Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 12201811 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 11 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2018 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 70 Umhlahlandlela lo unamakhasi ali-11. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokho kuzokwamukelwa. • Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe ukusekelwa kwependulo kwaphela. • Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. • Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe. • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (IsiNzunza nesiNala). • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1 1.1.1 - Kufanele athathelwe phezulu. (1) - Kufanele atjhejwe ngokulinganako. (1) 1.1.2 Iziko lakwa-PanSALB litshwaye inyanga kaMhlolanja/kaFebherbari njengenyanga yokugidingwa kwamaLimi wokuBelethwa athathwa njengalawo asemthethweni enarheni yeSewula Afrika. (2) 1.1.3 Iinkulumo ezazikhamba phambili eminyanyeni yokugidingwa kwamaLimi wokuBelethwa athathwa njengasemthethweni enarheni le zangomnyaka wee-2017 ngezokobana kungebanga lani iinhlangano zezombanganarha zinganawo umthetho okhuthaza ukusetjenziswa kwamalimi ngokulinganako ngaphakathi kweenkambisolawulo zazo. (2) 1.1.4 URakwena Mpho Monareng uthi amaLimi wokuBelethwa nathathwa njengasemthethweni la azokutjhabalala bese amaLimi asetjenziswa liphasi mazombe kube ngiwo athathelwa phezulu. (1) 1.1.5 Umbono owavezwa nguSabatha Mpho Mokae acabanga bona ungadlala indima eqakathekileko ekuthuthukiseni ukusetjenziswa kwamaLimi wokuBelethwa kukobana atlolwe/Amaforomo wemiNyango ehlukahlukeneko kaRhulumende atlolwe ngamaLimi woke/Nawenza isibawo sakamazisi ufanele uthole iforomo elitlolwe ngamaLimi woke/URhulumende kufanele aqinisekise bona kizo zoke iinkolo boke abentwana bangafundiswa amaLimi wabo kwaphela kodwana bafundiswe namanye amaLimi. (1) 1.1.6 Ngicabanga bona unobangela kungaba kukobana uMthetho- siSekelo unamandla wokubetha umthetho emiNyangweni kaRhulumende nakeminye imikhakha eyilawulako kwaphela/ Ngicabanga bona unobangela kungaba kukobana uMthetho- siSekelo awubi namandla wokulawula nokubetha umthetho emikhakheni ezijameleko/engalawulwa nguRhulumende/ Ngicabanga bona imikhakha engalawulwa nguRhulumende inelungelo lokusebenzisa nanyana ngiliphi ilimi elilifunako. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.7 - Liqiniso ngombana amalanga la amaziko wezeFundo ePhakemeko amanengi sele aneemfundo zamalimi wendabuko nanyana angawafundisi woke, akwenzako kutjheja bona ngiliphi ilimi elisetjenziswa babantu abaseduze nalapha izikwelo linzinze khona bese afundisa lelolimi. - Akusilo iqiniso ngombana nanyana amaziko aphakemeko abonakala awafundisa amaLimi wokuBelethwa kodwana kusese khona lawo angalifundisiko iLimi lesiNdebele. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.8 Isenzo esenziwa babantu abanzima kukobana lokha nawungakwazi ukukhuluma iLimi lesiNgisi bakubona kwangathi usidlhayela/Abantu abanzima sithatha abentwabethu siyobafundisa eenkolweni ezifundisa iLimi lesiNgisi bese balahla amaLimi wabo/Kubonakala abantu abanzima bathi nanyana babodwa emihlanganweni, kungekho umuntu omhlophe kodwana bakhulume iLimi lesiNgisi/Isenzo esenziwa babantu abanzima esifakazela isitatimendesi ngesokobana nasizwa umuntu akhuluma kuhle iLimi lesiNgisi sibona kwangathi uhlakaniphile kunaloyo okwazi ukukhuluma iLimi lakhe lokuBelethwa. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.9 Ngekulumo le umPhathi omKhulu lo unqophe ukuhlathulula bona njengombana amaLimi wokuBelethwa asathuthuka nje angeze aba sezingeni eliphezulu ngokurhabako kodwana azokuthuthuka kancani kancani abanikazi bawo nabawakhulumako/ Ngekulumo le umPhathi omKhulu unqophe ukobana iincwadi ezigadangiswe ngamaLimi wokuBelethwa nazingaba nabantu abazithengako nerhwebo lazo lizokukhula. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.10 Ngokubona kwami ngingathi umnqopho omkhulu weenhlangano zezombanganarha akusikuqalelela amaLimi akhulunywa babantu kodwana kukuzifumanela amavowudu nokuqalelela ihlalakuhle yezakhamuzi zoke zenarha le/Amalimi la akanandima ayidlalako ekuthumbeni kweenhlangano zezombanganarha. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.11 - Kungakghonakala bona woke amaforomo wemiNyango kaRhulumende atlolwe ngawo woke amalimi asemthethweni wenarha le ngokobana kube namaforomo atlolwe ngamalimi ahlukahlukeneko bese omunye nomunye umuntu azikhethele bona uzalisa elitlolwe ngaliphi ilimi/Kungakghonakala nange angafakwa ngendlela yetheknoloji kumtjhiningqondo khona umuntu azakukhetha iforomo elitlolwe ngelimi alifunako. - Angeze kwakghonakala ngombana amaLimi asemthethweni weSewula Afrika ali-11, njeke kungaba budisi bona iforomo elilodwa litlolwe ngawo woke amalimi la, iforomo lelo lingagcina sele lilikhulu khulu/Angeze kwakghonakala ngombana lokho kungadla imali enengi karhulumende ngombana kungatlhogeka amaforomo amanengi. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2 1.2.1 Esithombeni soku-1 kuneencwadi ezitlolwe ngamalimi wokubelethwa asemthethweni wenarha yeSewula Afrika/ Esithombeni sesi-2 kubonakala kunotitjhere afundisa ngeLimi lesiNdebele/ Esithombeni sesi-3 kunetshwayo leflarha yenarha yeSewula Afrika/Esithombeni sesi-3 kubonakala kunamaLimi ali-11 wokuBelethwa asetjenziswa enarheni yeSewula Afrika. (Nanyana ngiliphi itshwayo elizokuvezwa mfundi elibonakala eencwadini ezisesithombeni sokuthoma lizokwamukelwa.) (1) 1.2.2 - ILimi lesiNgisi/English. (1) - ILimi lesiBhuru/Afrikaans. (1) 1.2.3 Iincwadi ezibonakala esithombenesi zili-11 ngombana amaLimi athathwa njengalawo asemthethweni enarheni le ali-11, okutjho bona enye nenye incwadi itlolwe ngelinye lamalimi la/Inani leencwadezi zili-11 zijamele amaLimi asemthethweni asetjenziswa enarheni yeSewula Afrika. (1) 1.2.4 - Iye, esithombeni sesi-2 kubonakala utitjhere ongasimumuntu onzima afundisa iLimi lesiNdebele nekuyinto engakajayeleki enarheni yekhethu le. - Awa, isenzwesi sijwayelekile ngombana amalanga la bakhona abantu abamhlophe abakghona ukufundisa amaLimi wabantu abanzima/IsiNdebele. (2) 1.2.5 - Iye, uRhulumende wenza ngokwaneleko ukuthuthukisa amaLimi athathwa njengalawo asemthethweni enarheni le ngombana kuneziko alisekelako eliqalelela ukuthuthukisa amaLimi la/Ngombana eenthombeni ezingehlezi kubonakala kuneencwadi ezitlolwe ngamaLimi ahlukahlukeneko/ Ngombana kuneflarha yeSewula Afrika ekutlolwe kiyo amaLimi athathwa njengalawo asemthethweni nafundiswa ngeenkolweni. - Awa, uRhulumende akenzi ngokwaneleko ukuthuthukisa amaLimi la ngombana etheksthini engehla le kuzwakala anikelela iziko le-PanSALB bona kube ngilo eliqalelela ukuthuthukisa kokusetjenziswa kwawo kodwana yena ngokwakhe akawasebenzisi ngokulinganako, Isib: UMongameli wenarha utlikitla imithetholawulo/imithethokambiso etlolwe ngeLimi lesiNgisi kwaphela/Amaforomo azaliswako keminye imiNyango kaRhulumende ufumana atlolwe ngesiNgisi kwaphela/Eenthombeni ezingehlezi amaLimi la avezwe ngombana kusuke kubanjwe umnyanya wokugidingwa kwawo kwaphela kodwana akasetjenziswa ngokulinganako/ URhulumende uqalelele iLimi lesiNgisi ukudlula amanye amalimi. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana namaphuzu enza bona ukudla okuphekelwe safuthi kungabi nepilo. Isigaba sesirhunyezo Ukudla okuphekelwe safuthi kungunobangela wokobana abantu bahlongakale msinya. Ukudlokhu kuyanonisa. Iinungo ezithelwa nakuphekwa ukudlokhu zibangela itjhukela enengi emzimbeni negcina iziphendula ubulwele. Ezinye zeenthako ezifumaneka ekudlenokhu zikhandela amasotja womzimba ekulwisaneni neengogwana ezibanga amalwele. Ukudla okuphekelwe safuthi kunamafutha amanengi azitjhugulula ikholesteroli ebangela amalwele/Ukudla okuphekelwe safuthi kunamafutha namakhalori amanengi. Amafutha amanengi emzimbeni aliya ukusefeka kweenthako ezifumaneka ekudleni. Ukudlokhu akutjhejwa bona kuhlwengekile/ kuphekelwe endaweni ehlwengekileko nengeze yabangela abantu amalwele. Ukudla okuphekelwe safuthi kunomthelela omumbi ebhodulukweni. Inani lamagama asetjenzisweko = 66 Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO A ‘Ukudla okuphekelwe safuthi 1. Ukudla okuphekelwe safuthi kungomunye wabonobangela kungunobangela wokobana abantu bokobana abantu bangasaphili bahlongakale msinya. isikhathi eside.’ B 'Ukudla okuphekelwe safuthi 2. Ukudlokhu kuyanonisa. kubangela bona umzimba womuntu uzimuke.' C 'Iinungo ezisetjenziswa lokha 3. Iinungo ezithelwa nakuphekwa nakuphekwa ukudlokhu zikhuphula ukudlokhu zibangela itjhukela izinga letjhukela emzimbeni enengi emzimbeni negcina womuntu bese umzimba ubhalelwe iziphendula ubulwele. kukuyilawula igcine iziphendule ubulwele.' D 'Ukudla okuphekelwe safuthi 4. Ezinye zeenthako ezifumaneka kuneenthako ezingafunekiko ekudlenokhu zikhandela amasotja nezenza bona amasotja womzimba womzimba ekulwisaneni abhalelwe kulwisana neengogwana neengogwana ezibanga amalwele. ezibanga amalwele.' E 'Kanengi ukudla okuphekelwe 5. Ukudla okuphekelwe safuthi safuthi kuphekwa ngokobana kunamafutha amanengi kuqwiliswe ngemafutheni. Lokho azitjhugulula ikholesteroli ebangela kwenza bona nanyana sekuvuthiwe amalwele/Ukudla okuphekelwe kube namafutha amanengi nagcina safuthi kunamafutha namakhalori sele abanga ikholesteroli enengi amanengi. ebangela amalwele afana nokujanyelwa yihliziyo, ubulwele bokufa ihlangothi namanye amanengi.' Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya F 'Ukudla okunamafutha amanengi 6. Amafutha amanengi emzimbeni kuyingozi ngombana indeni nayisefa aliya ukusefeka kweenthako iinthako ezifumaneka ekudleni ezifumaneka ekudleni. izidlulisele lapha zitlhogeka khona akusakghonakali.' G 'Ukudlokhu nakuphekwako 7. Ukudlokhu akutjhejwa bona akutjhejwa ukobana kuhlwengekile kuhlwengekile bekuphekelwe nofana indawo ekuphekelwa kiyo endaweni ehlwengekileko nengeze ngokwayo ihlwengekile ukobana yabangela abantu amalwele. angeze yabangela abantu amalwele na.' H 'Ukudla okuphekelwe safuthi kubuye 8. Ukudla okuphekelwe safuthi kube yingozi nebhodulukweni kunomthelela omumbi ngombana amakhemikhali ebhodulukweni. asetjenziswa nakuphekwako ancibilikela emkayini bese amanye ancibilikele emanzini alimaze ibhoduluko.' Inani lamagama asetjenzisweko = 66 Tjheja: Tshwaya amaphuzu ali-7 kangehla. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA. Ukutshwaywa kwesirhunyezo kudzimelele ekuvezweni kwamaphuzu aqakathekileko ngokufunwa mbuzo. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko) o 3 imitlomelo yelimi o Inani loke: 10 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi amagamakhe. o 6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo-0 o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhange atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI Ukutshwaya isigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kokobana iphoso itjhugulula okutjhiwo ligamelo/ihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungakapeledeki kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci). • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. UMBUZO 3: ISIKHANGISO 3.1 Isizathu esingangenza bona ngigcine ngithenge umkhiqizo lo kukwehliswa kwenani lawo/Isizathu esingangenza bona ngigcine ngithenge umkhiqizo lo kukobana uzongenza ngisebenze ngiledlhile/ngifunde ngawo. /Isizathu esingangenza bona ngigcine ngithenge umkhiqizo lo mhlobo womkhiqizo wakwa-HP ngombana usezingeni eliphezulu/ Isizathu esingangenza bona ngigcine ngithenge umkhiqizo lo kukobana ngihlangabezana nemibandela ebekiweko. (1) 3.2 Itshwayo lesiphambano elisetjenziswe enanini leli limumethe umqondo wokobana inaneli alisasebenzi/limumethe umqondo wokobana ngaphambili umkhiqizo lo bewubiza lelo nani kodwana kwanje wehliselwe enanini elinganatshwayo lesiphambano. (1) 3.3 Amakhulu amabili wamaranda/Maranda amakhulu amabili/Likhulu leemponde. (Tjheja: Umfundi ongakatloli igama elithi; ‘wamaranda nofana maranda’ akangatlonyeliswa. (1) 3.4 Umtjhiningqondo. (1) 3.5 Ingabe uya eZikweni eliPhakemeko lezeFundo emnyakeni ozako/olandelako/ozokuthwasa? (1) 3.6 C/Kunesibalo esibekiweko semikhiqizo le. (1) 3.7 Zitholele ikhomphyutha ye-HP usebenze urhabile/ujarhile. (1) 3.8 Ibinzana lamagama la ahlathulula ukuhlakanipha/ukuyelela/ukutjheja/ ukutlhogomela/lemuka. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 3.9 Umtlami wesikhangiswesi uphumelele ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa ngombana: - igama lesitolo litlolwe ngamaledere/ngamagama amakhulu/ ngamagabhadlhela. - kuvezwe isithombe salokho okukhangiswako. - kuvezwe inani lomkhiqizo. - imibandela itlolwe ngamaledere/ngamagama amancani. - kusetjenziswe ilimi lokuyenga/lokudosa/lokwenzisa. (ZIMBILI iimpendulo kezingehla.) (2) [10] UMBUZO 4: IKHATHUNI 4.1 Litshwayo lokuphutha imikhono/izandla/kusonga izandla. (1) 4.2 - Isabizwana sokubala/senani > zoke. (1) - Isabizwana sobunikazi/songumnini/ubunikazi/ngongumnini > zami. (Tjheja: Tlomelisa umhlobo wesabizwana kwaphela.) (1) 4.3 Zoke iimfundo zami ngizozihlelela/ngiyozihlelela isikhathi. (1) 4.4 Isakhesi simumethe umqondo wokobana ibizweli ngelomuntu wengubo othiyelelwe ngesiga esithileko/libizombala lomuntu omsikazi. (Tjheja: Umfundi nakatlole bona simumethe umqondo wokobana mumuntu wengubo kwaphela uzokutlonyeliswa.) (1) 4.5 C/Angeze waphumelela nawungaphika nobuthongo. (1) 4.6 Ukusetjenziswa kwesibabazwesi kusitjela bona umntazana lo uyarareka nakezwa umnganakhe abuza ngendaba yobuthongo ngesikhathi esibudisi kangaka sokutlolwa kweenhlahlubo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele bona umntazana lo akasalali.) (2) 4.7 UZodwa ngathi bona ngimlume indlebe ngokobana isokana lakhe linamehlo amanengi wakhamba wayolitjela. (Umfundi angazitlamela wakhe umutjho asebenzise isitjho esithi; 'Ukuluma indlebe'.) (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Isifaniso/Isimanyaniso. (1) 5.2 Ekukhambeni kwesikhathi kube namalwelekazi abakhokhobelako bazifumane sebaba buthakathaka. (Yelela; Tshwaya isakhi sokukhulisa u-kazi bese ungatjheji ukurhwalabhisa okwenzeke egameneli.) (1) 5.3 Ipambosi yokwenzayenza. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2018 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 5.4 - Igama elibolekweko ngelithi; 'amaphrotheyini'. (1) - libolekwe eLimini lesiNgisi/le-English. (1) 5.5 UDorh. wabentwana uthi imizimbabo itlhoga ibisi lebele ukuze iqine. (Tjheja: Akungatlonyeliswa nangabe akukatlolwa itshwayo ungci (.) ngemva kwesirhunyezo). (1) 5.6 Wona-ke asebenza imisebenzi eminengana emzimbeni womntwana. (Tjheja: Umutjho lo awungatlonyeliswa nangabe akukatlolwa ihayifeni/udwi phakathi kwaka 'wona' no '-ke'. (1) 5.7 - Igama elisetjenziswe njengondaweni/isandiso sendawo ngelithi; 'emntwaneni'. (1) - Umntwana kamzala uyamilisa. (Nikela umtlomelo owodwa egameni elisisandiso sendawo/undaweni; 'emntwaneni' namunye emutjhweni umfundi azozitlamela wona asebenzise ibizo elithi; 'umntwana'). (1) 5.8 Umalume ungizele nenyoni izolo nakabuya ekwaluseni. (Nanyana ngimuphi umutjho umfundi azozitlamela wona ikani nakusetjenziswe igama elithi; 'inyoni' eliveza umqondo wenyoni ephaphako/edliwako nanyana yevalo uzakwamukelwa). (1) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all