Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
NKANGA 2025
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-26.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2025 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2025, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2025 · isixhosa. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2025
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 832.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
NSC November Exam 2025
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olusekelwe
ukufundwa kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: Inoveli/Uncwadi Lwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/NONCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).
• Phendula KUPHELA imibuzo ekwiNoveli/Uncwadi Lwemveli nakwiDrama
oyifundileyo.
• Phendula UMBUZO OSISINCOKO ubemNYE NOMFUTSHANE
ubemNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
• Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe
ngamagama ali-190–240.
• Umbuzo osisincoko kwiNoveli/kuncwadi Lwemveli nakwiDrama
kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama-340–390.
• Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba
ilandelwe ngocoselelo. 2025
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
ngayo kwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. ʹULangalibaleleʹ Umbuzo osisincoko soncwadi 10 6
2. 'Ukubethwa ngemvaba' Umbuzo omfutshane 10 7
3. 'Isiqithi seentiniʹ Umbuzo omfutshane 10 8
4. ʹWatsha umziʹ Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Isiphiwoʹ Umbuzo omfutshane 10 10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko soncwadi 25 11
7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 12
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko soncwadi 25 14
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 14
10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko soncwadi 25 16
11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 16
OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Umbuzo osisincoko soncwadi 25 18
Lwemveli
13. Ubuncwane Boncwadi Umbuzo omfutshane 25 18
Lwemveli
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko soncwadi 25 21
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 21
16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko soncwadi 25 24
17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 24
*QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
()
A: ISihobe
(ISihobe esifundisiweyo/ 1–4 2
emiselweyo)
KUNYE
A: ISihobe
(ISihobe esingafundiswanga/ 5 1
ongamiselwanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
Lwemveli
(Umbuzo osisincoko 6–13 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
14–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
• Ulindeleke ukuba uphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo
okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo OMNYE wombongo okanye
isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda umbongo ongezantsi, wandule ukuphendula umbuzo olandelayo.
ULANGALIBALELE – SEK Mqhayi
1 UHamban' maHlubi ningakhangeli mna.
2 Hambani niye kwaNqanda-ngophondo,-
3 Izw' elo elaxelwa ngoBabe bethu;
4 Sendogcin' igama namanxowa mna,
5 Nengcwaba loBungan'omakhulukhulu
6 USombata Ngwe noBubesi
7 ULanga laphuma ndlebeni yandlovu,
8 Laya latshona endlebeni yangonyama
9 Beliphume kakade liyinkunzi,
10 Lide laya kutshona liyinkunzi;
11 Nezithole zalo zoba ziinkunzi,
12 Nkunz' egqume kuNtabamhlope,
13 Kwahlokom' amawa nentlanjana!
14 Ikhe yaginywa mbumbulu ziqithi,-
15 Suk' iziqithi zahlamb' intliziyo,
16 Zamhla uvela kwelaseKoloni,
17 Yakhal' iKoloni yathi 'Ngiyasha!'
18 Kuz'agodukele kwelakubo,-
19 Ziphel' i zaqhwithi nezivondoviya.
Tyhila isigama esisetyenziswe ngenjongo yokuba simthande uLangalibalele
singabafundi balo mbongo.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
UKUBETHWA NGEMVABA – SEK Mqhayi
1 Ngamaxesha andulo ubisi lusagcinwa
2 Ngeemvaba emizini, umnumzana othile
3 Wasuka wabambana nenkosikazi yakhe
4 Wathabatha imvaba wayityundyutha ngayo.
5 Kwathi ngexa lokuhlwa ethulula ubisi
6 Suka lwazekelela ukuphum' emvabeni.
7 Wayivula ngomnwana wabuya nent' emnandi
8 Efana namafutha akusa emlonyeni.
9 Waxakwa yile ncasa kodwa wacing' icebo,
10 Kwasuka qho axhwaye ingxabano ngelize,
11 Aphange emvabeni atyundyuthe umfazi,
12 Kuvel' amafuthana okuqab' esonkeni.
13 Yazingisa le nkqubo mihla le wanomsindo,
14 Yaxakw' inkosikazi sisimilo esitsha
15 Sendoda, phof' incoma ingabethwa ngenduku,
16 Ngokwezolo, ibethwa ngemvab' ethambileyo.
.........................................................................
2.1 Chonga kwisitanza soku-1 zibeMBINI iimpawu zombongo obalisayo. (2)
2.2 Xela (a) ixesha (b) nento oluphuma kuyo ubisi ngokwesitanza sesi-2. (2)
2.3 Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokwalo mbongo. (2)
2.4 Tyhila ukuxhatshazwa kwabantu ngokwesini okuqulethwe sisitanza sesi-3. (2)
2.5 Nika imfundiso yalo mbongo. Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISIQITHI SEENTINI (ROBBEN ISLAND) –TM Kabanyane
1 Isiqithi, esiQithini seeNtini!
2 Isiqith' esimid' iphelel' elwandle
3 Sisiqith' esithen' esingumsinandozele?
4 Sisiqith' esithen 'esaziwa kangaka?
5 Nditsho nothathatha wezol' uyasazi.
6 Lizothe kwabaNtsund' eMzantsi Afrika!
7 Ndulo sadalwa ngenjong' entle,
8 Njengendawo zonke saba likhaya,
9 Kwiintini zolwandle zaphumla khona.
10 Oonwele ziyephuyephu ziphetshethwa ngumoya
11 Beza neenjongo eziphuthileyo eKoloni.
12 EzaseNtshon' izaphuselane zade zaphukaneka.
13 Zath' isiqithi silungel' abaneqhenqe,
14 Balahlwe khona de bawohlozeke,
15 Mva kwalandelisw' abalahlekwa ziingqondo,
16 Bazenzel' indumanga yab' esiqithini.
17 Baxulubane baxhwithane kudliw' ofileyo
18 Kungenjal' ongen' emanzini lilifa likakrebe.
19 Abathi baphucukile, abambono zityedileyo,
20 Bahluth' umhlaba womXhosa emaXhoseni,
21 Akubuz' isizekabani wanyolwa ngomnwe.
22 Akuphindisa wanyolwa ngomnwe.
23 Akuphindisa kwathiw' ulidela-mbuso,
24 Isigwebo sakhe wohlal' ubom esiQithini.
25 Ndithetha ngoMakana umfo wasemaXhoseni.
...............................................................................
3.1 Chonga kwisitanza soku-1 zibeMBINI iimpawu zombongo ochazayo. (2)
3.2 Xela (a) ixesha ezimbalini (b) nendawo abafikela kuyo oonwele ziyephuyephu
ngokwesitanza sesi-2. (2)
3.3 Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi ngokwalo mbongo. (2)
3.4 Tyhila ukuxhatshazwa kwabantu okuqulethwe sisitanza sesi-4. (2)
3.5 Nika imfundiso yalo mbongo. Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
WATSHA UMZI – N Mgqwetho
............................................................
1 Saqala ngokuhomba sesikulweni
2 Kanti nank' undlebende esenqweleni
3 Seva umgqumo welizwi likaThixo
4 Abathakathi belizisa ngempoxo.
5 Namhla nithini na ilizwe lifile
6 Nanzo ke neePasi usapho luwile
7 Satshabalala ke ngokuswela igqirha
8 Wanga wonke umzi sowungamagqwirha.
9 Vela Nkokhelikazi Nto kaMaxeke
10 Nabo abafazi bazizinxeke-nxeke
11 Namhlanje lihlazo kwizindlu zeAfrika
12 Nomfula wehlazo namhlanje siyemka.
.............................................................
4.1 Chonga kwisitanza soku-1 zibeMBINI iimpawu zombongo obalisayo. (2)
4.2 Xela (a) ixesha ezimbalini (b) nendawo ekuqhubeka kuyo izehlo ezikwisitanza
sesi-2. (2)
4.3 Nika intsingiselo yomqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi ngokwalo mbongo. (2)
4.4 Tyhila ukuxhatshazwa kwabantu okuqulethwe sisitanza sesi-2. (2)
4.5 Nika imfundiso yalo mbongo. Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda umbongo ongezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISIPHIWO – MG Bici
1 Kambe le nt' isiphiwo yinto enqabileyo,
2 Kuba kaloku sona sivela kuMdali.
3 Kwabanye sibonakale umntu selekhulile.
4 Sisuke thina manga ngesiphiwo sakhe.
5 Ngenxa yesiphiwo umntu uyaphila,
6 Uyaphila ngesiphiwo asiphiwe nguMdali.
7 Umntu uba yindumasi ngesiphiwo sakhe,
8 Aziwe apha naphaya ngenxa yaso,
9 Abizwe ngapha nangaphaya ngenxa yaso.
10 Mntu ngamnye waphiwa isiphiwo,
11 Koko ngelishwa lethamsanqa azafana.
12 Ukuba bezifana bekuya kuba ngumsina-ndozele.
13 Kuloko sithi Huntshu! kwabo baneziphiwo,
14 Khona ukuze kube lulonwabo kuphel' isizungu.
15 Yiza nesiphiwo sakho mntakwethu,
16 Hleze sibe lulutho kumlisela nomthinjana.
17 Mhlawumbi singayimfundiso kwiimveku zangomso.
18 Ndithetha ngesiphiwo esiphiwe mna nawe.
19 Isiphiwo, isiphiwo, isiphiwo, ndee ... xha-a!
5.1 Chonga kwisitanza soku-1 umqolo oxela ukuba iziphiwo zabantu azifiki
ngaxeshanye. (1)
5.2 Nika zibeMBINI iinzuzo zokubanesiphiwo emntwini ngokwesitanza sesi-2. (2)
5.3 Chaza umahluko okwisakhiwo sangaphandle sesitanza soku-1 nesesi-2. (2)
5.4 Ngqina ngokukwisitanza sesi-3 ukuba lo mbongo uncoma abantu
abanesiphiwo. (2)
5.5 Xela ifuthe lokuphindaphindwa kwegama 'isiphiwo' elikumqolo we-19. (1)
5.6 Nika injongo yesitanza sesi-4. Xhasa impendulo yakho. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
• Khetha umbuzo kwiNoveli oyifundisiweyo/ukhethe umbuzo kuNcwadi Lwemveli.
• KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO
SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo we-6 ukuya
kumbuzo we-13.
• Khetha umbuzo ubemNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhetha umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B (kwiNoveli
okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwiDrama).
Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli okanye
kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwiDrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Umcuphi kwinoveli engolwaphulomthetho ubonakala ngokudlula kwimiqobo emininzi
aze ade abuphumeze ubunganga bomthetho.
Ngqina ukuba uMapheza ungumcuphi kule noveli ngokuhambelana nenkcaza engentla.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabubengamagama angama-340–390. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
'Lirhamba lesiziba uMapheza kodwa ke loo nto andifuni kuyikhwaza. Ndifuna
nizibonele xa sele enilume wanigqiba, emva koko niya kutyiwa ziintwala emakhaya
ningenamsebenzi. Ebecele uncedo apha kum ngolu phando lwakhe, andavuma kuba
mna andinakunceda impimpi eza kuthi ndakugqiba ukuyinceda isuke indijikele
ngasemva,' watsho embi ebusweni uMfuneko. 5
'Into ekufuneka siyenze sonke mapolisa kukuzama ukumguzula lo mfo ecaleni kwethu.
Umntu makangathi yena akakalunywa ngulo mfana kuba mhlawumbi igama lakhe
linokuba kudala labhalwayo ezincwadini zikaNjinga,' watsho ebucaphuka uNqoza.
'Unyanisile Tola. Igama lakho kaloku wena likhona ezincwadini zabakhulu. Andithi
uvela kusayiniswa nguNjinga ngenxa yokuza emsebenzini unxilile? Wayeyive ngabani 10
ke loo nto? Ngumbuzo omele ukuba uzibuza wona lowo xa kunamhlanje,' watsho
engavelisanga zinyo uMfuneko.
Into awayengayazi yena uNqoza kukuba nguMfuneko kanye owafowunela uNjinga
emxelela ngomkhuba kaNqoza wokuphangela enxilile ebusuku. Wathi akuyiva loo nto
uNjinga wamakhela umkhanya uNqoza. UMfuneko wayengomnye waba bantu bathi xa 15
badibene neziphathamandla zabo ngaphandle emsebenzini bayikhuphele ngaphandle
yonke into malunga nokusebenza kwabo. Ngabantu aba ke abangaziboniyo ukuba
bangamazilenzi.
'O, ndiyambona ke ngoku umntu owandilumayo,' watsho enqwala ngentloko kancinci
uNqoza. 20
'Anditsho Dlangamandla ukuba walunywa nguMfezeko, ungandivi kakubi …'
7.1 Tolika ngokwesi sicatshulwa intetho ethi, '… xa sele enilume wanigqiba'. (2)
7.2 Ngqina ngesehlo sebali ukuba isiphumo sokuthetha kukaMfuneko amazwi
akrwelelwe umgca ngaphantsi asizange sihambelane nenjongo yokuwathetha. (2)
7.3 Nika ibeMIBINI imiqobo eziyibekele umcuphi izaphulimthetho zale noveli
kwindlela yakhe yempumelelo. (2)
7.4 Chasa ngesenzo sikaMapheza ukuchaneka kokuthi uyaluma. (2)
7.5 Tyhila ngeengongoma eziMBINI impixano yangaphandle evela kwesi
sicatshulwa. (2)
7.6 Ngqina ngokunika umzekelo ukuba uNqoza ulipolisa elincedisa ukwaphula
umthetho. (2)
7.7 Cacisa ubumbolombini kwindima edlalwe sisipolisa kulwaphulomthetho
ngokwale noveli. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ISICATSHULWA B
'Liyinyaniso elo Holomi. Ukuba ngenene nangenyaniso bangabatyholwa kule nto,
kufuneka senze ngabo umzekelo. Kufuneka bawazi ukuba umthetho uyasebenza
nakubantu bomthetho uqobo,' wangqina ngelo uNkomo.
Ngokwenene yathi ifika imini emaqanda, wabe uMfuneko noNqoza bebethwa
ngumoya elokishini. Ilishwa labo ke kukuba banqunyanyiswa ngaphandle komvuzo 5
wenyanga ngenxa yobunyekenyeke bezityholo zabo.
'Inene uMfuneko lo unzulu,' watsho uBhadula ebona uMnenga noNqoza bephuma
e-ofisini kaNjinga bemanyonywana.
'Akanelanga nje kukuba nzulu, ungcolile, ngusathana wepolisa elingcolisa inkonzo
yesipolisa,' wangqina watsho uGqazana. 10
'Eyam ingqondo incamile namhlanje,' watsho evuthulula izandla uBhadula
kukungabinabhongo.
'Sisigebengakazi somfazi esiya sikaYangaphi esifanelwe kukuya kuvalelwa sodwa
kwesimnyama isisele,' watsho uGqazana.
'Ufanelwe sisihogo samanz' abilayo!' wagqibezela ngelo uBhadula. Wathi nje ukuba 15
asifulathele isikhululo samapolisa uMfuneko ukugxothwa kwabo, wacofa inombolo
kanomyayi kaThantaswa emxelela ukuba iliwa libheke umoya.
'Bayive ngabani aba bantu into yokuba ubufuna ukubulala uMapheza?' wabuza
exhalabile uThantaswa.
'Ndikrokrela uMapheza buqu.' 20
'Yena eyive ngabani njengokuba evuka ekufeni nje?'
'Andikazi okwalo mzuzu kodwa ndiza kuzama nam ukwenza uphando ngaloo nto.'
'Wowu! Ingathi kusekude ukuphuma kule ndibongo njengokuba ndijongile. Icebo
lale nto ngoku lithini?' wabuza ebukruquka uThantaswa.
'Ndiseza kucinga kuba okwangoku andikemi kakuhle ngokwasengqondweni koko 25
bendisithi mandikwazise ...'
7.8 Nika babebaBINI abantu bomthetho osebenze kubo umthetho ngokwentetho
kaNkomo ekwisicatshulwa. (2)
7.9 Tyhila ubunyekenyeke kwizityholo ababekwa zona uMfuneko noNqoza
ngokwakwisicatshulwa. (2)
7.10 Xela isenzo esibonakalisa ukuba uMfuneko ungcolile ngokwale noveli. (1)
7.11 Chaza indlela le noveli ekuqaqambise ngayo ukungalungi kolwaphulomthetho. (2)
7.12 Cacisa ukuba ithetha ukuthini ngokwale noveli intetho ethi, 'iliwa libheke
umoya'. (2)
7.13 Xhasa ngobungqina obusencwadini ukuba kuchanekile ukuyibiza 'indibongo'
imeko azibone ekuyo uThantaswa. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Iqhawe kwinoveli engentlalo libonakala ngemiqobo elidlula kuyo lize liphumelele
kwinjongo yalo yobomi. Ngqina ukuba uThole uliqhawe kule noveli ngokwenkcaza
engentla.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA C
Esawafunda la mazwi umfundisi uMaqoma amhlaba uMangaliso wakhumbula ukuxinwa
kwakhe ngabafundi eKapa kwiinyanga ezimbalwa ezidlulileyo, kwathi kunjalo zaphinda
zamthabatha iinkumbulo zaya kumphosa eRhawutini mhla weva kushunyayelwa ngawo
ngumfo owayesiya eGeorge Goch emvuselelweni. Uthe akugqiba ukuwafunda
umfundisi watsho ngodlwabevu lwentshumayelo yakhe walikhupha latsola esithi, 'Ngoku 5
ke ma-Afrika amahle, thembandini lendlu eMnyama, ndiwabhekisa kuni la mazwi,
ndihlaba umkhosi nto zakuthi ndithi yiyole imihlambi kaThixo ityhafile, ithe saa phandle
apha ngokwezimvu ezingenamalusi ifuna umalusi, ndibhenela kuni mawethu ndithi,
"Iwu-u-u! Zemk'iinkomo magwalandini! Ndifuna amadodana eze ngobuso elizweni
ancame konke anakho angenele ubufundisi." ' 10
Wathi ukuba atsho bavakala bencwina abafana basesikolweni bambi bequbuda bejonga
phantsi, suka uninzi lwabafana neentombi lwamana ukuwanamathisela kuMangaliso
amehlo ngokunga lithi, 'Kutshiwo kuwe Mangaliso. Yhini na ukuba udukise?' Wamana
ukunyukelana umfo kaMaqoma eqongeni edanduluka ade ange uyabonga esithi,
Yhini na le mzi kaPhalo? 15
Kwakha kwanje phi na mawab'akokwethu?
Ukwenjenje ndihlabel'igwatyu,
Gwatyu lingahlatyelwa izihlunu
Ziba ngamabhunguz'endodeni. Iwu-u-u!
Zemk'iinkomo magwalandini! 20
Ngalo lonke elo xesha uwanamathisele amehlo kuMangaliso akawasusi ngokunga uthi,
'Nditsho kuwe mfanandini wasemaKwayini.'
Ndiyabona kwakuse kusele kancinci ukuba angalikhuphi litsole litsho. Isithukuthezi
samehlo omfundisi uMaqoma nabafundi samtsho waqubuda ...
9.1 Tolika ngokwesicatshulwa uluvo lombalisi oluthi, 'la mazwi ... amhlaba
uMangaliso'. (2)
9.2 Ngqina ngokunika isizathu ukuba isenzo sikaThole sokudukisa angazinikeli
ngokwakwisicatshulwa asihambelani nenjongo yakhe yobomi. (2)
9.3 Nika ibemiBINI imiqobo eyibekele iqhawe intlalo yale noveli kwindlela yalo
yempumelelo. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
9.4 Xhasa ngesenzo sikaMangaliso ukuchaneka kokumbiza ngokuthi
'... thembandini lendlu eMnyama'. (2)
9.5 Tyhila ngeengongoma eziMBINI impixano yangaphakathi eveliswa
kukubhomboloza nokuphupha kule noveli. (2)
9.6 Ngqina ngokunika umzekelo ukuba isazela siyamncedisa umntu ukusabela
ubizo lobufundisi. (2)
9.7 Cacisa ubumbolombini kwindlela abenza ngayo abefundisi bakufika eGeorge
Goch. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA D
Asingeze sanaba kakhulu sichaza uvuyo olwaba kwaFikizolo mhla wafika uMangaliso
engumfundisi ehamba noyise, befika kuNofundile owayecinga ukuba indoda yakhe
kudala yafa njengoko nendoda yayicinga ukuba umfazi wayo kudala wafa.
Ungasowuzizobela owakho umfanekiso. Mna ndingasuka nje ndithi yaba lolo vuyo
lwalukhatshwa ziinyembezi. Wayiwisa etyetyisiweyo umfo wasemaKhomanzini 5
ikhatshwa liqela leegusha. Lafa ilitye nembokotho elimeme lonke iZazulwana. Izihlobo
ezikwiindawo ngeendawo kwanezifundiswa zeli loMzantsi ziphume ngendlu yazo.
Elilisela ngelizwi elinye umfo kaBhungalipheli esithi, 'Vuyisanani nam.'
Abanye abantu bayazenza izinto ezintle kodwa abaze bazibona iziqhamo zemisebenzi
yabo kuba zithi ziqandusele okanye ziqaqambe sebefile. Kodwa apha ekwenzeni 10
uMangaliso umntu waba nethamsanqa uFikizolo, kuba iziqhamo zemisebenzi yakhe
wazixhamla esaphila. Banoyolo abathi bazixhamle iziqhamo zezithukuthuku zabo
besaphila.
Ulonwabo olwalukaBhungalipheli ngaloo mini yayilolungathethekiyo. Izifundiswa
zaziyigibisele imithika yazo yeemfundo ezinemisila zingqonge uMangaliso etsho 15
ngezimbeje-mbeje zobunzululwazi. Belapho oonyawo-ntle beloMzantsi bezokuzimasa
itheko lomnye unyawo-ntle. Zawa iintetho zivela kwiingwevu zeGcuwa ziyala unyana
wazo, zathetha izifundiswa ziyala esinye isifundiswa ngemfundo yaso esithe
sayifumana, sathetha isifundisi siyala omnye umfundisi ukuba abuphathe kakuhle
ubufundisi anyulelwe bona nguThixo, Wathetha uFikizolo notitshala uZolile bada balila 20
bebulanda ubomi bonyana wabo kwelo Zazulwana; wavuya umntu waseZazulwana ...
9.8 Nika amagama wabefundisi abaBINI abamxhasayo uThole kwikhondo lakhe
lobufundisi. (2)
9.9 Tyhila ithamsanqa lokuxhamla iziqhamo zemisebenzi yakhe esaphila uFikizolo
okuthethwa ngako kwisicatshulwa. (2)
9.10 Xela isenzo esibonisa ukuba uThole usisifundiswa ngokwale noveli. (1)
9.11 Chaza indlela le noveli ekuqaqambise ngayo ukungalungi kobutshijolo. (2)
9.12 Cacisa ukuba kuthetha ukuthini ngokwesicatshulwa ukuthi, 'wavuya umntu
waseZazulwana'. (2)
9.13 Xhasa ngobungqina obusencwadini ukuchaneka kwesenzo sokulila
kukatitshala uZolile noFikizolo xa belanda ubomi bukaThole. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Iqhawe kwinoveli engezopolitiko libonakala ngemiqobo elidlula kuyo lize lide
liphumelele. Ngqina ukuba uMfazwe uliqhawe kule noveli ngokwenkcaza engentla.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E
Akuba uMfundisi uHlathi ebuze ukuba ligazi lantoni na elisezinyaweni zam, ndema
nematha lindiyile. Ndandisanela nje Kukuginya ingwiqi inqaba ilizwi ukuphuma. Uthe
gqada ekhitshini weza namanzi wandinika ndasela kwathi kanti ulinyangile ilizwi lam.
'Yimisebenzi kaFriday le Mfundisi.'
'Nguwe onqongo ligazi, asingoFriday. Mfazwe kwenzeke ntoni?' Wayemana 5
ukunyukelana uMfundisi ndiqonda ukuba akakude ekundiseni isandla.
'Babulewe nguFriday.'
'Oobani? Thetha Mfazwe, thetha!' Wayebuza engxamile ndibona ngokungqisha
phantsi ukuba iMfene elikhulu lothukile. Yandongamela incilikithi, ndachopha esitulweni
esikufuphi, washiyeka yena emi phezu kwam. Kwaqala phantsi ukungcangcazela kum, 10
ndaduda ngathi ndiphethwe lidumbe. Ndambona ebuya umva uMfundisi esithi vu
esitulweni naye, wathwala izandla entloko, wajonga entungo.
Ndawuva umlomo wam uvuleka, laziphumela ilizwi, ndayilanda intsusa-mabandla
yegazi ezinyaweni. Ndeva amandla endingawaziyo ukuba avela phi na. Ndambalisela
onke amahlandinyuka ayebangwe sesiya siganeko sokubanjwa kwam ngala ntsasa, 15
ndaya kuthi tyaa, uMfundisi ezifihle ubuso, ethe cwaka.
'Ixesha eli, uthulele ni?' Ndamjonga akuwubuza loo mbuzo. Ekucingeni kwam,
ndandiza kuthethela ntoni ngento endandisithi ibonwa ngumntu wonke nje. Lalingekho
ke ngoku ithuba lokubeka izizathu zokungathethi. 'Yinkathazo le Mfundisi ndikufake
kuyo, kodwa ke khange ndicinge njalo ekuqaleni.' Ndifane ndagibisela elo endaweni 20
yokuphendula umbuzo.
11.1 Tolika ngokwesicatshulwa amazwi athi, '… ndema nematha lindiyile.' (2)
11.2 Ngqina ngolwazi lwakho lwebali ukuba iinjongo zikaFriday zokutyabeka
uMfazwe ngobumpimpi azihambelananga nesiphumo seminqweno yakhe. (2)
11.3 Nika ibeMIBINI imiqobo uFriday ayibekele uMfazwe kwindlela yakhe yokulwa
ingcinezelo. (2)
11.4 Xhasa ngesenzo sikaFriday ukuchaneka kokuba isicatshulwa simchaze
ngokuthi yimisebenzi yakhe eyokufa kwabantu. (2)
11.5 Tyhila ngeengongoma eziMBINI impixano yangaphandle evela kwesi
sicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
11.6 Ngqina ngokunika isenzo ukuba uSiphiwo uncedisile ekufumanekeni
kwenkululeko. (2)
11.7 Cacisa ubumbolombini kwindima edlalwa nguNdlela kule noveli. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA F
'UFriday ukho unepati yakhe, yintloko yayo, ndiyalilibala nje igama layo, yiDemocratic
nto kodwa. UseRhawutini kwiinegotiations. Uya apho ke nawe. Ndiqinisekile
uyakuhlangana phaya noSiqithi kuba ungomnye wabamele iNtsimb'ebomvu kolo thetha-
thethwano.' Wazithetha zaninzi ezi zinto uSiphiwo, yasuka yadideka ngakumbi ingqondo
yam. 5
Ndive kwangaye sele esithi masihambe kuyasa. Sithe xa sidlula eGxada wandinika
ipasile esongelwe ngephepha elimdaka, ndalivula. Yayingumbhumbutho weencwadi,
ndazijonga. Uninzi lwazo lwaluvela kuNokuzola. Zazikho neziya ndandingazange
ndizifunde, ezinye zisenqongo yioyile.
NguSiqithi wonke lo wagcina ezi leta. Sagqitha kwisiphambuka esiya phantsi 10
kweNtab'okhozi imoto iginya amanani. Kwiminyaka eliqela eyadlulayo, ndayihamba
kwakanye loo ndlela.
Ithe seyiphezulu emoyeni inqwelo-moya, sendizinzile ukuhlala, ndakhupha eziya
ncwadi. Ndadlulela kuleya ine-oyile, ndingxolelwa ngamazwi kaSiphiwo awayewathethe
xa wayefika eMthontsi, ndimbuza ngekhaya. Ndayiqhaqha ngeminwe engenamikhinkqi. 15
Kwizinto awayekwazi ukuzenza uNokuzola ukubhala ngesandla wayephuma phambili
elizweni lonke. Amehlo am angqubeka kwisiqalo awayengazanga angaqali ngaso xa
endibhalela.
Mhlobo wam
Kuba ke andinaye omnye ngaphandle kwakho naYe. Uyandibaleka kwezi ntsuku. 20
Manditsho ukuba akunakuze kuthi kanti ubaleka uFriday okukhohlise wakhohliseka
ngokungathi ndinento yokwenza naye. Ngendikuxelele ukuba bekunjalo, andikoyiki.
Xa ufumene ithuba uze uzokugqitha apha ndizokukubalisela ukuba uthini na umama
ngawe. Kaloku wayeqala ukukubonela kufutshane ngalaa mini.
Zo 25
11.8 Nika babebaBINI abantu ababemele iNtsimb'ebomvu kwiinegotiations
ngokwentetho kaSiphiwo ekwisicatshulwa. (2)
11.9 Tyhila ukukhohliseka kukaMfazwe okuxelwa nguZo kwileta yakhe. (2)
11.10 Xela isenzo esibonakalisa ukuba uFriday ungcolile ngokwale noveli. (1)
11.11 Chaza indlela le noveli eqaqambisa ngayo ubuhle bokuba liqhawe
lomzabalazo. (2)
11.12 Cacisa ukuba sithetha ukuthini isiqalo seeleta zikaZo eziya kuMfazwe esithi,
'Kuba ke andinaye omnye ngaphandle kwakho naYe.' (2)
11.13 Xhasa ngobungqina obusencwadini ukuba achanekile amazwi kaNokuzola
athi, 'Uyandibaleka kwezi ntsuku' akwileta eya kuMfazwe. (2)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Iqhawekazi/iqhawe libonakala ngemingeni elidlula kuyo lize lide liphumele.
Ngqina ukuba uDeliwe uliqhawekazi kwintsomi ethi, 'UDeli noDeliwe' aze uMadiba
abeliqhawe kwisibongo 'NguRhulumente wethu lo'.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA G
INTSOMI KANOMAZA NEGONGQONGQO
Kwathi ke kaloku ngantsomi, kwakukho amantombazana amabini uNomaza
noNozihlwele. Minazana ithile bathunywa ukuba baye kurhela ingca phezu komlambo
okufutshane nehlathi elishinyeneyo elalisaziwa ngokubanezigebenga ezibalasele
ngoburhalarhume. Bayalelwa ukuba ze bangahlali babuye sele kusihlwa kuba le ndawo
baya kuyo ikufutshane neli hlathi. Zalungisa umphako ezi ntombi kuba uhambo oluya 5
kule ndawo lwaluza kuba lude. Bahamba nabanye balapho ekuhlaleni konwatyiwe
kuhanjwa kuqhalwa umphako. Bahamba, bahamba bada baya kufika. Barhela imini
yonke bada bagqiba, bagoduka ilanga sele lisiya kunina.
Uthe uNomaza sele ephiphiphi wakhumbula ukuba ulibele irhengqe kanina ngemva
kwaye wayeqononondisiwe ngunina ukuba angayilibali. Wacela abahlobo bakhe ukuba 10
bamkhaphe aye kulanda irhengqe kanina kwaza akwabikho namnye ovumayo kuba
besithi selitshona ilanga kwaye bebexelelwe ukuba bangahlali kude kubemnyama. Wafa
namthanyana uNomaza waza wanyanzeleka ukuba ajike ukuya kukhangela le rhengqe.
Kwakukude ngasemva kwaye sele kuthande ukubamnyama. Ukhangele wakhangela
wancama waske weva ngento imthi xhakamfu. Kuthe kanti lelinye lamagongqongqo ale 15
ndawo. Kuthe kanti belisaye kuzingela ngoku ke libuyile kuba kuhlwile. Limbuzile ngelo
lizwi likhulu kwaye loyikekayo lisithi. 'Ubekwa yintoni kulo mhlaba?' Uphendule uNomaza
engcangcazelisa ilizwi, 'Be-be-besize kurhela ingca ndaza ndalibala irhengqe kamama.'
'Owu! nina nirhela ingca emhlabeni wam. Inene ndiza kunibonisa amaqhekeza engqele,'
latsho lamfaka engxoweni linomsindo. 20
Wakhala ekhabalaza ecela uxolo akwanceda nto waza walithembisa ngokuliculela.
Laphendula ngelizwi elikhulu lathi makacule. Uvume wenjenje uNomaza;
Ndandiye kurhela ingca noNozihlwele
Ndaza ndalibala irhengqe kamama
Kwelo hlathi lishinyeneyo 25
Ndizicelile iitshomi zindikhaphe
Akwabikho namnye ovumayo …
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
Lawuthanda lo mculo eli gongqongqo lamana libetha apha engxoweni lisithi makaphinde
acule. Wenjenjalo uNomaza ngaphandle kwamathandabuzo kuba wayesekeleze
ukukhululwa kule ntlungu. Lahamba, lahamba igongqongqo noNomaza limthe tyu-u-u 30
egxeni limana libetha kule ngxowa limxelela ukuba makacule.
Lihambe lahamba ladibana nesiqhu samakhwenkwe sisoja umbona, lacela lithembisa
ngokuwakhalisela uhadi ukuba anokulipha umbona. Avumile amakhwenkwe kuba nawo
ebenomdla kulo mculo aza kuwumamela. Labetha engxoweni yalo lwakhala uhadi.
Ndandiye kurhela ingca noNozihlwele 35
Ndaza ndalibala irhengqe kamama
Kwelo hlathi lishinyeneyo
Ndizicelile iitshomi zindikhaphe
Akwabikho namnye ovumayo
Liphinde lathathisa igongqongqo nohambo lwalo lisamthe tyu-u egxeni uNomaza. Lithe 40
xa liphiphiphi laphinda ladibana nesinye isiqhu samakhwenkwe sidlala ibhola. Kwathi
kanti kwesi siqhu kukho neyakuloNomaza. Athi la makhwenkwe xa efuna ukubaleka lathi
makangabaleki liza kuwabethela ugaga lomntu omkhulu. Ngokwenene ema
amakhwenkwe kuba ayenomdla wokumamela olu gaga lomntu omkhulu. Laphinda
labetha engxoweni laza laqalisa uhadi ukucula. 45
13.1 Tolika ngokwale ntsomi inkcaza ethi, 'nehlathi elishinyeneyo nelisaziwa
ngokuba nezigebenga ezibalasele ngoburhalarhume.' (2)
13.2 Ngqina ngokwenzeke kule ntsomi ukuba ukuthetha kwegongqongqo
okunomgca ngaphantsi akuhambelananga nesiphumo semibono yalo. (2)
13.3 Nika zibeziBINI izenzo zegongqongqo ezibengumqobo ekuphuncukeni
kukaNomaza. (2)
13.4 Xhasa ukuchaneka kokuthiywa 'igongqongqo' ngesenzo salo kwintsomi
kaNomaza negongqongqo. (2)
13.5 Tyhila ngeengongoma eziMBINI impixano yangaphandle evela kule ntsomi. (2)
13.6 Nika iimpawu eziMBINI zentsomi ezifumaneka kwesi sicatshulwa. (2)
13.7 Phawula ngefuthe lengoma kaNomaza nokuyiphindaphinda kwakhe
ekumsindiseni kwigongqongqo. (3)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ISICATSHULWA H
A! Zilimbola! – Isibongo seNkosi – M Mbambo
1 Tshotsho unxonxothele emfundweni ukuz' ubone.
2 Sikruqukile ziimfam' ezirhuqwa nasemini.
3 Nkunz' egweba ngomthetho enkundleni;
4 Emadoden' iyawasakaza kangaka;
5 Kwabasetyhin' ibetha ngoyaba;
6 Kumlisela nomthinjana yalath' encwadini;
7 Mhla ngentonjana itshila ngesidanga.
8 Umponga-mponga weNkosi kumaCiskei;
9 Umth' omde ovelel' iintaba zaseGwali;
10 Nguphuncuka bemphethe ingxaki yenkosi
11 Intyulubi kwakuphath' umthetho enkundleni;
12 Inkxentsi kwakuthethwa ngesiXhosa.
13 Ngumahomba ngomnweba wezingwe mhla ngesisusa.
14 Hlabelani igwatyu mabandl' aseGwali.
15 Ukuze nilil' int' ephelayo maXhosa ngoMqhayi.
16 X' ekho uSogwali kaNtaba uMqhayi uyaphila.
17 A! Zilimbola!
………………………………………………………
13.8 Xela zibeMBINI iindlela ezahlukileyo agweba ngazo enkundleni uZilimbola
ngokomqolo we-4 nowe-5. (2)
13.9 Chonga zibeziBINI izinxibo ezibonisa ukuba uZilimbola ebeyixabisile inkcubeko
yakhe. (2)
13.10 Nika umsebenzi wesikweko esikumqolo we-9. (2)
13.11 Ngqina ukuba esi sicatshulwa sithathwe kwisibongo esincomayo. (2)
13.12 Phawula ngethoni yalo mbongo malunga nezakhono zikaZilimbola. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukusukela kumbuzo we-14
ukuya kumbuzo we-17.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ubemNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe
umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli/
kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo
OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
'Andithethi ke bona ke ubuthongo ndithi ndakucinga ngawe bumke bonke, ngoku into
eseleyo ngamashwa ukuba abe phezu kwam ngenxa yakho.'
Tyhila amashwa aphezu koGugulethu ngenxa yokuthanda uNomaMpondomise kule
drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA I
UZWILAKHE: Mfundisi andikhange ndifune nokuyazi loo ntombi; andikhange ndaba
kwanawo kwamdla wako oko.
UMFUNDISI: Mzalwana Zwilakhe mfondini, ngamanye amaxesha la sikuwo.
Khawundiphendule kulo mbuzo. Amanzi la omlambo unakho na
ukuwathintela endleleni yawo uwaphindisela apho ebevela? 5
UZWILAKHE: Hayi.
UMFUNDISI: Unyanisile, ngenene akunakho. Ungathi ukhe wakuzama oko mfo
waseMaHlubini uzibone sowusengozini yokurhaxwa, de uzibone
ufela apho ukuba akuwadedeli amanzi endleleni. Amaxesha la
sikuwo ngamanye, ndomana ndisitsho kuwe Rhadebe. Asinakho 10
konke ukudeda sibuyele koobawomkhulu emva, sisengozini ukuba
senjenjalo, sizimbela imihadi esiya kweyela kuyo. Ixesha
lokuhlwayela lelokuhlwayela mzalwana wam, elokuvuna lelokuvuna.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
Akungekhe uhlwayele ngexesha lokuvuna. 'Izinto zonke
zinamaxesha azo', sitsho isilumko somHebhere. Yinyaniso ke leyo. 15
Kwixesha esikulo abantwana basiphethe, akukhathaleki nokuba
sewudlokova usithini basiphethe. Asindim owenze loo nto,
ingenguwe, ingenguye nabani na, lixesha. Xa nditshoyo andikumeli
ngaphambili, qhuba, mhlawumbi sobuya sive ngawe, kodwa mhle
umntu ovayo xa acetyiswayo Rhadebe. 20
UZWILAKHE: Hayi bo! Ndixolele mfundisi, nokuba kuyini na andinakho ukujika kule
nto, ndimile. Ayingeze yandihlela into yokuphathwa ngumntwana
ndimzala.
UMFUNDISI: Anditsho ukuthi jika, kakade akusekho mihlaba yakujika, nto nje ndithi
sobuya sive ngawe. Yiza ndibambe isandla sahlukane. Wondixolela 25
andizi kuba saya nangasekhaya, ndiya kutshatisa eThoboshane.
(Bayabulisana, bayaphuma)
15.1 Xela ingxaki edalwe kukwahluka kwamaxesha kule drama athetha ngako
uMfundisi. (2)
15.2 Chaza ukuba uthetha ukuthini umbuzo obhalwe ngqindilili kwisicatshulwa
ngokubhekiselele kuthando lukaGugulethu kuNomaMpondomise. (2)
15.3 '... uzibone sowusengozini yokurhaxwa, de uzibone ufela apho ukuba
akuwadedeli amanzi endleleni.'
Nika zibeMBINI iindlela abonakalisa ngazo ukubasengozini yokurhaxwa
uZwilakhe kule drama. (2)
15.4 Tyhila isiganeko akrobisa kuso amazwi akwisicatshulwa athi, 'sizimbela imihadi
esiya kweyela kuyo' ngokwale drama. (2)
15.5 Ngqina ngokukwisicatshulwa ukuba uZwilakhe unenkani. (2)
15.6 Khankanya isiganeko esibandakanya uNomaMpondomise noGugulethu
esilandela kanye emva komtshato wakwaZilindile. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 23 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
ISICATSHULWA J
UGUGULETHU: Ukutshatiswa kwam ndingathandi; ukufa kwentanga yam uMzamo;
ukufa komfazi wam ngenxa kabawo; kude kuze kuba sekufeni
kukaThobeka nentsapho yakhe.
IJAJI: O, wawunomnye umfazi owawunaye?
UGUGULETHU: Ewe kaloku oyena mfazi ndandisekelwe yena nguThixo, olona 5
bambo lwam, intombi kaLangeni.
IJAJI: Gugulethu khawukhe ubalise imbali yokwenza kwakho eli sikizi,
uqale phantsi.
UGUGULETHU: Mhlekazi okokoko ndathi ndatshatiswa nentombi kaMcothama
ndingayifuni andizange ndikubone ukonwaba emhlabeni. Yasoloko 10
indidla le nto ngalo lonke ixesha. Zaqengqeleka iintsuku zazal' iiveki,
iiveki zazal'iinyanga, iinyanga zazal'iminyaka. Ndithe ndikuyo le
ntlungu, sendabaleka ekhaya ndaya kuba seMthatha, ndabona
kugaleleka uThobeka apho eMthatha, into leyo eyatsho ndakhohlwa
nayeyona nto mandiyenze, kwathi mandizibulale. Ndiphumile ngalo 15
olo rhatya lokufika kukaThobeka ngeenjongo zokuba ndiye
kuzeyelisela eMthatha emlanjeni, litshabalale igama lam emhlabeni
kungabuye kuphinde kubekho nto ithetheka ngam. Ndifike ndahlala
eludongeni lomlambo uMthatha ndisezingcingeni. Ndifikelele
kwingcinga yokuba ukuzeyelisela akuyi kucima gama lam uThobeka 20
esaphila, ngoko manditshabalalise yena nosapho lwakhe kuqala.
Ndizibuze le mibuzo ndindedwa. Kungaba ukuzeyelisela kwam kuya
kwenza ukuba igama lam litshabalale emhlabeni kusini na? Yathi
impendulo, hayi, ubukho bukaThobeka emhlabeni buya kwenza
ukuba igama lam lisoloko lingundaba-mlonyeni ebantwini, ngoko ke 25
manditshabalalise yena nako konke okukokwakhe kuqala.
15.7 Atyhila ntoni ngobudlelwane bukaGugulethu noThobeka amabinzana
akwisicatshulwa athi, ... nentsapho yakhe, nosapho lwakhe, okukokwakhe? (2)
15.8 Phawula ngokuchaneka kokuba athi uGugulethu xa ethetha
ngoNomaMpondomise, 'olona bambo lwam'. (2)
15.9 Khankanya abemaBINI amatiletile kaGugulethu okubonakalisa
ukungahambisani nombono wabazali bakhe wokumtshatisa noThobeka. (2)
15.10 Chaza isifundo esifumaneka kumazwi kaGugulethu athi, 'sendabaleka ekhaya
ndaya kubaseMthatha'. (2)
15.11 Nika uphawu lokuba esi sicatshulwa sithathwe kwidrama. (1)
15.12 Chasa isigqibo sikaGugulethu sokubulala uThobeka nosapho ngokunika
isizathu. (2)
15.13 Ngqina ngophawu ukuba lo mdlalo yintlekele. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 24 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLALʹ INAMANYALA – M Lamati
'Kaloku thina asivingcelwanga yindlala nje kuphela. Eyona nto isiphetheyo
ngumgqwaliso.'
Tyhila indlala evingcileyo nomgqwaliso ophethe ikhaya likaMamQhinebe
nelikaMaGatyeni ngokwamazwi kaMamQhinebe angentla.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLALʹ INAMANYALA – M Lamati
Funda izicatshulwa zoncwadi ezingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA K
SIQHIWU: Loo nto ibonakalisa ukuba wena Mnumzana Maqhikizane uhoya
abantu obaziyo kuphela.
MAQHIKIZANE: Sisityholo esibi kunene eso mfo kabawo. Ndiya kukucela ukuba
usirhoxise.
SIQHIWU: Igama ndinguSiqhiwu kaSihlwele apha kwaKaplani. 5
MAQHIKIZANE: Enyanisweni wena nto kaSihlwele ixesha eli lonke
bendisakuvavanya ukuba uyindoda kangakanani na. Ndikubonile
ke ngoku ukuba uyindoda ngenene.
SIQHIWU: Kutsho wena. Ibikwanguwe nogqiba kuthi ndiyinkwenkwe.
MAQHIKIZANE: Uyabona ke, baninzi abantu abangena ngalaa mnyango mihla le, 10
beze kuzikhalela, bephethe izinto abakhala ngazo. Uyandiva mfo
wam?
SIQHIWU: Ewe.
MAQHIKIZANE: Kunzima kanene ke ukuba umntu ungamncedi, naxa selede
wancama into yakhe, mhlawumbi ekukuphela kwayo, kuba efuna 15
isithuba sokuxelenga. Undiphulaphule phofu mfo wam?
SIQHIWU: Ngendiba ndikuphulaphule bawo, nto nje ingathi uyenyuka ke ngoku
lo mmango.
MAQHIKIZANE: Ndiyeke kaloku mfo kabawo ndigqibe. Mna ndicinga ukuba le nto
yile kuthiwa kukuthenga emithiyo ngenethole. 20
SIQHIWU: Kugos'okwaphukayo ndiyakuxelela.
MAQHIKIZANE: Nditsho kuba loo nto sukuba beyincamile ithi izale eninzi xa sele
bewufumene umsebenzi.
SIQHIWU: Lilonke ke Mhlekazi uthi nam mandenze njengoko abo bantu
uthetha ngabo besenza? 25
MAQHIKIZANE: Enyanisweni ke wena mfo kabawo andingede ndiliqavise nditsho
noko.
SIQHIWU: Kodwa utsho?
MAQHIKIZANE: Kaloku wokhumbula ukuba lityala ukuxelela umntu ukuba enze into
phambi kokuba umqeshe, kodwa ke xa ufuna ukundipha icuba, 30
andinakuma ngaphambi komsindo wakho.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 25 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
17.1 Xela ingxaki edalwe kukwahluka kweendlela zokufuna ukubanemali kule
drama. (2)
17.2 Chaza ukuba ngokwebali, sibhekiselele entwenini isikhalazo sikaSiqhiwu
ngokwamazwi akhe aphawulwe ngqindilili. (2)
17.3 'Sisityholo esibi kunene eso mfo kabawo.'
Ngeengongoma eziMBINI nika izityholo abekwa zona uMaqhikizane kule
drama. (2)
17.4 Tyhila isiganeko sale drama akrobisa kuso amazwi athi, 'kaloku wokhumbula
ukuba lityala ukuxelela umntu ukuba enze into phambi kokuba umqeshe'. (2)
17.5 Ngqina ngokukwisicatshulwa ukuba uSiqhiwu unesibindi. (2)
17.6 Khankanya isiganeko esibandakanya uSiqhiwu noMaqhikizane esilandela
kanye emva kwengxoxo ekwisicatshulwa. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA L
MAGATYENI: Kodwa amanwele la wona andiphethe. Kubi ukuxoka. (Usana
lukhale kakhulu.)
MAMQHINEBE: Hayi wethu! Ngamanwele antoni na la undimele ngawo, nam uza
kude undoyikise nje mfazindini?
MAGATYENI: Ibingezonjongo zam ukukoyikisa wethu Qhinebe. Ndixela into 5
endiyiva apha kum mna.
MAMQHINEBE: Uyazi ukuba nam ngoku ndisuke ndanala manwele akho, ngenxa
yakho?
MAGATYENI: Makhe sisuke kule ndawo.
MAMQHINEBE: Siye phi? 10
MAGATYENI: Makhe siye kuhlala kwenye indawo. Sakubuya xa seyilixesha
lokuphuma kwebhasi.
MAMQHINEBE: Hayi kulungile masihambe. Nam ndisuke ndoyika ngoku.
NTAMO: Khawothule lo mntwana kudala ekhala emqolo mama ndimbukele,
ungamhoyanga nakancinci ke loo nto. 15
MAMQHINEBE: Hayi, hayi wena polisa …
NTAMO: Yithi Sajini xa uthetha nam mama. Umbandaza uthini ke?
MAMQHINEBE: Lo mntwana uya kukhala ngakumbi ukuba ndikhe ndamehlisa apha.
NTAMO: Ngokuba kutheni kanene?
MAMQHINEBE: Ukuthanda gqitha ukubelekwa. Akazifuni izandla wena Sajini. 20
Inene …
NTAMO: Ngumntakabani lo mama? Kutheni ingathi asingowakho nje?
MAMQHINEBE: Hayi ngowam Sajini. Ngowam ke yena umntwana lo …
NTAMO: Khawumehlise mama ndimbone. Kutheni amehlo akho ebaleka nje?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 26 DBE/Nkanga 2025
NSC Confidential
MAGATYENI: (Uzama ukunyebelezela emke.) 25
NTAMO: Heeyi! Ucinga ukuba uya phi? Wathi undiva ukuba ndithetha nani,
wena wabe uhamba.
MAGATYENI: Hayi mna andimazi lo mfazi. Ndiyaqala ukumbona apha ngoku.
MAMQHINEBE: Tyhini MaGatyeni! Wandikhanyela, kungekakhali neyokuqala
inkuku? 30
NTAMO: (Ebamba uMaGatyeni, emntlokothisa, emmisa ecaleni
kukaMamQhinebe.)
17.7 Kutyhila ntoni ngomsebenzi kaMaGatyeni noMamQhinebe ukuphathwa
ngamanwele? (2)
17.8 Phawula ngokuchaneka kwempendulo kaMamQhinebe ethi, 'ngowam'
ngokwale drama. (2)
17.9 Khankanya abemaBINI amatiletile kaMaGatyeni okulwa indlala ngokwale
drama. (2)
17.10 Chaza isifundo esifumaneka ngobuhlobo kumazwi kaMaGatyeni athi, 'Hayi
mna andimazi lo mfazi.' (2)
17.11 Nika uphawu lokuba esi sicatshulwa sithathwe kwidrama. (1)
17.12 Chasa isigqibo sikaMaGatyeni sokungena kule nto yokuba iintsana ngokunika
isizathu. (2)
17.13 Ngqina ngophawu ukuba lo mdlalo yintlekele siyoliso. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2020 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata