Life Sciences Grade 12 P2 Gauteng Mock 2020 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2020 NASIENRIGLYNE LEWENSWETENSKAPPE (VRAESTEL 2) (10832) 13 bladsye 1

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 BEGINSELS MET BETREKKING TOT DIE NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek ʼn kronkellyn en dui 'maks'- punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis word en vyf gegee word Merk net die eerste drie ongeag of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs ʼn deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis word, maar beskrywings word gegee Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word, maar paragrawe word gegee Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As genoteerde diagramme aangebied word, terwyl beskrywings vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde en skakelings weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Onherkenbare afkortings Aanvaar indien dit aan die begin in die antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die onherkenbare afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoord in die regte volgorde van die vrae pas, maar die verkeerde nommer word gegee, is dit aanvaarbaar. 11. Indien taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, mits dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 13. Indien gewone name gegee word in terminologie Aanvaar, mits dit by die memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs die letter vereis word, maar slegs die naam word gegee (en andersom) Moenie krediteer nie 2

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 15. As eenhede nie in mate aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Memorandum sal afsonderlik punte vir eenhede aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word. 17. Opskrif Alle illustrasies (diagramme, grafieke, tabelle, ens.) moet ʼn opskrif hê. 18. Vermenging van amptelike tale (terme en konsepte) ʼn Enkele woord of twee wat in enige amptelike taal voorkom anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. ʼn Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, moet geraadpleeg word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Veranderinge aan die memorandum Geen veranderinge mag aan die goedgekeurde memorandum aangebring word sonder dat daar met die provinsiale interne moderator beraadslaag is nie. 3

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 D 1.1.2 D 1.1.3 B 1.1.4 C 1.1.5 B 1.1.6 B 1.1.7 D 1.1.8 B 1.1.9 C (9 x 2) (18) 1.2 1.2.1 Onvolledige dominansie  1.2.2 Nie-disjunksie  1.2.3 Opponerende duim  1.2.4 Hemofilie  1.2.5 Testes  1.2.6 Profase 1 1.2.7 Homo  1.2.8 Stamselle 1.2.9 Teorie  (9 x 1) (9) 1.3 1.3.1 Beide A en B 1.3.2 A alleenlik  1.3.3 Geeneen  (3 x 2) (6) 4

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 1.4 1.4.1 (a) Wieg van die Mensdom  (1) (b) (Groot) Skeurvallei (1) 1.4.2 Ardipithecus (1) 1.4.3 (a) Australopithecus afarensis  (1) (b) Australopithecus africanus  (1) 1.4.4 ʼn kurwe/S-vormig (1) 1.4.5 Mev Ples  (1) Little foot  (1) 1.4.6 Sediba/Australopithecus sediba/Karabo (1) (9) 1.5 1.5.1 Metafase 1  (1) 1.5.2 X - chromatied  (1) Y - sentromeer  (1) Z - selmembraan /plasmalemma (1) 1.5.3 − oorkruising  − ewekansige rangskikking van chromosome  (2) 1.5.4 (a) blonde hare (1) (b) BbFf /FfBb (1) (8) TOTAAL AFDELING A: 50 5

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 Die teling van geselekteerde plante en diere om eienskappe wat voordelig is vir die mens, te produseer  (2) 2.1.2 − probleme om te kalf − verminderde spanningsverdraagsaamheid − verminderde vrugbaarheid − verminderde kalfoorlewing Merk slegs die eerste TWEE (Enige 2) (2) 2.1.3 Die toestand veroorsaak dat meer spiere/vleis geproduseer word Dit verhoog die opbrengs Wat van ekonomiese voordeel is, vir die boer (3) 2.1.4 P1 Fenotipe normale bul x normale koei  Genotipe Nn x Nn  Meiose G/gamete N , n x N , n Bevrugting F1 Genotipe NN Nn Nn nn  Fenotipe 3 normale: 1 met spierhipertrofie  P1 en F1  Meiose en bevrugting (Enige 6) OF P1 Fenotipe normale bul x normale koei  Genotipe Nn x Nn  Meiose N , n x N , n Bevrugting G/gamete N n N NN Nn n Nn nn 1 punt vir korrekte gamete 1 punt vir korrekte genotipe F1 Fenotipe 3 normaal: 1 met spierhipertrofie  P1 en F1  Meiose en Bevrugting  (Enige 6) (6) 6

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 2.1.5 − Die resessiewe allele word gevind in 100%/al 4 van die F1 generasie − en dus, as hulle gekruisteel word, sal daar meer homosigotiese resessiewe individue in die volgende generasie wees − wie die toestand sal hê − en dié herhaaldelikheid van die toestand sal toeneem (3) (16) 2.2 2.2.1 Tipe O  en Tipe AB  (2) 2.2.2 Diagram toon die bloedselle vir bloedgroepe O en AB X – Tipe O Y – Tipe AB Kriteria vir die assessering van die diagram Opskrif, benoem beide tipes bloed H 1 korrek Korrekte diagram wat die tekort van antigene in een en die 2 punte: beide korrek D teenwoordigheid van beide tipes 1 punt : 1 korrek antigene in die ander aan dui 2 punte: beide korrek Elke diagram is korrek benoem L 1 punt: 1 korrek (5) (7) 2.3 2.3.1 Ja hy is die biologiese pa. (1) 2.3.2 − Elke band/stafie in die kind se profiel − wat nie met die ma ooreengestem het nie − moet ooreenstem met die pa sʼn OF − Elke band/stafie in die kind se profiel wat ooreenstem met die ma se band/stafies word geskrap, − Al die oorblywende bande/stafies van die kind se profiel − moet ooreenstem met die pa sʼn (3) 7

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 2.3.3 − Identifiseer misdadigers  − Identifiseer dooie liggame − Vind vermiste familielede − Diagnoseer ʼn genetiese afwyking − Vind ʼn potensiële geneesmiddel vir genetiese siekte Merk slegs die eerste TWEE (Enige 2) (2) (6) 2.4 2.4.1 Manlike eekhoringapies kan slegs rooi of groen sien/is óf rooi of groen kleurblind/hulle het dichromatiese visie OF Manlike eekhoringapies met die genotipe XG Y kan slegs groen sien/is rooi kleurblind en Manlike eekhoringapies met die genotipe XR Y kan slegs rooi sien/is groen kleurblind (2) 2.4.2 − Beter visie vir die soektog  om insekte en vrugte te kan sien − Te onderskei tussen blare en vrugte − Te onderskei tussen ryp en onryp vrugte − Om roofdiere(predatore) te vermy Merk slegs die eerste EEN (Enige 1) (1) 2.4.3 Vrouens erf TWEE X chromosome wat beide dieselfde allele kan dra /XR XR of XG XG (2) (5) 2.5 2.5.1 A – Tt  B – tt  (2) 2.5.2 C (1) 2.5.3 − Individu C is heterosigoties, omdat sy die afwyking het/het ʼn dominante alleel/het (T) − Beide van haar nakomelinge het nie die afwyking nie/is homosigoties resessief/is tt (2) 2.5.4 25% (1) (6) [40] 8

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 VRAAG 3 3.1 3.1.1 − Pikkewyne het min natuurlike predatore op land − Daar is minder prooi beskikbaar op land Merk slegs die eerste EEN (Enige 1) (1) 3.1.2 − Hulle kan van predatore ontsnap  en − maklik kos vind (2) 3.1.3 − Daar was variasie in die pikkewyne se vlerke − Sommige het lang vlerke met ligte bene gehad − en sommige het kort vlerke met swaar bene gehad − Dié met die lang vlerke en ligte bene was nie in staat om voedsel te kry nie/kon nie ontsnap van predatore nie  − en hulle het gesterf − Die met die kleiner vlerke en swaar bene was in staat om beter te soek vir voedsel/ontsnap van predatore  − en hulle het oorleef en voortgeplant − Die eienskap is oorgedravan kort vlerke en swaar bene (Enige 6) (6) (9) 3.2 − Gepunte ewewig verduidelik die spoed waarteen evolusie plaasvind ✓ − A toon ʼn lang periode ✓* − Waartydens spesies nie verander het nie✓/verandering was baie klein − Dit is bekend as ewewig✓ − Dit wissel af met ʼn korter periode soos getoon by B✓ * − waar vinnige verandering✓deur natuurlike seleksie plaasvind − waartydens ʼn nuwe spesies oor ʼn kort tyd kan vorm ✓ (2 verpligte punte* + Enige 3) (5) 9

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 3.3 3.3.1 − Spesiasie deur middel van geografiese isolasie ✓*het voorgekom − die klipperige eiland✓*/ʼn geografiese versperring − die visse is geskei in twee bevolkings ✓ − daar is nou geen geenvloei tussen die twee bevolkings nie ✓ − met verskillende omgewingstoestande✓/seleksiedruk aan elke kant − natuurlike seleksie vind onafhanklik ✓ in elke bevolking plaas − Elke bevolking word nou genotipies en fenotipies verskillend✓ van die ander − wat hulle verhoed om te kan kruisteel✓ wat gelei het tot die vorming van ʼn nuwe spesie (2 verpligte punte* + Enige 4) (6) 3.3.2 − Manlike en vroulike visse van ʼn spesifieke spesie raak slegs seksueel vatbaar/aktief/volwasse − Gedurende sekere tye van die jaar/seisoen − Ander spesies is moontlik nie seksueel volwasse nie/het verskillende broeiseisoene − Daarom, is hulle nie in staat om te kruisteel nie /om te teel met enige ander spesie visse nie , sodoende hou dit die spesies apart (Enige 3) (3) (9) 3.4 3.4.1 A✓ (1) 3.4.2 − Tweevoetige organismes het ʼn kort en breë bekken (pelvis) − Om hul boonste liggaamsgewig te ondersteun (2) 3.4.3 Organisme A Organisme B Groot kranium Klein kranium Plat gesig/minder skuins ʼn Meer skuins voorkop  voorkop Wenkbrouboë nie prominent Wenkbrouboë prominent (opvallend) nie (opvallend) Goed ontwikkelde ken Swak ontwikkelde ken Klein kake Groot kake Minder uitstaande kake/ Meer uitstaande kake/ prognatiese kake prognatiese kake Klein tande/slagtande Groot tande/slagtande (oogtande) (oogtande) Foramen magnum is in ʼn Foramen magnum is in ʼn meer vorentoe posisie  agtertoe (terugwaartse) posisie  Merk slegs die eerste TWEE (Enige 2 x 2 + 1 tabel) (5) (8) 10

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 3.5 3.5.1 “Uit Afrika”✓ hipotese (1) 3.5.2 − Mitochondriale DNS (mtDNS)✓ word slegs deur die vroulike lyn✓/oorgedra van ma na nakomelinge − Analise van die mutasies op die mtDNS✓ − toon aan dat Afrika die plek was waar die oudste vroulike voorvader✓/mitochondriale Eva gevind is✓ − en dat alle mense van haar afkomstig is (Enige 4) (4) 3.5.3 − Fossiele van Ardipithecus is slegs in Afrika/Skeurvallei/Ethiopië/Suid-Afrika gevind. − Fossiele van Australopithecus is slegs in Afrika /Skeurvallei/Ethiopië/Suid-Afrika gevind. − Die fossiele van Homo habilis is slegs in Afrika gevind. − Die oudste fossiele van Homo erectus is in Afrika gevind. − Die oudste fossiele van Homo sapiens is in Afrikagevind. (Enige 4) (4) (9) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 11

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 AFDELING C VRAAG 4 Gedurende transkripsie (N) − Die dubbele heliks DNS draai af en − die dubbele stringe van DNS rits los/swak waterstofbindings breek − om twee aparte stringe te vorm wat die geen blootstel − Een string dien as templaat − om b-RNS/mRNA te vorm − deur vrye RNS-nukleotiede van die nukleoplasma te gebruik − Die b-RNS/mRNA is ʼn kompliment van die DNS/A bind met U en G bind met C − Die b-RNS/mRNA bevat nou die gekodeerde boodskap van proteïensintese − Die b-RNS/mRNA verlaat die nukleus  deur die nukleoporie − en heg aan die ribosoom  (Enige 8) Gedurende translasie (R) − Elke o-RNS/tRNA dra ʼn spesifieke aminosuur✓ − Wanneer die antikodon op die o-RNS/tRNA − by die kodon van die b-RNS/mRNA✓pas − dan bring o-RNS/tRNA die aminosuur wat benodig word, na die ribosoom − Aminosure word aan mekaar verbind deur peptiedbindings − om die proteïen wat nodig is, te vorm ✓ (Enige 5) Geen mutasies (G) − ʼn Mutasie sal die volgorde van stikstofbasisse/nukleotides op die DNS- molekule verander wat lei tot − ʼn verandering in die volgorde van die kodons/N-basisse op die b-RNS/mRNA- molekule − Die antikodon op die o-RNS/tRNA sal nie pas nie − en dus, bring dit die verkeerde aminosuur − Dit lei tot ʼn verskillende volgorde van aminosure en − ʼn verskillende proteïen word gevorm  (Enige 4) Inhoud: (17) Sintese: (3) (20) NOTA: GEEN punte sal toegeken word vir antwoorde in die vorm van vloeidiagramme, tabelle of diagramme nie. 12

Downloaded from hlayiso.com 10832/20 ASSESSERING VAN AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Kriteria Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Volledigheid (C) Algemee Alle inligting verskaf Idees gerangskik in ʼn logiese Alle aspekte wat in die n is relevant ten oorsaak-effek volgorde. opstelvraag genoem is, is opsigte van die suksesvol gedek. vraag. In hierdie Slegs inligting Idees is in ʼn logiese oorsaak- Die volgende moes verkry opstel relevant ten opsigte effek in die volgende gesit: word vir inhoud: van: - Transkripsie - Transkripsie - Translasie en - Transkripsie: 6/8 - Translasie en - Proteïen verandering as - Translasie: 3/5 - Proteïen gevolg van ʼn - Proteïen verandering verandering as geenmutasie as gevolg van ʼn gevolg van ʼn geenmutasie: 2/4 geenmutasie Punt 1 1 1 TOTAAL AFDELING C: 20 TOTAAL 150 13