Downloaded from hlayiso.com
1
2
1 GRAAD
3 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
NOVEMBA 2018
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-12.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2018 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2018, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 12
- File size
- 565.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 12
This exam
NSC November Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)8 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2018
NSC
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.
3. Phendula YOKE imibuzo.
4. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.
6. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
7. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
8. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
10. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2018
NSC
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
KUMSEBENZI WAWO WOKE UMUNTU UKUVIKELA
AMALIMI WOKUBELETHWA
1 UmThetho-siSekelo weSewula Afrika ulibeka ngokusepepeneneni
bona woke amaLimi wokuBelethwa asemthethweni asetjenziswa
babantu benarha le afanele athathelwe phezulu bekatjhejwe
ngokulinganako. LomThetho-siSekelo uyatjho nokobana kumsebenzi
kaRhulumende oPhezulu, aboRhulumende beemFunda, 5
isiBethamthetho neminye imikhakha kaRhulumende ukuqinisekisa
bona amaLimi wokuBelethwa asetjenziswa ngokulinganako kizo zoke
iindawo zomphakathi. Nanyana kunjalo isiqabo kukobana ngaphakathi
kweenkambisolawulo zeenhlangano zezombanganarha awukho
umthetho okhuluma ngokutjhejwa kwamaLimi athathwa njengalawo 10
asemthethweni enarheni le. Kungebangelo uRhulumende asungula
iziko le-PanSALB ngomnqopho wokobana lithuthukise ukusetjenziswa
ngokulinganako kwamaLimi wokuBelethwa athathwa njengalawo
asemthethweni enarheni le.
2 Ukuqinisekisa ukuvikela kokusetjenziswa kwamaLimi wokuBelethwa la 15
iziko le-PanSALB latshwaya inyanga kaMhlolanja njengenyanga
yokugidingwa kwamaLimi wokuBelethwa athathwa njengalawo
asemthethweni enarheni le. Ngomnyaka wee-2017 iinkulumo
ezazikhamba phambili eminyanyeni leyo kwakukukobana kungebanga
lani iinhlangano zezombanganarha zinganawo umthetho okhuthaza 20
ukusetjenziswa kwawo woke amaLimi la ngokulinganako ngaphakathi
kweenkambisolawulo zazo. Emnyanyeni lo, uRakwena Mpho
Monareng, omPhathi omKhulu weziko le-PanSALB waveza bona
kufuneka ihlangano yezombanganarha ezozinikela ekuthuthukiseni
amaLimi wokuBelethwa. Waragela phambili waveza nokobana 25
umThetho-siSekelo uyatjho bona woke amaLimi wokuBelethwa
ebekangatjhejwa ngesikhathi sebandlululo afanele asuswe isithunzi
esimbi esiwanamatheleko bekuthuthukiswe nokusetjenziswa kwawo
kiyo yoke imiNyango kaRhulumende. Okutshwenya iziko le-PanSALB
kukobana koke lokhu kubonakala kungenzeki ngaphakathi 30
kwemiThethokambiso yemiNyango kaRhulumende nakamanye
amaziko aqakathekileko afaka hlangana wezeFundo ePhakemeko.
3 URakwena waragela phambili ngokuveza bona okumraro omkhulu
kukobana sibabantu nasisodwa ukuthuthukiswa kwamalimokhu
asikwenzi kodwana nasisebujameni nofana eendaweni lapha 35
kukhulunywa ngawo khona senza kwangathi siyawathuthukisa kanti
sibakhohlisi. Ubungozi obukhona kukobana esikhathini esizako
amaLimi wokuBelethwa la azokutjhabalala bese amaLimi
asetjenziswa liphasi mazombe kube ngiwo athathelwa phezulu.
Umrhubhululi, oMnqophisi we-Molteno Institute Languages, uJenny 40
Katz waveza bona nanyana wayenekareko yokobana abentwana
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2018
NSC
bafundiswe ngamaLimi wabo ngeenkolweni kodwana ngokwengcenye
yomThetho-siSekelo eqalelele ukusetjenziswa kwamaLimi
wokuBelethwa kubonakala kungeze kwakghonakala.
4 Nanyana kunjalo uRakwena waveza bona inarha yeSewula Afrika 45
isese nalo ithuba lokutjhugulula nokubuyisela emuva umonakalo osele
wenzeka wokungathathelwa phezulu kwamaLimi wokuBelethwa
njengombana iLimi lesiNgisi lithathwa ngayo. Okumbuzo kukobana
thina njengabanikazi bamaLimi la siyafuna ukukwenza lokho na?
Waragela phambili wathi ikolelo esele sinayo thina abantu bendlu 50
enzima yokobana iLimi lesiNgisi lingaphezu kwamaLimi wethu
wokuBelethwa, ngiyo eyenze umonakalo omkhulu begodu isiqabo
esikhulu sokobana siwathuthukise. Indlela iLimi lesiNgisi esele
lingenelele ngayo ebantwini abanzima sekubonakala kwangathi
umuntu nakakwazi ukulikhuluma usuke ahlakaniphile ukudlula okwazi 55
ukukhuluma iLimi lakhe lokuBelethwa. Lokhu kufakazelwa
nakukobana yoke imithetho etlikitlwa nguMongameli wenarha ngileyo
etlolwe ngeLimi lesiNgisi begodu lokho sekuthathwa njengesenzo
esijayelekileko. Akekho noyedwa umuntu obona ubutjhapha ngalokho.
5 Iziko le-PanSALB linethemba lokobana ukugidinga inyanga yamaLimi 60
wokuBelethwa kuzokuletha ukuqakatheka kokuvikelwa nokubulungwa
kwamaLimi la nanyana kusuke kukhuthazwa ukusetjenziswa
kwamaliminengi enarheni le. UJenny Katz, waveza bona abantu
bekhethu banekolelo yokobana angeze kwakghonakala
ukurhwebelana nomunye umuntu ngokusebenzisa iLimi lokuBelethwa 65
kodwana okufanele bakwazi kukobana alikho iLimi elenzelwe
ukuphumelelisa umsebenzi othileko. Okhunye okubangela bona
abantu babe nomcabango lo kukobana bezingekho iinsetjenziswa
neencwadi zokurhwebelana ezitlolwe ngamaLimi wokuBelethwa.
Unobangela walokho kukobana iincwadi ebezitlolwe ngamaLimi la 70
bekuba nobudisi bona zigadangiswe bezithengiswe.
6 URakwena waphikisana nombono kaKatz lo wathi unobangela akusi
kukobana azikho iincwadi ezitlolwe ngamaLimi wokuBelethwa
kodwana kukobana ngithi abantu abanzima esizenza zitjhabalale.
Waragela phambili wathi irhwebo nalithomako alibi nabathengi 75
kodwana libuthelela abathengi ngokukhamba kwesikhathi. Okufanele
kwenziwe babantu kukwenza amaLimi wethu wokuBelethwa
abonakale angaqakathekileko natlhogekako. USabatha Mpho Mokae,
omtloli wamanovela weSetswana noyilekhtjhara eYunivesithi yeSol
Plaatje, eKimberly wathi ukuthuthukiswa kwamaLimi wokuBelethwa 80
kusekutheni amaLimi la atlolwe. Waragela phambili ngokwenza
isibonelo bona nawenza isibawo sakamazisi, ufanele uthole iforomo
elitlolwe ngamaLimi woke. URhulumende kufanele aqinisekise bona
kizo zoke iinkolo boke abentwana bangafundiswa amaLimi wabo
kwaphela kodwana bafundiswe namanye amaLimi. 85
7 Naphezu kwazo zoke iintjhijilo ezibalwe ngehlezi, uRakwena wathi
usese nethemba lokobana inyanga yokugidingwa kwamaLimi
wokuBelethwa le izokuba nomthelela omuhle ekuthuthukiseni
ukusetjenziswa kwawo enarheni le.
[Ikhutjhwe ku-PanSALB news yatjhugululelwa esiNdebeleni]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2018
NSC
1.1.1 Tlola iindlela EZIMBILI ezibalwe esigabeni soku-1 setheksthi
engehla le ekuthiwa amaLimi wokuBelethwa nathathwa
njengalawo asemthethweni enarheni le afanele athathwe ngazo. (2)
1.1.2 Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa ngikuphi
okwenziwe liziko lakwa-PanSALB ukwenzela ukuvikela
kokusetjenziswa kwamaLimi wokuBelethwa athathwa
njengasemthethweni enarheni yeSewula Afrika? (2)
1.1.3 Rhunyeza iinkulumo ezivezwe esigabeni sesi-2 ekuthiwa
zazikhamba phambili eminyanyeni yokugidingwa kwamaLimi
wokuBelethwa athathwa njengasemthethweni enarheni le
zangomnyaka wee-2017. (2)
1.1.4 Ngokutjho kwakaRakwena Mpho Monareng esigabeni sesi-3
setheksthi engehla le uthi ngibuphi ubungozi obungakhinyabeza
amaLimi wokuBelethwa nathathwa njengasemthethweni nange
angatjhejwa njengombana kusitjho umThetho-siSekelo wenarha
le? (1)
1.1.5 Rhunyeza umbono owavezwa nguSabatha Mpho Mokae esigabeni
sesi-6 setheksthi engehla le acabanga bona ungadlala indima
ekulu ekuthuthukiseni ukusetjenziswa kwamaLimi wokuBelethwa
enarheni le. (1)
1.1.6 Ucabanga bona kubangelwa yini bona umThetho-siSekelo
ugandelele imiNyango kaRhulumende neminye imikhakha
eyilawulako bona yenze isiqiniseko sokobana amaLimi
wokuBelethwa athathwa njengasemthethweni asetjenziswa
ngokulinganako kizo zoke iindawo zomphakathi ukudlula eminye
imikhakha engayilawuliko? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
1.1.7 Phendula isitatimende esinganzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo
iqiniso bese usekela isiqunto osithathako.
Nanyana kunesililo sokobana amaziko wezeFundo ePhakemeko
akanandima ayidlalako ekuthuthukiseni ukusetjenziswa kwamalimi
wendabuko kodwana amalanga la amaziko la abonakala
anerhuluphelo yokuwathuthukisa. (2)
1.1.8 Hlathulula isenzo esenziwa babantu abanzima amalanga la
esifakazela isitatimende esakhulunywa nguRakwena Mpho
Monareng lokha nakathi thina abantu abanzima sithatha iLimi
lesiNgisi njengelingaphezulu kwamaLimi wethu wokuBelethwa. (2)
1.1.9 Hlathulula ngawakho amagama umnqopho wekulumo womPhathi
omKhulu weziko le-PanSALB ethi; 'irhwebo nalithomako alibi
nabathengi kodwana libuthelela abathengi ngokukhamba
kwesikhathi' etholakala esigabeni sesi-6 uqalise kummongo
wetheksthi engehla le. (2)
1.1.10 Ngokubona kwakho ungathi kubangelwa yini bonyana iinhlangano
zezombanganarha zingafaki umthetho ophathelene nokulingana
nokutjhejwa kwamalimi athathwa njengasemthethweni enarheni le
ngaphakathi kweenkambisolawulo zazo? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2018
NSC
1.1.11 Tshwaya ngokukghonakala nofana ukungakghonakali kobana
woke amaforomo wemiNyango kaRhulumende atlolwe ngawo
woke amalimi athathwa njengalawo asemthethweni enarheni
yeSewula Afrika. (2)
1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
ISITHOMBE 1
ISITHOMBE 2 ISITHOMBE 3
[Zikhutjhwe ku-www.images.com]
1.2.1 Tlola itshwayo ELILODWA elibonakala kezinye zeenthombe
ezingehla elikhombisa bona imininingwana ekizwezi imayelana
nenarha yeSewula Afrika. (1)
1.2.2 Hlangana namalimi abonakala esithombeni sesi-3 kezingehlezi
ngimaphi AMABILI athathwa njengalawo angasiwo wokudabuka
enarheni yeSewula Afrika le? (2)
1.2.3 Tlola isizathu esenza bona iincwadi ezisesithombeni soku-1 zibe
ngileli nani ezingilo. (1)
1.2.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngo-Iye nofana Awa bese
usekela isiqunto osithathako.
Kesinye seenthombe ezingehlezi kubonakala kunesehlakalo
esingakajayeleki. (2)
1.2.5 Ngokuzwisisa kwakho itheksthi eku-1.1 nokuyelela okubonakala
eenthombeni ezingehlezi ungathi uRhulumende wenza
ngokwaneleko ukuthuthukisa amalimi athathwa njengalawo
asemthethweni ngokulinganako nofana akenzi ngokwaneleko? (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2018
NSC
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze
amaphuzu enza bona ukudla okuthengwa kuphekelwe safuthi kungabi nepilo.
2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
OKWENZA BONA UKUDLA OKUTHENGWA KUPHEKELWE
SAFUTHI KUNGABI NEPILO
Abantu abanengi amalanga la sebathanda ukudla okuthengwa kuphekelwe safuthi.
Irhubhululo lamuva nje liveza bona imihlobo yokudla okuphekelwe safuthi seyande
ukudlula imihlobo yokudla okuthengwa bese kuphekwa emakhaya. Lokho kwenza
bona abantu bangasakukhuthalela ukudla okuphekwa emakhaya kodwana
barhuluphele lokho okuphekelwe safuthi. Kuqakathekile bona ipilo nomzimba womuntu
kuhlale kusebujameni obuhle ngaso soke isikhathi. Esikhathini sakade abantu
bebakghona ukuphila isikhathi eside kodwana namhlanje akusekho koke lokho. Ukudla
okuphekelwe safuthi kungomunye wabonobangela bokobana abantu bangasaphili
isikhathi eside. Nangabe umumuntu ofuna ukutlhogomela umzimbakho begodu
awunasiqiniseko sokobana ngiyiphi indlela ongayilandela ukwenzela bona uhlale
uphilile, ufanele uhlale ucabanga okulandelako.
Ukudla okuphekelwe safuthi kubangela bona umzimba womuntu uzimuke ngombana
kunamakhalori namafutha amanengi. Amakhalori namafutha amanengi enza bona
umuntu abe namandla amanengi angawasebenzisiko emzimbeni bese agcina
ambangela ukunona. Iinungo ezisetjenziswa lokha nakuphekwa ukudlokhu zikhuphula
izinga letjhukela emzimbeni womuntu bese umzimba ubhalelwe kukuyilawula igcine
iziphendule ubulwele.
Ukudla okuphekelwe safuthi kuneenthako ezingafunekiko nezenza bona amasotja
womzimba abhalelwe kulwisana neengogwana ezibanga amalwele. Ukudlokhu
akunanthako ezifana namaphrotheyni, amavithamini nezinye ezinengi ezisezingeni
eliphezulu. Lokha umuntu nakakudlako kuba budisi bona azi ukobana ungezelela ziphi
iinthako emzimbenakhe, akuzwako ubumnandi nje kwaphela.
Kanengi ukudla okuphekelwe safuthi kuphekwa ngokobana kuqwiliswe ngemafutheni.
Lokho kwenza bona nanyana sekuvuthiwe kube namafutha amanengi nagcina sele
abanga ikholesteroli enengi ebangela amalwele afana nokujanyelwa yihliziyo, ubulwele
bokufa ihlangothi namanye amanengi. Ukudla okunamafutha amanengi kuyingozi
ngombana indeni nayisefa iinthako ezifumaneka ekudleni izidlulisele lapha zitlhogeka
khona akusakghonakali.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2018
NSC
Ukudlokhu nakuphekwako akutjhejwa ukobana kuhlwengekile nofana indawo
ekuphekelwa kiyo ihlwengekile kobana angeze yabangela abantu amalwele na. Ukudla
okuphekelwe safuthi kubuye kube yingozi nebhodulukweni ngombana amakhemikhali
asetjenziswa nakuphekwako ancibilikela emkayini bese amanye ancibilikele emanzini
alimaze ibhoduluko. Abodorhodera bahlale bayelelisa abantu bona nanyana bakudla
ukudla okuphekelwe safuthokhu kodwana akungabi yinto yaqobe kulilanga.
[Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2018
NSC
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
[Sithethwe ku-www.images.com]
3.1 Tlola isizathu esingakwenza bona ugcine uwuthengile umkhiqizo okhangiswe
ngehla lo. (1)
3.2 Tlola umqondo omunyethwe litshwayo lesiphambano elisetjenziswe kwelinye
lamanani akhonjiswe esikhangisweni esingehlesi. (1)
3.3 Tlola inani elibhadelwa qobe ngenyanga elisemibandeleni yesikhangiso
esingehlesi ngamagama weLimi lesiNdebele. (1)
3.4 Jamiselela igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi ngegama lesiNdebele
samambala.
Ubaba ungithembise ukungithengela ikhomphyutha nangingaphumelela
ngamalengiso. (1)
3.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela igama elithalelweko kiwo
ngelinomqondo ofana nalo.
Ingabe uya eZikweni eliPhakemeko lezeFundo emnyakeni ozokwelama? (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2018
NSC
3.6 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Ibinzana lamagama athi; 'inani lemikhiqizo libaliwe' elisetjenziswe
esikhangisweni esingehlesi lihlathulula bona …
A imali othengwa ngayo iveziwe.
B imali esisaphulelo iveziwe.
C kunesibalo esibekweko semikhiqizo le.
D kuneminye imikhiqizo ezokungezelelwa nakuphela le ekhona. (1)
3.7 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese kuthi egameni elithalelweko kuvele
umqondo ophikisana nalo.
Zitholele ikhomphyutha ye-HP usebenze uledlhile. (1)
3.8 Tlola ngegama ELILODWA okuhlathululwa libinzana lamagama athi,
'ukukhupha amehlo esikhunjeni' asetjenziswe mtlami wesikhangiso
esingehlesi. (1)
3.9 Tshwaya ngokuphumelela komtlami wesikhangiso esingehlesi ukusebenzisa
amaqhinga wokukhangisa. Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI. (2)
[10]
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
IFREYIMU 1 IFREYIMU 2 IFREYIMU 3
Kulawula isikhathi.
Uyazi, ngizizwa Zoke iimfundo zami Ukulala! Awa
nginokuzithemba ngizihlelele isikhathi. mina. Phela
njengombana sithoma ayikho ikomo
ngeenhlahlubo zethu nje. yobuthongo.
Kuhle lokho
Alo,
Nobakhethwa.
bese
Akhe ungilume
ulala
indlebe, khuyini
nini?
ifihlwakho?
[Ithethwe ku-www.cartoons.com]
4.1 Tlola itshwayo elibonakala lenziwe msana osefreyimini yoku-1 yekhathuni
engehla le elikhombisa bona mbala uyayikhanuka ikulumo kadade akhuluma
naye lo. (1)
4.2 Tlola imihlobo EMIBILI yezabizwana esetjenziswe efreyimini yesi-2
yekhathuni engehla le. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2018
NSC
4.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uwutjhugulule ube sesikhathini
esisezako.
Zoke iimfundo zami ngizihlelele isikhathi. (1)
4.4 Veza umqondo omunyethwe sisakhi u- 'No' esisetjenziswe ebizweni elithi;
'Nobakhethwa' elisetjenziswe ekhathunini engehla le. (1)
4.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Ibinzana lamagama elithi; 'ayikho ikomo yobuthongo' elisetjenziswe
ekhathunini engehla le lihlathulula ukobana ...
A angeze walotjolwa nawumntazana othanda ubuthongo.
B angeze watlonyeliswa ngekomo lokha nawuthanda ubuthongo.
C angeze waphumelela nawungaphika nobuthongo.
D nawuyindoda engakafuyi ikomo akukafaneli bona ulale isikhathi eside. (1)
4.6 Hlathulula bona ukusetjenziswa kwesibabazo ekulumeni ethi, 'ukulala! Awa
mina' kusitjelani ngomntazana osefreyimini yesi-3 ekhathunini engehla le. (2)
4.7 Dzubhula ibinzana lamagama asisitjho asetjenziswe ekhathunini engehla le
uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
yaso. (2)
[10]
UMBUZO 5
Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
Abentwana esikhathini esinengi nababelethwako babelethwa babahle begodu
baphile njengotjheleni, kuthi nabakhulako ekukhambeni kwesikhathi kube
namalwedlana abakhokhobelako bazifumane sebaba buthakathaka. Lokhu
kungabangelwa zizinto ezinengi ezifana nokungadli ngefanelo. Ngokwemiyalo
yabodorhodera imizimba yabentwana itlhoga ukudla okunamavithamini 5
namaphrotheyni azokwenza bona umzimba womntwana lo uhlambuluke begodu
uqine. Ibisi lebele ngilo elinepilo khulu emntwaneni kunokudla amabisi la enzelwe
safuthi, aziimpuyerana angemabhlegeni.
Amanzi nawo aqakatheke tle emzimbeni womntwana. Wonake asebenza
imisebenzi eminengana emzimbeni womntwana njengokusiza ekuhlanzeni inyoni 10
emntwaneni. Abentwana abafani, omunye uyabelethwa akhule ngaphandle
kwemiraro namalwele. Omunye ubelethwa kuhle kodwana ngemva kwamalangana
kusuke amaphepha, ababelethi bakhe bazifumane sele bajanyiswa ngenyawo
elilodwa ngesimanga samalwele. Kuthi nabakhambakhambako batjelwe bona
umntwana lo unebala, nabasaqale lokho kuthiwe unenyoni nofana unetjhatjhazi, 15
kube mathumbefarigi kutjhingwe phasi naphezulu nomntwana. Iinhloko zijame tsi.
[Ithethwe kusikhethu sabafundi igreyidi le-10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2018
NSC
5.1 Tlola bona umutjho ongenzasi lo unamhlobobani wesifenqo.
Abentwana esikhathini esinengi babelethwa baphile njengotjheleni. (1)
5.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela isilungelelo
esithalelweko kiwo ngesinomqondo wokukhulisa.
Ekukhambeni kwesikhathi kube namalwedlana abakhokhobelako bazifumane
sebaba buthakathaka. (1)
5.3 Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo sinamhlobobani
wepambosi.
Kuthi nabakhambakhambako batjelwe bona umntwana lo unebala. (1)
5.4 Tsomula igama elibolekweko emutjhweni ongenzasi lo bewuveze nokobana
libolekwe kiliphi ilimi.
Imizimba yabentwana itlhoga amaphrotheyni azokwenza bona imizimbabo
ihlambuluke begodu iqine. (2)
5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibizo elithalelweko
ngesirhunyezo salo.
UDorhodera wabentwana uthi imizimbabo itlhoga ibisi lebele ukuze iqine. (1)
5.6 Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi
lesiNdebele, buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ulungisa
okungakatloleki kuhle kiwo.
Wonake asebenza imisebenzi eminengana emzimbeni womntwana. (1)
5.7 Dzubhula igama elisetjenziswe njengondaweni/isandiso sendawo emutjhweni
ongenzasi lo, ulitjhugulule libe libizo bese uzakhela ngalo umutjho
ozozitlamela wona.
Ibisi lebele ngilo elinepilo khulu emntwaneni kunokudla amabisi la enzelwe
safuthi, aziimpuyerana. (2)
5.8 Thatha ibizo elithi; 'inyoni' elithalelweko etheksthini engehla uzakhele ngalo
umutjho ozozitlamela wona kodwana liveze umqondo ohlukileko kunalo
eliwumumethe etheksthini engehla le. (1)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC November 2018 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2018 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum