GRAAD 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NKANGA 2025
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-25.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2025 papers 





View all



_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)

isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2025 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2025, 25 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2025
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 25
- File size
- 1.0 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 25
This exam
NSC November Exam 2025
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Esi sikhokelo sokumakisha silungiselelwe ukuba sibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Esi sikhokelo sokumakisha siza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi
kokuba kuqalwe ukukorekishwa kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye loncwadi).
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithandathu
imibuzo (kwiNoveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela
impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule
umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, korekisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwisikhokelo sokumakisha.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko.
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
ophezulu.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo exhasayo
ehambelana nokhetho olo.
Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
Makisha impendulo exhasayo ehambelana nokhetho olo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
'ULANGALIBALELE' – SEK Mqhayi
Sebenzisa la manqaku alandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo umbongo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Isigama esisetyenziswe kulo mbongo sinenjongo yokuba simthande uLangalibalele
singabafundi balo mbongo.
• Injongo yokuba simthande uLangalibalele ibonakala kwigama 'uHambani' alinikwa
yimbongi elitsala kumazwi akhe mhla wayekhulula amaHlubi ukuba aqhube alilwe
idabi lokukhulula amaHlubi akuba yena ekhutshwa eluvalelweni kule ndawo sithi
kukwaLanga namhlanje ngenxa yobudala. Kunika isizathu sokuba athandwe
ngabafundi bombongo ukuba angawugcini kuye umgomo wokulwela abantu
abamnyama.
• Injongo yokumenza athandeke kubafundi bombongo ibonakala kwisigama
esikumqolo wesi-4 esithi 'sendogcin' igama namanxowa.' Esi sigama senza
simthande uLangalibalele xa ezotywa njengomntu ofunzele ukugcina izinto
ezixabisekileyo ezifana negama lamaHlubi, amangcwaba namanxowa
angatshabalali. Indima ayidlalileyo ibangela abafundi bombongo bambone
njengomntu okhathalayo noluthathela kuye uxanduva lwesizwe samaHlubi.
• Ukumthelekisa neLanga ngokomqolo wesi-7 xa kuchazwa imini yakhe yokuzalwa
kutyhila injongo yokuba athandeke kuba ilanga lingumqondiso wokhanyiso
nokufudumala. Umqolo wesi-8 umchaza njengomntu obhubhe eyingonyama atsho
athandeke kuba ezingqondweni zabafundi bombongo ingonyama yayanyaniswa
namandla nokoyisa.
• Ukusetyenziswa rhoqo kwegama 'Nkunzi' kwimiqolo 9-11 kubethelela uluvo lokuba
nguye ozele umnombo wamaHlubi, elithole naye kumnombo wamaHlubi akawulahla
umsebenzi wakhe wokubayinkosi. Ngokwale miqolo ubunkunzi kukunika isikhokelo
esingalahlekisiyo. Kumenze athandeke umntu ogcina iingcambu zakowabo
nongagungqiyo kubunkokeli bakhe.
• Usondezwa ngakumbi kubafundi bombongo ukuba bamthande ngokusetyenziswa
kwesikweko. 'Nkunz' egqume kuNtabamhlophe' ethelekiswa nesilwanyana esikhulu.
• Umqolo we-13 uvelisa injongo yokumenza athandeke kubafundi bombongo ngegama
u'kwahlokoma' okuthetha ukungenelela kwezinye izizwe kungumboniso wokuba
akaqali namhlanje ukuthandwa nokuxabiseka wayethandwa exabisekile kwamhla
mnene.
• Ukubalidelakufa kwakhe kutyhilwa sisigama esinika imbalana yokungcungcuthekiswa
kwakhe esithi, 'ikhe yaginywa mbumbulu ziqithi suk' iziqithi zahlamb' intliziyo.'
Sisigama esiveza ubutshantliziyo bakhe kuba ukho kwimbali yokuvalelwa esiqithini
iRobben Island apho ayengcungcuthekiswa khona amatshantliziyo omzabalazo,
atsho athandeke kubafundi bombongo.
• Isigama esithi 'yakhal' iKoloni yathi 'Ngiyasha!' sityhila ubudelakufa kuye kuba
ebengayekeli abacinezeli benze nantoni na kuye. Esi sigama sithetha ukuba
lwaluvakala ulwamvila lwakhe. Asikwazi ukungamthandi umntu ongaziyekeliyo
axhatshazwe ngabacinezeli.
• (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
'UKUBETHWA NGEMVABA' – SEK Mqhayi
2.1 Umqolo 1 oqulethe ukulandwa kwamaxesha andulo√/umnumzana othile√/
ukubakho kwabalinganiswa√/izenzi ezikwixesha eladlulayo kumqolo wesi-3
nowesi-4√/Izenzi ezikuhlobo lolandelelwano√/Ukwenzeka kwezinto
ngesiquphe.√ (Ukucatshulwa kwemizekelo kwamkelekile.)
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
2.2 (a) Ngexa lokuhlwa.√
(b) Imvaba.√ (2)
2.3 Athathe imvaba ngokungxama.√√ (2)
2.4 Kwisitanza sesi-3 ukuxhatshazwa kuvezwa ngesenzo esenza rhoqo indoda
sokuphatha kakubi umfazi√ ngokuvusa ingxabano eza kukhokelela ekubeni
imbethe imcokise ngemvaba ukuze izonwabise ngokufumana amafutha
anencasa.√ (2)
2.5 Umbongo ufundisa ngemvelaphi yebhotolo√ kuba ngokwebali iqala ilubisi
olugcinwa kwimvaba kuthi ngomnqa wokubethwa komfazi ngemvaba
kufumaneke ibhotolo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
'ISIQITHI SEENTINI' (Robben Island) – TN Kabanyane
3.1 Umqolo wesi-2 osebenzisa uchazo 'esimid' iphelel' elwandle.'√/
'esingumsinandozele' kumqolo wesi-3.√/Isitanza soku-1 sichaza isiqithi
seentini.√ (Ukucatshulwa kwemizekelo kwamkelekile.)
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
3.2 (a) Mandulo.√
(b) EKoloni.√ (2)
3.3 Yeyokuphelelwa ngamandla√√/yeyokucutheka/kophuke impilo.√√ (2)
3.4 Kwisitanza sesi-4 ukuxhatshazwa kuvela ngokuxhatshazwa kwamaXhosa
ngabamhlophe,√ ngokubahluthela imihlaba athi akukhalaza atyholwe ngokuba
angabavukeli-mbuso, aze agwetywe ubomi esiQithini. √ (2)
3.5 Umbongo ufundisa ngembali yesiQithi seentini esesiyindawo yokhenketho
ngoku√ kuba sixelelwa ukuba sinembali embi yokuxhatshazwa kwabantu
abamnyama.√/kuba kumbongo kuthiwa sasiqale siyindawo yokhenketho saze
saguquka sayindawo yokungcungcuthekisa abantu abantsundu saphinda
sabuyela sayindawo yokukhenketha.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
'WATSHA UMZI' – Nontsizi Mgqwetho
4.1 Umqolo woku-1 'saqala.'√/Umqolo wesi-3 'seva.'√/(izenzi ezikwixesha
eladlulayo)√/Ukubakho kwabalinganiswa.√(Ukucatshulwa kwemizekelo
kwamkelekile)
(Nasiphi na sibini kwezi.) (2)
4.2 (a) Namhla/Kwezi ntsuku/Kule mihla.√/ kwixesha lengcinezelo/ ngexesha
lokuthinjwa kwamazwe e-Afrika.√
(b) Kumzi/ kwilizwe√/Kumzi we-Afrika√/ kwilizwe i-Afrika√/kumazantsi e-Afrika
√/ eMzantsi Afrika.√ (2)
4.3 Yintsingiselo yokuba babengenamntu wokubona iingxaki ekuzo iAfrika.√√/ (2)
Kwakungasekho nomntu wokubabonisa indlela.√√
4.4 Kwisitanza sesi-2 ukuxhatshazwa kuvezwa ngokungcungcutheka kwabantu √
ngenxa yokuba bekunyanzeliswa ukuba babenepasi ngalo lonke ixesha. √/
ngenxa yokuba bekunyanzeliswa ukuba balahle inkolo yabo bamkele
ezaseNtshona. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
4.5 Umbongo ufundisa ukukwazi ukuxabisa nokukhathalela okukokwabo abantu
bangakuyeki kutshatyalaliswe ngabafiki√ kuba umbongo uqulethe isikhalazo
nokumemelela abantu ukuba bathabathe uxanduva bangahlali basonge
izandla ngento ebachaphazelayo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
KUNYE
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
'ISIPHIWO' – MG Bici
5.1 Umqolo we-3.√/Kwabanye sibonakale umntu selekhulile.√ (1)
5.2 Umntu onesiphiwo uyaphila.√/Ubayindumasi.√/Ubizwa ngapha nangapha.√
(Nasiphi na isibini kwezi). (2)
5.3 Isitanza soku-1 sakhiwe ngemiqolo emi-4 kanti isitanza sesi-2 sakhiwe
ngemiqolo emi-5.√√ (2)
5.4 Umqolo othi, 'Kuloko sithi Huntshu! kwabo baneziphiwo' ububungqina
bokuncoma.√√ (2)
5.5 Lokubethelela/ lokugxininisa ukubaluleka kwesiphiwo umntu anaso.√ (1)
5.6 Kukukhuthaza uluntu lusebenzise iziphiwo zalo√ kuba ngokwesi sitanza
kuhlokozwa ukuba umntu ngamnye makaqaphele isiphiwo anaso nokuthi kanti
singaluncedo kwakuye nakwabanye.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Umcuphi kwinoveli engolwaphulomthetho ubonakala ngokudlula kwimiqobo emininzi
aze ade abuphumeze ubunganga bomthetho.
• UMapheza akutyunjwa njengomcuphi ugrogriswa ngamapolisa ngobungozi
bophando aluqalayo kuze ukugrogriswa kubengumqobo kwindlela ayisungulayo
yophando kumenze angaqiniseki ngamandla akhe nanjengoko isipolisa esimele
kumxhasa isiso esimvalelayo. Esakuphakamisa intloko uMapheza eqala uphando
uThantaswa noMfuneko bamjonga ngeliso elibukhali bafuna angaphumeleli
kungenjalo bamfuna efile. Noko kunjalo, uyaqhubeka nophando kuba kakade
umcuphi ubamnye kolu didi lwenoveli.
• Singumqobo kumcuphi isabatha esinguNqoza asibekelwa nguMfuneko ukuze
simvalele athi sele ekwaYangaphi kuThantaswa nakuMonde abuye evalelekile
angalufumani ngokufanelekileyo ulwazi abejolise kulo. Uyacintelela kunjalo, agcine
umnconwana womkhondwana awusebenzise akube esuselwe umqobo
onguMfuneko endleleni ukuze ade abe ufikelele kuThantaswa.
• Umqobo onguThantaswa umfaka kwimigibe ngemigibe esukela ekudlisweni
ngetyhefu embhuqisa ngesisu segazi aze asinde ekufeni ngokulala esibhedlele
kodwa achache emva kwemizamo yesibhedlele.
• UThantaswa akalali ubeka umqobo ngamnye eyichaza injongo yokuqinisekisa ukuba
uMapheza ufa engekafikeleli kwinyani yokuba yena ungumbulali kaMsindisi.
Ukoyiswa kukaThantaswa kukungafi kukaMapheza ngumalingatshoni, kumenza
aququzelele ukutshiswa kwakhe ngovutha eyawaphahlwe nguMfuneko.
Kubakhuthaza ukuba bathi beseve nje ngetyotyombe elitshileyo bathi ngemivuyo
bayobika kuloMapheza. Usinda kuvutha ngokulunyukiswa nguNontsikelelo
ongumkhwetha kaSiphongo abe uyabhungca njalo. Abalazanga eliwinayo
abophulimthetho.
• UBhanqo uwenza nzima umsebenzi ngokugcina ulwazi ngokufa kukaMsindisi enalo
lungabubo ubungqina obunokuthi busetyenziswe nguMapheza ukuze aphumelele
kuphando lwakhe.
• Kuyo yonke imiqobo uyaphumelela ngeenzame, bayafumaneka
abachaphazelekayo, uMfuneko noNqoza bayanqunyanyiswa emsebenzini
agwetywe uNqoza ishumi elinesibini leminyaka. Imiqobo ebekwe endleleni yakhe
imlole ngakumbi imkhuthaza kuphando lwakhe wade wabe uyaphumelela.
Ukubangumcuphi wetyala lolwaphulomthetho kukaMfezeko Mapheza kuphumeze
ubunganga bomthetho kule noveli.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
7.1 Ngokwesi sicatshulwa intetho ithetha ukuba xa uMapheza ebampimpile bonke
beva kabuhlungu sebephelelwe nangumsebenzi.√√ (2)
7.2 Isiphumo asizange sihambelane nenjongo yokuwathetha kuba ngokwenjongo
kaMfuneko osisithethi ubeba uthetha ukuba ubuhlungu buza kuviwa
ngooNqoza kanti ubuhlungu bugqibele buviwa nguye.√√/Ngokwale ntetho
ubeba ukuluma ukwenza into eza kwenziwa nguMapheza kubo kanti
uMapheza ugqibele eluma kwayena Mfuneko ngokumbethisa ngomthetho.√√/
Ngokwale ntetho iintwala azijolise kooNqoza zigqibele ziluma yena.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
7.3 Ziyamdlisa ngeenjongo zokuba afe engekambhaqi uThantaswa ukuba
ungumbulali.√/ Zimbekela uNqoza njengokhala wokuqinisekisa ukuba
uphando aluhambeli phambili√/Zimtshisa netyotyombe kwaSiphongo.√
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
7.4 Ndiyachasa akuchanekanga ukumchaza ngokuthi uyaluma uMapheza kuba
ngokwale ntetho uthetha ukuba uyampimpa kanti akampimpanga mntu
njengoko ebecingelwa, bebempintshwe kwanguMfuneko.√√ (2)
7.5 Iintetho zikaMfuneko zibonakalisa uthanda phakathi koMapheza noMfuneko
malunga nokwamkela umthetho okanye ukuhambela kude kuwo.√/Ukubizana
kwabalinganiswa ngobumpimpi kubonakalisa kukho umphixanisi.√/Imfuneko
ephakanyiswayo yokuguzulwa kukaMfezeko ngamanye amapolisa
angahambisaniyo nokuphakanyiswa komthetho.√
(Nayiphi into ebonakalisa ukohlukana kwezimvo, ulwimi olubonakalisa
ugxagxamiswano, ithoni yezithethi ihambelana noxambuliswano nobunzulu
bovakalelo malunga nomba oshushu, unxunguphalo, ukubamba amazinyo,
umoya onuka igazi ebalini, ubukho babaphixanisi, izinto zonke ekukudala
ziqhubeka ebalini nezingeyongxabano engephi zibonakalisa impixano.)
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
7.6 UNqoza ulipolisa elincedisa ukwaphula umthetho kuba xa kubiwa uMapheza
esibhedlele ukhona√√/namhla uMapheza adliswa ityhefu ukhona.√√/
Umphazamisile uMfezeko xa ephanda kuloMsindisi√√/ Ukhona kugqogqo /
kwaMapheza befuna umpu wakhe bazokumbulala ngawo√√/ Ukhona (2)
kwiyelenqe lokusa uMapheza kwaSiphongo esazi ukuba uza kutshiswa
ngenzulu zobusuku. √√
(Nayiphi na kwezi.)
7.7 Kukho amapolisa akhusela umthetho kukwakho namapolisa aqhuba
ulwaphulomthetho.√√ (2)
7.8 NguNqoza√/nguMfuneko√/nguMdlambila.√
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
7.9 Ubunyekenyeke kwizityholo ababekwa zona buvela kumasikizi, okuzama
ukubulala uMfezeko nokukhusela ababulali bakugqiba ukubangabantu
bomthetho.√√ (2)
7.10 Wosulela izenzo zakhe zokwaphula umthetho kumapolisa amsulwa/uba imipu
ayosulele kuZalala√/Umpimpa uNqoza ngokunxila emsebenzini√/uphazamisa
umthetho ngokuzama ukubulala uMfezeko ophanda ngokubulawa
kukaYangaphi.√/Uncedisa uThantaswa ekubulaleni uYangaphi kuba efuna
isabelo sakhe kwimali kaYangaphi.√/ Wadukisa idokethi lokubulawa
kukaChizama nguNompumelelo ukuze akhusele uNompumelelo angabanjwa
ngumthetho kodwa ethenjiwe nanjengoko engumntu womthetho.√ /Usebenzisa
abantwana- ooSixaki ukwenza izinto ezimdaka ezinjengokubulala, ukuba imipu
nokuyithengisa.√/ Ungcungcuthekisa uNomacebiso- unina kaMfezeko
ngokuthi makathenge ibhokisi yokungcwaba unyana wakhe.√/ Ufaka ooSixaki
abangabantwana emgibeni wokuba ngababulali zibe ezakhe izandla
zimpuluswa.√ Sesokuqulunqa iyelenqe lokugqogqa umpu kaMapheza kowabo
ngenjongo yokumbulala ngawo angacingeleki. √
(Nayiphi na ekungqina ngokuchanekileyo ukungcola.) (1)
7.11 Ikuqaqambise ngokohlwaywa kwezaphulimthetho baze abakhusela umthetho
bavuzwa. √√/ Ikuqaqambise ukungalungi kwezaphulimthetho ngokuthi athi
uMfuneko olipolisa ophule umthetho, wathengisa imipu yasemapoliseni
kwizaphulimthetho ekubulawe ngayo abantu ohlwaywe abe uMapheza
owukhuselayo evuzwa.√√
(Nawuphi na umzekelo ochanekileyo ngokwasencwadini oqaqambisa
ukungalungi kolwaphulo mthetho.) (2)
7.12 Ukuthi iliwa xa libheke umoya ngesiXhosa kuthetha ukuba kuphela amacebo
kudizeka amahlebo, ngokomxholo wenoveli ukubekwa kukaMfuneko izityholo
zokuchaphazeleka kulwaphulomthetho kucacisa mhlophe ukuba amaqhinga
akhe noThantaswa okufumana imali kaYangaphi ayaphanza, amacebo wabo
aphelele endleleni.√√
(Nawuphi na umzekelo ochanekileyo ngokwasencwadini oqaqambisa ukuba
iliwa libheka umoya kuMfuneko) (2)
7.13 Ndiyaxhasa ukuba kuchanekile ukuthi yindibongo kuba ukunqunyanyiswa
kukaMfuneko emsebenzini kwethisa ithemba lokusinda kukaThantaswa
angafumaneki njengombulali nelokuzuza imali yelifa likaYangaphi.√√ (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Iqhawe kwinoveli yentlalo libonakala ngemiqobo elidlula kuyo nempumelelo yalo. Ubomi
bukaThole buqale bajikelezwa yimiqobo ephazamisa indlela yokufezekisa
ukubangumfundisi. Amandla nokuzingisa kwakhe kwakheleke kwisazela athi abenaso
xa ehlangana neengxaki kwindlela yakhe yobomi.
• Ekukhuleni kukaThole ibali limveza ejongene nengxaki esuka eRhawutini elibhekise
kowabo. Uhlangana noogxa bakhe uThemba noSonwabo amatshijolo angabahlobo
bakhe abangumqobo ngokumqweqwedisela endleleni esinga eBhayi, engafikanga
kowabo. Kolu hambo uzibhaqa esela utywala obumbangela ukuba azibone evuka
kwilokishi angayaziyo. Ukuzisola nokukhathazeka kwakhe yimeko azibona ekuyo
kuvuselela isazela esibonakala xa esela utywala abuthungelwa nguThemba.
• UThole ulahlekana nooThemba xa bezulazula idolophu aze ahlangane noNomsa
nathe wathabatheka nguye baze bathandana. Babanezigqibo zokuba uThole atyelele
uNomsa kowabo. Endleleni eya kuloNomsa uvuselelwa isazela ngamazwi womfo
wakwaSigxabhayi, kanti sele efikile kuloNomsa. Uthi esahleli kamnandi apho
kungene uJoe neqela lakhe nelathi lambetha lithembisa ukumbulala. Kwimeko yakhe
yokujongana nokufa kuvuseleleka ukwazi ukuba umthandazo ungamkhulula
kwirhamncwa elikukufa elimjamele ebusweni. Ukubethwa nguJoe amgrogrise
ngokumbulala kunceda ukuba azikhumbuze ngesifungo sakhe noThixo enze
isithembiso sokusebenzela inkosi esihleli njengesazela kwiingcinga nezenzo zakhe.
• Ukuphuncuka kukaThole kwizihange ebeziza kumbulala ufikelele kwisigqibo
sokulifulathela iBhayi, agoduke. Ngelishwa uhlangana noThemba omxelela ukuba
imoto egodukayo seyime ngaye. Akakhange aqinisekise ukuba imoto iya kweliphi
icala de waqabuka sekophulwe. Imoto ibalahla kumahlathi aseKnysna apho abukela
oogxa bakhe beqwengwa ziingonyama. Kwizinto awayesele nazo uThole kuloo
mbhodamo yayiziincwadi ezimbini neBhayibhile. Iphupha lomfo onomnqwazi
wameva limvusa elele emthini awele phezu kwengonyama ebesele ilibele ukuba
igade ixhoba elinguye, yagqotsa ukumshiya apho. Uthi sele ephumele ngaphandle
ehlathini ibuye ingonyama. Uyagaqa ayikhawulele ingonyama ezinikezela ukuba
imgqibezele suka yee phethuthu yabaleka ingonyama.
• Ukuzenza kukaThole igqirha kumhlaba waseKnysna kumenzela imali nemfuyo,
kodwa endaweni yokuba onwabe uya ebhitya ngokubhitya. Ukungonwabi kwakhe
kubangelwa ngamaphupha azingileyo, ngakumbi elomfo onomnqwazi wameva,
amvusela isazela. Amazwi entshumayelo angonyana wolahleko abinza okwekrele
asivuselele ngakumbi isazela sakhe, ambangele ukuba athabathe isigqibo
sokuthengisa ngemfuyo yakhe, agoduke. UThole ubuyela kowabo athabathe isigqibo
sokubuyela esikolweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Inxaxheba yabefundisi ahlangana nabo kwizikolo afunda kuzo idlala indima enkulu
ekuvuseleleni isazela sikaThole ngeentshumayelo zabo ezimkhumbuza isifungo
sakhe sokubangumfundisi.
Ukuze sihlale sivuseleleka isazela sesigqibo sikaThole sokubangumfundisi kuye
kunyanzeleka ukuba adlule kwimiqobo emininzi yobomi ukuze afezekise iinjongo zakhe,
yiyo loo nto ephela engumfundisi ophume izandla nje kungenxa yemiqobo adlule kuyo
wakwazi ukuthatha isigqibo esisiso.
• (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
9.1 Ngokwesicatshulwa athetha ukuba uMangaliso wavakalelwa wanesazela kuba
ilizwi lentshumayelo lachukumisa isazela sakhe.√√ (2)
9.2 Ndiyangqina asihambelani nenjongo yakhe yokubangumfundisi kuba lo Thole
udukisayo ngoku ufuna ukuhlehla kanti isiphumo ekupheleni kwebali uThole
ungumfundisi ophume izandla.√√ (2)
9.3 Iqhawe lale noveli uThole, intlalo ilibekela iitshomi zimlahlekise.√/Ilibekela
ubumnandi obuza ngoNomsa.√/ilibekela ubomi baseKnysna obulilibazisa
ngokubanemali eninzi eliyifumana ngokuzenza igqirha.√
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
9.4 Ndiyakuxhasa kuchanekile ukubiza uMangaliso ngokubalithemba lendlu
emnyama kuba usebenze wangumfundisi ozinikeleyo eguqula uluntu
olwalutshone zwabha esonweni waphucula nentlalo.√√ (2)
9.5 Ukubhomboloza okwenziwa nguThole kubonakalisa ukungavisisani kwesenzo
sakhe esinxamnye kunye neenjongo zakhe zobom.√/Ukuphupha okwenziwa
nguThole kuveza impixano yangaphakathi ngokubonakalisa ukuhamba
kwakhe kwindlela enxamnye neenjongo zokubangumfundisi.√
(Nayiphi into ebonakalisa ukohlukana kwezimvo, ulwimi olubonakalisa
ugxagxamiswano, ithoni yezithethi ehambelana noxambuliswano nobunzulu
bovakalelo malunga nomba oshushu, unxunguphalo, ukubamba amazinyo,
umoya onuka igazi ebalini, ubukho babaphixanisi, izinto zonke ekukudala
ziqhubeka ebalini nezingeyongxabano engephi zibonakalisa impixano.) (2)
9.6 Ndiyangqina ukuba isazela siyamncedisa umntu ukusabela ubizo kuba
ukubethelwa luvalo ngemini yentshumayelo yomfo wakwaSigxabhayi
kwakuhamba nokubethwa nguJoe kwavuselela isigqibo sokufuna
ukusebenzela inkosi.√√/Ngemini wayehlatywa ngamazwi angonyana
wolahleko eKnysna wathatha isigqibo sokugoduka ayokuvuselela ubizo
lwakhe.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
9.7 Abefundisi abathunyelwa eGeorge Goch baphela beseyela kwiziyolo ezigquba
kwesa sixeko, kanti esi sixeko yindawo yokuqala apho uMangaliso aqhuba
ngokukuko umsebenzi wobufundisi.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
9.8 Umfundisi uShepherd√, umfundisi uMaqoma.√ (2)
9.9 Ithamsanqa lisekubeni uMangaliso ubuya engumfundisi onemfundo enomsila
nodume kulo lonke ihlabathi esaphila uFikizolo emva kokumthundezela
esikolweni, engatyhafi naxa selelahleka endleleni.√√ (2)
9.10 Unxibe ezimbejembeje zobunzululwazi.√ (1)
9.11 Inoveli ikuqaqambise ukungalungi ngokuthi amatshijolo aphelele endleleni afe
aze uThole obingiweyo aphumelele abengumfundisi.√√ (2)
9.12 Kwintetho yesiXhosa umntu xa esetyenziswe ngolu hlobo umela abantu
abaninzi ngoko ke kwesi sicatshulwa kuthetha ukuthi ukubangumfundisi
kukaMangaliso kwadala ulonwabo nemigcobo kubantu bonke
baseZazulwana.√√ (2)
9.13 Ndiyakuxhasa ukuchaneka kwesenzo sokulila kukatitshala uZolile noFikizolo
kuba ukulila kwabo kusukela kumanzithinzithi obomi abadlule kuwo
ukufezekisa umnqweno wabo wempumelelo kaThole.√√ (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 u4kuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Iqhawe lomzabalazo lisoloko lihlangana nemiqobo ukuze iminqweno yokuzuza
inkululeko ingafumaneki lula. Inzondelelo yeqhawe yiyo eqhubezela iqhawe likwazi
ukumelana nemingeni, likwazi nokutsiba imiqobo elibekelwe yona. UMfazwe kule noveli
liqhawe lomzabalazo eliye labekelwa imiqobo nelithe lakwazi ukudlula kuyo lade lazuza,
laphumelela.
• UMfazwe uhlangana nemiqobo ebekwa ngabaxhasi bengcinezelo abafana noFriday,
uNtsipho, uNdlela kunye namapolisa engcinezelo.
• Kubangumqobo ukubanjelwa ukuba efundisa abafundi baseFunda ngemvelaphi yabo
eluncedo kubo ngokubavula amehlo ngesimo sezopolitiko saseMzafrika.
• Ukubanjwa kukodwa kubangumqobo ngakumbi xa ade agungxiswe ingxowa enuka
umchamo evenini yamapolisa, evalelwe nenja. Kudala ixhala lokuba ingamluma
nanini. Ixhala lakhe likhula ngakumbi akuvalelwa esiseleni aze abenethamsanqa
lelishwa lokuva indlela amabanjwa afa ngayo ejele ngelithi azixhome ngomlenze
webhlukhwe.
• Yonke le nquleqhu kukuzama ukumoyikisa ukuze atshintshe ingqondo abeyimpimpi
athengise ngenkululeko yabantu abamnyama. Uxelelwa ngooNtsipho nooNdlela
nabo abatshintshayo ngenxa yokungakwazi ukumelana noxinzelelo lwamapolisa.
• Ukuziselwa kukaMfazwe impahla yakhe esejele ukuba ayinxibe xa ezakukhululwa,
ziinzame zokumbonisa ukuba ayikho into efihlakeleyo emapoliseni, nekhaya lakhe
nkqu alikhuselekanga, angangena nanini enze unothanda.
• UFriday njengomntu osebenzisana namapolisa umbekela umqobo ngokumthengisa
kubalwi bengcinezelo ngelithi uMfazwe yimpimpi kuba efuna abelikheswa kwaQaka,
ade abulawe kuba ethengisa ngenkululeko yabantu abamnyama. Lo mqobo
uwuqinisa ngokusondeza uZo othandana noMfazwe ukuze uMfazwe amncame.
• UMfazwe uvukelwa yintlanganiso yabalwi bengcinezelo ngelithi yimpimpi aze
athutyeliziswe apho ayokufihlwa kwaMfundisi uHlathi.
• EkwaMfundisi uHlathi ulandelwa nguFriday ugibisela isiqhushumbisi ukuze oyike
ancame azinikele ngokuzibandakanya namapolisa.
• Umqobo wokuduka kwabazali bakhe uchukumisa iimvakalelo zakhe ukuze azame
ukubakhusela ngokugoba uphondo ayeke ukuzabalaza. Noxa kunjalo uyaqhubeka
nozabalazo.
• Kutshiswa ikhaya likaMfazwe abe engabazi nokuba baphi abazali bakhe ngumqobo
osetyenziselwa ukumtha amandla.
• Imiqobo ayibekelweyo uMfazwe idala ukuba uMfundisi uHlathi ngelimkhuselayo
amlungiselele indlela yokuwushiya uMzafrika ayokuqeqeshwa kumazwe
angaphandle.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Uncama abazali bakhe, uncama uZo wakhe, uncama umsebenzi wakhe wokufundisa
eFunda awushiye uMzafrika.
• Endleleni ubekelwa umqobo ngokuthi saa kwamapolisa endleleni ekucaca ukuba
kukhangelwa yena. Endaweni yokujika endleleni uphokophelela phambili kuba efuna
ukutshintsha iimeko zokuhlala zabantu abamnyama eMzafrika, abantu bazuze
inkululeko elizweni labo.
• Endleleni eya eMgazi udibana nemoto etshayo inabantu ngaphakathi, amathuba
evuma ukuba angatyholwa ngokubulala abantu ngumqobo osetyenziselwa ukuba
abonwe njengempimpi ezokusezela umoya elubhacweni.
• Elubhacweni akathenjwa kuba waziwa eyintlola, ulwa idabi lokuthembeka ukuba
akangongcothoza, ulwa amadabi okusinda ekutyiweni ngamarhamncwa asezindle,
okuleqwa abethwe kodwa alwe ade phumelele.
• Uzibandakanya nombutho iNtsimb'ebomvu apho avana amandla noSkhotsholo
nambethe wamenzakalisa.
• UMfazwe uzuza uloyiso ngokuthenjwa eselubhacweni wade wakhululeka uMzafrika.
UMfazwe uliqhawe lomzabalazo elidlule ngempumelelo kwimiqobo ebelibekelwe
yona wade waphumelela uMzafrika.
• (Nayiphi impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
11.1 Ngokwesicatshulwa athetha ukuba uMfazwe waxakwa yimpendulo naye
engasaziqondi.√√ (2)
11.2 Azihambelananga kuba ngokweenjongo zakhe wayefuna uMfazwe abonwe
njengeyona mpimpi kodwa kwagqibela kusaziwa kwayena ngobumpimpi.√√ (2)
11.3 Ugqwetha iingqondo zabafundi bambone njengempimpi endaweni
yomzabalazi.√/Ulukuhla abantu bakwaQaka ukuba bambone eyimpimpi ukuze
angabiloqhawe labo.√/wenze imizamo yokumqhushumbisa ngeziqhushumbisi
kwaMfundisi uHlathi.√/Umtheza amandla ngokumahlukanisa noZo athandana
naye.√
(Nasiphi isibini kwezi.) (2)
11.4 Ndiyaxhasa kuchanekile ukumchaza uFriday ngokuthi yimisebenzi yakhe ukufa
kwabantu kuba wababulala ngokwakhe abantu ababekwiCressida.√√ (2)
11.5 Impixano yangaphandle ibonakala ngokuthi kuvele ukuba uMfazwe noFriday
ababoni ngasonye okanye abahambi ndlelanye kuba uMfazwe usulela kuye
abantu abafe kwicressida.√/Ukubakho kwegazi ekuxanjuliswana ngalo
kukodwa kubonakalisa ukuba kukho impixano.√/Ukubulalana kwabantu
kubonakalisa amasikizi adiza impixano.√/Ngokwencoko kaHlathi nemibuzo
ethi' 'Ixesha eli uthuleleni? kubonakala ukuba ikhona into exakileyo
eqhubekayo, ekucaca ukuba ifuna iingqondo zabantu abadala.√
(Nayiphi into ebonakalisa ukohlukana kwezimvo, ulwimi olubonakalisa
ugxagxamiswano, ithoni yezithethi ehambelana noxambuliswano nobunzulu
bovakalelo malunga nomba oshushu, unxunguphalo, ukubamba amazinyo,
umoya onuka igazi ebalini, ubukho babaphixanisi, izinto zonke ezibonakala
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
kukudala ziqhubeka ebalini nezingeyongxabano engephi zibonakalisa
impixano.)
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
11.6 Uncedisile kuba ubeselubhacweni eThongo apho wajoyina intsimbi ebomvu.√ (2)
11.7 UNdlela ungusihlalo wombutho wabahlali kodwa uyimpimpi.√√ (2)
11.8 NguMfazwe√/noSiqithi.√ (2)
11.9 UMfazwe ubonakalisa ukukhohliseka ngokungazifundi angaziphenduli iileta
zikaNokuzola.√√/ubonakalisa ukukhohliseka ngokuzinxwema kuNokuzola
angabinanto yakwenza naye.√√
(Nayiphi kwezi) (2)
11.10 Ubulala abantu kwaye usebenzisana namapolisa ngokumpimpa abantu.√ (1)
11.11 Ibuqaqambisa ngokuthi uMfazwe oliqhawe lomzabalazo limbeke kwimeko
yomngcipheko apho angcungcuthekiswa nguFriday namapolisa ade abhace
kodwa isiphumo ibekukuba abuye eyimbunguzulu yegqwetha.√√ (2)
11.12 Isiqalo seeleta siyafana kwileta nganye oko kuthetha ukuba sinento
esiyibethelelayo ekukuba uNokuzola uthembele kwimpendulo evela
kuMfazwe/uNokuzola wayexhomekekile kwimpendulo evela kuMfazwe
awayengayifumani.√√ (2)
11.13 Ndiyaxhasa, achanekile amazwi kaNokuzola kuba noMfazwe uyangqina
ukuba wayengazihoyi iileta zikaNokuzola, kuba wayengasafuni nto imdibanisa
noNokuzola.√√ (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Iqhawekazi uDeliwe kwintsomi 'UDeli noDeliweꞌ kunye neqhawe uMadiba kwisibongo
ʹNguRhulumente wethu lo' babonakala ngemiqobo abadlule kuyo ukuze bade
baphumelele.
• Kungumqobo wokuphila nabantu ngokubathemba kubomi bukaDeliwe ukuzibona
ejongene nomngeni wokungamkelwa likhaya lakhe okubonakala ngokuthi
angathandwa ngabazali bakhe ngenxa yokuba enesifombo engakhangeleki kakuhle
nasebusweni. Abazali basuka bathande iwele lakhe uDeli kuphela endaweni
yokubathanda ngokulinganayo.
• Umngeni wokuhanjiswa yedwa xa ethunywa ngabazali kwamakhulu ubonakala
ungumqobo kukhuseleko lwakhe njengelinye kumalungu ekhaya. Kubangumqobo
ngakumbi kulo mbono wakhe elilungu lekhaya elixabisekileyo xa newele lakhe uDeli
lizibandakanya ngokungaziboni lihamba naye. UDeli wayezibona eza kuhlekwa xa
enokubonwa ehamba nomntu onegongqo emqolo.
• UDeliwe unomngeni wokumelana neentetho zikaDeli ezibangumqobo ebomini
bakhe kuba zaziquka ukuthi kungenzeka ukuba yena Deliwe wacholwa waze
wakhuliswa kweli khaya lakhe. Zazimenza azibone emncinci engeyonto yanto.
• Nabelali sebevela bengumqobo kwinjongo yakhe uDeliwe yokuphila nabantu
ngolonwabo kuba abantu abafuni nokumbona uDeliwe. Bathi ubazisela amashwa
ngesifombo sakhe. Kungoko kufuneka ahambele kude nabantu xa eyokukha amanzi
emlanjeni naxa eyokutheza. Kwakude kufuneke aye ngomsobomvu okanye xa
kutshona ilanga xa kungekho bantu baninzi. Ngeli xesha akhusela yena
wayekhusela nabantu ekumboneni. Owona mngeni yayikukuba ubomi bakhe
babume ngxi buxhomekeke ekwaneliseni kwakhe abanye abantu ngokuthi
akhangeleke eyinto abayifunayo hayi adalwe wayiyo.
• Ukuya emlanjeni ngamaxesha athile kumenza uDeliwe abebhontebhonte zizilonda.
Nazo izilonda zingumqobo ekuphileni ubomi obungenazintlungu, kwaye abantu
abafuni kuhlala nomntu onezilonda osenokubosulela.
• UDeliwe uyadlula kwimiqobo kwakuphela isifombo kuba uphindela ekhaya
engasenasifombo. Uyathandwa ngabantu, nababemngcikiva bazisondeza kuye
becela uxolo. Ubuqhawekazi bukaDeliwe budulile ngenxa yokumelana nemingeni,
iyeke ukuba yimiqobo kwindlela yakhe yokuphilisana nabantu ngenxa yokusuka
kwesifombo.
• Ubuqhawe kuMadiba ongumlinganiswa kwisibongo, 'NguRhulumente wethu lo'
budula ngokudlula kwakhe kwimiqobo ebibekwa ngumbuso wela xesha ngokuthi
aphumelele.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Esi sibongo simbeka uMadiba njengomelo lwabantu abamnyama. Oku kufumaneka
kwisigama, 'iinkomo zaseQunu, umXhosa, iminyaka engamashumi ejele' nezinye
ke.
• Esi sibongo sibudulisa ubukho bemiqobo ebibekelwe uMadiba ngokusebenzisa
isigama esidiza imingeni esithi, 'kant'umntakwethu/ udadewethu utoshalaza phantsi
kweBhulu/, nokutatsalaza phantsi kwedla-gusha ukudandalazisa ingcinezelo, kanti
nokungahluleki ukuzama koko kucinezeleka.
• Isigama esityhila izenzo zokubanjwa avalelwe ejele iminyaka, zokubulawa
kwabantu, zokubekwa kwedyokhwe yobukhoboka ebantwini, zokungakhululeki
kwabantu elizweni labo sibonakala sikhethelwe ukudiza imingeni adlule kuyo ukuze
abeke etafileni urhulumente wabantu okhoyo namhlanje.
• Ngokwalo mhobe kubonakala kukhe kwakho umqobo oxabe kwindlela eya
enkululekweni ngomngeni wokucalucalulana kwabodwa kwabantu abamnyama
bambi bathengise ngelizwe kumaBhulu. UMadiba ubonakala ekhwazelwa ukudlula
nakulo mqobo ngokumisa urhulumente ongowethu, urhulumente ongowabantu.
• Ubuqhawe bukaMadiba budula xa ephethe ilizwe emva kweminyaka yengcinezelo
kwisizwe esimnyama yakube isusiwe imiqobo, urhulumente engowabantu, sele
isukile ingcinezelo yomntu omnyama komnye umntu omnyama.
Imiqobo ebebekelwe uDeliwe noMadiba ityhila ubuqhawe obuvele ngokudlula
kwimiqobo kufezeke iinjongo zabo zobomi inkungu igabukile.
• (Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
13.1 Ithetha ukuba ihlathi lalinemithi exineneyo, lisoyikeka, lihlala amagongqongqo
ayesaziwa ngokutya abantu.√√ (2)
13.2 Akuhambelananga kuba nanjengokuba ukubonisa umntu amaqhekeza
engqele kukumenzakalisa kodwa endaweni yokuba ibeligongqongqo
elenzakalisa uNomaza lilo elonzakaliswayo.√√Lalijolise kwabanye abantu kanti
la maqhekeza engqele angqale kulo. √√/Igongqongqo lalizigqibele ililo
elinemimangaliso yokubonisa amaqhekeza engqele kanti alisakwazi. √√ (2)
13.3 Lamvalela engxoweni.√/Lamxwaya ngengxowa emagxeni.√ (2)
13.4 Ndiyaxhasa kuchanekile ukubizwa igongqongqo kuba ezintsomini lithiywa
ngokwemisebenzi yalo yokudla abantu libaqongqothe, nakule ntsomi
belisebenzela ukumdla uNomaza.√√ (2)
13.5 Impixano yangaphandle ivela ekungquzulaneni kweenjongo zikaNomaza
nezegongqongqo kuba uNomaza ufuna ukugoduka igongqongqo lifuna
ukumdla.√/Igongqongqo lifuna ukuqhayisela abantu ngesakhono salo
sokubambisa suka ibelilo elivela ukubasisidenge kuba uNomaza ukhululekile
ngeli xesha belicinga ukuba limbophelele.√/Kukho ukunxunguphala okuhamba
nokubamba amazinyo sisoyikisela uNomaza kwigongqongqo.√
(Nayiphi into ebonakalisa ukohlukana kwezimvo, ulwimi olubonakalisa
ugxagxamiswano, ithoni yezithethi ehambelana noxambuliswano nobunzulu
bovakalelo malunga nomba oshushu, unxunguphalo, ukubamba amazinyo,
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
umoya onuka igazi ebalini, ubukho babaphixanisi, izinto zonke ezibonakala
kukudala ziqhubeka ebalini nezingeyongxabano engephi zibonakalisa
impixano.)
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
13.6 Isiqalo sentsomi 'kwathi kaloku ngantsomi.'√/Uphindaphindo√/Ingoma edlulisa
umyalezo√/Isilwanyana esinoburhalarhume esithethayo.√
(Nasiphi na isibini kwezi.) (2)
13.7 Ingoma eculwa nguNomaza ithe yakubamnandi yalenza igongqongqo lafuna
ukuqhayisa ngayo.√ lahamba licela nezinto ngayo kanti liza kude lifike kwiqela
lamakhwenkwe ekukho kulo inkwenkwe yakuloNomaza√. Ukungadinwa
kukaNomaza kukuyicula ingoma ayiphindaphinde kuncedise ekubeni
umntakwabo afumane ithuba lokuqaphela ilizwi likadadewabo.√ (3)
13.8 Amadoda uyawasakaza.√/Abasetyhini ubabetha ngoyaba.√ (2)
13.9 Isidanga√/Umnweba.√ (2)
13.10 Umsebenzi wesikweko kukufanisa ngokungangqalanga. Kumqolo we-9
uZilimbola kuthwa ngu'mth'omde' ufaniswa nomthi kuba umthi uluncedo
ngokunikeza iziqhamo, umthunzi, ukwasetyenziselwa ukwenza iimpahla
zendlu, noZilimbola uncedo alunikileyo eGwali lifaniswa nelomthi eluntwini.√√ (2)
13.11 Ndiyangqina ukuba esi sicatshulwa sithathwe kwisibongo esincomayo kuba
siqaqambisa imisebenzi emihle kaZilimbola.√√ (2)
13.12 Ithoni yesi sibongo yencomayo kuba kuqaqanjiswa izakhono zikaZilimbola
zokuxhentsa, zokunxiba isiNtu, ubuchule bokukwazi ukugweba enkundleni.√√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina bokucing
nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma:
Ilishwa sisehlo esibi, esineziphumo ezikrakra ezidala ungcungcutheko ebomini bomntu.
• UGugulethu ubanelishwa eliza ngabazali bakhe bakumxelela ngexabiso akulo
lokufuna umfazi bakugqiba bangamniki ithuba lokuzikhethela umfazi ongowakhe.
Umcimbi uchotshelwa ngamaHlubi ze uninzi lwawo ngaphandle koZweni libekwicala
labazali bakhe. Ilishwa liyamombatha xa livuma ikhaya likaThobeka ukuba
batshatiswe bengathandani, bengazani. Lilishwa ukunyanzelwa eme phambi
komfundisi atshatiswe ngenkani nokuba selezama ukungaphenduli nasinye
kwizibhambathiso ezifundwa ngumfundisi. Uzibopha isandla ngeenjongo
zokungatyikityi isiqinisekiso somtshato angawini.
• Lilishwa ukushiywa emhlabeni likholwane lakhe uMzamo osoloko emxhasa kumnandi
kukubi kuba ushiyeka engenabani anokuthi aphalaze kuye imbilini yakhe.
• Kulilishwa ukuzibhaqa sele exoxa kwiinkundla zamatyala ngokophula isithembiso
sokungatshati uNomaMpondomise emthembisile.
• Wehlelwa lilishwa akuswelekelwa sisithandwa sakhe uNomaMpondomise. ngokuthi
uNomaMpondomise akufumanisa ukuba uGugulethu utshatile noThobeka
ammangalele, emva koko azeyelisele emlanjeni ngephanyazo.
• Kubalilishwa ukuswelekelwa ngunina, uMaGaba ngexesha lobunzima, egutyungelwe
lilishwa phezu kwelinye apho ashiyeka engenaye umama.
• Uzifumana eselishweni xa esithi emva kokutshatiswa nokuswelekelwa athathe
isigqibo sokulifulathela ikhaya, kutsho kuqhawuke unxibelelwano kuye nosapho
lwakhe.
• Ililishwa eyokuzibona elilolo asuke kwimeko enjalo athunyelelwe usapho, olungelulo
olwakhe, uThobeka nabantwana abathathu nekunyanzeleka alondle ngenkani.
• Uzifumana eselishweni ngenene xa kunyanzeleka aqhawule unxibelelwano phakathi
kwakhe nabazali bakhe.
• Ufunyanwa lilishwa xa ngoku engaboni sizathu sakuphila ekubeni eshiywe
ngabathandayo ngakumbi uNomaMpondomise, ezingwa ziingcinga zokuzibulala.
• Unelishwa lokugaxeleka kwisikizi lokubulala uThobeka nabantwana, ngenxa
yokubonakala ukuba akukho mntu umnika ndlebe kwakuthethayo, ezama
ukuzibonakalisa ukuba akamthandi abe etshatiswa naye ngenkani.
• Elokugqibela ilishwa lelokugwetyelwa intambo, isisigwebo asifumana ngesenzo
sokubulala uThobeka nabantwana asuke ancamele ekutshateni
noNomaMpondomise ngengcwaba, amlobole selengasekho.
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
15.1 Ingxaki edalwe kukwahluka kwamaxesha kukungavisisani konyana nekhaya
malunga noyena mntu uza kukhetha intombi emayitshatwe ngunyana ngenxa
yesithethe esibanjwe ngabazali nendlela abafuna zenziwe ngayo abatsha.√√ (2)
15.2 Uthando lukaNomaMpondomise noGugulethu alukwazanga ukunqandwa
nakukutshateliswa kukaGugulethu nguyise endaweni yoko umthande nangoku
sele ebhubhile de wathi yena Gugulethu aze angcwatyelwe ecaleni
koNomaMpondomise ongoyena mfazi wakhe.√√ (2)
15.3 Ingozi yokurhaxwa angene kuyo uZwilakhe kukufa kwemiphefumlo
engenatyala.√/Liphela ibali engasenamfazi nanyana.√/Usele nomvandedwa
sele ezicelela nokugwetywa.√
(Nasiphi isibini kwezi.) (2)
15.4 Sisiganeko sokubulawa kukaThobeka nabantwana bakhe nguGugulethu,
agwetywe uGugulethu, azisole uZwilakhe.√√ (2)
15.5 Ndiyangqina ukuba unenkani uZwilakhe uthi ngoku sele ethethe inyani
angazange akhe ayivume mntwini kodwa eme elizwini ngekratshi lokungafuni
kuphathwa mntwana.√√ (2)
15.6 Sesokuma ematyaleni kukaGugulethu emangalelwa nguNomaMpondomise
malunga nokwaphula isithembiso sokumtshata abesenzile.√√/Sesokufa
kukaNomaMpondomise ngokuzeyelisela ngemini yetyala.√√
(Nayiphi kwezi.) (2)
15.7 Atyhila ukuba uGugulethu akazibandakanyi kuyo yonke into edibene
noThobeka.√√ (2)
15.8 Iyachaneka inkcaza ethi, olona bambo lwam kuba ngokwebali uGugulethu
akakhange azimanye namntu nasemva kokulahlekwa bubomi
bukaNomaMpondomise, endaweni yoko uthe ingcwaba lakhe malibekwe
ecaleni kwelikaNomaMpondomise.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
15.9 Walile ukuzibophelela njengomyeni kaThobeka ngemini yomtshato.√/ Uye
wafulathela ikhaya waxolela ukuzihlalela.√/ waqhankqalaza ngendlela
ezisencwadini eziza kucakacwa ngumviwa/ ubulele uThobeka nabantwana.√/
Uzitshatise noNomaMpondomise enkundleni yamatyala ekholelwa ukuba
kugqityiwe, utshatile nalowo amthandayo.√ (2)
(Nasiphi na isibini kwezi.)
15.10 Sesokuba ukunganxibelelani kakuhle ekhaya kungamenza umntu azibone
elincama ikhaya.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
15.11 Abalinganiswa bazithethela ngokwabo.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
15.12 Ndiyasichasa isigqibo sikaGugulethu sokubulala uThobeka nabantwana kuba
ukutshabalalisa ubomi bomntu akukho mthethweni, noko zikho iindlela
zokuzikhupha kwingxaki yokuva kabuhlungu ezifana nokucela uncedo
kumaziko asekelwe loo nto.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
15.13 Lo ngumdlalo oyintlekele kuba kugqame indyikityha yokufa kwabantu.√√ (2)
[25]
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA – M Lamati
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabaviwa.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma:
Intetho kaMamQhinebe idiza ukuba uzibona ekunye noMaGatyeni ekuvingcelweni yindlala
ebeka ityala kumgqwaliso ngenxa yentlupheko ezingileyo xa bengade baphulukane
nentlupheko sebesithi bafundisile.
• Ukuvingcelwa kukuvaleleka entweni uzive uxhaphazeka, uba ngabaleka ufike ivalile
ungenako ukuphuma kuyo.
• Ukusebenzisa isakhi, u 'si' kukuzibandakanya nomhlobokazi wakhe uMaGatyeni
antyumpantyumpeka naye endlaleni ngenxa yokushiywa nabantwana ngabayeni babo
abangasekhoyo. Lilonke bangabahlolokazi.
• Indlala sele ingathi iyabavuyelela kuba uMaGatyeni unabantwana abasibhozo ngeli
xesha uMamQhinebe anomntwana omnye onguSiqhiwu. Bobabini bayabhokoda
ngenxa yobunzima bokukhulisa abantwana bengenazintsiba. Baphila ngokuxhasana,
benkinkqisana ukutya, bethwala imithwalo erenkini ukuze kube kungabekwa into
etyiwayo etafileni. UMamQhinebe wenza neminye imisetyenzana efana nokuthengisa
iibhotile kunye namathambo kunjalo indlala ayimyekanga imbambe ngobhongwana.
• Yintlalo eseyibubakruqula ngoku le bayihleliyo bobabini. Kwabona, sebekruqulene
banako nokungathembani. UMamQhinebe akasathenjwanga nguMaGatyeni ukuba
umnika ukutya ngentliziyo yakhe yonke. Uyayidelela inketshenketshe ayinikwa
nguMamQhinebe.
• NgokukaMamQhinebe eneneni baziva bevalelekile kuba indlala bebesele becinga
ukuba baphumile kuyo xa abantwana babo befunde baphumelela nebanga le-12.
Kungoku nje bacinga ukuba abantwana babo bebemele ukufumana umsebenzi kodwa
kunzima.
• Uyibeka kwibakala lomgqwaliso imeko abakuyo. Ngokwenkcaza umgqwaliso yimo
apho umntu abanesimnyama zithi izinto zilunga kwabanye zibe konomgqwaliso
zingalungi kuba uvalelwe ngumoya omdaka. Izinto zingahambi kakuhle kuwe bezinako
ukuba zingahamba kakuhle. Umsebenzi ufunyanwa ngabantwana abagqiba kuphuma
esikolweni kodwa ababo abawufumani kuba kuvele into entsha yokuba kufuneka
banyobe ukuze ufumaneke.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
• Kwale ndlala ibasusa kude xa kungoku kuba bebekade bevalelwe yindlala equlethwe
kukuba bengabahlolokazi ngoku indlala yenziwa kukungaqeshwa kwabantwana
bekulungele ukuqeshwa. Ide iminyaka mithathu abantwana bekuluhlu lwabantu
abalinde ingqesho
• UMamQhinebe ukholelwa kwelokuba umgqwaliso anawo uwusulele emntwaneni
wakhe ukuze naye angaphuncuki kumgibe wendlala ngakumbi xa eva iindaba
zokufumana kukaThembinkosi umsebenzi esandula kugqiba esikolweni.
• Ngeliso lomfundi wencwadi, ngumgqwaliso ongaphaya ukuba kanti inkangeleko
yomphandle wendlu kaMamQhinebe ethi ngenxa yentlupheko ibe ayivetwanga
ngekalika iya kumbangela ukuba abe lixhoba likaDlezinye okhangela amanina
anokuwasebenzisa ebe iintsana zabantu ukuze babhatalwe imadlana. Ithi ngoku
incinci imali efumaneka ngokuba iintsana uMamQhinebe aqonde ukuba angakhe
azimince yedwa kuyo. Umgqwaliso uyazenzela kuba ngoku kuqala iimfihlo kwesi sibini
besikade sivana.
• Imeko imdudulela ekubeni ade acele izandla kuMaGatyeni ngokobunzima bomsebenzi
wokubiwa kweentsana. Umthembisa esenza nombono wabo bezizityebi
ezingawothiyo umlilo behlala eNorth Crest eyilokishi ephucukileyo ngenxa yemali
yokuba iintsana zabantu.
• Ngenxa yendlala egquba kula makhaya uDlezinye akasokoli ekulukuhleni
uMamQhinebe abe ngecala lakhe kuba ukulambele ukuphuncuka kwindlala
emvingceleyo.
• UMaGatyeni ulobeka lula kuba uMamQhinebe umbetha embambile xa emqweqwedisa
ngokuthi makabuyise ngala mzuzu zonke izikotile zemilimili namacephe eswekile
ebekade emboleka zona.
• UDlezinye ufika nomgqwaliso phakathi kwabo wokuba bangathembani kananjalo
bangahloniphani xa omnye ejonge inzuzo.
• Umsebenzi wokuba abantwana ubangathi uyabasebenzela umzuzwana bafumane
imali ebakhupha umzuzwana endlaleni. Usuka ubajikele nawo kuba abasathembakali
nasebantwaneni babo. Babhajiswe, babanjwe ngumthetho bashiye abantwana
abebebasebenzela kanye ngexesha abantwana sebefumana nomsebenzi emva
kokulwelwa nguSiqhiwu.
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLALʹ INAMANYALA – M Lamati
17.1 Ingxaki edalwe kukwahluka kweendlela zokufuna ukubanemali kukuba abanye
bayifuna ngokuxhaphaza abanye.√√ (2)
17.2 Sibhekiselele ekubeni uMaqhikizane akazange amhoye kuba engamazi.√√ (2)
17.3 Ubekwa isityholo sokurhwaphiliza imali kaSiqhiwu ngokungekho mthethweni.√/
Isityholo sokunyobisa ngothando kuNkosazana Siphokazi Sikhuni.√ (2)
17.4 Sisiganeko sokubanjwa kukaMaqhikizane ze afunyaniswe enetyala
lokunyobisa avalelwe.√√ (2)
17.5 Ndiyangqina kuba ngokwesicatshulwa wakwazi ukuya kwiofisi kaMaqhikizane
eyokumthethisa malunga nesenzo sakhe sokunyobisa ngomsebenzi.√√ (2)
17.6 USiqhiwu ubambisa uMaqhikizane kuKheneli Sibane.√√ (2)
17.7 Kutyhila ukuba awubonwabisi umsebenzi wokuba iintsana.√√ (2)
17.8 Impendulo ethi 'ngowam' ayichanekanga kuba lo mntwana asingowakhe,
kwaye akambeli yena umbela omnye umntu.√√ (2)
17.9 Uthwele imithwalo erenkini ngeenjongo zokufumana imali.√/Uzondelele
ukunkinkqa nangona exhaywa nguMamQhinebe ngeemini zokunkinkqa ukuze
atye neentsana zakhe.√/Uzincamile weba iintsana engafuni.√
(Nasiphi na isibini.) (2)
17.10 Sesokuba ubuhlobo nokuba bebomelele kangakanani na bubabuthathaka
kwakusetyenziswana ngeenjongo ezigwenxa.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
17.11 Abalinganiswa bazithethela ngokwabo.√/Kukho izalathisi zeqonga.√
(Nayiphi kwezi.) (1)
17.12 Ndiyasichasa isigqibo asithathileyo uMaGatyeni sokungena kubiwo
lweentsana kuba zikho iindlela ezisemthethweni abenokuzisebenzisa
zokuzikhupha kwingxaki abekuyo yokuqweqwediswa nguMamQhinebe.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
17.13 Ngokwale drama amasikizi okunqunyulwa kweentloko nokubiwa kweentsana
aveza icala lentlekele kule drama kuze ukubanjwa kukaMaqhikizane ajongane
nomthetho, ukuqeshwa kooSiqhiwu, ukubanjwa kukaMamQhinebe
noMaGatyeni kuveze icala lokubasisiyolisi.√√ (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
5–6 4 3 2 0–1
UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ibonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
ngokunzulu nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko
Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo -Akho amanqaku axhasa isihloko/ umbuzo -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe
bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko ukulambatha kulwazi
ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonisa lwesihobe
nokuwulandela ulwazi olugqwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe lwesihobe ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo. lwesihobe
kufanelekile -Impendulo ibonisa
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko
6 AMANQAKU ulwazi lwesihobe lwesihobe
-Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe
ISAKHIWO -Ingxoxo ixongxwe kuhle ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo -Iziphene zolwimi
NOLWIMI kwaye izimvo zikhuliswe kakuhle -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo azamkelekanga konke-
ngokugqwesileyo -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
nangokucacileyo kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko asichanekanga
4 AMANQAKU -Ulwimi, ithoni nesimbo kuyalandeleka kwezimvo -Bukho ubungqina
sokubhala zivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi
zinomtsalane, sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
zichanekile ubukhulu becala sokubhala zichanekile sokubhala
-Igrama upelo ikakhulu azichanekanga
neziphumlisi
azinaziphene kwaphela
AMANQAKU 4 3 2 1 0-1
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0 kumxholo nakwisakhiwo
nolwimi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Nkanga 2025
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI – INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
-Impendulo igqwesile -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14-15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
-Impendulo ebalaseleyo isihloko okanye umbuzo ekungenwe kuyo nzulu isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko
15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo asixhasa ekubhalwa ngayo kakhulu ukuphendula
kwesihloko - Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo -Ambalwa amanqaku umbuzo
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona isihloko axhasa isihloko -Izimvo zibekwe
ezixhaswe ingezizo zonke nje -Ezinye izimvo zixhasiwe -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo ezixhaswe njengoko kodwa ubungqina ezichanekileyo zimbalwa konke-konke
kusetyenziswa uncwadi kufanelekile abusoloko busamkeleka kakhulu -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda -Impendulo ibonisa -Ulwazi lwejenre/netekisi -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi
okubalaseleyo kwejenre ulwazi lwejenre netekisi alugqibelelanga ngejenre netekisi
netekisi
ISAKHIWO NOLWIMI 9–10 7–8 5-6 3–4 0–2
-Isakhiwo siyathungelana -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyilo
10 AMANQAKU -Intshayelelo nesiphelo ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo kwenza ukuba
esigqwesileyo kakuhle obungagqibelelanga -Izimvo azithungelelani kungabikho
-Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle thungelelwano lwezimvo
ngokufanelekileyo yaze kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
yakhuliswa zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala nesimbo sokubhala esife
ngokucacileyo edala uthungelwano kukho iziphene -Ithoni nesimbo amanqe zenza
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
sokubhala sivuthiwe, ngokuchanekileyo ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga kokubhaliweyo
sinomtsalane, -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene -Ayichanekanga ithoni
sichanekile sokubhala sisetyenziswe ikakhulu nesimbo sokubhala
ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu ikakhulu ludlakadlaka
QAPHELA: Makungabikho kwahluka kudlula kwisibini samabakala phakathi kwamanqaku wesakhiwo nolwimi kunye nawomxholo.
Ukuba umviwa ubhale isincoko sephepha lesithathu mnike u-0 kumxholo no-0 kulwimi nesakhiwo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P2 2021 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata