Downloaded from hlayiso.com
1
2
1 GRAAD
3 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
NOVEMBA 2023
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-14.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2023, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isindebele. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 14
- File size
- 793.3 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 14
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting16 marks
- Question 1.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting9 marks
- Question 3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting9 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions9 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions18 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2023
NSC
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.
3. Phendula YOKE imibuzo.
4. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.
6. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
7. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
8. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
10. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2023
NSC
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
UKUPHEPHA EENKOLWENI ZENARHA YESEWULA AFRIKA
1 Ukuphepha eenkolweni livikeleko elifanele libe khona ngaso soke
isikhathi ukwenzela bona woke umuntu ozifumana asemabaleni
wesikolo, okufaka hlangana umntwana, utitjhere nesisebenzi
esingasingutitjhere amaphilwabo angabi sengozini. Ababelethi
batjhaphulula iinhliziyo zabo nabathumela abentwababo ngeenkolweni 5
ngombana bayazi bona babathumela eendaweni eziphephileko.
Umbuzo omkhulu ngothi; 'Ingabe zoke iinkolo ziphephile na?'
2 Ngokuya kwethiyori ebizwa ngokobana yi-Maslow's Hierarchy of Needs,
ukuphepha kusifuneko esisisekelo epilweni yomuntu nekufanele
sihlangatjezwe ngaphambi kobana kungenziwa ezinye izinto 10
ekuhlangenwe ngazo eendaweni ezihlukahlukeneko. Neenkolweni
kulindeleke bona kube njalo, ngaphambi kobana abafundi bathome
ukufunda, kufanele bazizwe baphephile. Ukuphepha kwabafundi
ngeenkolweni kuqakatheke khulu ngombana kunomthelela omuhle
efundweni yabo. Kokuthoma, kwenza bona abafundi bakhuthalele ukuya 15
eenkolweni ngombana bayazi bona baya endaweni lapha bavikeleke
khona. Kwesibili, ukuphepha ngeenkolweni kusiza abafundi nabotitjhere
bona bafunde bebafundise ngokutjhaphuluka nangokuthaba bese lokho
kwenza kube lula bona abafundi baphumelele eemfundweni zabo.
3 UmNyango wezeFundo esiSekelo wenza ngakho koke okusemandleni 20
wawo ukuqinisekisa bona iinkolo ziba ziindawo eziphephileko ngombana
yoke into eyenzeka eenkolweni ithinta amaphilo wabafundi nabotitjhere
bunqopha. UmNyango lo uthoma ngokuqinisekisa bona iinkolo
ziyakantjelwa bezibe namasango alodlhelwako. Lokhu ukwenzela bona
kube nelawulo lawo woke umuntu ongenako nophumako bekutjhejwe 25
nezinto ekungenwa nekuphunywa nazo emabaleni wesikolo.
Emasangweni wesikolo kuba nabonogada abamukela abafundi
nabangenako ekuseni ngomnqopho wokuqinisekisa bona abangeni
nezinto eziyingozi ezifana neendakamizwa nofana iinkhali.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2023
NSC
4 Okhunye okwenziwa mNyango wezeFundo esiSekelo ukuqinisekisa 30
ukuphepha ngeenkolweni kusebenzisana nomNyango wezokuPhepha
nokuVikeleka ngokobana kesinye nesinye isikolo kuba namapholisa
asilusako ukwenzela ukulwisana nobulelesi obungahle bube khona
esikolweneso. Kezinye iinkhathi amapholisa la avele atheleke
kungakalindelwa azokusetjha boke abafundi. Umnqopho wejimeli 35
kusuke kukuqinisekisa bona abafundi balahla umukghwa wokungena
eenkolweni nezinto ezifana neendakamizwa neenkhali ezisuke zibe
yingozi emaphilweni wabanye abafundi nakibotitjhere.
5 Ngaphandle komzamo owenziwa mNyango wezeFundo esiSekelo
ukuqinisekisa bona abafundi bayaphepha ngeenkolweni, abotitjhere 40
nabo kufanele babe nendima abayidlalako. Bafanele baqinisekise bona
abafundi bayahloniphana ukwenzela bona kungabi nommoya wokulwa
hlangana nabo. Kufanele baqinisekise nokobana ngeenkumbeni
zokufundela kuhlala kuhlwengekile ukuze abafundi bahlale baphilile
ngaso soke isikhathi, kungabi namalwele abatheleleka ngawo. Okhunye 45
kukobana baqinisekise bona abafundi bayalawuleka ngeenkumbeni
zokufundela ukwenzela bona bakghone ukubonelela ukuphepha
komunye nomunye umfundi ngekumbeni leyo.
6 Indima edlawa mKhandlu oLawula isiKolo ekuqinisekiseni ukuphepha
ngeenkolweni kukwenza isiqiniseko sokobana iindlwana zokuzithuma 50
ziba sebujameni obulungele ukusetjenziswa, azinabungozi ebafundini
nakibotitjhere njengokuthi zibe nemigodi evulekileko nengenza bona
bawele ngaphakathi. Okhunye okwenziwa mkhandlu lo kuqinisekisa
bona iindlwanezi zihlala zihlwengekile ngaso soke isikhathi. Esinye
nesinye isikolo ngokusizana nomKhandlu oLawula isiKolweso kufanele 55
sithathe amagadango aqinileko ekulwisaneni nomukghwa wokubhenywa
kweendakamizwa ngeendlwaneni zokuzithuma ngombana abafundi
ababhemako ababeki amaphilo wabo kwaphela engozini kodwana
balimaza newabanye abafundi.
7 Ukudla okuphekelwa abafundi nalokho okuthengiswa ngeenkolweni 60
kuyakuthinta ukuphepha kwabo. Ngomnyaka wee-2021 enyangeni
kaNtaka kesinye seenkolo zeTshwane, eWinterveld, kwaba nabafundi
abama-203 abagulela esikolweni ngebanga lokudla ukudla okunetjhefu.
Ngalokho-ke umKhandlu oLawula isiKolo kufanele uqinisekise bona
abantu abaqatjhelwa ukuphekela abafundi nalabo abavunyelwe 65
ukuthengisa ukudla ngeenkolweni kuba babelethi abanabentwana
abafunda esikolweneso ukuze batjheje indaba yokuphepha
kwabentwababo.
8 Okhunye okwenziwako kuqinisekisa bona isikolo siba nekamurwana
elisetjenziselwa ukunikela abafundi abagulako itjhejo ukuze bangaguleli 70
hlangana nabanye. Nanyana kunjalo, umNyango wezamaPhilo uyelelisa
bona labo abagulela eenkolweni banganikelwa imitjhoga. Kunalokho
kuthintwe ababelethi nofana abatlhogomeli babo msinyana ukuze
bafunyanelwe isizo elirhabako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2023
NSC
9 Imidlalo edlalwa bafundi ngeenkolweni efana nomdlalo webholo 75
erarhwako, ibholo yezandla nokugijima abafundi abazibandakanya kiyo
ivamise ukuba yingozi lokha abotitjhere nabanganikeli abafundi itjhejo
ngeenkhathi zokuzibandula. Kufanele abafundi babe ngaphasi kwetjhejo
labotitjhere nabaya ematatawini bayozibandula nalokha nabayokudlala
imidlalo le nezinye iinkolo. 80
10 UmNyango weFundo esiSekelo ukhuthaza woke umphakathi weSewula
Afrika ukobana uthathele indaba yokuphepha eenkolweni ehloko,
kungabi msebenzi wabotitjhere nomNyango lo kwaphela ngombana
kuthatha isitjhaba soke ukukhulisa umntwana.
[Ithethwe ku-inthanethe yatjhugululelwa esiNdebeleni]
1.1.1 Ngaphandle kwabentwana besikolo nabotitjhere tlola omunye
umuntu naye otlhoga ivikeleko esikolweni njengokutjho kwesigaba
soku-1 setheksthi engehla le. (1)
1.1.2 Tlola ibizo lethiyori eqalelele ukuphepha kwabantu eendaweni
abahlanganela kizo ekhulunyiswa esigabeni sesi-2 setheksthi
engehla le. (1)
1.1.3 Tlola imithelela emihle EMIBILI ekuthiwa ingalethwa kulokha
abafundi nabaphephileko eenkolweni abafunda kizo ngokutjho
kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le. (2)
1.1.4 Rhunyeza iindlela EZIMBILI ekuthiwa zenziwa mNyango
wezeFundo esiSekelo ukuqinisekisa bona iinkolo ziba ziindawo
eziphephileko ngokutjho kwesigaba sesi-3 nesesi-4 zetheksthi
engehla le. (2)
1.1.5 Ngokutjho kwesigaba sesi-6 setheksthi engehla le kuthiwa ngikuphi
okufanele kwenziwe mKhandlu oLawula isiKolo ukuqinisekisa bona
iindlwana zokuzithuma zihlala ziphephile ngaso soke isikhathi?
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
1.1.6 Kanengi amapholisa navane aphume ijima lokuyokusetjha
eenkolweni avame ukukhamba nezinja. Ucabanga bona kusuke
kuyini isizathu salokho? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.7 Ucabanga bona iinkhali neendakamizwa ezivamise ukutholwa
mapholisa ebafundini lokha nakabasetjhako zisuke zingene njani
emasangweni wesikolo esinabonogada abakhandela bona izinto
ezinjengalezo zingangeni? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
1.1.8 Hlathulula ngephuzu ELILODWA okungaba mnqopho womNyango
wezamaPhilo wokuyelelisa abotitjhere bona abafundi abagulela
eenkolweni banganikelwa imitjhoga, kunalokho bababizele
ababelethi babo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2023
NSC
1.1.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
IQINISO bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA.
Boke abotitjhere badlala indimabo yokuba babelethi besibili
babentwana ababafundisako ngeenkolweni. (2)
1.1.10 Tshwaya ngelihlo elibukhali ipumelelo yokwenzeka kwalokhu
okutjhiwo sitatimende esithi; 'kuthatha isitjhaba soke ukukhulisa
umntwana' emiphakathini yenarha le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
1.1.11 Coca ngendima engadlalwa mbelethi ukuqinisekisa bona
umntwanakhe uyaphepha lokha nakazibandakanya emidlalweni
ehlukahlukeneko edlalwa esikolweni afunda kiso. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2023
NSC
1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2
ISITHOMBE 3
[Zithethwe ku-www.images.com]
1.2.1 Tlola isikhali ESISODWA ekuthiwa asingeni esikolweni kezivezwe
esithombeni soku-1. (1)
1.2.2 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okubonakala kusenzeka esithombeni
sesi-2 kezingehlezi. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2023
NSC
1.2.3 Hlathulula ubujamo obubonakala esithombeni sesi-3 obungenza bona
abafundaba bangafundi ngepumelelo. Ipendulwakho ayibe maphuzu
AMABILI. (2)
1.2.4 Ngokuyelela ubujamo obubonakala esithombeni sesi-3 kezingehla,
ucabanga bona ngikuphi okungenziwa zizakhamuzi ukuqinisekisa
bona abentwababo bafundela ngaphakathi kweenkumba
eziphephileko ngeenkolweni? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
1.2.5 Nasiyelela okutjhiwo sigaba sesi-4 setheksthi eku-1.1 nalokho
okwenzeka esithombeni sesi-2 setheksthi eku-1.2, kuyabonakala bona
uRhulumende uyalinga bona iinkolo zibe ziindawo eziphephileko
kodwana akakufikeleli ngokwaneleko lokho. Ucabanga bona ngiyiphi
indima engadlalwa mbelethi ngamunye ukusizana noRhulumende
ekufikeleleni umnqopho wejimeli ngokupheleleko? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
1.2.6 Ngokwazi kwakho ingabe ibhorodo ebonakala esithombeni soku-1
iyazisiza nofana ayizisizi iinkolo ukuqinisekisa bona akungenwa
nezinto eziyingozi emabaleni wazo? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2023
NSC
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi uyizwisise bese uyirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe
yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze izinto
ekufanele uzitjheje nawukhetha ibizelo.
2. Rhunyeza ngendima eyodwa emumethe amaphuzu alikhomba.
3. Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi.
4. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
IZINTO EKUFANELE UZITJHEJE NAWUKHETHA IBIZELO
Akukholweki bona kwakhe kwaba nesikhathi lapha umuntu wayengazikhetheli ibizelo
alifunako bekufike lapha azifumana sele enza umsebenzi othileko angawuthandiko
epilwenakhe. Isizathu salokho kwakukukobana abantu bebakateleleka ukusebenza
nanyana kungimuphi umsebenzi ukuze bakghone ukuzondla bona nemindenabo.
Koke lokho sekwatjhuguluka ngombana esikhathini sanje ukukhetha ibizelo
sekuqakatheke pheze ukudlula yoke into umuntu angayicabanga epilweni.
Nawukhetha ibizelo kunezinto ekufanele uzitjheje khulu.
Khetha ibizelo olithanda ngehliziywakho yoke nonetjisakalo ngalo. Ngokwenza njalo
uzokukghona ukubekezelela zoke iintjhijilo ozokuhlangabezana nazo emkhakheni
oyokusebenza kiwo. Yenza irhubhululo elimayelana nebizelo olifunako ukwenzela
bona ukghone ukulizwisisa ngokungeneleleko. Ilwazi ozolifumana nawenza
irhubhululweli lizokwenza bona ube nesiqiniseko sokobana mbala uyalithanda
ibizelwelo na. Abanye abantu nabenza irhubhululo elinjengalelo bavame
ukuvakatjhela iindawo zomsebenzi omayelana nebizelwelo.
Qinisekisa bona ibizelo olikhethako linamathuba amanengi womsebenzi nasele
ufumene iziqu zalo. Lokhu kuzokusiza ngokobana ukghone ukuba nalapha
ungabalekela khona nakungenzeka ungafumani umsebenzi webizelo lelo. Zazi bona
umumuntu onjani ukuze ukhethe ibizelo elikhambelana nobunjalo bakho. Lokho
kungaba nomthelela omuhle epilwenakho ngombana uzabe wenza umsebenzi
owuthandako nokhambelana nobunjalo bakho. Khetha ibizelo elizokubhadela imali
ehle nezokwanelisa iimfuneko zakho, zomndenakho kanye nezinga lepilo ofuna
ukuyiphila. Akusimnandi ukusebenza kodwana ungakghoni ukuzenzela izinto
ozithandako.
Ukuphepha kwepilwakho kuqakathekile, njeke qinisekisa bona ukhetha ibizelo
eliphephileko nengeze lafaka ipilwakho engozini. Nawenze njalo uzokusebenza
utjhaphulukile.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2023
NSC
Funisisa bona akhona amabubulo anikela ngesizo lezeemali lokha nawuyokufundela
ibizelo olifunako emaZikweni aPhakemeko wezeFundo. Isizo leemali zokufunda
ongalifumana lifaka hlangana imifundaze nemali yokufunda ongayiboleka
emabulungelweni wezeemali. Tjheja bona ibizelo olithandakweli lithatha isikhathi
esingangani ukulifundela. Abanye abantu bagcina sele balisa iimfundo zabo phakathi
ngebanga lobude besikhathi sokufundela ibizelo abalikhethileko ukuze baragele
phambili ngamanye wamabhudangwabo.
Into yokugcina ongeze wathanda bona yenzeke epilwenakho kuzifumana wone imali,
isikhathi namandlakho ukufundela ibizelo ongeze wazuza litho ngalo. Njeke
kuqakathekile bona ulandele iiyeleliso ezivezwe ngehla.
[Ikhutjhwe ku-inthanethe yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele]
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2023
NSC
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
SIYATHUMBA RUNNING CLOTHING
YIBA YIKUTANI KEZOKUGIJIMA! ZIFUMANELE AMANYATHELO WOKUGIJIMA
NGENTENGO KATHATHA MI! RHABA UZIZELE MATHUBHA UNGADISELWA
ZIINYAWO!
1. Ukuthenga ngesikolodo akukavumeleki.
2. Kuthengiselwa abanamakarada kwaphela.
3. Kuthengiselwa abantu abaphethe ubufakazi bokobana babagijimi bamaphaliswano kwaphela.
[Sithethwe ku-www.images.com]
3.1 Tlola imikhiqizo EMIBILI ekhangiswe esikhangisweni esingehlesi. (2)
3.2 Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi angakwenza
bona ubhalelwe kuthenga imikhiqhizo engehla le nanyana imali unayo
begodu unebhudango lokuba mgijimi. (1)
3.3 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Yoke imibandela esetjenziswe esikhangisweni esingehlesi iveza ilimi …
A lokudlelezela.
B lokwenzisa.
C lokurogela.
D lokubandlulula. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2023
NSC
3.4 Hlathulula isizathu sokutlolwa kwamagama athi; 'Running Clothing'
butjhigama asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi. (2)
3.5 Ingabe imikhiqizo ekhangiswe esikhangisweni esingehlesi iyakhambelana
nofana ayikhambelani neensetjenziswa zabagijimi? Sekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
3.6 Dzubhula igama lokubolekwa elisetjenziswe esikhangisweni esingehlesi. (1)
3.7 Thatha amagama asisitjho athi; 'ukudiselwa ziinyawo' asetjenziswe
esikhangisweni esingehlesi uzakhele ngawo umutjho kuzwakale bona uyayazi
ihlathululo yaso. (1)
[10]
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
Tjheja: Isithombesi sithethwe ngesikhathi se-Load shedding.
[Ithethwe ku-www.cartoons.com]
4.1 Tlola iinsetjenziswa EZIMBILI ezibonakala ekhathunini engehla ezibufakazi
bona mbala abantwaba baqinyelwe igezi. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Novemba 2023
NSC
4.2 Ngaphandle kokobana abantu abasekhathunini engehla bararwa sisehlakalo
sokucinyelwa igezi qobe lilanga, ngikuphi okhunye godu okubararako? (1)
4.3 Hlathulula ubungozi obungabangwa sisetjenziswa esiphethwe ngumma
osekhathunini engehla le nange kwenzeka asitjhiye sisodwa sikhanya.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
4.4 Ucabanga bona ngikuphi okhunye ebegade kungenziwa babantu abavezwe
ekhathunini engehla le ukujamiselela igezi ehlala icinywa nangathana
bebababantu abasebenzako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.5 Iphephandaba elisekhathunini engehla le liveza bona igezi izokukhuphuka
godu. Ngokubona kwakho ingabe lokhu kuzowuthinta njani umndeni ovezwe
ekhathunini engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.6 Tlola isirhunyezo segama elithalelweko emutjhweni olandelako.
Kosikazi, imalikazi engaka esiyibhadelako kodwana asinagezi? (1)
4.7 Thatha igama elithi, 'inyanga' wakhe ngalo umutjho liveze umqondo
wesandiso sendawo/undaweni. (1)
[10]
UMBUZO 5
Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
Nawehla iimbundu yeentaba zeSitlhagwana, uza ngeStobela uvama ukuphoseka
kwaSkhosana nawumumuntu otjhejako. Umuzi wakwaSkhosana ubonakala msinya
ngombana uhlala umhlophe twa ngomgwalo. USkhosana bekathethe abafazi ababili,
uNaNtuli noNaBhuda. KuNaNtuli khona, bekathethe ikutani yomfazi ngombana
bekakhuthele. UNaNtuli naye ngokwakhe bekatjho bona umfazi ende naye endodeni 5
eyodwa semumuntu wekosi.
UNaNtuli lo nguye obeletha izibulo lekhayapha, uBangani, ongazwani nokusebenza
budisi. UBangani lo, ngitjho nanyana sele indlu yakwabo yotjani inethela bengeze
angena ihlathana ayokufuna utjani bokuyilungisa. Kunalokho, bekakhetha ukuphosela
imigodla emidala phezulu, aphethe ngokobana athi; 'Lisa kunjalo, ngizakubona mhlana 10
ngithola isikhathi.' Angatjho njalo uqedile. Uthi anjalo nje batjho ufuna ukuba
ngusomabhizinisi. Ukusuka lapho, umtjele ngokobana akhulume ngezemsebenzini
bekangakhuluma imini yoke. Baqinisile abadala nabathi; 'Indlu yegagu iyanethela'.
Bekunjalo-ke nakuBangani ngombana bekangawuvali umlomo ngeendaba
zemsebenzini nanyana asekhaya. Inengi labangani bakhe besele bamazi bona 15
umumuntu onjani. Babebabona nokobana into eyayimenza ahlalele ukuphatha
zemsebenzini nakasekhaya, kukobana wayefuna isikhundla.
[Ithethwe ku-Uzangenzani]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 14 DBE/Novemba 2023
NSC
5.1 Dzubhula igama elisibaluli emutjhweni olandelako.
Umuzi wakwaSkhosana ubonakala msinya ngombana uhlala umhlophe twa
ngomgwalo. (1)
5.2 Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lo limumethe umhlobo
bani wesabizwana.
UNaNtuli lo nguye obeletha izibulo lekhayapha, uBangani. (1)
5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela ibinzana lamagama
athalelweko kiwo ngegama ELILODWA.
UNaNtuli naye ngokwakhe bekatjho bona umfazi ende naye endodeni
eyodwa semumuntu wekosi. (1)
5.4 Tlola bona isilungelelo esithalelweko egameni elisetjenziswe emutjhweni
ongenzasi ngesamhlobo bani wepambosi.
Bekakhetha ukuphosela imigodla emidala phezulu. (1)
5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze umqondo wesikhathi esisaragela
phambili nokwenzeka.
Ukhuluma khulu ngeendaba zeemsebenzini nanyana asekhaya. (1)
5.6 Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi
lesiNdebele, buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ulungise
okungakalungi egameni elithalelweko kiwo.
Bengeze angena ihlathana ayokufuna utjani. (1)
5.7 Buyelela utlole umutjho ongenzasi uveze ukulandula.
Ukhuluma ajame ngeenyawo. (2)
5.8 Thatha amagama asisaga asetjenziswe etheksthini engehla uzakhele ngawo
umutjho kuzwakale bona uyayazi ihlathululo yaso. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum