Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Question Paper

Question paperisiXhosa HLGrade 12202513 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the NW June Exam 2025, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NW June Exam 2025

Document textSearch extracted text and jump to a page.
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUQALA (P1) EYESILIMELA 2025 AMANQAKU: 70 IXESHA: 2 iiyure Olu viwo lunamaphepha al –13. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 IPHEPHA LEMIYALELO NENGCACISO 1. Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU: ICANDELO A: Uvavanyo Lokuqonda (30) ICANDELO B: Isishwankathelo (10) ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi (30) 2. Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo. 3. Phendula YONKE imibuzo. 4. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 5. Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE. 6. Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ekunonjolwe ngayo kwiphepha lemibuzo. 7. Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE. 8. Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi. 9. Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha: ICANDELO A: Imizuzu engama- 50 ICANDELO B: Imizuzu engama- 30 ICANDELO C: Imizuzu engama- 40 10. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA Funda IZICATSHULWA A noB ezingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuzo. ISICATSHULWA A UBOMI 1 Ubomi busekwe phezu komntu osisidalwa esinamabhongo aphakamileyo. Esi sidalwa siyakwazi ukucwangcisa izinto zaso zangokunje nezelizayo; sineengcamango ngobomi obungunaphakade. Ubunto besi sidalwa buxhomekeke kwinto esesiyiyo nesiyakuba yiyo. Manditsho kwasentlandlolo ukuba ndiza kuyixoxa le ntloko njengomntu nje; ndingeyiyo ingqondi yazifundo 5 zabugqi. Xa ngaba bendiyiyo bendiza kugxininisa mhlawumbi, ekubeni ubomi kukuphila, ukukhula njalo njalo. 2 Ingxaki efika isikhathaze xa siza kucacisa incoko ngobomi, kukungazi ukuba siqale phi na, sihambe phi na, siye kuthi ga phi na. Kukho ubomi balapha emhlabeni nobaseZulwini. Njengoko kunzima ukuqikelela, umpampatha 10 emnyameni uzama ukufuna amanqaku ngento engaziwayo, asinakho ukuba singathetha ngobomi beZulu. Kaloku eli lihamte labafileyo, abathi bangabuyi ukuza kusichazela ngeli lizwe. Ilizwe ekuthiwa limnandi gqitha, abemi balo abalambi, abanamaxhala neenyembezi zasulwa. Ke ngoko asinabungqina ngale nyaniso. Ngenxa yoku, ndiza kuyiyeka ndithethe ngobomi bomhlaba. 15 3 Andithi kaloku umntu uqala ubomi bakhe emhlabeni esesiswini iinyanga ezilithoba! Kusemva koku qha apho adla ubomi obuqhelekileyo kuthi sonke. Asingezidubi ngobasesiswini ubomi, kuba nangona sinolwazana ngabo, alunakusenza sizabalaze kubheke phi. Kunjalonje sinengqiniseko yokuba abuchumanga ngamahla-ndinyuka, amahla-ndinyuka esinokuthi sidimbaze kwisisele sawo ukuphuhlisa ubunyani bamabakala esiza kuwabeka 20 ngokubhekiselele kule ntloko yethu. 4 Mandinikhumbuze ukuba besendithe iingqondi zona zibuthatha ubomi njengento esekelwe phezu kwento esiyiyo thina bantu, sinamabhongo aphakamileyo, siyakwazi ukucwangcisa izinto zethu zexesha elizayo nezangokunje, 25 sineengcamango ngobomi obungunaphakade. Kwakho masiqiqe ukuba ezi ziingcamango nezicwangciso ezihluma engqondweni yomntu enzulu kunene. Ekubeni umntu ezicingile ezi zinto azimisele ukuzenza, khon’ ukuze kufezeke ibhongo lakhe, uyazenza. Yiyo loo nto iingqondi zibuya zisithi, zidandalazisa le nyaniso, ubomi bethu asikokuphefumla, ingeyiyo minyaka mininzi siyihleliyo koko 30 zizinto esizenzayo ezineziqu nezibalulekileyo kuthi thina ziqu naseluntwini luphela. 5 Kungenxa kwayale nyaniso le nto kuthiwa zezinye iingqondi, zikwabethelela obu buciko, oyena mntu odle ubomi obude ngoyinkcubabuchopho, onezimvo eziphakamileyo nonezenzo ezisulungekileyo nokokuba ubhubhe engumfana okanye umfazana. Iingcamango zabantu ezinzulu nezenzo zabo 35 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 eziyimimangaliso xa zibonwa zisenzeka okokuqala phakathi kwabantu zinobuqaqawuli obufana nobelanga, iinkwenkwezi nenyanga. Omnye umntu akangeyiqondi le nyaniso, kuba kusithiwa kukuqheleka kweentlobo-ntlobo zobomi bethu. Enye into eyigubungelayo kukongezeleka kobuqaqawuli bezinto ezisesibhakabhakeni ngenxa yokuba kude nokungabonakali kakuhle kwazo. Ezi 40 zinto zibangela ukuba sizoyike nokuzoyika. Singayanga nasemisebenzini nezenzo eziyimimangaliso zabantu, ukuphila nje komntu kunobuqaqawuli. 6 Wakha wamjongisisa umntu, umbone ebizela, ephinda ekhupha umphefumlo, ujonge amehlo akhe amahle, enziwe ngemibala eqaqambileyo, ekwazi 45 ukuzikhusela kwiingozana zomhlaba? Ukhe ucinge khona ngeendlela iindlebe eziva ngayo izandi, ngeendlela umzimba okwazi ngayo ukuzinyanga? Ubuthini ubuqaqawuli nommangaliso wesandi esenziwa ngumntu xa ethetha naxa ecula? Obu buqaqawuli bezi zinto zonke bubangela ukuba umntu oyikeke. Kodwa ke njengoko senditshilo, ezi zinto siziqhele kangangokuba ubuqaqawuli bazo 50 buyafihlakala, budungudeliseke. 7 Kwanjengokuba ubudala bethu ngeminyaka bungalingani, ubomi bethu abufani. Ubomi bunezinto ezihlayo ezibumlingorha xa siziqwalasele. Zithi zakwenzeka zisothuse, sitsho sikhamnqe okomzuzwana. Izehlo ezinje zithi zikhukhule ilizwe, zitsho zenze iinguqulelo ebomini bethu. Ezi nguqulelo ziyimfihlelo yendalo, 55 sizifumana emabalini onke endalo. Kumabali aseBhayibhileni nasezincwadini zesikolo, siyeva ngeekumkani ezathi ukuze ziphathe zaba zibhukuqe ezinye. Ezi kumkani zithe ukuze zifezeke iinjongo zazo, zalandelwa ngabantu abangqinelene nezo nguqulelo abavele nazo. 8 Andithi ukhe uve kusithiwa, “ubani lo asingomntu, ngumpha ochutywe walahlwa; 60 akaloncedo mntwini.” Lo mntu ke mdala, ebefanele ukunceda abakowabo noluntu luphela. Ukuba silandela le ncoko yethu, lo mntu akanabomi; akaphili. Yiyo le nto side sithi, “Ukukufa kufunjiwe”. Ingqondi yamaNgesi, into kaFuller iyibeka icace gca ngokuthi, “Umntu ongenzi zinto zakhayo, akadli bomi.” Ke ngoko singathi ukukufa okuhambayo. Eyona nto ibangela ukuba ubomi bube 65 mnandi, yile yokuba kufuneka sizabalaze, siwe sivuka sicwangcise, sizama ukuphuma phaya, size kufumana laa nto. Ebomini sisedabini elingazange laphela. Andithi kaloku sithi singoyisanga sibhubhe? Iciko lamaNgesi uShakespeare lithi; “Umsebenzi mninzi; ubomi bufutshane. Masizonde ukuba liqhawe neqhaji phakathi kweenzima.” 70 [Sicatshulwe kwincwadi ethi ̔NDITHUNGILE SELANI ̛ ebhalwe ngu-M. Yekela, iphepha 76–78, saze sahlelwa] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 ISICATSHULWA B [Sicwatshule kwi – intaneti www.googleshearch.com] IMIBUZO: ISICATSHULWA A Jonga umhlathi woku-1 1.1 Xela ukuba busekwe phi ubomi. (1) 1.2 Khankanya izinto zibeMBINI ebeyakugxininisa kuzo umbhali ukuba ebeyingqondi. (2) Jonga kumhlathi wesi-2 1.3 Xela into exake umbhali ngokucacisa ubomi. (1) 1.4 Uthetha ukuthini umbhali xa esithi, ‘eli lihamte labafileyo’? (2) 1.5 Bhala isaci esingqinelana nale ntetho: ‘Ke ngoko asinabungqina ngale nyaniso. Ngenxa yoko ndiza kuthetha ngobomi bomhlaba.’ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 Jonga kumhlathi wesi-3 1.6 Khetha impendulo echanekileyo: Igama ‘sizabalaze’ elikwesi sivakalisi silandelayo lithetha: ‘… kuba nangona sinolwazana ngabo, alunakusenza sizabalaze kubheke phi.’ A Ukukhuthala B Ukubaleka C Ukuzisola D Ukuqhankalaza (1) Jonga kumhlathi wesi-4 1.7 YINYANI/LULUVO ukuba ubomi bethu asikokuphefumla ingeyiyo minyaka esiyihleliyo koko zizinto ezibalulekileyo esizenzayo thina naseluntwini. Xhasa impendulo yakho. (2) Jonga kumhlathi wesi-5 1.8 Xela isafobe esisetyenziswe kweli binzana, ‘... zinobuqaqawuli obufana nobelanga.’ (1) 1.9 Kubethelela luvo luni ukusetyenziswa kwegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi? ‘Omnye umntu akangeyiqondi le nyaniso ...’ (2) Jonga kumhlathi wesi-6 1.10 Bobuphi ubuqaqawuli ekuthethwa ngabo kulo mhlathi (2) 1.11 Uthetha ukuthini umbhali xa esithi: Ezi zinto siziqhele kangangokuba ubuqaqawuli bazo buyafihlakala, budungudeliseke. (2) Jonga kumhlathi wesi-7 1.12 Tolika igama ‘ezibumlingorha’ ngokwesicatshulwa. (2) 1.13 Xela inkolo equlethwe ngulo mqolo. ‘Kumabali aseBhayibhileni nasezincwadini zesikolo ...’ (1) Jonga kwisicatshulwa sonke 1.14 Ucinga ukuba indlela umbhali abona ngayo ubomi inako ukuguqula iingcinga zomfundi? Xhasa impendulo yakho. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 ISICATSHULWA B 1.15 Ungathi uphi lo mntu ukulo mfanekiso? (1) 1.16 Chaza indlela umfanekiso odale ngayo ubaxo (2) 1.17 Phawula ngendlela alele ngayo lo mntu ukulo mfanekiso. (2) 1.18 Caphula umqolo kumhlathi wesi-8 wesicatshulwa A ongqinelana nokwenzeka kumfanekiso okwisicatshulwa B. (2) AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 ICANDELO B: USHWANKATHELO UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA ISICATSHULWA C sithetha ngokuba nesidima nondiliseko. Shwankathela unike izinto onokuzenza ukuze ubenesidima nondiliseko. QAPHELA: 1. Bhala UMHLATHI usebenzise amazwi akho kangangoko unakho. 2. Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma EZISIXHENXE ungadluli kumagama angama-70. 3. AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela. 4. Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba. ISICATSHULWA C UKUBANESIDIMA NONDILISEKO 1 Ingaba uyazi ukuba ungazigcina njani unesidima nondiliseko? Iindaba ezimnandi zezokuba ungakwazi ukuzifunda uziqhelanise nezi zinto. Akuyi ngokuzalwa nazo koko uzifunda njengokuba ukhula. Kuninzi onokukwenza ukuze ubenesidima nondiliseko. 2 Qiniseka ukuba indlela oziphatha nowenza ngayo izinto ilungile. Awungeze umbone umntu oziphethe kakuhle esitya ukutya evule umlomo. Abantu abaziphethe kakuhle bahlala beqinisekisa ukuba abakwenzi okunokuthoba isidima sabo nangaliphi na ixesha. Bayixabisile indlela ababonakala ngayo kwabanye. 3 Abantu abanondiliseko basoloko bezolile kwaye abazenzi ngokungxama izinto. Bayakwazi ukuthi kanye ngeli xesha beshiywa ngamaxeshakodwa bangakubonakalisi oko. Uthi kanye ngoku umntu sele eshiywa sisithuthi sikawonkewonke kodwa angasoli mntu, njengabanye. 4 Kubalulekile ukuhleka empilweni yomntu kodwa akufunekanga ukude uhleke isiqhazolo sentsini. Ukuhleka isiqhazolo kukutsalela amehlo kukwaphazamisa nabanye abantu abaxakeke ziingxaki zabo. 5 Zifundise ukuhlonipha abanye abantu kunye nezinto zabo. Intlonipho iqala ngokuba ubaxabise kwaye ubathande abanye abantu.Intlonipho yakho kwabanye izala intlonipho yabo kuwe. Ukusebenzisa into yomntu ngaphandle kwemvume yakhe kungakhokelela kwingxabano engeyinqandekile. 6 Xa uhleli okanye uncokola nomntu kubalulekile ukumhoya ngokupheleleyo. Iyasithoba isidima into yomntu othi encokola nomnye abe exakeke yincoko ekwiselula yakhe. Uninzi lwabantu luxakeke kakhulu ziincoko nabantu abakude ngaphezu kwaba luhleli nabo. Oko kukhokelele ekubeni aba bahleli nabo baphelelwe ngumdla kuloo nto bebeyixoxa, nakuye na kakade. Oko akutsho ukuba mjamele omnye umntu kodwa bonakalisa ukuyithathela ingqalelo into ayithethayo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 7 Nxiba iimpahla ezicocekileyo ezikwenza uzive undilisekile kwaye ubukeka. Iimpahla azinxibayo umntu zithetha lukhulu ngaye. Zinamandla okuguqula indlela esicinga ngayo ngawe. Kukho indlela ethile yokunxiba eyayanyaniswa nabantu abaziphethe ngendlela engamnkelekanga eluntwini. 8 Yiba nomoya ophantsi ohamba nokuzimisela. Xa kuthethwa ngokuzimisela akubhekiselelwanga kwikratshi. Abantu abanokuzimisela basoloko besoneliseka yindlela abadalwe ngayo, kwaye benza umtsalane nakwabanye abantu. [Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com, saguqulelwa saze sahlelwa] AMANQAKU ECANDELO B: 10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 CANELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO Funda le ntengiso ingezantsi (ISICATSHULWA D) uze uphendule imibuzo esekwe kuyo. ISICATSHULWA D [Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com, saguqulelwa saze sahlelwa] 3.1 Xela imveliso ethengiswa kule ntengiso. (1) 3.2 Chonga igama elibonakalisa ukuba le mveliso yahlukile kwezinye. (1) 3.3 Xela inzuzo efunyanwa ngulowo usebenzisa le mveliso. (1) 3.4 Nika isizathu sokuba u-100% abhalwe ngefonti enkulu kule ntengiso. (2) 3.5 Guqula igama elikrwelelwe umgca libe kwimo yesilanduli. ‘Ubisi loqobo’ (2) 3.6 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi. Le mveliso inezithako:… A zamandongomane B zombona C zengqolowa D zeembotyi (1) 3.7 Ucinga ukuba umfanekiso okule ntengiso ungakuncedisa ukuthengiseka kwayo? Xhasa impendulo yakho. (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 11 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 UMBUZO 4: IKHATHUNI Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuyo. ISICATSHULWA E Icatshulwe kwi-intanethi www.zitscartoons.com, yaguqulelwa yaze yahlelwa] 4.1 Babonakala bephi aba bantu bakule khathuni? Xhasa impendulo yakho. (2) 4.2 Xela uvakalelo lukaMa kwisakhelo -1, xhasa impendulo yakho. (2) 4.3 Cacisa umahluko kwisithomo sikaXola kwisakhelo soku-1 nesakhelo sesi-2. (2) 4.4 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi. Imbonakalo yeqamza kwisakhelo sesi-2 ibonisa … A uyacinga B uyathetha C uyangxola D uyasebeza (1) 4.5 Xela ukuba uXola usosulela kubani isityholo sokukopa. (1) 4.6 Uthini umyalezo wale khathuni? (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 12 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 UMBUZO 5: IPROZI Funda esi sicatshulwa (ISICATSHULWA F) singezantsi esineempazamo ezithile ezenziwe ngeenjongo uze uphendule imibuzo esekwe kuso. ISICATSHULWA F IMALI YANGOKU IPHELEL’ EZANDLENI 1 Kumaxesha angaphambili imisebenzi ibinqongophele xa sithelekisa neli xesha siphila kulo. Leyo ifumanekayo ibisiba yimisebenzi enzima nekwarhabaxa. Intlawulo ebizuzwa ngumntu ngelo xesha singayifanisa necutyana elincazelwa umntu onqanqathekileyo ongenamali yokuzithengela elakhe. Iintsapho zangoko bezibankulu kuba kaloku thina 5 bantu baNtsundu sikholelwa ekubeni abazalanayo bahlale kunye ndaweninye. Ubufika emzini kuphangela utata kuphela ibengulowo nalowo umzi onethamsanqa lokuba abekho owesibini umntu onesikorobho. Kuyo yonke loo nto, indoda ibiwakha umzi wayo iwugqibe, yondle usapho, ilunxibe iqwele ilufundise. 10 2 Umgangatho wentlalo ngaloo maxesha ubuphantsi kakhulu, abantu bephila ubomi obungenazindleko zibhekephi. Bebelima, befuyile, bekhuthalele ukuzenzela izinto ngokwabo ngezandla ezi zabo bengaxhomekekanga kuqesheni mntu. Ezindlwini zabo bebengenazimpahla zinobunewunewu nabuyokoyoko yaye nabo impahla abebeyinxiba ibiyeyexabiso 15 elisezantsi.Amaxabiso ezinto ebephantsi ngokungakholelekiyo xa siwathelekisa nala anamhlanje, into leyo ebimenza umntu akwazi ukuthenga izinto ezininzi ngomvuzwana nje ongephi. 3 Xa sith’ ukujonga namhlanje siphawula ukuba izinto azisafani nangaphambili. Nangona izithuba zemisebenzi zikho nje zizininzi, abantu 20 abafuna umsebenzi baninzi bona kuqala ngaphaya lee kwezo zithuba zikhoyo. [Sicatshulwe kwincwadi ethi ̔AMAXESHA EMPUCUKO, SISINGISE PHI NA? ̛ ebhalwe ngu M. Yekela, iphepha 58, saze sahlelwa] 5.1 Bhala isichasi segama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1) 5.2 Sibonisa ntoni isimamva u-ana kwisibizo esisetyenziswe kuso? ‘… kulo icutyana.’ (2) 5.3 Izibanjalo zokwaba ezibhalwe ngqindilili kumhlathi woku-1 ziphuhlisa ntoni kwisivakalisi ezisetyenziswe kuso? (2) 5.4 Sisetyenziswe njani isakhi esikrwelelweyo kweli gama u-“ezindlwini” (1) 5.5 Sebenzisa isenzi ‘siphawula’ okwisivakalisi esingezantsi sinike intsingiselo eyahlukileyo kule isetyenziswe kwisicatshulwa. ‘... namhlanje siphawula ukuba izinto azisafani nangaphambili.’ (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 13 NW/EyeSilimela/2025 Ibanga 12 5.6 Nika igama elinye eliphuhlisa intsingiselo yeli binzana. ‘... baninzi bona ...’ (1) 5.7 Guqula isenzi esibhalwe ngqindilili kumhlathi wesi-2 sibe kwimo evumayo. (1) [10] AMANQAKU ECANDELO C: 30 AMANQAKU EWONKE: 70 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all