Downloaded from hlayiso.com
1
2
1 GRAAD
3 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
NOVEMBA 2016
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-14.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
You're offline
Skip to contentQuestion paper 


View all




IsiNdebele HL P1 Nov 2016_hlayiso.com_.pdf
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · isindebele. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isindebele Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Pages
- 14
- File size
- 831.6 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 14
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2016
NSC
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Phendula YOKE imibuzo.
3. Thoma ISIGABA ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.
5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2016
NSC
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
UKUNIKELA NGEENGAZI
1 Nawunikela ngeengazi usuke upha isiguli into imali engeze yayithenga.
Iingazi ezihlwengekileko zisindisa amaphilo wabantu. Qobe kulilanga
bekungahlongakala iinkulungwana ngeenkulungwana zabantu nangathana
abanye abantu bebanganikeli ngeengazi. Nawunikela ngeengazi usuke upha
umuntu izipho ezintathu, okumasotja akhiqhiza iingazi ezibovu, ama-plasma, 5
nama-platelets. Okudanisako kukobana nama-platelets atsengwa eengazini
la abulungwa kwaphela amalanga ama-5 bese ngemva kwalokho
akusakghonakali bona angafakelwa emuntwini owatlhogako.
2 ISouth African National Blood Service ebizwa nge-SANBS
ngokurhunyezweko, yihlangano engangenisi imali enikela ngeengazi 10
ebantwini abazitlhogako. Ihlangano le ibuthelela iingazi ebantwini ebazinikela
ngesihle bese izitjhugulula zibe sendleleni yokobana zilungele ukufakwa
komunye umuntu ozitlhogako. Abanikeli ngeengazi bayahlolwa ngaphambi
kobana bangavunyelwa ukunganikela ngazo. Iingazi ziyatsengwa kukhutjhwe
izinto ezintathu ezibalwe ngehla okumasotja akhiqhiza iingazi ezibovu, 15
ama-plasma nama-platelets bese nazidluliselwa kiloyo ozitlhogako kutjhejwa
bonyana utlhogani hlangana nezinto ezintathwezi ngaphambi kobana isiguli
singafakelwa iingazi.
3 Akusizo zoke iingazi ezinikelwa ihlangano ye-SANBS ezisetjenziswako,
khulukhulu zalabo bantu abathomako ukunikela ngombana kutlhogeka bona 20
kulandelwe imilando yabantwabo, kukhutjhwe okungakafaneli okuseengazini
zabo ngaphambi kobana kufakelwe abantu abazitlhogako. Ihlangano le
ithembele khulu ebantwini abanikela babuyelela ngombana bona sele
banemiphumela eyanelisako nanyana emihle.
4 Ukuze ihlangano ye-SANBS ikghone ukujamelana nokufuneka kweengazi 25
kufanele ibuthelele iingazi ezingaba mayunithi aziinkulungwana ezintathu
ubuncani bakhona ngelanga. Ngokutjho kwehlangano le kuthiwa iyunithi
elilodwa leengazi lingasindisa amaphilo wabantu abathathu kodwana
okuliqiniso kukobana abanikeli ngeengazi ngendlela efaneleko bangaphasi
kwe-1% enarheni yeSewula Afrika. Mhlana amalanga ali-14 ngenyanga 30
kaMgwengweni qobe mnyaka lilanga lapha ihlangano le ikhuthaza woke
umuntu bona anikele ngeengazi khulukhulu labo abathomako. Nanyana
kunjalo kuthiwa abanikeli ngeengazi bakhonjelwa bona banikele ngeengazi
qobe ngemva kwamalanga ama-56.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2016
NSC
5 Abantu ababu-8 kwabali-10 bazokutlhoga bona bafakelwe iingazi ebuphilweni 35
babo. Kuze kube gadesi abantu abacabangi ngokunikela ngeengazi bekufike
lapha kuba ngibo abazitlhogako. Umuntu onganikela ngeengazi ngiloyo
oneminyaka engaphezu kweli-17, onobudisi obungaba makhilogremu ama-50
nongazange anikele ngeengazi emalangeni ama-56 adlulileko.
6 Ufanele ube mumuntu ophilileko, ongatlhayeli ngeengazi ngokwakho, 40
ongathathi imitjhoga yokugula okuthileko nonganawo umulwana
wentumbantonga. Abantu ekungasikade bavakatjhele eendaweni
ezinobulwele bemalariya bakhuthazwa bona banganikeli ngeengazi.
Ngaphambi kobana umuntu anganikela ngeengazi uyabuzwa ngendlela
aziphatha ngayo nangobujamo bepilwakhe. Imibuzo le ibuzelwa ukuqinisekisa 45
bona ubujamo bakhe bepilo bukulungele bona unganikela ngeengazi
nokobana wena ngokwakho angeze wabasengozini na.
7 Ngaphambi kobana ungadoswa iingazi bakuhlaba ngenalidi emunweni ukuze
bathole iingazana abazozihlola bona ukulungele ukunganikela ngeengazi na.
Ngemva kwalokho kuhlolwa indlela ihliziywakho epompa ngayo iingazi 50
nokobana awunangazi eziphezulu na. Umuntu anganikela ngeengazi
ezimamililitha ama-480 kanti umuntu yena ngokwakhe unesilinganiso
seengazi esingaba malitha ama-5 emzimbenakhe ekuthi ekukhambeni
kwesikhathi iingazezi zibuyele ezingeni lazo nanyana ezinye anikele ngazo.
Ukunikela ngeengazi akusimraro njengombana abanye abantu bacabanga 55
begodu akunakuthi umuntu angazifumana sele angenwe bulwele obuthileko
ngombana anikele ngeengazi. Ukunikela ngeengazi lihlelo elilula elithatha
imizuzu ema-30. Zoke iinalidi ezisetjenziswako zitja begodu zisetjenziswa
kanye bese ziyalahlwa. Nanyana kunjalo kusese nabantu abanganasiqiniseko
bona ngiyiphi indlela esetjenziswako lokha umuntu nakanikela ngeengazi. 60
8 Ngokusabela ubungozi umuntu angahlangabezana nabo nakafakelwa iingazi
zomunye umuntu, abanye abantu bakhetha ukuzinikelela bona iingazi nofana
banikelelwe ziinini zabo nangabe uyazi bona uzokuyokuhlizwa. Abantu
abangakafaneli bona bazinikelele bona ngokwabo iingazi ngabanobulwele
behliziyo, bokuwa, bokuphelelwa mumoya, beswigiri, bekankere yananyana 65
ngeyawuphi umhlobo nabanobulwele bokufa ihlangothi. Nangabe ucabanga
ukuzinikelela ngeengazi ufanele uzilungiselele kusese nesikhathi ngaphambi
kobana uyokuhlinzwa begodu udorhoderakho ufanele akutjele bona
ungazinikelela ngeengazi ezingangani. Iyunithi yeengazi inganikelwa
ngeenkhathi ezihlukeneko ngamalanga angaba ma-4 ukuya kwali-7, okutjho 70
bona nangabe kuzokutlhogeka iingazi ezimayunithi ama-4 ungathoma
ukuzinikela ngeengazi kusasele iimveke ezi-4 ngaphambi kobana
ungayokuhlinzwa. Ukuzinikela kokugcina akukafaneli kube malanga ama-3
ukuya kwali-7 ngaphambi kobana ungayokuhlinzwa.
9 Akusikanengi abantu babone bona iingazi zabo ziyinto ebenza bona baphile. 75
Nangabe ubujamo bakho bezamaphilo bubuhle ulindeleke bona unikele
ngeengazi okungasenani amahlandla ama-300 ebuphilweni bakho.
[Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2016
NSC
1.1.1 Tlola isizathu ESISODWA esenza bona kube yinto eqakathekileko
nefunekako bona woke umuntu anikele ngeengazi. (1)
1.1.2 Ngokutjho kwetheksthi le kuthiwa linani elingangani labantu
elingasindiswa liyunithi elilodwa leengazi? (1)
1.1.3 Ngisiphi isizathu esenza bona iingazi zabantu abanikela
kokuthoma zingasebenziseki lula? (2)
1.1.4 Tlola urhunyeze ihlelo elilandelwako ngaphambi kobana iingazi
ezinikelweko zingafakelwa umuntu ozitlhogako. (2)
1.1.5 Madanisa phakathi kweengazi zomuntu othomako ukunikela ngazo
nezomuntu onikela ngokubuyelela uqalise ekusetjenzisweni kwazo
yihlangano ye-SANBS. (2)
1.1.6 Hlathulula ocabanga bona kumnqopho wehlangano yabakwa-
SANBS ngokwenza okulandelako lokha umuntu nakanikela
ngeengazi:
(a) Ukuhlola umuntu ngaphambi kobana anganikela ngeengazi. (2)
(b) Ukuhlolwa kweengazi ngokwazo ngemva kobana umuntu
anikele ngazo. (2)
1.1.7 Ngokuya kwetheksthi engehla ucabanga bona kungebanga lani
qobe kulilanga kube khona abantu abanikela ngeengazi nanyana
kuthiwa umuntu oyedwa anganikela ngemva kwamalanga ama-56?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.8 Ucabanga bona ngibaphi abonobangela abangenza bona umuntu
agcine sele azifumana atlhayelelwa ziingazi emzimbeni naphezu
kobana amasotjakhe akhiqhiza iingazi asebenza ngokufaneleko?
Tlola ubujamo OBUBILI. (2)
1.1.9 Kanengi abantu abanikela ngeengazi kuba makhuwa ukudlula
abantu abanzima. Ngokwazi kwakho ungathi uyini unobangela
walokho? (2)
1.1.10 Coca ngabonobangela abenza ihlangano yabakwa-SANBS
ingakghoni ukufakela umuntu ozitlhogako iingazi nanyana
kutholakala bona zikhona iingazi ezinikelweko. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2016
NSC
1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2
ISITHOMBE 3 ISITHOMBE 4
[Zigugulwe ku-Inthanethi]
1.2.1 Tlola iinzathu EZIMBILI ezikatelela umuntu osesithombeni sesi-3
ukobana afake amadlhavu. (2)
1.2.2 Rhunyeza ikambiso evezwa ziinthombe ezingehlezi ngomutjho
OWODWA. (2)
1.2.3 Khetha ipendulo enembako bese uqedelela umutjho ongenzasi lo.
Lokha umuntu nakazokunikela ngeengazi unikelwa isiselo
njengombana kutjengisiwe esithombeni sesi-2. Lokho
kwenzelelwa ukobana …
A azizwe amukelekile.
B kubizwe abantu bona bazokunikela ngeengazi.
C odoswako angaphelelwa mamandla agcine awile.
D uyozithengela isiselwesi nawuqeda ukudoswa iingazi. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2016
NSC
1.2.4 Ucabanga bona kubayini esikhathini esinengi iingazi zidoswa
emkhonweni? (1)
1.2.5 Isenzo sakadade ovezwe esithombeni sesi-3 sokubonisa ithabo
lokha nakanikela ngeengazi sisitjelani ngodade lo? (2)
1.2.6 Ngokuqalisisa lokhu okwenzeka eenthombeni ezingehlezi ku-1.2
nokuzwisisa okukhulunywe etheksthini engehla ku-1.1. Ngikuphi
ongakwenza ukukhuthaza abantu ukobana banikele ngeengazi
ngobunengi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2016
NSC
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze amaphuzu
ongawalandela ukuze ukghone ukwenza imisebenzakho ngesikhathi.
2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3
4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
etheksthini ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo.
5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
IINDLELA UMUNTU ANGAZILANDELA UKUZE AKGHONE UKWENZA
IMISEBENZAKHE NGESIKHATHI
Uhlala ufika ngesikhathi lapha uya khona nofana kanengi ufika ngemva kwesikhathi?
Izinto ozenzako uziqeda ngesikhathi osibekileko nofana obekelwe sona? Nangabe
ulindeleke bona unikele utitjherakho umsebenzi othileko umnikela ngesikhathi nofana
njani? Nawunikelwe umsebenzi wabekelwa nelanga lokobana uzowethula ingabe
uyakghona ukusebenza bese kuthi nakufika ilangelo uwethule njengombana 5
kulindelwe na? Ingabe umumuntu okghona ukulawula isikhathi sakho ngendlela
efaneleko noyihlosileko? Nangabe ubunengi beempendulo zakho bo; 'Awa' kutjho
khona bona awukghoni ukulawula isikhathi sakho ngendlela elindelekileko.
Ufanele uthome ngokutlama irhelo lemisebenzi yelanga elinye nelinye okumele uyenze
ngaphambi kobana ilangelo lithome. Lokho ungakwenza ekuseni nofana ukwenze 10
ngaphambi kobana ulale ukwenzelela bona nawuvukako sewunomtlamo welangelo.
Ngaleyondlela awukazozithola sewuphapharerha ungazi bona uthome ngani begodu
ugcine ngani. Zibekele isikhathi sokuqeda omunye nomunye umsebenzi oserhelweni
lakho langelangelo. Lokho kuzokusiza bona ungoni isikhathi eside emsebenzini
owodwa. 15
Sebenzisa ikhalenda ngombana lokho kuzokwenza bona ukghone ukulawula
imisebenzakho yelanga nelanga. Kungaba ngcono nange ungasebenzisa
umaliledininakho ukurhemisa imisebenzakho yelanga ukwenzela bona akghone
ukukukhumbuza. Qinisekisa bona amalanga wokugcina wemisebenzakho uwazi woke
ukwenzela bona uzibekele isikhathi bona umsebenzi ngamunye uzimisele ukuwuqeda 20
nini. Zifundise ukungavumeli ukuthatha yoke imisebenzi nanyana sele ubona bona le
onayo seyanele.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2016
NSC
Imisebenzakho irhemise pheze ngokufana kwayo ukwenzela bona kube lula ukwenza
omunye nasele wenze omunye ngombana pheze iyakhambelana. Kuqakathekile bona
uhlale uqala isikhathi ukwenzela bona umsebenzi owenzako ngalesosikhathi usese 25
ngaphasi kwesikhathi ozibekele sona. Zimisele ukusebenza iinkhathi ezingezelelweko
lokha ubona umsebenzi kwangathi uyakwehlula nanyana umnengi.
Khandela zoke izinto ezizokuba ziintjhijilo lokha nawenza umsebenzi. Umaliledininakho
ungamcima ngombana nalokha nakacimileko uyakghona ukuthatha imilayezo.
Kufanele ingqondwakho inamathele phezu kwalokho okwenzako ngalesosikhathi, 30
njeke izinto ezifana nabomaliledinini, imirhatjho nokhunye kungakwenza bona
ingqondwakho itjharagane, ugcine sele ucabanga izinto ezingakhambisani nalokho
okwenzako. Ufanele uzinikele isikhathi sokuphumula ngaphambi kobana ungadlulela
komunye umsebenzi.
[Ikhutjhwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2016
NSC
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
KWASIDLASOKE
UNOMNYANYA NANYANA ISILAHLO?
YEWIZE UZOZIDOBHELA ISITJHEBO
NGEENTENGO EZIPHASI, PHASI!
Imibandela:
• Iinkomo, iimfarigi nezimvu zithengiselwa umuntu othenga zimbili ukuya phezulu bese iinkukhu
zithengiswa ukuthoma kezilitjhumi.
• Asamukeli imali esandleni kodwana kubhadelwa ebulungelweni bese uza nesitlankana esibufakazi.
• Kukatelelekile bonyana sikuhlabele ngemva kokuthenga.
[Sithethwe ku-www.images.com]
3.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele igama elithalelweko
ngesenzukuthi esinembako.
Yewize uzozidobhela isitjhebo ngeentengo eziphasi, phasi! (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2016
NSC
3.2 Tlola iinlungelelo zeempambosi EZIMBILI ezisetjenziswe esenzweni
esithalelweko emutjhweni ongenzasi.
Iinkomo, iimfarigi nezimvu zithengiselwa umuntu othenga zimbili ukuya
phezulu. (2)
3.3 Tlola iinkhekhe zekulumo EZIMBILI ezisetjenziselwe ukwakha igama
elilandelako:
Kwasidlasoke (2)
3.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uwutjhugulule uveze ubunengi.
Unomnyanya nanyana isilahlo? (2)
3.5 Hlathulula umqondo omunyethwe ligama elithi, 'uzozidobhela' elisetjenziswe
esikhangisweni esingehla. (1)
3.6 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto
osithathako ngokuqalisa kokuvela esikhangisweni.
Isikhangiswesi sizwakala sinamagama anebandlululo ebantwini abasese
nekolelo yesintu. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2016
NSC
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
Bhorholo ngisiza hle! Shh!! Awuboni bona ngisese
Ungalibali bona zamajaba semtatweni? Konje ninjalo nina
akude ziyonda. bantu eningakafundi,
aninahlonipho.
ABANTU SEBAPHENDULE AMA-OFISI IINDAWA ZOKUZIGEDLA
[Ithethwe ku-Inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]
4.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko
ngelimqondo ofana nalo.
Abantu sebaphendule ama-ofisi iindawo zokuzigedla. (1)
4.2 Dzubhula amagama asetjenziswe ekhathunini engehla akhombisa ukudelela
nofana ukunyaza. (1)
4.3 Tlola bona isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi sisetjenziselwa
ukwenzani?
Shh!! Awuboni bona ngisese semtatweni? (1)
4.4 Dzubhula igama elisetjenziswe ekhathunini engehla elinomqondo
wokuncenga. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Novemba 2016
NSC
4.5 Khetha ipendulo enembako bese uqedelela umutjho ongenzasi lo.
Ubaba osekhathunini eku-A engehla le ubiza ubaba osekhathunini eku-B
ngesinanazelo bekasebenzise nesakhi u-hle! ngombana …
A amhlonipha.
B amlonga.
C amncenga.
D amkhuthaza. (2)
4.6 Ingabe ikulumo ethi; 'Konje ninjalo nina bantu eningakafundi, aninahlonipho'
iliqiniso nofana imbono. Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
4.7 Dzubhula amagama asisaga asetjenziswe ekhathunini engehla uzakhele
ngaso wakho umutjho kuvele bona uyayazi ipendulo yaso. (2)
[10]
UMBUZO 5
Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
Nangabe usebenzisa umaliledinini sithemba bona uyalemuka bonyana
kunemisetjenzana eminengi ongayenza ngaye. Kokuthoma ungathumela imilayezo
ubuye ukhulume nomuntu loyo siqu sakhe. Inengi labantu alisayingeni yokubetha
umtato likhulume nomuntu kodwana selithumela imilayezo liphume eendabeni.
Ngokungazazi inengi lemilayezo ethunyelwa ngama-SMS milayezo ethunyelwa 5
batjhayeli begodu lokhu bakwenza lokha nabatjhayelako. Ingabe lokho kumbono
eyingozi nanyana awa. Nanyana inengi labantu lisifa ngesenzwesi kodwana abantu
bakubethela mthalazeni lokho. Kezinye iindawo uthola umhlambi weenkomo
utjhayiswe yikoloyi uzibuze bona kwenzeke njani lokho. Nasele ufunisisa uthole bona
umtjhayeli loyo bekakhuluma ngomaliledinini nanyana bekathumela umlayezo. 10
Isikwata sabantu esisebenzako asisawuqedi umsebenzi ngesimanga sokukhuluma
ngabomaliledinini. Nemisebenzini ufumana abantu bahlezi ngaphasi kwemithi nanyana
kweenthurhu bahlalele ukuthumela imilayezo ngabomaliledinini. Kesinye isikhathi uthi
nawuthi mehlo suka ufumane isiqubuthu sabantu sikakamelele umaliledinini batjho
sibukela abantu ababulanzi. 15
[Ithethwe kusikhethu sabafundi igreyidi le-12]
5.1 Tlola bona ibizo elithalelweko emutjhweni ngamunye kengenzasi le
limhlobobani webizo.
5.1.1 Nangabe usebenzisa umaliledinini sithemba bona uyalemuka bona
kunemisetjenzana eminengi ongayenza ngaye. (1)
5.1.2 Kezinye iindawo uthola umhlambi weenkomo utjhayiswe yikoloyi
uzibuze bona kwenzeke njani lokho. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 14 DBE/Novemba 2016
NSC
5.2 Tlola umqondo omunyethwe sisakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi.
Nangabe usebenzisa umaliledinini lemuka bona kunemisetjenzana eminengi
ongayenza ngaye. (1)
5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utjhugulula isenzo esithalelweko kiwo
siveze umqondo wokwenzayenza.
Nasele ufunisisa uthola bona umtjhayeli loyo bekakhuluma ngomaliledinini
nanyana bekathumela umlayezo. (1)
5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibizo elithalelweko kiwo
ngelinomqondo ofana nalo.
Isikwata sabantu esisebenzako asisawuqedi umsebenzi ngesimanga
sokukhuluma ngabomaliledinini. (1)
5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibinzana lamagama
athalelweko kiwo ngegama elilodwa.
Inengi labantu alisayingeni yokubetha umtato likhulume nomuntu kodwana
selithumela umlayezo liphume eendabeni. (1)
5.6 Ngokutjheja imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeledwa kwelimi
lesiNdebele, lungisa okungakalungi emutjhweni ongenzasi.
Ingabe lokho kumbono eyingozi nanyana awa (2)
5.7 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela isitjho esisetjenziswe
kiwo ngalokho esikutjhoko nofana esikuhlathululako.
Nanyana inengi labantu lisifa ngesenzwesi kodwana abantu bakubethela
mthalazeni lokho. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2016_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P3 Nov 2016_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P1 May June 2016_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P1 Feb March 2016_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isindebele Hl
Explore more published documents in this catalogue.

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper




