchaza umtsalane enawo elizweni nakwamanye amazwe - Umviwa angachaza indlela elondolozwa ngayo le ndawo ukuze ihlale intle inomtsalane [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo [50] 1.3 Ukuba ndingaze ndiphinde ndingayithethi inyani Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ lomxube weentsingiselo zempendulo Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Umviwa angabhala ngengxaki angena kuyo ngenxa yokungathethi inyani - Angabhala ngendima edlalwa yinyani ebomini bomntu - Umviwa angabhala ngeemeko apho ekufuneka/ ekulindeleke inyani kuphela - Ungachaphazela iziphumo zokungathethi inyani/zokuthetha inyani [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 7 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.4 Imfundo neziyobisi yinyoka nesele Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye ngokulunga nokungahambisani kokufunda nokusebenzisa iziyobisi Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ lomxube weentsingiselo zempendulo Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Umviwa angabhala ngamava akhe okuphazamiseka kwimfundo ngenxa yeziyobisi - Ungangeemeko zasekuhlaleni apho iqela elithile labantwana loyiswe kukufunda ngenxa yeziyobisi - Ungaphawula ngesimilo esibi somntu osebenzisa iziyobisi aze angakwazi kuhlonipha ootitshala nokwenza ngokufanelekileyo umsebenzi wesikolo [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo [50] 1.5 Ukuwongwa ngokusebenza kuyakhuthaza kutyhafise ngamanye amaxesha Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ lomxube weentsingiselo zempendulo Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Umviwa angabhala ngokuba umntu ngamnye usebenza ngokwamandla nangesiphiwo sakhe ngoko ke makawongwe ngemisebenzi yakhe - Angabhala ngenkuthazo enikwa liwonga olifumana ngenxa yokusebenza ngokuzimisela - Angaveza amatyeli abantu bewongwa ngokungafanelekanga ngenxa yeemeko ezithile ezifana norhwaphilizo ukwenzelelelwa ngamalungu osapho asezikhundleni eziphezulu njalo njalo - Angabhala ngeziphumo zokungawongwa kodwa ube uzinikele emsebenzini [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 8 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.6 Kusenza amayilo ukukhetha phakathi kwemali nothando Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ lomxube weentsingiselo zempendulo Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Umviwa angabhala ngokhetho oluxakisayo/olugwenxa/oluhle phakathi kwemali nothando phantsi kwemixholwana eyahlukileyo. Umviwa usenokukhetha ukubhala ngokhetho phakathi komzali onemali okanye umzali onothando/ ikhaya elinemali okanye ikhaya elinothando/umhlobo onemali okanye umhlobo onothando okanye nayiphi enye ayicingileyo - Umviwa angabhala ngokusetyenziswa gwenxa kwemali okanye kothando xa umntu efuna ukufikelela kwimali yomntu okanye efuna ukufumana imali - Angabhala ngeendlela oluchaphazeleka ngayo uluntu koku kungakwazi ukwenza olu khetho - Angabhala ngendlela abaxakeke ngayo abantu kukuthi besakufumana imali balibale ngothando okanye ukusebenzisa iindlela ezigwenxa xa befuneka bencame uthando besiya emalini okanye banikezele ngothando befuna ukufumana imali - Angabhala ngefuthe lokungakwazi ukuthatha izigqibo malunga nothando okanye imali ngokwahlukileyo - Angabhala ukuba ngenxa yokungabikho kozinzo kubomi babantu ngenxa yokusilela kuyo nganye kwesi sibini/ kwenye kwesi sibini [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 9 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ lomxube weentsingiselo zempendulo Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Ungasekwa kungcoliseko lomoya/ nezizathu zokuyekwa kolu didi lwesitovu/ ungaziinkumbulo zobumnandi neentlungu ezifana nongcume oluviwe ngexesha lezitovu zelitye nefuthe lalo/ nobunzima obufunyanwa ngexesha lokusetyenziswa kwezitovu zamalahle - Ungalungcoliseko lomoya olwenziwa ngumsi wamalahle asetyenziswa kolu didi lwesitovu - Ungangokuyekwa kwezinto zakudala kutshintshelwe kwezanamhlanje. - Ungabonisa abafuna ukuphindela embo izizathu zokungaphindeli ucebise ezinye iindlela zokupheka ezikhawulezayo - Unganxusa ukungalahli imbo yakho ngophoyiyana [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo [50] 1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko masicwangciswe ngokukuko Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zempendulo Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo Umxholo: - Ungamalunga nokubaluleka kwemithi/ nefuthe layo kwintlalo yabantu - Ngemithi noqoqosho oluza neemveliso zemithi - Ungamalunga nokutshatyalaliswa kwendalo/ukukhathalelwa kwendalo - Angabhala ngamathuba emisebenzi ngenxa yoshishino ngemithi [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 10 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba abaviwa babhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo.Ubude beempendulo mabube li-100–120 amagama, umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 I-IMEYILE Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Inedilesi ye-imeyile yalo ubhalelwayo/isenokubanayo neyombhaleli. - Kumgca olandelayo idilesi yombhalelwa kufuneka umba/isizathu sokubhalwa kwe-imeyile/umongo ngokufutshane siyafuneka. - Inesibuliso esidiza ukuba kubhalelwa umhlobo. - Umxholo mawubengowokuvuyisana nomhlobo ozuze isixamali kwilotto. - Makusetyenziswe isimbo neefonti ezifundeka lula. - Mayingabhalwa ngoonobumba abakhulu bodwa, iifonti mazingaxutywa ngaphandle kwesizathu esivunywe yimigaqo yobhalo. - Imibala mayibe mnyama namhlophe kuphela ingacimeli kodwa yenze kubelula ukufunda. - Isiphelo masibonise ubuhlobo–Umhlobo wakho negama elingenafani - Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo (Jonga kwiphepha lesi-3 lwesi sikhokelo sokumakisha malunga neefomathi.) Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] Kusetyenziswe irejista nolwimi olungekho sikweni [25] 2.2 ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Mayibhalwe kwiphepha elitsha - ISivi mayithi ngqo ingajikelezi ibesemxholweni - Mayiqulathe kuphela izinto ezinokubangela ukuba umqeshi athabatheke nguTofu Mbinana - Mayibhalwe ngokunyaniseka - Mayibonakalise ukulungelelana neenkcukacha zodidi lomsebenzi awufunayo uTofu Mbinana - Iziqinisekiso zemfundo anazo, mazihlengahlengiswe ngokweminyaka, nangokwamava anawo omsebenzi. (ukuba akhona) - Mayinike iinkcukacha zabantu abanokunika ulwazi ngomenzi wesicelo (abantu abanokumngqina)/ abantu abanokwenza ingxelo ngokuziphatha kwakhe Ileta ekhapha isivi Ayinabude buqingqiweyo kodwa iziqulatho zayo eziphambili kukuvakalisa ngobukho besivi eneenkcukacha ezifunekayo Umenzi sicelo akabanjwanga ukuba angazithengisi Ifomathi yeyeleta eqhelekileyo esesikweni yokucela umsebenzi Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] Mayisebenzise irejista esesikweni nolwimi olundilisekileyo [25] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 11 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.3 IRIVYU Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Mayibe ngerestyurenti abeye kuyo umviwa - Mayiveze iimpawu zayo eziphambili - Mayivakalise izimvo neemvakalelo zombhali werivyu ngendawo ekuyo, ukutya kwayo, impatho entle yabasebenzi - Mayithelekiswe nezinye iirestyurenti akha waya kuzo umbhali - Mayiveze okuyinyani ingabaxi, okubi nokuhle ngendlela ehloniphayo nenika isidima - Mayitsale umdla kulo uyifundayo - Mayiquke ulwazi/ikhankanye izinto ezifumaneka kule kuphela irestyurenti. - Mayibhalwe ngokucacileyo, ingqale ukuze inike isigxekoncomo ngerestyurenti - Mayibalule ukuba ngoobani abantu abaxhasa le restyurenti ngenxa yamaxabiso, ukutya kwayo nendawo ekuyo - Uvumelekile umbhali ukuba abalule izinto ezinika umtsalane kule restyurenti okanye ngayo - Kwisiphelo makuvele umyalezo/imfundiso efumaneka kwindlela elawulwa ngayo le restyurenti Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Makusetyenziswe ulwimi oluchukumisayo nethoni ehambelana novakalelo lombhali werivyu ngabhala ngako - Izivakalisi maziphelele - Mayisebenzise isigama sokuchaza esizoba imeko/oko kuthethwa ngako kucace - Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni - Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko enjengobugcisa [25] 2.4 INQAKU LEPHEPHANDABA Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Malibhalwe ngendlela evuselela ukuvuya, isihloko sibemalunga nomsitho wokuwonga abafundi kwisikolo somviwa - Makakhankanye igama lephephandaba nomhla wopapasho - Malibenesihloko lize ezantsi kwesihloko kuvele igama lombhali wenqaku - Malibenesihloko esicacileyo nesivakalayo kongezwe nesihlokwana esicacileyo - Maliveze iingongoma njengoko zinjalo zingachatshazelwa ziimbono zombhali walo - Maliwuchaze ngokufutshane umba ekubhalwa ngawo kodwa ucace gca - Makubonakale ukusetyenziswa kolwazi olufunyenwe ngexesha lokubamba udliwanondlebe - Maliqale ngokona kubaluleke kakhulu, umzekelo, ngubani, yintoni, nini, phi, kutheni, kangakanani? - Umyalezo maliwugqithise uvakale kwabo babhalelwayo - Malishwankathele ngokucacileyo lingayigqwethi into eyinyaniso Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 12 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha - Makusetyenziswe ulwimi nethoni ehambelana nodidi lwephephandaba elibhalelwayo - Kusetyenziswe ulwimi olusesikweni - Izibizo gabalala nezimelabizo ziyasetyenziswa ngakumbi ngeenjongo ezibalulekileyo - Kusetyenziswe amagama adala uvakalelo nachukumisayo - Amagama namabinza abhekise kwimeko enjengobugcisa avumelekile [25] 2.5 INTETHO ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Mayibe nesihloko esiza kuthetha phantsi kwaso isithethi - Mayahlulwe ibenentshayelelo, isiqu nesiphelo - Intshayelelo mayithengise iingcamango zesithethi (kulutsha lwengingqi yesithethi ngosuku lwamagugu, lukhuthazwe ngokugcina nokuxabisa amasiko nezithethe) kwabaza kuyiphulaphula - Umxholo mawubengokubaluleka kwemvelaphi yomntu - Mayitsale umdla wabaphulaphuli (Singenza ibalana/umzekeliso/umzekelo ozalana nentetho le esiza kuyenza) - Mayikhankanye iingongoma eza kucangcatha kuzo intetho (Mazibe zezisukela kwisihloko sentetho/kwingcamango ephambili yentetho) - Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (inokutsala kumava emeko/nakwisimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo baphulaphuleyo) - Isiqu sentetho siquka iingongoma eziphambili zomyalezo ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo - Mayigxininise ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo phambi kokuba igqithele kwelandelayo - Kunokusetyenziswa amabalana ahlekisayo amafutshane/iintetho ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu benomdla - Isiphelo masishwankathele iingongoma eziphambili ezibubethelela ukuze abaphulaphuli bahlale bezikhumbula - Mayibe nophawu olubonisa ukuba iyaphela, ifikelele esiphelweni. Umzekelo amagama anjengo-‘elokugqiba’/‘ndivala ngelithi …’ Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] - Irejista indilisekile kuba yenzelwa abantu abangasondelanga kulo uyinikezelayo ngoko ke nesigama sibonisa undiliseko - Kwakhona, irejista, ithoni nesigama sihambelana nendawo intetho eyenziwa kuyo kunye nodidi lwabantu eyenzelwa bona/abaphulaphuleyo [25] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 13 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.6 INGXOXO YABABINI Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli (izalathisi zeqonga) umzekelo: indawo, ixesha izithethi nomba ekuxoxwa ngawo. Abathabathi-nxaxheba bayabulisana kodwa bangabheki phambili kakhulu ngomba wempilo - Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo - Isithethi masibhalwe ngasekhohlo ephepheni, ze silandelwe yikholon [:] - Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi - Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli ( ). Umzekelo ingcaciso ebonisa intshukumo, iimvakalelo neemeko ezikuzo izithethi (umzekelo: ehleka) - Mayingafikeleli esiphelweni ingakhange ifezekise injongo yengxoxo ngembono yokukhetha ukuba ulutsha lucule iGospel endaweni yomculo wAmapiyano.UNathi azakuzele iGospel, uThobela, Amapiyano - Kwisiphelo ingxoxo mayisongwe ngokuba ifikelele esiphelweni - Mazivalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela kuba ngabantu abaqheleneyo nabasondeleleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10] - Ithoni nerejista esesikweni ukuya kwengekho sikweni - Kuthethwa kwixesha langoku ze kusetyenziswe elidlulileyo/eladlulayo xa kubhekiswa kwisiganeko esithile [25] AMANQAKU ECANDELO B: 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 14 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, Icandelo A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela. Inqwanqwa (Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa Lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo. nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye lwezimvo eliphakamileyo -Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe. ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga Ukuqonda injongo, enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani. abantu ekujoliswe (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango. kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo, isiqu sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. ukuqukumbela / nesiphelo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 30 AMANQAKU -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge Inqwanqwa elingezantsi kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko. kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Ayihambelani kwaphela ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Ayingqamananga -Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye inobubhutyu- -Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina bhutyu. ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso zinothungelwano nothungelwano nothungelwano. (zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 15 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo. NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama Inqwanqwa eliphakamileyo isimbo sokubhala kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu nesigama sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa sentlalo. nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela -Ukusetyenziswa sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. kwesigama Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kunqongophele ukusetyenziswa -Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenzisiwe magama ngokubaxekileyo de kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelekanga. ungakwazi ukuqonda Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. -Isigama okubhaliweyo. zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle sinqongophele nopelo. kakhulu. kakhulu. nopelo. -Sixongxwe ngobugcisa obukhulu. 15 AMANQAKU 13 10 7 4 -Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi Inqwanqwa zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga. ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye elingezantsi -Phantse kungabikho ichanekile. naphaya. akukho ukohluka- nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni hlukana kwezivakalisi. nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama -Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo sinqongophele zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku lwesincoko, ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni awakho. ukuphuhliswa -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyubhutyu. nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume kwezivakalisi. kuyahambelana, sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. kwahluka-hlukene. iziphene. 5 AMANQAKU AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 16 DBE/Meyi/Juni 2024 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI ngaphezu kobekulindelekile. ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi -Izimvo eziqiqisisiweyo ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi -Impendulo nezimvo. nezivuthiweyo. lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi. -Ulungelelwaniso -Ulwazi olunzulu ngeempawu -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile zohlobo lomhlathi obhaliweyo. -Ukuthungelana komxholo ngokupheleleyo. okungephi okusemxholweni kwaye akakho mxholweni lwezimvo. -Ubhalo lusemxholweni nezimvo, kucaciswe -Kukho ukuphambuka kodwa kukho ukuphambuka kwaphela. nokucwangcisa ncakasana. kakuhle okungephi emxholweni. kubhalo. -Ayithungelani kumxholo -Injongo, abantu -Ukuthungelana komxholo kakhulu kwaye -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo. ekujoliswe kubo, nezimvo. neenkcukacha uyathungelana uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu iimpawu/imigaqo -Icaciswe nzulu kwaye zonke zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa nesimo sentlalo. iinkcukacha ziyasixhasa -Ifomathi efanelekileyo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko. isihloko. eneziphene ezingephi. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga -Ifomathi yamkelekile kwaye -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko 15 AMANQAKU ichanekile. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi. kodwa kukho iziphene ngokungacacanga. ezingephi. -Imigaqo engundoqo yefomathi yetekisi ityeshelwe. ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo, sokubhala, injongo/ abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo kwinjongo, abantu ekujoliswe kubo imeko, abantu nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo kunye nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene nesimo sentlalo. -Izele ziziphene yaye ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. -Ukusetyenziswa kolwimi iyabhidisa. sentlalo. lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama ngokungachanekanga -Isigama asihambelani Ukusetyenziswa -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. kubangela iziphene nenjongo. kolwimi nemigaqo yalo. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene ezibaxekileyo. -Intsingiselo Uchongo magama. kakuhle. aziyichaphazeli -Intsingiselo ilahlekile. ichaphazeleke Iimpawu zokubhala -Ubukhulu becala akukho intsingiselo. ngokukodwa. nopelo. ziphene. 10 AMANQAKU AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all