Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201913 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com 1 2 1 GRAAD 3 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2019 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-13. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2019 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A UBULELESI ENARHENI YESEWULA AFRIKA 1 Ubulelesi sisenzo esiphambene nemithetho yenarha esenziwa mumuntu. Umqondo osisekelo wokobana izenzo ezithilekwezi zibizwe ngobulelesi kukobana zithikameza ihlalakuhle yomuntu nofana yomphakathi wokana. Izenzo ezifana nokubulala umuntu, ukulimaza, ukweba, njll. zithathwa njengezenzo ezibulelesi eenarheni ezinengi. Ezinye izenzo ezithathwa 5 njengezibulelesi ngezokobana umuntu atholakale aphethe izinto ezinjengezambatho, igwayi, iindakamizwa nokhunye okuvela kezinye iinarha angene nazo enarheni le ngokungekho emthethweni. Ukutholakala uphethe isigidi nofana iindakamizwa ezingekho emthethweni kububelelesi. Abantu abaduna ngibo abenza ubulelesi 10 ngobunengi ukudlula bengubo. 2 Isijeziso sobulelesi kungaba yihlawulo nofana kuvalelwa ejele. Izenzo ezibulelesi ngokujayelekileko zitjhutjhiswa Mbuso wenarha ngokusebenzisa abatjhutjhisi. Kesinye isikhathi kuyenzeka bona umphakathi nofana umuntu oleleselweko azithathele isiqunto sokujezisa 15 loyo omleleseleko. Ngokuya komThetho-siSekelo wenarha isijeziso esinjalo sibulelesi ngombana akusisemthethweni bona umuntu nofana umphakathi uzigwebele. Ukujezisa umuntu olelesileko kuhlukaniswe imikhakha emibili. Umkhakha wokuthoma ngewokobana isilelesi sinikelwe isigwebo esingaba yihlawulo nofana sivalelwe isikhathi esingaphasi 20 komnyaka owodwa ngejele. Umkhakha lo wesigwebo ubizwa bona yi- misdemeanor ngeLimi lesiNgisi. Umkhakha wesibili ngewokobana isilelesi sinikelwe isigwebo esingaba mnyaka nofana ngaphezulu sibhadla ejele. Lomkhakha wesigwebo ubizwa bona yi-felony ngeLimi lesiNgisi. 3 Iinarha ezihlukahlukeneko zinemiqondo ehlukeneko ngezenzo ezithathwa 25 njengezibulelesi nalezo ezingathathwa njengezibulelesi. Kunjalo-nje zibuye godu zibe nemiqondo ehlukeneko ngokobana ngiziphi ezithathwa njengezibulelesi obuncani begodu ngiziphi ezithathwa njengezibulelesi obukhulu. Iinarha ezinengi zithola umhlahlandlela wokobana ngiziphi izenzo ezibulelesi ekolwenazo nofana ezenzweni eziphambene 30 nomthetho weKambiso-lawulo yazo. Indlela yokulwisana nobulelesi eenarheni ezinengi ngeyokobana amapholisa azumane neenlelesi bese ayazibopha njengabasolelwa. Ukobona mbala umuntu osolwa ngokwenza ubulelesi obuthileko usilelesi nofana akasiso kuba yikhotho nofana Mtjhutjhisi okhupha isiqunto ngemva kokuthola ubufakazi obuzeleko bese 35 uyahlawuliswa nofana uyagwetjwa. 4 Amarhubhululo amanengi aveza bona abonobangela abakhulu bobulelesi enarheni yeSewula Afrika le mtlhago nokugula ngokomkhumbulo. Ukwetjiwa kokudla emavikilini lapha umuntu azithathela khona akufunako nokobana abantu bathi nabatjhagalako bese bazithathele ukudla nenye 40 ipahla eentolo zizenzo ezivamileko amalanga la. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2019 NSC Umtlhago nendlala kwenza bona abantu bazithathele izinto zabantu ngekani. Abantu abenza lokho basuke sebagandeleleke ngokomkhumbulo ngonobangela wokutlhaga khulu. 5 Ubulelesi bunemiphumela emimbi khulu emphakathini nenarheni 45 mazombe. Irhubhululo liveza bona ukwanda kobulelesi kona ubudlelwano phakathi kwamalunga womphakathi. Lokha amalunga womphakathi nakaziko ngobulelesi obuthileko obenzeka emphakathini wawo, aba nevalo lokobana angaba bongazimbi. Isifundo esenziwa yi-National Institute of Justice ngomnyaka wee-2001 ngobulelesi saveza bona 50 ukusaba ubulelesi kudosa iinlelesi ngombana kwenza ubudlelwano bomphakathi bube buthakathaka, kungabi khona ovikela omunye. 6 Ivalo elibangwa bulelesi ebantwini libathinta ngeendlela ezingafaniko. Abantu beengubo ngibo abanevalo khulu njengombana izenzo zobulelesi abaqalene nazo kanengi zihlobana nokutlhoriswa ngokomseme. Abantu 55 esele bakhulile nabo bathinteka ngokufanako nabantu bengubo ngokukholelwa bona babongazimbi abakhulu bokuleleselwa. Kodwana eenqhemenezi zoke abantu bobutjhaba obuhlukileko abalidlanzana emphakathini abaphila kiwo babonakala banevalo elikhulu khulu lokungaleleselwa. 60 7 Ubulelesi enarheni le bukatelela uRhulumende bona asebenzise amabhiliyoni wamaranda ngomnyaka ukuvikela, ukufunisisa, ukutjhutjhisa nokujezisa labo ababandakanyeka kibo. Nanyana kunjalo izakhamuzi zenarha le azaneliseki ngendlela uRhulumende alinga ngayo ukukhandela izenzo zobulelesi. Izakhamuzezi zilila ngokobana nakwenzeka ubulelesi 65 amapholisa athatha isikhathi eside ukufika endaweni yesehlakalo. Enarheni le ubulelesi ngobunengi benzeka ekabeni yedorobha. Kungebangelo namhlanjesi abantu abarhola imali engconywana sebakhetha ukusuka ekabeni yedorobha bayozihlalela emasabhabhu. Izindlu zemasabhabhu zikanjelwe ngamaboda amakhulu alekwe 70 ngeendrada zegezi ezitjhogako bekwabekwa nabonogada eeyegeni. 8 Unobangela wobulelesi enarheni le kutlhogeka kwemisebenzi. Ngaphandle komsebenzi kuba budisi bona umuntu athole imali ezomenza akghone ukufeza iimfuneko zakhe. Lokhu kufaka hlangana neemfuneko zokobana afundise abentwabakhe ukwenzela bonyana bangasatlhaga 75 esikhathini esizako. Abentwana abaphuma emindenini etlhagako kunekghonakalo enengi yokobana bagcine sele balelesa bese baba nemininingwana yobulelesi ebulungweko ngemapholiseni. Lokho kubenza bona nalokha nasele bakhulile bangasaqatjheka. 9 Ukuqeda umtlhago ongunobangela wobulelesi lo kukobana iinsetjenziswa 80 ezizizenzelwa zomphakathi zabelwe labo abatlhogako, okufaka hlangana nokuthotjwa ngokomkhumbulo kwalabo abanokugula kokugandeleleka komkhumbulo. Okhunye kukobana labo abatlhagako bathole ukuvikeleka kwalokho okuncani abanakho bona kungathathwa kibo, okufaka hlangana ukuzithemba nesithunzi sabo. 85 [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2019 NSC 1.1.1 Tlola isizathu esenza bona izenzo ezithileko zithathwe nofana zibizwe ngobulelesi ezibalwe esigabeni soku-1 setheksthi engehla. (1) 1.1.2 Tlola izenzo EZIMBILI ezibalwe esigabeni soku-1 setheksthi engehla le ezithathwa njengezibulelesi eenarheni ezinengi. (2) 1.1.3 Rhunyeza indlela yokujezisa isilelesi engavunyelwa mThetho- siSekelo wenarha ebalwe esigabeni sesi-2 setheksthi engehla. (1) 1.1.4 Hlathulula imikhakha yokujezisa iinlelesi ebalwe esigabeni sesi-2 setheksthi engehla. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.1.5 Rhunyeza okumumongo otjhiwo sigaba sesi-5 setheksthi engehla okuthiwa kwenziwa bulelesi emphakathini. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.1.6 Esigabeni soku-1 setheksthi engehla le sitjelwa bona abantu abaduna ngibo ababandakanyeka khulu ebulelesini ukudlula abantu bengubo. Ucabanga bona kungaba yini unobangela walokho? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.7 Ucabanga bona kungaba yini isizathu sokobana umuntu athi nanyana enze ubulelesi obuthileko athathwe njengomsolwa kufikela lapha afunyanwa khona yikhotho bona unomlandu? Ipendulwakhe ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako. Abantu, khulukhulu benarheni yekhethu le abenza ubulelesi bokweba imali basuke babhodwe mtlhago wokutlhoga ukudla. (2) 1.1.9 Ingabe umukghwa osetjenziswa zizakhamuzi zemasabhabhu zokuzivikela ebulelesini uyazisebenzela nofana awuzisebenzeli? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.10 Ngokubona kwakho kungaba ngimuphi unobangela ongenza bona amapholisa angafiki ngesikhathi endaweni yesehlakalo lokha nakabikelwa bona kunobulelesi obenzekako endaweni leyo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.11 Nange usisakhamuzi esinelwazi ngomhlobo othileko wobulelesi obenziwa siqhema sabesanyana qobe lilanga ebusuku endaweni yekhenu, ungawuyelelisa uthini umphakathi sekunokobana uhlalele evalweni? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2019 NSC 1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2 ISITHOMBE 3 ISITHOMBE 4 [Zithethwe ku-www.images.com] 1.2.1 Tlola OKUBILI okubonakala esithombeni soku-1 okufakazela bona mbala umuntu lo usilelesi. (2) 1.2.2 Ngokurhunyezweko tlola okubonakala kusenzeka esithombeni sesi-2 kezingehla. (1) 1.2.3 Tlola itshwayo ELILODWA elibonakala esithombeni sesi-4 elisitjengiso sokobana umsana ohlezi phasi lo usilelesi. (1) 1.2.4 Hlangana nobulelesi obubonakala eenthombeni ezingehlezi ungathi ngibuphi obungeze babangelwa nofana badalwa mtlhago nofana kutlhoga ukudla? Sekela ipendulwakho ngokuqalisa kokubonakala esithombeneso. (2) 1.2.5 Ucabanga bona ngibuphi ubungozi obungehlela iwoma labantu elibonakala libunganyele umsana ohlezi phasi esithombeni sesi-4 lo nanyana kungatholakala bona ubulelesi elimsola ngabobu ubenze kwamambala? (2) 1.2.6 Ngokuzwisisa itheksthi eku-1.1 ngehla nokuyelela iinthombe eziku- 1.2 coca ngelihlo elibukhali okungenziwa mphakathi nofana iinhlangano ezithileko ukuyelelisa abantu abaduna ngobungozi bokuzibandakanya ebulelesini. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze iindlela umfundi angazilandela ukwenzela bona afunde ngokuzwisisa. 2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko. 3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo. 5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C IINDLELA UMFUNDI ANGAZILANDELA UKWENZELA BONA AFUNDE NGOKUZWISISA Abafundi abanengi bathatha ukufunda njengesenzo esibudisi nesingeze sakghonakala. Kungebangelo umfundi nakufanele afunde atjhidisa isikhathi, azitjele bona uzakufunda ngesikhathi esizako nofana ngelanga elilandelako. Umfundi loyo uzakutjhidisa isikhathi njalo bekufike lapha azifumana sele akateleleke bona afunde ngombana isikhathi sesidliwe yinja. Lokho kumenza bona angasafunda ngokuzwisisa nangokuzimisela ngombana usuke sele afunda burhaba. Nawumfundi kuqakathekile bona ufunde ngokuzwisisa nangokuzimisela nanyana ngisiphi isifundo osuke uzinikele isikhathi sokobana uyasifunda. Zinengi iindlela umfundi angazilandela ukwenzela bona afunde ngokuzwisisa, khulukhulu nakazilungiselela ukutlola iinhlahlubo. Umfundi ufanele abe nelwazi-mazombe nofana ihlathululo ezeleko yokobana isifundo azosifunda simanqophana nani ngaphambi kobana azenzele amanowuthi wamaphuzu aqakathekileko ngesifundweso. Lokhu umfundi angakwenza ngokobana afunde isihloko, isigaba sokuthoma nesokugcina salokho azokufunda ngakho. Ukuhlela indlela azokulandelanisa iimfundo zakhe ngayo nakafundako kuqakathekile ngombana kuzomenza bona azi ukobana ngesikhathi esithileko uzokufunda siphi isifundo, njll. Umfundi ufanele azenzele ihlelo leenkhathi azokufunda ngalo bekenze nesiqiniseko sokobana uyalilandela. Lokhu umfundi kuzomsiza bona angahlali esifundweni esisodwa isikhathi eside bekufike lapha angasazwisisi khona lokho akufundako. Umfundi kufanele aqinisekise bona ingqondwakhe inzinze kilokho akufundako, angavumeli bona kube khona enye into ezokuthumba ingqodwakhe. Lokho angakwenza ngokobana azikhuthaze abe azitjele bona akazukuvumela nanyana yini bona yebe umkhumbulwakhe nakafundako. Umfundi kufanele bona abalekele ukufunda angasakhumbuli lokho akufundileko ngombana kuzomenza bona abhalelwe kuphendula imibuzo efuna asebenzise ingqondwakhe. Kulula ukulibala okufundileko, njeke kuqakathekile bona ngaphambi kobana umfundi ayokutlola abuyekeze akufundileko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2019 NSC Indlela yokubuyekeza umfundi angayisebenzisa ngeyokobana azenzele irhelo lemibuzo bese uyayiphendula ngaphandle kokuqala encwadini. Umfundi nakafundako kufanele azibuze bona kilokho akufundako ngikuphi angakulindela njengemibuzo nokobana kungabuzwa ngayiphi indlela. Indlela elula yokobana umfundi azenzele irhelo lemibuzo kukobana atjhugulule iinhlokwana zalokho akufundako azenze imibuzo. Khumbula mfundi bona ifundo ilikhambo elide, ayipheleli ngemva kokuphumelela igreyidi le-12 nofana ngemva kokuqeda iimfundo zakhe zemaZikweni aPhakemeko wezeFundo. [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D [Sithethwe ku: www.images.com] 3.1 Tlola amaphuzu AMABILI asetjenziswe esikhangisweni esingehla angakwenza bona urogeleke, ugcine sele utjhugulukele ekusebenziseni umkhiqhizo okhangisweko lo. (2) 3.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese uyawuzalisa ubizeke ngokuzeleko. Izame uzibonele ngewakho … (1) 3.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo utjhugulule igama elithalelwe kiwo libe sebunyeni. Isusa amabala ngcono khulu kunezinye iinsibha. (1) 3.4 Thatha amagama asetjenziswe njengesenzukuthi esikhangisweni esingehlesi uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (1) 3.5 Khetha isihlanganisi esifaneleko kezilandelako bese uhlanganisa ngaso imitjho emibili engenzasi uyenze ibe mumutjho owodwa. (kanti, ngombana, kodwana, nanyana) Ungalunywa yimali. Zitholele isibha esifaneleko. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2019 NSC 3.6 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese uhlomelela isivumelwano esifaneleko esiqwini sesiphawulo esithalelweko. Isibha sokuhlanza i-ARIEL ngcono khulu nasiqathaniswa nezinye iinsibha. (1) 3.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Umnqopho kadade osesikhangisweni lo wokuphakamisa umuno ku … A khombisa abathengi iinkwekwezana ezilitshwayo lokuhlwengeka khulu kwesambatho esihlanzwe ngesibha esikhangisweko. B funga bona mbala umhlobo wesibha okhangisweko lo uhlanza kwamambala. C khombisa bona umhlobo wesibha okhangisweko lo uphuma phambili kunayo yoke eminye imihlobo yeensibha ekuhlanzeni izambatho. D lotjhisa abantu abaqale isikhangiswesi. (1) 3.8 Dzubhula amagama asisitjho asetjenziswe ekhathunini engehla le uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona kuzwakale bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Sithethwe ku: www.images.com] 4.1 Tlola umhlobo wesilungelelo sepambosi esisetjenziswe esenzweni esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo. Umuntu uzokutjhingelwa lilanga aqalene neensebenzi zombuso. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2019 NSC 4.2 Dzubhula igama elibolekweko elisetjenziswe ekhathunini engehla le. (1) 4.3 Tlola igama eliphikisana nelithi; 'mnakwethu' elisetjenziswe ekhathunini engehla le. (1) 4.4 Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo sikuyiphi indlela yesenzo. Nami ngifuna ukudosa. (1) 4.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibinzana lamagama elithalelweko kiwo ngegama elilodwa. Phela imali ayifakwa ehlabathini imile imirabhu. (1) 4.6 Thatha igama elisetjenziswe ekhathunini elithi; 'Tjhebetjhebe' uzakhele ngalo umutjho kuvele bona uyayazi ihlathululo yalo. (1) 4.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Ikulumo ethi; 'Sizayibawa ingavuthwa' esetjenziswe ekhathunini engehla le i … A sisitjho esihlathulula bona kuzakubonakala khona. B sikhekhe sekulumo esihlathulula bona akuye lapha kuyako. C sisaga esihlathulula bona kuzakubonakala khona bona lokhu okwenzekako kuyokugcina ngani. D sifenqo begodu sihlathulula bona umukghwa lo uzokuhlala unjalo. (1) 4.8 Ingabe isenzo sokuhlahla amehlo somuntu owamukela okuthileko kudade ongekoloyini lo sisitjelani ngaye? (1) 4.9 Ingabe igama elithi; 'lokhu' elisetjenziswe emutjhweni othi; 'Ukobana koke lokhu kuzokuphelelaphi asazi, sizayibawa ingavuthwa' lijamele ini nofana siphi isenzo? (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2019 NSC UMBUZO 5 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F Nangambala ngesimbi yobunane ithome ikonzo yokugcina idose njalo. Atjhumayele uBhitjhobhu kuze kutjhidele e-irini lethoba. Abantu sele bafike ngobunengi ngendlela erarako. Umgcinisihlalo adlulise umlayezo. 'Bakwethu kuthiwa angidlulise lokhu. Boke abaphethe amabhlomu namakarada angeze saba nesikhathi sokuwafunda. Sibetjhwa sikhathi. Aphatheni njalo sizawafunda lapho siya khona.' Kuphunywe abafundisi 5 bakhambe babambe ibhoksi. UBhitjhobhu ukhamba phambili. 'UJesu uthi mina ngiyindlela neqiniso, kholwani kimi nakuBaba khona nizakuthola ukuphila kwaphakade.' UMkaMjanyelwa wawungathi uyatjhada, anguphuma langa sikothe. Wakhupha lemali, alisikisa walithungisa ngendlela ekhethekileko ngesikhathi esincani. Kwakungasi 10 bubuhle loba, bekayingilozi yamambala. Ngebanga lobunengi, inengi lakhamba ngeenyawo. Kwakutlhoga ubususo benyawo emathuneni. Umgcinisihlalo enze isibawo. 'Sizakuvuma ingoma ethi; 'Khamba kuhle sinini.' Emva kwalokho umfundisi uzakuba namazwi amabili amathathu'. Ngemva kwengoma kuthathe umfundisi uMasombuka athi; 'Bakwethu nakukutjhumayela angeze ngisakwenza. 15 Kutjhunyayelwe khulu ebusuku nekonzweni eyenziwe ngaphambi kokuza lapha emzini othulileko. Akuvalwe amehlo bese kuthandazelwa indlu yomfowethu azokulala kiyo. Kuzakuthi ngemva kwalokho lehle ibhoksi. Kuzakuthoma abafundisi bathele ihlabathi bese balandelwa mndeni. Ngemva kwalapho abobaba namasokana bazakungena phasi ngomsebenzi bewuphele.' 20 [Idzujulwe kuBatjho Njalo] 5.1 Tlola iinkhekhe EZIMBILI zekulumo ezakhe ibizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi. Umgcinisihlalo adlulise umlayezo. (2) 5.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko kiwo ngelimqondofana nalo. Boke abaphethe amabhlomu namakarada angeze saba nesikhathi sokuwafunda. (1) 5.3 Thatha umutjho ongenzasi lo uwutjhugulule ube sesikhathini esizako. Abantu bafike ngobunengi ngendlela erarako. (1) 5.4 Ingabe amagama athalelweko emutjhweni ongenzasi lo amumethe muphi umqondo? UMkaMjanyelwa wawungathi uyatjhada, anguphuma langa sikothe. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Novemba 2019 NSC 5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko kiwo ngeliphikisana nalo. Ubunengi babantu bakhamba ngeenyawo. (1) 5.6 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ulungisa okungakalungi kiwo ngokulandela imiThetho nemiThetjhwana yokuPeledwa kweLimi lesiNdebele. Ngemva kwengoma kuthathe umfundisi uMasombuka. (1) 5.7 Thatha ibizo elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulitjhugulule libe sisandiso sendawo/ngundaweni bese ulisebenzisa emutjhweni ozozitlamela wona. Nangambala ngesimbi yobunane ithome ikonzo yokugcina idose njalo. (1) 5.8 Tjhugulula ikulumo enqophileko engenzasi uyenze ibe yikulumo engakanqophi. UBhitjhobhi athi; 'Sizakuvuma ingoma ngemva kwalapho sinikele umgcinisihlalo eze ngaphambili.' (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all