Confidential
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
MEYI/JUNI 2024
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-28.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2024 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2024, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isixhosa. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 28
- File size
- 524.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 28
This exam
NSC June Exam 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paper
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)
Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
oyifundisiweyo.
Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza
oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
ali-190–240.
Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba
ilandelwe ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela imibuzo ekwiphepha
loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'Amanqaku' Umbuzo osisincoko 10 6
soncwadi
2. 'Usana' Umbuzo omfutshane 10 7
3. 'IsiQithi seeNtini' Umbuzo omfutshane 10 8
4. 'Imfecane' Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Thanda uhlanga' Umbuzo omfutshane 10 10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko 25 12
soncwadi
7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 12
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 15
soncwadi
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 15
10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 18
soncwadi
11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 18
OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 20
soncwadi
13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 20
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 23
soncwadi
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 23
16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 26
soncwadi
17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 26
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO
nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane. 2024
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
()
A: ISihobe
1–4 2
(ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo)
KUNYE
A: ISihobe
5 1
(ISihobe esingafundiswanga) ongamiselwanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
Lwemveli
(Umbuzo osisincoko 6–13 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
14–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo okanye
isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula umbuzo olandelayo.
AMANQAKU – ZS Qangule
1 Ulwazi lufukame ubudenge,
2 Ubudenge yitrone yobulumko.
3 Iinyembezi ngumthombo wenkathalo,
4 Inkathalo ihlanjwa ziinyembezi.
5 Intiyo iphuphuma luthando,
6 Uthando liyeza lentiyo.
7 Ukhula lutshaba lwesivuno,
8 Isivuno sondliwa lukhula.
9 Ukholo lulwandle lweenkolo,
10 Iinkolo sisifingo seentolo.
11 Impilo yambethe ukufa,
12 Ukufa yileli yobomi.
13 Ukuba oku uyakwamkela,
14 Ilizwe ngoko lokwamkela
Izinto ocinga ukuba zizisa ubuhlungu zezona zikusa empumelelweni wakuluphengulula
uncedo lwazo. Ngqina olu luvo njengomxholo walo mbongo.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
USANA – ZS Qangule
1 Bubushushu bodwa emzini,
2 Lupholile usana londile.
3 Ziinkxwaleko zodwa endlwini,
4 Luzolile usana lujongile.
5 Yincwina yodwa egumbini,
6 Luncumile usana lubukele.
7 Ulilela ntoni wakufika?
8 Akulili wena uyathetha,
9 Akugxwali wena uyazixela,
10 Ubomi kaloku sisandi,
11 Ubomi kaloku ngumzamo,
12 Yiloo nto usana luhlabela
13 Olo ncumo lumpuluswa,
14 Sibane sobomi bumbi,
15 Ezo nyembezi zehlayo,
16 Mfula wenzingo zempilo,
17 Oko kukhohlela ebusuku,
18 Sithonga sompu wotshaba.
19 Lusana lwethu uluvuyo,
20 Ntandane kowethu uluvalo.
21 Mbewu yekhaya uyabukwa,
22 Sithombo somzi uyoyikwa.
23 Sityalo uyimbiza yebhongo,
24 Siqhamo ukukutya okulumayo.
25 Ungumciki wothanda lothando,
26 Uluthanda lothando olucikiweyo.
27 Wena ulikhwezi lomsobomvu,
28 Wena ulilifu elilengalengayo.
29 Ukufika kwakho kuyimvula,
30 Ukumka kwakho kuyimbalela.
2.1 Nika iindlela eziMBINI oluvakalelwa ngazo usana ngokwesitanza soku-1. (2)
2.2 Chaza iindlela eziMBINI ngokwesitanza se-2 oluqinisekisa ngazo usana
ukuba imiyalezo yalo iyafikelela kwiindlebe zabekhaya. (2)
2.3 Xela (a) isenzo sosana (b) nesikubonakalisayo ngemeko olukuyo usana
ngokwesitanza se-3. (2)
2.4 Xhasa uluvo lokuba imbongi iyaluthanda usana ngokukwisitanza se-5. (2)
2.5 Nika ubungqina bokuba lo mbongo uyachaza ngokomxholo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISIQITHI SEENTINI – TN Kabanyane
1 Ndulo sadalwa ngenjong' entle,
2 Njengendawo zonke saba likhaya,
3 Kwiintini zolwandle zaphumla khona.
4 Oonwele ziyephu-yephu ziphetshethwa ngumoya
5 Beza neenjongo eziphuthileyo eKoloni.
6 EzaseNtshon' izaphuselane zade zaphukaneka.
7 Zathi isiqithi silungel' abaneqhenqe,
8 Balahlwe khona de bawohlozeke,
9 Mva kwalandelisw' abalahlekwa ziingqondo,
10 Bazenzel' indumanga yab' esiqithini.
11 Baxulubane baxhwithane kudliw' ofileyo
12 Kungenjal' ongen'emanzini lilifa likakrebe.
13 Abath' abaphucukile, bambono zityedileyo,
14 Bahluth' umhlaba womXhosa emaXhoseni,
15 Akubuz' isizekabani wanyolwa ngomnwe.
16 Akuphindisa kwathiw' ulidela-mbuso,
17 Isigwebo sakhe wohlal' ubom esiQithini.
18 Ndithetha ngoMakana umfo wasemaXhoseni.
19 Kwathi kant'uMakan' uhlahl' indlela,
20 Wandulel' amaXhos' akowab' alandele.
21 Wawuvumisele na Makana kaNxele?
22 OoRholihlahla barhol' amahlahla balandela.
23 Sisiqith' esithen' esibulala calanye?
24 Abangeneleli, oovelevutha bakwamlebese.
25 Phantsi kwentab' eTafile phaya,
26 Iikhilomitha zingaba lishumi nantlanu,
27 Singqendevil' isiqithi sithe cwaka.
28 Abaphuli-mthetho woondlebe zikhany' ilanga,
29 Rhoqo basiw' esiqithini ngesikhitshana,
30 Kuloo manz' ayaluzela ngonaphakade.
3.1 Nika zibeMBINI iindidi zabantu ezalahlelwa kwisiqithi seentini ngokwesitanza
se-2. (2)
3.2 Chaza izinto zibeMBINI ngokwesitanza se-2 ekuqinisekiswa ngazo ukuba
abalahlelwe esiqithini abasenako ukuba bangabuyela kumakhaya abo. (2)
3.3 Xela nasiphi (a) isenzo amaXhosa awayebonakalisa ngaso ukungahambisani
nokohluthwa komhlaba (b) nesiphumo saso ngokwesitanza se-3. (2)
3.4 Xhasa uluvo lokuba imbongi ayiyithandi indlela esisetyenziwa ngayo isiqithi
seentini ngokwakwisitanza se-4. (2)
3.5 Nika ubungqina bokuba lo mbongo ngowopolitiko ngokomxholo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
IMFECANE – JJR Jolobe
1 Yindimbane yentsabo amadoda nosapho,
2 Iimbacu, amafaca, iinkomo sezathinjwa.
3 Ngasemva kusisisi, izixeko luvundu.
4 Kumkhondo wemfecane kusele amagquba.
5 Yinkungu engqondweni, limpampam ngaphambili.
6 Ngebagxagxamisayo, kwalandula unyanya.
7 Baxhaliseka futhi nazizingqi zotshaba.
8 Ajuculuzela dzu amaHlubi amahle,
9 AmaZizi noBhele ejokil' amaNgwane,
10 Isizwe semfecane kwelasempumalanga.
11 Yaba neenzim' indlela kufohlwa koozindada.
12 Bawela imisinga yamanz' anamagama.
13 Bahlafun' iintsizi isonka seenyembezi.
14 Bangathi bacekisa neemfunda zokumiwa,
15 Ngomhla wenkcithakalo yezizwe zelaseMbo.
16 Baphelelwa lutshongo bafunzela ngodaka;
17 Zajacek' izambatho banxib' ingca yasendle
18 Ukufihla ubuze ngomhla wobandezelo,
19 Babindeka becinga iindyebo zelaseNtla.
20 Akubangakho ngoma emlonyeni ngaloo mhla.
21 Ngamabona-ndenzile bethubeleza kwizizwe,
22 Basinda macebetshu kwiingozi zamarhamncwa,
23 Zancwina iimvekwana zizigulo zendlela,
24 Zalondolozwa noko bada bawel' uMbhashe,
25 Bangena kwaGcaleka kwimimandla kaPhalo.
4.1 Nika iindidi eziMBINI zabantu abangabafuduki ngokwesitanza soku-1. (2)
4.2 Chaza zibeMBINI izinto ezikwisitanza soku-1 ekwakubonakala ngazo ukuba
iimbacu zazingasenako ukubuyela kumakhaya azo. (2)
4.3 Xela (a) ingxaki ezihlangene nayo iimbacu (b) nesisombululo
ezisisebenzisileyo ngokwesitanza se-4. (2)
4.4 Xhasa uluvo lokuba imbongi ayikonwabelanga okwakusenzeka ngexesha
leMfecane ngokolwimi elusebenzisa kwisitanza se-5. (2)
4.5 Nika ubungqina bokuba lo mbongo uyabalisa ngokomxholo. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
THANDA UHLANGA – Walter D Cingo
1 Ngumni na lo ungazi bantu?
2 Ongenanto nokufa kwabantu?
3 Ongenanto nokutsha kwelizwe?
4 Akenzi nto yakunced' isizwe.
5 Into ayiqondayo yintlutho,
6 Into eyiyo kuye yintselo.
7 Bath' abantu nguGcin' okwakhe.
8 Wafund' ukubandez' okwakhe;
9 Akade eve nesijwili
10 Sabalila ebuhlungwini;
11 Akasikwa naziinyembezi
12 Kwezo ntsizana zingaphezi.
13 Lo mntu ungaxhuzulekiyo;
14 Osazela singabethiyo,
15 Othi kwisizwe sakowabo
16 Amele kude kumawabo.
17 Akancedi ngemfundo yakhe,
18 Akasizi ngemfuyo yakhe.
19 Umzi oNtsundu uyakhala;
20 Ngakwinkqubela uyasala.
21 Shiyani amawonga eziqu,
22 Ncamani ukonwaba kweziqu,
23 Luvuseni uhlanga lwenu,
24 Simeleni isizwe senu!
25 Iinkokeli zaso ziphi na?
26 Izilumko zethu ziphi na?
27 Amatshawe ethu aphi na?
28 Ukhangel' abanye nje, nguwe!
29 Lo mntu umbambezeleyo nguwe!
30 Amehlo esizwe la akuwe!
5.1 Khankanya zibeZIBINI izenzo ezichasene nokuthanda uhlanga
ngokwesitanza soku-1. (2)
5.2 Caphula ibinzana elibonisa ukuba imbongi ithetha egameni labantu
kwisitanza se-2. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
5.3 Chaza injongo yokwakhiwa kwalo mbongo ngemiqolo e-6 kwisitanza
ngasinye. (1)
5.4 Nika umongo wesitanza se-3. (2)
5.5 Xela ukuba isitanza se-4 sithi (a) masiyeke ntoni, (b) senze ntoni. (2)
5.6 Cacisa ifuthe lamagama abhalwe ngqindilili kwisitanza se-5. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.
Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo okanye kuNcwadi Lwemveli.
KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI
NOMBUZO OMFUTSHANE nakuNcwadi Lwemveli, ukususela kumbuzo wesi-6
ukuya kumbuzo we-13.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli). KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Ukunganyaniseki kulutshaba lwempumelelo. Ngqina olu luvo ngomlinganiswa
onguMfuneko kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
'Heyi, ndisuke ndaxakwa! Kodwa ukuba ungandinceda kuyo yonke le ngxovungxovu,
bendiya kukuzama ngento eya kwenza ukuba uncume wedwa wakufika ebhankini,'
watsho uThantaswa.
'Into engenza ukuba eli tyala liphelele emoyeni kukuba uMapheza lo afe. Ukufa
kwakhe ke ndiya kuzama ukuzigqatsela ekubeni liphandwe ndim, ukuze yonke le nto 5
izo kuhamba ngokulula.'
'Nokuba wenze ntoni na ngaye, ukuba nje mna andiyi kubanjwa ndivalelwe kwakube
kulungile. Andazi nokuba ndikhwaze ndingekaphumi ehlathini na kodwa umnqweno
wam ngowokuba eli tyala likhawuleze liphele ukuze thina sobabini sitshate,' watsho
efixiza emnxebeni uThantaswa. 10
'Senditshilo ke ukuthi umqobo ngoku iza kuba nguMapheza.'
'Makafe naye loo Mapheza ukuba unayo indlela. Inkawu idliwa ilila, ngaphaya koko
siya konwaba kudala.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
Walala uMfuneko izibilini zakhe ziphezulu. Wathi akucinga, wafumanisa ukuba
ngenene nangenyaniso kunyembelekile, kufuneka amkhusele uThantaswa ukuze naye 15
azokuxhamla kweliya lifa lemali ashiywe nalo. Njengoko ebesel'etshilo ukuba akuyi
kubalula ukumkhusela ukuba uMapheza usadla amazimba, ucinge ngecebo
lokumbulala. Kuthe qatha engqondweni yakhe u-Inspector Nqoza awayemazi ukuba
uyinkubabulongwe yakhe kodwa alavela msinyane iqhinga lokumfaka kule ndibongo.
Wayengumfo onezigigaba kakade umthetho wakhe uMfuneko. Wayekuthanda kakhulu 20
ukuphumelela ngezinto ezingekho mthethweni. Wayesithi xa athethayo yena akazi
kulungisa umthetho owonakala kudala.
7.1 Xela 'le ngxovungxovu' afuna ukuncedwa kuyo uThantaswa
ngokwesicatshulwa. (1)
7.2 Nika intsingiselo yamazwi kaThantaswa athi, '... bendiya kukuzama ngento
eya kwenza ukuba uncume wedwa wakufika ebhankini.' (2)
7.3 Waphumelela uMfuneko ukuzigqatsela ukuphanda ityala likaMsindisi
ngokwesithembiso sakhe kuThantaswa? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.4 Caphula ubungqina bokuba uThantaswa uxolele ukuncama ubomi buka-
Mapheza kunokuba angayifumani imali. (1)
7.5 Ingaba bade batshata uMfuneko noThantaswa? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.6 Chaza ngeengongoma eziMBINI ukuba ubengumqobo njani uMapheza
kwiinjongo zobomi bukaThantaswa bokuthi gcobho kule noveli. (2)
7.7 Cacisa indlela esiyityhila ngayo imeko aza kuba kuyo uMapheza isaci
esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
7.8 Xela udidi lokuzoba uMfuneko olukrwelelwe umgca ngaphantsi. Xhasa
impendulo yakho. (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ISICATSHULWA B
'… ndiphantse ukuphulukana nenqatha selisemlonyeni,' watsho uThantaswa onwabile.
'Ngenene uphantse ukuqabuka sekophulwe. Yiyo le nto ndithe mnike laa mfo le mali
ayifunayo,' waphosa elo uMfuneko.
'UMsindisi wayecinga ukuba ubhadlile kaloku xa engandabeli mna kwilifa lakhe. Loo
nyana wakhe ke uya kuliva ngokunuka okwenyama yamagqirha,' watsho ejalile 5
ebusweni ngoku uThantaswa. Wathu qhuzu qhuzu wahleka uMfuneko.
'Kaloku yena wayecinga ukuba uyakohlwaya, nento leyo eya kuvela kuwe isisothuso
esikhulu mhla yena wabhubha,' watsho uMfuneko.
'Ndithandaza uThixo ophilayo mna kuba naku endithobele umsindisi olungileyo, ezo
kundivusa, ngabula yena.' 10
'Kuza kufuneka ke ngoku sithandwa sam, ukhawulezise uhlawule imali yalaa mfo
engekatshintshi ngqondo,' wacebisa ngelo uMfuneko.
'Yinyaniso leyo Mfuno, ukuze ndiyidle kakuhle imali yam ngaphandle kwezikhubekiso
namaxhala.'
'Ngaphandle kwexhala njani kaloku Thanti, kukho laa Mapheza uzenza iphela emasini 15
nje? Ukuba ndimphosile lo mfo kulo umngcwabo wakwaTyhalithemba, inene uyakuba
unamawabo, ndiyakuxelela,' wafunga watsho uMfuneko.
'Kanene kusekho le nto yalo Mapheza uzenza ipolisa elinengqondo yedwa kwesiya
sikhululo senu!' watsho esinekile uThantaswa.
'Naso ke isidina somntu ofanelwe yibhokisi emnyama,' watsho uMfuneko embi 20
ebusweni.
'Uza kwenza njani ngalo malingatshoni wakho?' wabuza ngomdla uThantaswa.
'Ikhona imfene yam,' uNqoza.
7.9 Chaza inqatha elisemlonyeni athetha ngalo uThantaswa kwisicatshulwa. (2)
7.10 Kukuthini ukuqabuka sekophulwe ngokwamazwi kaMfuneko
akwisicatshulwa? (2)
7.11 Ucinga ukuba wayebhadlile uMsindisi ngokungamabeli uThantaswa kwilifa
lakhe? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.12 Ngokwebali nika zibeZIBINI izohlwayo awazifumanayo uThantaswa ngezenzo
ezibi azenze kule noveli. (2)
7.13 Tyhila isikweko esithi, 'Ikhona imfene yam, uNqoza' ngokwenza kukaNqoza
noMfuneko kule noveli. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Ukunyaniseka kunkcenkceshela impumelelo. Ngqina olu luvo ngomlinganiswa
onguThole kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA C
'Ndiya kusuka ndiye kubawo, ndithi kuye, Bawo, ndonile kuwo amazulu nasemehlweni
akho. Andisafanele kubizwa ngonyana wakho; ndenze ndibe njengomnye
kubaqeshwa bakho.'
ULuka 15; 8–19.
Athi ukungena kwawo la amazwi kuye abinza ngokwekrele, wabonakala engqunga 5
phambi komnyango wecawa okwenkomo ibethwe eluphondweni. Wathi kuba wayelazi
ibali ekwakufundwa ngalo ngumshumayeli lonyana wolahleko wakhathazeka,
wanomfanekiso kaFikizolo ekhathazekile mhla washiya iGcuwa esiya eRhawutini.
Wakhumbula umfanekiso awawubona eGoli eGood Hope Cinema, 'No love, no nothing
till my baby comes home,' wacinga isikhalo saloo ntokazi yayikhala ngenxa 10
yokulahleka komntwana wayo. Uthe esazula njalo phambi komnyango engazazi ukuba
wenzani na weva ngomgcini-mnyango emkrweca emxelela ukuba kuvuliwe
angangena, wothuka wanga ngumntu ovuka ebuthongweni ebephupha wangena.
Ukungena kwakhe kwakumiwe ngeenyawo kuvunywa iculo elitshayelela intshumayelo.
Bathe bakuhlala phantsi abantu wayiqalisa intshumayelo yakhe umshumayeli, yonyana 15
wolahleko, elichaza ibali laloo mfana elisusa mhla washiya ikhaya abazali
bekhathazekile esiya kwantliziyo ndise eliphetha ngokubuya kwakhe esamkelwa
nguyise elila. Ukuba umntu kaThixo wayesazi ukuba intshumayelo yakhe imenzakalisa
kanjani na omnye wabaphula-phuli ababekho kuloo cawa ngaloo mini, ndifuna ukuthi
ngewayengazanga ashumayele ngohlobo awashumayela ngalo ngaloo mini, wayeya 20
kusuka abe nosizi.
Uthe engakalwenzi ufefe umshumayeli wabiza indodana ukuba izokungqina.
Kwangoko kwaphakama gagwana lithile lomfana ngengonyana ethi,
Goduka ubhek'ekhaya
Thengisa ngemfuyo yakho. 25
Amazwi ke lawo amhlaba uThole anga abhekiswa kuye. Waphuma ecaweni ngaloo
mini enzakele …
9.1 Xela umxholo wentshumayelo owavuselela isazela sikaThole
ngokwesicatshulwa. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
9.2 Nika intsingiselo yamazwi omshumayeli athi, 'Ndiya kusuka ndiye kubawo'
ngokomxholwana wokulahleka kukaThole.' (2)
9.3 Waphumelela uMangaliso ukuzalisekisa isithembiso sokulandela ubizo?
Xhasa impendulo yakho. (2)
9.4 Nika ubungqina bokuba uMangaliso uxolele ukuncama ubuxhwele kunokuba
angagoduki. (1)
9.5 Ingaba bade batshata uMangaliso noThozama? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.6 Chaza ngeengongoma eziMBINI ukuba ubengumqobo njani uThemba
noSonwabo kwiinjongo zikaThole zobomi kule noveli. (2)
9.7 Cacisa indlela isifaniso esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa esiyityhila ngayo
into aza kuba yiyo uThole. (2)
9.8 Xela udidi lokuzoba uThole olukrwelelwe umgca ngaphantsi. Xhasa
impendulo yakho. (3)
KUNYE
ISICATSHULWA D
Ithe yakumfikela le nkumbulo wanga angaphakama ayokuzinikela kodwa kwabuya
kwala, wafikelwa ziingcinga ezininzi yankulu intlanganiso engena engqondweni yakhe.
Enye yeengcinga ezamthintelayo ukuba angaphakami yaba yeyokuba le nto ubufundisi
asinto ifuna ukuba umntu avele ayihle nje phezulu, kufuneka umntu abe ubiziwe
kuqala. Njengamntu wayeneliso elibukhali ekuziqapheleni izinto wayelubonile uninzi 5
lwabefundisi lungquleka lusiwa bambi besenza izinto ezimasikizi bengabefundisi, oko
kukuthi amagama akumthandazo weNkosi athi, 'Maliphathwe ngobungcwele igama
lakho,' ayengaphumeleli kuninzi lwabefundisi awayebabonile uMangaliso. 'Kungani na
oku?' Lo ngumbuzo abesakuzibuza wona xa esiva, ebona abefundisi abangaziphethe
kakuhle. 10
'Kungenxa yokugagamela ubufundisi lungekho ubizo,' ibisakutsho impendulo yakhe.
'Luyintoni na ubizo olu? Ubizwa njani na umntu? Ingaba uThixo usuka eze ngeenyawo
na emhlabeni ukuza kwenyula umntu emnyulela umsebenzi waKhe okanye ahlokome
ngelizwi elikhulu athi Bani ndiyakubiza?' wazibuza le mibuzo, kwangoko yamfikela
impendulo. 'UThixo uthuma izicaka zaKhe ukubiza umntu. Hleze kuthi kanti 15
ngokudukisa kwam ndibambe izicaka zikaThixo ezininzi ezifuna ukuya kuzinikela.'
Yabalasela le ngcinga engqondweni yakhe kuba wayesazi ukuba uninzi lwabafundi
lukholelwa kakhulu kwinto ayenzayo, ngakumbi kwizinto ezinxulumene nenkonzo.
'Luyintoni na ubizo olu? Ingaba aba bafundi baseKapa babebangwe yintoni ukuba
bandicengele ukuba ndingenele ubufundisi?' 20
9.9 Chaza le nkumbulo imfikelayo uThole ngokwesi sicatshulwa. (2)
9.10 Kukuthini ukuzinikela ekuthethwa ngako kwesi sicatshulwa? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
9.11 Ucinga ukuba uMangaliso angaba kanti wayebambe izicaka zikaThixo
ezininzi ezifuna ukusabela ubizo ngokudukisa kwakhe? Xhasa impendulo
yakho. (2)
9.12 Ngokwebali nika zibeZIBINI izohlwayo awazifumanayo uThole ngokulibazisa
ukulandela ubizo. (2)
9.13 Tyhila umbuzo buciko osuka kuMangaliso othi, 'Luyintoni na ubizo?'
ngokwehlele abanye abefundisi kule noveli. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Ukunyaniseka kunkcenkceshela impumelelo. Ngqina olu luvo ngomlinganiswa
onguMfazwe kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA E
'Andikholwa ukuba wonke umntu ucinga ngolo hlobo. Hamba mfondini uye
entlanganisweni.' Akugqiba wee gwiqi, wayokutshona ngasebuhlanti. Ndishiyeke
ndicinga nzulu, ndiyiphethu-phethula into yokuya entlanganisweni. Asikuko nokuba
ndandisoyikela ukubeka ubomi bam esichengeni koko ndandinetshiki exube
nokungenwa yintiyo. 5
Ndandifuna ukuzinxwema kubantu ekwakubonakala ukuba abawahlonelanga
amalungelo abanye, abantu abalawulwa ziintliziyo ingekuko okwengqondo. Enye into
ndandinganqweneli ukuphinda ndibone ubuso bukaFriday noNokuzola. Babefana
nomgqwaliso kum. Yayikho nendawo yekratshi lobufana. Ukushiywa ngumkhuthuka
onguFriday kuNokuzola kwakungemnandi. Zizakuthini ezinye iintombi nabanye 10
abafana endiqinisekileyo ukuba bayaqikileka kungoku nje? Kaloku lisiko labatsha
ukuhlekana, ndandiyazi loo nto. Laqina ilanga leCawa.
Kwakungekho nto ingako ithethekayo phakathi kwabazali bam nam. Indlela umalume
awayebabongoza ngayo ukuba bakhe baphumle, yandirhanisa ukuba ubabonile
ukuba isehlo sokutshiselwa indlu siphantse ukubabulala. Nasemthandazweni 15
yayingashiywa indawo yokuba maze iNkosi ibancede bangagwebi baqalekise,
mababeke ithemba labo kuYe. Ndandiweva nje la mazwi ecengcelezwa mihla le
engandishukumisi nakancinci. Njengokuba umama wayedla ngokuthandaza ade alile
ecela ukuxolelwa izono ukuba kungenxa yazo ukuze kube yiloo meko, ndandidla
ngokuyibongoza mna iNkosi ukuba ezo nyembezana bendinazo izisuse kunye 20
namadlala azo, indifake esimnyama isibindi, ndingaze ndiloyike utshaba ...
11.1 Xela intlanganiso atyhalelwa kuyo uMfazwe ngokwesicatshulwa. (1)
11.2 Nika intsingiselo yamazwi kaMfazwe athi, '... ndandisoyikela ukubeka ubomi
bam esichengeni.' (2)
11.3 Waphumelela uMfazwe ukuzinxwema kubantu ababonakala bengawahloniphi
amalungelo abanye abantu? Xhasa impendulo yakho. (2)
11.4 Caphula ubungqina bokuba uMfazwe uxolele ukubuncama ubuhlobo bakhe
noNokuzola kunokuba azisondeze kuFriday. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
11.5 Ingaba bathe kanti bayathandana uNokuzola noFriday? Xhasa impendulo
yakho. (2)
11.6 Chaza ngeengongoma eziMBINI ukuba ubangumqobo njani uFriday kubomi
bukaMfazwe kule noveli. (2)
11.7 Cacisa indlela ibinzana elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa eliyityhila ngayo
imeko abaza kuba kuyo abazali bakaMfazwe. (2)
11.8 Xela udidi lokuzoba uFriday olukrwelelwe umgca ngaphantsi. Xhasa
impendulo yakho. (3)
KUNYE
ISICATSHULWA F
Ndithathe umcwana womqwayito wenyamakazi, ndalusonga ufele ndalubuyisela
kwaphantsi kombhinqo, ndehla ndingangxamanga emthini sendimana ukulumaluma
umqwayito. Kuthe qatha engqondweni ukuba loo ntsasa yayilusuku lwesine, ndiphala
esithubeni ndingekazi ukuba ndiya kufika nini apho ndiyayo. Inokuba kumaxa
kwenzeka ntoni emva ekhaya? Ndandingafuni ukuyibuyisela umva ingqondo yam kuba 5
ngokwenjenjalo ndandiza kulibala ukucinga ngendawo endiya kuyo.
Ndizixelele ukuba liya kuthi lakufika ithuba, ndiyijije ndiyibuyisele umva ingqondo, khe
ndizikhumbuze ngendikulibeleyo. Afika ngelo xesha kanye la mazwi omzingeli, 'elona
dabi leli ulibalekayo,' ayitsho ingqondo yam yahexa. Eneneni ke wayenyanisile
umzingeli. Idabi endandilazi leliya lokugibisela amatye ezitratweni, idabi ekwakufanele 10
ukuba ndiyalilwa lelam noFriday, lelam noNokuzola.
Ndifane ndathoba isazela ngelithi apho ndiyayo ndiyokuzixhobisa ukwenzela ukuba
amadatyana ooFriday ndiwathi qhwi nje ngephanyazo. Ndiyokuzixhobisa ngantoni?
Andazi.
Iingqatha zeenyamakazi engceni zidize ukuthi loo ndawo ndandihamba kuyo uninzi 15
lwabaniniyo ziimpunzi, amatshabanqa, amanxala namaza nezinye ke ezincinane
kunazo. Okuyimivundla kona kwakumana kuvumbuluka kuthi qakatha qakatha, kuthi
xhwenene, ntaru, ntaru ntaru, phinzi pheselele, kuphele emehlweni. Ndandiwuva
umzimba undisinda, usakhalazela ukudungudeliswa nokudutywa kwangezolo.
Ndazirhuqa iinyawo ukuhla isihlanjana, ndijongise amabombo kulaa ndawo itshele 20
kuyo iveni. Ndandisamana ndifuna engqondweni ukuba kwenzeke ntoni na, ndimana
ukuphazanyiswa kwezi ngcinga...
11.9 Chaza uncedo lomqwayito awayewugcina kufele oluphantsi kombhinqo
uMfazwe kwisicatshulwa. (2)
11.10 Kukuthini ukuzixhobisa ngokomxholo wokulwela amalungelo kule noveli? (2)
11.11 Ucinga ukuba likho idabi abefanele ukulilwa uMfazwe noNokuzola?
Xhasa impendulo yakho. (2)
11.12 Ngokwebali yintoni eyayinokubangela ukuba iingcinga zemeko ayishiya
ngemva zimngcungcuthekise uMfazwe? (2)
11.13 Tyhila indelelo equlethwe ligama 'amadatyana' malunga nedabi alilwayo
uMfazwe kule noveli. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Ukunganyaniseki okanye ukunyaniseka kungayitshabalalisa okanye kuyiphumelelise
imizamo yomlinganiswa.
Xhasa olu luvo ngomlinganiswa uDyakalashe wentsomi ethi, 'Imfene noDyakalashe'
noNolizwe okwisibongo esithi, 'Ukumkanikazi uNolizwe Sandile'.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA G
Ithi imbali kwathi kwakumka uMfundisi uNyengane kumhlaba wamaXhosa kwavela
uNxele kwilali yaseMgwangqa kumhlaba kakumkani uNdlambe nowafika esithi
uhambisa obekuthethwa nguNyengane, phofu bekho ababeyithandabuza loo ntetho
yakhe. Ubedla ngokuthi xa efundisa abantu uNxele, athi iinkosi zimbini zaye zihlala
emanzini. Kwezi nkosi enye yazo yayinguTayi ngeli xesha enye inguDalidephu. 5
Ubebethelela ukuba abantu bakwaNdlambe xa bewela umlambo banqule ngokubulisa
besithi, A! Tayi! A! Dalidephu! Lo yangummiselo awubekela abalandeli bakhe.
Ebenemiqathango ayibekela uluntu lwakhe umfo kaGwala lo esithi abantu mabayeke
ukuthakatha, balahle ubuthi, bayeke ukukrexeza. Ingulowo nalowo makabule echaza
konke okubi nokuyinkohlakalo awakha wakwenza amadoda nabafazi babula, 10
ngokulandela lo myalelo. UNxele, uMCwerha uthe akubona ukuba uyalandelwa
kwiintshumayelo zakhe wavela nesithembiso esitsha sokuba ababhubhayo baya
kuvuka bonke ekufeni bephuma kulwandle lwakwaGompo. Kodwa wona amaNgqika
aya kuba ziinkuni, iimbovane, amawa kuba asoloko enezandla ezixhaphe igazi.
AmaRharhabe avakala esithi kungokuba kutheni na le nto ezi zinto zithethwe ngulo 15
kaGwala engokabani na kakade yena? Ingaba aphi na amaphakathi akwaNdlambe
angamaJwarha, amaCirha kunye namaNtakwenda. Alikhuphe lapoqa amaRharhabe
ukuba uNxele makade avunywe ukuze kucace eyona nto aza kuba yiyo. Ngokwenene
wavunywa ngamawabo wasiwa ecamagwini ngeenkomo ezimdaka, ezilubhelu,
nezimnyama kodwa zabe isininzi sazo izezimdaka kunye nezilubhelu. AmaNgqika 20
namaGcaleka awuzimasa lo mcimbi ngelokoyika ukujika abe ziinkuni, iimbovane
namawa. Kananjalo ayesoyika ukumka noqhwithela lomoya njengoko wayethethile
uNxele esithi basisizwe esiya kuba lixhoba loqhwithela. Ahamba enqula, ekhahlela
kuyo yonke imilanjana ekhala ngo 'A! Tayi. A! Dalidephu!' bephatha kubonga besithi:
UQweqwedu phezulu, umkhonto awungeni. 25
Iqutu likaTayi,
Inkonjan'emnyama edlala emafini;
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
Iqutu elimgxade.
Uthe ofuna ikhubalo wabalekela khona ukuze naxa kududuma izulu anqule enjenje,
'Ta zulu likaTayi!' Oku ebekutsho kuba eligxotha. Abantu babeqhele ukuva kusithiwa 30
uNxele lo yinto kaBhalala, umNgwevu, kanti akunjalo, uyinto kaGwala
waseMaCwerheni. KwaBhalala waya engumfana elandela unina kunye noodadewaba
nomkhuluwa wakhe uMagolo. Ngelo xesha uyise ebesele ebhubhile, wasele ehlala
kwaNtentema emaMbalwini. Elona gama lakhe wayesaziwa ngalo ngamaRharhabe
lelokuba nguMakhanda, koko kwaduma elobucamagu bakhe, elokuba nguNxele. 35
Wabanjwa ngamaNgesi, xa eyokungenela iRhini nemidushane, wawezwa wasiwa
esiQithini saseRobben Island. Wafela esiqithini ngomhla wama-25 kwinyanga
kaDisemba ngomnyaka we-1819 phofu kungekho nesinye isiprofetho sakhe esiye
sazaliseka. Yiyo le nto kukho isaci, 'Ukuza kukaNxele'. Oku kuthetha ukuba nayiphi
na into elindelweyo ize ingazaliseki kuthiwa kukuza kukaNxele. 40
13.1 Xela ukuba ingantoni imbali kaNxele. (2)
13.2 Nika umsebenzi wesikhahlelo uA! Tayi! A! Dalidephu! kwesi sicatshulwa. (1)
13.3 Waphumelela uNxele ukulukuhla abalandeli bakhe ukuba banqule njengaye?
Xhasa mpendulo yakho. (2)
13.4 Caphula ubungqina bokuba lo kaNxele ebelitshantliziyo lezopolitiko. (1)
13.5 Xela indlela akubonakalisa ngayo amaRharhabe ukuba uNxele wamkelekile. (2)
13.6 Chaza ngeengongoma eziMBINI umoya owawutyalwa ngulo kaNxele
kwizizwe zamaNgqika namaRharhabe. (2)
13.7 Cacisa indlela esele sisetyenziswa ngayo isaci esibhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa ukuchaza imeko. (3)
13.8 Chaza izimvo ezahlukileyo anazo amaRharhabe ngoNxele. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ISICATSHULWA H
USILIMELA! – INYANGA YOKUBALA IMINYAKA YOBUDODA
1 A! Silimela!
2 AmaNdlamb' amatsha!
3 Hay' amaNdlamb' amatsha!
4 Hay' amaNdlamb' amatsha!
5 Inkos' am, ngumntakaNdluzodaka,
6 Yindod' ezalwa ngabantwana ababini:
7 Izalwa nguMakinana noNopasi.
8 UNopasi yintombi kaMon'umhlophe kaNtshunqe,
9 Umhlophe kaNtshunqe kwaBomvana.
10 NguLuhad' igama lakhe,
11 Umbambo zemka zabuyelela:
12 Ngaphantsi kwelitye kuyoyikeka'
13 Kuba zilaph'iinzwana namadikazi.
14 Kulapho yaqala khon' ukugagana.
15 Yatshay' impampile yasemLungwini;
16 Yatshay'impampile yasemaXhoseni.
17 Yaw' imikhuthuka amacal' omabini
18 Yarhox' ekaNtsasana yasinga kwaseQumrha.
19 Wee tyu uNdluzodaka
20 Waya kutsho kuNdada kooVece kuXesimagqagala.
13.9 Chaza iSilimela ngokwesi sibongo. (2)
13.10 Xela isixhobo sesandi esikumqolo we-8 nowe-9. (2)
13.11 Nika isizwe esabelwa iSilimela nesizathu sokwabelwa kwaso le nkwenkwezi. (2)
13.12 Khankanya zibeMBINI iimpawu zesibongo ezibonakala kwesi sicatshulwa
sombongo. (2)
13.13 Caphula kwisitanza se-2 umqolo onika uluvo lokuba kwakuqubisene amacala
amabini. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukusukela kumbuzo we-14
ukuya kumbuzo we-17.
KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
kwiCANDELO B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE
ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Umntu ofunda le drama angaziva eneqhayiya okanye eneentloni kukwayanyaniswa
nomlinganiswa othile. Ngqina olu luvo ngomlinganiswa onguZwilakhe.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
UGUGULETHU: Ke? (Utsho emphosela ileta)
UMZAMO: Ikufakile Chief? (Egqiba kuyifunda)
UGUGULETHU: Naw' utsho.
UMZAMO: Bamb' apha Sonny. (Emxhawula) Ndandikuxelele, yayidibene
namaxhwangusha kakade, yayingenakho ukuqhawula. 5
UGUGULETHU: Uyazi ke ntanga ifike nini loo leta?
UMZAMO: Andazi mfo, khawutsho?
UGUGULETHU: Buza ke ukuba ifike nini na? Bekuthethwa ntoni na?
UMZAMO: Yitsho ndive.
UGUGULETHU: Ifike sisendlwini enkulu ntanga, xa kanye ixhego lam 10
lindigolozelayo ngendaba yokuba kufuneka ndifune umfazi.
UMZAMO: Uthini na ntangam? Ke wena wathini kuloo ndawo?
UGUGULETHU: Ndathini kwaphi? Akukho kuthini, ndivumile.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMZAMO: Wavuma msinya mfondini, sewubonile umfazi kwaba bafazi
banqabe kangaka? 15
UGUGULETHU: Uthetha ukuthini xa uthi banqabile, utsho umfazi ezele waphul'
uluthi?
UMZAMO: Nditsho kuba kaloku ntangam ukuthatha umntu ujonge ukuba
nihlalisane nide ningcwabane yenye inkalo leyo, ayifani nendlalo
nje. Loo nto ifuna ukuba uhlabe ukhangele, ungafane uhleli nje 20
kanti akuwabazanga amehlo Xa ukuloo mmango wokuzisa umntu
ekhaya kufuneka ubhekise ezantsi ukucinga, ungarhwalazi ndoda,
asindlwan' iyanetha leyo, ngumcimbi kasikisi. Musa ukuwenza lula,
awulula njengokuba uwucinga, ingakumbi kula maxesha, kuba
iintombi zale mihla zizele yinkohliso mfo kaZilindile. Lwaphela 25
uthando lokwenyani, ayisekho intombi entliziyo nye, iintombi zale
mihla zintliziyo mbini.
UGUGULETHU: Xa kulapho ke ntanga zethu ndikuva kakuhle, intetho yakho
ayifanele kutyeshelwa nakancinane. Kaloku Nokhala le nto
ingumntu iboniswa ngabanye; intetho ethi akukho qili 30
linokuzikhotha umhlana ayixoki.
15.1 Xela ukuba iqulethe ntoni ileta ephoselwa uMzamo kwesi sicatshulwa. (1)
15.2 Nika uphawu oluNYE (a) abafana ngalo, (b) abohluke ngalo uGugulethu
noZwilakhe. (2)
15.3 Ngqina ngezenzo zikaMzamo ukuba ungumhlobo wenene kuGugulethu. (2)
15.4 Chaza ngeengongoma eziNTATHU ifuthe leleta evela kuNomaMpondomise
kubudlelwane bukaGugulethu nabazali bakhe. (3)
15.5 Chaza indlela ukwahlulelana kwamaxesha okuyidale ngayo impixano
phakathi kwabadala nolutsha kule drama. (2)
15.6 Nika zibeziBINI izehlo ezingqina ukuba lo mdlalo uyintlekele. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
ISICATSHULWA J
UMTHETHO: Mfana wam Gugulethu ndiyakucela mfo wam uze uncede
undiphulaphule Rhadebe phantsi kwayo nayiphi na imeko ekukuyo.
Mfana wam, kwanele konke okwenzekileyo ngenxa kayihlo.
Uyandiva? Ndithi ngenxa kayihlo, kuba konke okwenzekileyo
kwiminyaka edlulileyo kungenxa yeenkani zakhe Ngenxa yeenkani 5
zakhe kulahleke imiphefumlo emininzi engenatyala. Kodwa ke!
Kodwa ke Hlubi noko ngoku ngathi kwanele. Makungaphindi
kwenzeke limbi isikizi. Iintliziyo zethu ziligazi nguwe Gugulethu
mntanam, ngoko zama ukuba sixole, nguwe wedwa onokusixolisa,
nguwe wedwa onokuwanqanda la masikizi, akakho omnye. Ngoko 10
ke ndithi nqanda, nqanda Hlubi makungaphindi kuhle sikizi.
Masimdanise uSathana mfana wam, udlalisile ngathi
ngokwaneleyo, masingabuyi simvumele aphinde, kwanele konke
akwenzileyo, vuma sibuyele ekhaya siye kuthetha.
UGUGULETHU: Uthini na bawokazi? Uthi makungaphindi kwenzeke sikizi? Uthi 15
kulahleke imiphefumlo emininzi engenatyala?
UMTHETHO: Nditsho nyana, nditsho Rhadebe.
UGUGULETHU: Uthini ukuthi makungaphindi kuhle isikizi ibe wena usitsho usithi
kulahleke imiphefumlo emininzi engenatyala? Ucinga ntoni ngale
ihleliyo inetyala? Kutheni ngathi awuqondi nje bawokazi? 20
Lisaduduma alikadluli isesisiqabu nje esi usibonayo, ukubuya
kwalo ngoku liza kwenza izaqunge ndifung' aMaHlubi.
UNYANISO: Ukuba kuya kude kuthini ke?
UGUGULETHU: Ukuba kuye kude kwenzeke le nto kufuneka yenzekile.
UNYANISO: Yiyiphi le nto kufuneka yenzekile? 25
UGUGULETHU Buzani kubawo.
15.7 Xela imiphefumlo emiBINI esele ilahlekile ngokwala mazwi kaMthetho
akrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
15.8 Nika imfundiso efumaneka kwisenzo sikaThobeka sokungayimeli into
ayifunayo. (2)
15.9 Chaza intsingiselo yamazwi kaGugulethu abhalwe ngqindilili ngokwenzeka
emva kwale ncoko yakhe noMthetho. (2)
15.10 Xela ukuba kwathi kanti yintoni le 'kufuneka yenzekile' ngokwamagama
abhalwe bukekela kwisicatshulwa. (2)
15.11 Cacisa uSathana abhekiselele kuye uMthetho kwesi sicatshulwa ngokwalo
mdlalo. (2)
15.12 Phonononga isigwebo esiwiswe kuGugulethu ngetyala lokubulala uThobeka
nabantwana uze unike isizathu esivakalayo sokuxhasa uluvo lwakho. (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Umntu ofunda le drama angaziva eneqhayiya okanye eneentloni kukwayanyaniswa
nomlinganiswa othile. Ngqina olu luvo ngomlinganiswa onguSiqhiwu.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA K
MAMQHINEBE: Kanti ke uze uncede ungazilibali izinto zam; Imingqusho yam, iimili-
mili zam, iiti zam; zonke wethu izinto zam. Andinakuzigqiba
ukuzibala.
MAGATYENI: Yhini ukude undiphoxe ngolu hlobo ngathi andingomhlobo wakho
ophambili? 5
MAMQHINEBE: Tyhini uyazi ukuba andizange ndibe sabuza nokuba laa
mshumayeli wenu wayekuhambele ngantoni?
MAGATYENI: Wayeze kundomeleza ngomthandazo nje wethu mfazi.
MAMQHINEBE: Emva kwalo mthandazo ke ayikho enye into ngaphandle
kokuzalisa elaa tanki lakhe lesisu ngeti. 10
MAGATYENI: Hayi MamQhinebe, musa ukuthetha ngolo hlobo ngomntu
weNkosi.
MAMQHINEBE: Enjalo nje akakhathali nokuba uyithathe phi na loo swekile
yokwenza loo ti.
MAGATYENI: Masiziyeke ezi ndaba zingoMshumayeli MamQhinebe, 15
ziyandikhathaza.
MAMQHINEBE: Ndikunyathele ekonsini na ngoMshumayeli wakho, uMagqudwana?
MAGATYENI: Kaloku Qhinebe singoomama bebhatyi, intlebendwane nebhatyi
zizinto ezimbini ezingadibaniyo ke ezo.
MAMQHINEBE: Ingathi silamba nezo bhatyana zomanyano nje phofu? 20
MAGATYENI: Sasithenjiswe ngobutyebi basemhlabeni na mhla sanxitywa ezi
bhatyi?
MAMQHINEBE: Hay' uyabhuda ke ngoku.
MAGATYENI: Masibambelele ethembeni mfazi. Sisaya kuvuzwa ngenye imini,
ndiyakuxelela. Masithandaze mfazi. 25
MAMQHINEBE: Sakukhuthuka amadolo sithandaza.
MAGATYENI: Ukholo lwakho luye phi na MaQhinebe?
MAMQHINEBE: Ndiyaguga ngoku, oko ndathandaza, kodwa andide ndibone nto.
MAGATYENI: Ndakuhlala ndikuthandazela Qhinebe, yonke imihla ukususela
namhlanje de ukholo lwakho lubuyele kuwe. 30
MAMQHINEBE: Kanti ke Gatyeni ingathi ngowungazihluphi ngomntu ongasafuni
kuthandazelwa.
MAGATYENI: Awu watsho Qhinebe? Selukuphelele olo hlobo na ukholo mfazi?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
17.1 Xela ukuba umshumayeli wayemhambele ngantoni uMaGatyeni. (1)
17.2 Nika uphawu lubeluNYE (a) abafana ngalo (b) nabohluke ngalo
uMamQhinebe noMaGatyeni. (2)
17.3 Ngqina ngezenzo zikaMaGatyeni ukuba ungumhlobo wenene
kuMamQhinebe. (2)
17.4 Chaza izinto eziNTATHU ezibangele ukuba uMamQhinebe amthembe
uDlezinye. (3)
17.5 Xela indlela indlala eyidale ngayo impixano phakathi kwabadala nabancinane
kule drama. (2)
17.6 Nika zibeziBINI izehlo ezingqina ukuba lo mdlalo uyintlekele-siyoliso. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA L
MAMQHINEBE: MaGatyeni, uyandijoyina kule nto okanye akundijoyini? Ndifuna
uhayi no-ewe qha.
MAGATYENI: E ... e ... e ... Hayi … ewe, ngendiba ndiyavuma Qhinebe, kodwa
intliziyo yam yona iyarhuqeka.
MAMQHINEBE Kungcono xa irhuqeka isiya. 5
MAGATYENI: Hayi iyarhuqeka yona kakuhle, andifuni kuxoka, iyarhuqeka.
MAMQHINEBE: Kodwa ke kufuneka uqaphele ukuba kufuneka isibindi kulo
msebenzi.
MAGATYENI: Yile nto ndiyisweleyo kanye ke leyo mna Qhinebe eso sibindi
uthetha ngaso. 10
MAMQHINEBE: Imali kaloku Gatyeni, ayiyoyamabhetye-bhetye, Uyandiphulaphula
kodwa Gatyeni?
MAGATYENI: Ngendiba ndiyakuva kona Qhinebe, kodwa ke ...
MAMQHINEBE: Kuza kufuneka siqalise ngomso lo usayo ke, singabi saphozisa
maseko. 15
MAGATYENI: O! Sekuqalwa kwangomso na?
MAMQHINEBE: Sekuqalwa kwangomso ntomb' enkulu. Ndisemkile. (Aphume
uMamQhinebe.)
MAGATYENI: (Ethetha yedwa) Kwowu! Kazi ukuba isingisa phi na le ndlela
andiqweqwedisela kuyo lo mfazi Bawo onamandla onke? Uze 20
undikhumbule Bawo xa ndiza kuhamba indlela endingazanga
ndayiphupha nokuyiphupha aph' ebomini bam. Namhlanje
ndiyalingwa Bawo. Usathana uze ehamba ngeenyawo zombini
endlwini yam, wandiqweqwedisela kwantshabalalo, nam
ndamvumela. Kodwa, kodwa Nkos' enofefe ndithembe amandla 25
akho. Ndiyazi ukuba kungamandla akho endiya kuthi ndizibone
ndiphuncukile kulo mgibe kamtyholi. (Afixize) Bawo ndihlangule.
Wena wabakho zingekabikho iinduli neentaba. Awuxakwa nto
wena gxalaba libanzi lokuthwala izono zehlabathi. Ndihlangule
nkosi naku ndisoyela kulo mhadi ubunzulu bungenakuqikeleleka. 30
Ndihlangule ndiyoyela kulo Mgxobhozo ...
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Meyi/Juni 2024
SC/NSC Confidential
17.7 Xela izinto eziMBINI azenzileyo uMaGatyeni akwenziwa abenesibindi. (2)
17.8 Nika imfundiso efumaneka kwisenzo sikaMaGatyeni sokungakwazi ukuthi
hayi kuMamQhinebe. (2)
17.9 Chaza intsingiselo yomgxobhozo azibona ekuwo uMaGatyeni uthathela
kokwenzeka emva kwale ncoko yakhe noMamQhinebe. (2)
17.10 Xela ukuba kwathi kanti 'isingisa phi le ndlela' yokuba iintsana ayixhaleleyo
uMaGatyeni. (2)
17.11 Cacisa uSathana abhekiselele kuye uMaGatyeni kwesi sicatshulwa ngokwale
drama. (2)
17.12 Phonononga isigwebo esiwiswe kuMamQhinebe noMaGatyeni ngetyala
lokuba iintsana uze unike isizathu esivakalayo sokuxhasa uluvo lwakho. (3)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata