Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12202416 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2024, 16 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2024

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Confidential SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) MRHAYILI/MGWENGWENI 2024 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-16. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Funda YOKE imiyalo ngokuyelela. 3. Phendula YOKE imibuzo. 4. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 6. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 7. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 8. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 10. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A UKUTLHAYELA KWAMATHUBA WEMISEBENZI ENARHENI YESEWULA AFRIKA 1 Ukutlhayela kwamathuba wemisebenzi kutlhogeka kwemisebenzi enarheni ethileko nokwenza bona abantu bayo bangasebenzi. Ngetjhudu elimbi inarha yeSewula Afrika ngenye yeenarha eziqalene nobujamobu, amaSewula Afrika amanengi awasebenzi. Ubujamobu pheze bubamba woke umuntu, ofundileko 5 nongakafundi begodu bubamba khulukhulu ilutjha. Esikhathini esiphila kiswesi ikulumo ethi; 'nawufundileko awuwutlhogi umsebenzi' izwakala sekuyikulumo yayizolo ngombana nanyana ufundile, nayo imisebenzi yabantu abafundileko leyo seyiyindlala khulu. 10 2 Ngaphandle kokobana imisebenzi iyindlala enarheni le, nakileyo elidlanzana ekhona kunabonobangela abenza bona abantu bangakghoni ukuqatjheka lula kiyo. Ngokuya kwerhubhululo elenziwe yi-Marketing91, ekuyiphrojekthi eyabelana ngelwazi lemisebenzi engaphasi kwemikhakha ehlukahlukeneko, banengi 15 khulu abonobangela abenza bona ilutjha elinengi elifundileko leSewula Afrika lingaqatjheki. Unobangela wokuthoma kukobana ilutjheli lisuke lifundele iziqu ezingakhambelani nemisebenzi esuke ikhangisiwe. Kanengi amakhamphani ahlukahlukeneko akhangisa imisebenzi kodwana kufumaneke bona inengi lelutjha lenarha le 20 alikghoni ukuqatjheka ngebanga lokungabi neziqu ezifaneleko. Elinye ilutjha ulifumana linazo iziqu ezifaneleko kodwana litlhayelelwa maboni nekghono lokwenza umsebenzi lowo ngombana lingakhange kheliwenze ngaphambilini. 3 Ukurhagala kokukhwabanisa emakhamphanini nemiNyangweni 25 kaRhulumende nakho kungunobangela omkhulu wokutlhogeka kwemisebenzi. Iimphathimandla zemikhakha le zithengisela abantu imisebenzi. Abantu abasaqatjhwa ngokobana bawulungele kangangani umsebenzi lowo kodwana baqatjhwa nangabe bakghona ukukhupha inani elithileko lemali balinikele 30 iimphathimandla zekhamphani nofana zomNyango kaRhulumende abafuna umsebenzi kiwo. Kesinye isikhathi ukobana uqatjhwe kuya ngokuthi wazana nobani la ufuna khona umsebenzi. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 4 Ukuthuthuka kwethekhnoloji nakho kudlala indima ebabazekako ekutlhayeleni kwamathuba wemisebenzi. Amabubulo amanengi 35 selasebenzisa imitjhini yethekhnoloji ekghona ukwenza umsebenzi ongenziwa liwoma labantu ngesikhatjhana esincani. Nakusetjenziswa imitjhini le inengi labantu liyaphungulwa emisebenzini ngombana amabubulo asuke angasalitlhogi isizo labo begodu onga nemali evane abhadele ngayo imirholo 40 yeensebenzezo. 5 Ngokuya kwe-Statistics South Africa izinga labantu abangasebenziko enarheni le ekuthomeni komnyaka wee-2023 belibalelwa emaphesendeni ama-35.6 nekusibalo esiphezulu khulu nakumadaniswa nezinye iinarha ephasini mazombe. I-Statistics 45 South Africa ithi izinga labantu abangasebenziko kesinye isikhathi likhutjhulwa kukuwa nokuvalwa kwamabhizinisi. Lokha amabhizinisi nakavalwako akateleleka bona aphungule iinsebenzi zawo. Lokhu kwenzeka khulu ngomnyaka wee-2020 ukuya kewee- 2021 nabegade kuqinteliswe amakhambo ngonobangela 50 wokuqubuka kobulwele be-COVID-19. 6 Abosolwazi baveza bona umnotho wenarha ethileko nawuthuthuka kabuthaka kanti ngakelinye ihlangothi isibalo sabantu bayo siyakhuphuka mihla namalanga, amathuba wemisebenzi abayindlala. Okhunye okunciphisela inengi labantu beSewula 55 Afrika amathuba wemisebenzi kukobana esikhathini esinengi nakuqatjhwako kuqalwa neminyaka yomuntu. EmiNyangweni eminengi kaRhulumende nakuvuleke amathuba wemisebenzi kuba nomgomo othi umuntu ofaka isibawo somsebenzi lowo kufanele angadluli eminyakeni ema-35 nekuba sitjhijilo esikhulu 60 elutjheni leSewula Afrika ngombana inengi lalo lisuke selidlulile eminyakeni leyo. 7 Sibabantu kufanele sikhumbule bona enye nenye into eyenzekako inemiphumela yayo engaba mimbi nofana ibe mihle. Ukutlhayela kwamathuba wemisebenzokhu kunemiphumela emimbi tle 65 eempilweni zabantu benarha le. Inengi labantu liqalene nendlala ngemehlweni ngebanga lokutlhogeka kwemisebenzi. Ufumana bona akekho namunye umuntu osebenzako emndenini bese zoke iimfuneko ezisisekelo zomndeni lowo ezifana nokudla, izembatho nokhunye okunengi azisaneliseki. Soke siyazi ukobana akekho 70 umuntu ongajamelana nendlala bese avele ahlale phasi asonge imikhono. Lokha amano wokufuna umsebenzi abawalingileko angakaphumeleli, abantu bagcina sele badanela ebulelesini ngomnqopho wokuzama ukuziphilisa. Inengi labo abantwaba benza ubulelesi obufana nokubamba abantu ikunzi, 75 ukuthuthumbisa imitjhini yokukhupha imali, ukweba iinkoloyi, ukugqekezela abantu neentolo bese beba ipahla engaphakathi bayoyithengisa ukwenzela bona bafumane imali yokuziphilisa. Njeke, akurari ukubona izinga lobulelesi, khulukhulu obubalwe ngehlobu bande kangaka enarheni yeSewula Afrika. 2024 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 8 Nokho uRhulumende wenarha le wenza ngakho koke okusemandleni bona abantu bawafumane amathuba wemisebenzi ukuze kwehle izinga lobulelesi. URhulumende ubeke umthetho we- Skills Development Act (SDA) obopha amakhamphani bona aqatjhe abantu nanyana banganamakghono afaneleko 85 wemisebenzi ethileko bese abafake ngaphasi kwamahlelo wokufundela umsebenzi abizwa ngama-internships nama- learnerships ukwenzela bona babe namaboni namakghono afaneleko wemisebenzi leyo ukuze bakghone ukuqatjheka emakhamphanini ahlukahlukeneko. 90 9 Ilutjha lenarha le nalo kufanele lidlale indima ekulu ekulwisaneni nomraro wokutlhogeka kwemisebenzi ngombana ikusasa lenarha enye nenye lisezandleni zelutjha layo. [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugulelwa eLimini lesiNdebele] 1.1.1 Tlola ubujamo okuthiwa buqalene namaSewula Afrika amanengi ngokutjho kwesigaba soku-1 setheksthi engehla le. (1) 1.1.2 Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa uyini umsebenzi wephrojekthi ye-Marketing91? (1) 1.1.3 Ngokutjho kwerhubhululo elenziwe yiphrojekthi ye-Marketing91 esigabeni sesi-2 setheksthi engehla rhunyeza abonobangela ABABILI abenza bona nalelo ilutjha elifundileko belaba neziqu lingaqatjheki. (2) 1.1.4 Ngokutjho kwesigaba sesi-3 setheksthi engehla le kuthiwa amalanga la abantu baqatjhwa nakwenzenjani emakhamphanini nemiNyangweni kaRhulumende ehlukahlukeneko yenarha le? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.1.5 Rhunyeza indima edlalwa kuthuthuka kwethekhnoloji ekunciphiseni amathuba wemisebenzi ngokutjho kwesigaba sesi-4 setheksthi engehla le. (2) 1.1.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Ngonobangela wokuqubuka kwe-Covid 19 woke amabhizinisi avalwa ngomnyaka we-2020 ukuya kewe-2021 angavunyelwa bona aragele phambili nokusebenza. (2) 1.1.7 Hlathulula bona izinga eliphezulu labantu abangasebenziko enarheni ethileko liwuthinta bunjani umnotho wenarha leyo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.8 Ucabanga bona ngikuphi okungenziwa babantu beSewula Afrika abangasebenziko ukuziphilisa kunokobana benze ubulelesi? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 1.1.9 Esigabeni se-9 setheksthi engehla le kuthiwa ikusasa lenye nenye inarha lisezandleni zelutjha layo. Ingabe ngimuphi umukghwa obonakala wenziwa linengi lelutjha lenarha le nekubonakala kuzokuba siqabo esikhulu sokobana inarha le ithuthuke esikhathini esizako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.10 Ngokubona kwakho ungathi umgomo othi abantu esele badlule eminyakeni ema-35 bangaqatjhwa emiNyangweni kaRhulumende ehlukahlukeneko ulungile nofana awukalungi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.11 Nangathana bewunguMongameli wenarha yeSewula Afrika ngikuphi ebewungakwenza ukuqeda umukghwa wokukhutjhiswa kwabantu imali ngokungekho emthethweni ziimphathimandla zemiNyango kaRhulumende ehlukahlukeneko ngaphambi kobana baqatjhe umuntu? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B ISITHOMBE SOKU-1 ISITHOMBE SESI-2 [Zithethwe ku-www.images.com] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 1.2.1 Tlola OKUKODWA okubonakala esithombeni soku-1 okusikhombisako bona mbala abaphathi bekhamphani le abafuni abantu abafuna umsebenzi bangene emabaleni la. (1) 1.2.2 Hlathulula okubonakala kusenziwa babantu abasesithombeni sesi-2 kezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.2.3 Tlola itshwayo elibonakala esithombeni sesi-2 elisitjela okulandelako: (a) Abanye babantu laba mbala bafundile. (1) (b) Indawo abantwaba abakiyo le ilidorobha. (1) 1.2.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako. Omunye unobangela owenza bona abanye babantu abatjha beSewula Afrika bangasebenzi buvila. (2) 1.2.5 Ngokuyelela okutjhiwo sigaba sesi-2 esiku-1.1 nokwenzeka esithombeni sesi-2 esiku-1.2, ungaliyelelisa uthini ilutjha leSewula Afrika elisafunda isikolo ukuze nasele liqede isikolo lingabi nomraro wokungafumani umsebenzi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.6 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nabantu abazifumana banganawo umsebenzi esikhathini sanje ngebanga lokobana balisa isikolo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70 rhunyeza ngendima indlela ekufanele uziphathe ngayo nawusebenza ukuphendula umtato. 2. Rhunyeza ngendima eyodwa emumethe amaphuzu alikhomba. 3. Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi. 4. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C INDLELA EKUFANELE UZIPHATHE NGAYO NAWUSEBENZA UKUPHENDULA UMTATO Abantu abasebenza ukuphendula imitato emabhizinisini ahlukahlukeneko babubuso nephimbo lamabhizinisi lawo. Ngalokho-ke kuqakathekile bona nawusebenza ukuphendula umtato uziphathe kuhle lokha nawukhuluma nabantu. Indlela okhuluma ngayo nabantu ingaphumelelisa nofana ifadalalise ibhizinisi olisebenzelako. Njeke linga ukusebenzisa iindlela ezilandelako nawuphendula umtato emsebenzini nekungilezo ezifundiswa emaZikweni aPhakemeko wezeFundo nakubandulwa abantu abenza ibizelo lokuphendula imitato emabhizinisini. Phendula umtato ngaphambi kobana ulile isikhathi eside. Ukulisa umtato ulile isikhathi eside kukhombisa ukungathatheli ehloko abantu abasuke badosele ibhiziniselo umtato nokungawukhuthaleli umsebenzakho. Lokho kungagcina kunikela abathengi nabasekeli isithombe esimbi ngebhizinisi olisebenzelako kwenze nokobana lilahlekelwe bathengi nofana abasekeli. Nawuphendula umtato khuluma ngephimbo elizwakalisa ukuzithoba nelingaphudlhiko. Ungakghona ukukwenza lokho ngokukhuluma nomuntu odosa umtato lo kube ngasuthi wena naye nibonana mathupha. Lotjhisa bewutjho negama lebhizinisi olisebenzelako, ubuze bona ungamsiza bunjani loyo odose umtato. Ngokwenza njalo uzabe unikela umuntu okhuluma naye isiqiniseko sokobana udosele endaweni efaneleko. Inengi labantu abasebenza ukwamukela imitato lenza ubutjhapha bokungatjeli abantu abasemtatweni bona sebazobadlulisela emuntwini abambawileko. Kungaba kuhle nange umuntu osemtatweni angaziswa bona umuntu amfunako akatholakali ngaleso sikhathi. Kuba kumbi khulu lokha umuntu odose umtato nakalindiswe isikhathi eside, kesinye isikhathi adlalelwe umbhino bekuphele nemali adose ngayo angakakhulumi nomuntu amfunako. Feza iinthembiso ozithembise abantu ebegade ukhuluma nabo emtatweni. Lokho kuzobe kutjengisa ukuthembeka kwebhizinisi olisebenzelako nokuthembeka kwakho njengesisebenzi salo. Ungathomi usebenzise umtato wemsebenzini butjhulweni ngokudosela abantu obajayeleko abafana nabangani, umndeni neenini. Lokho kungakufaka emrarweni wokobana ulahlekelwe msebenzi. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential Irhubululo liveza bona abantu abanengi abalandela indlela ekhulunyiswako le bayakghodlhelela emisebenzini begodu namabubulo abawasebenzelako abanabathengi abanengi. Lokhu kusitjengisa bonyana ukuze ibubulo likhule kungebanga lepatho yeensebenzi, khulukhulu lezo iinsebenzi ezithintana nabantu ngokukhuluma emtatweni. Umsebenzi onjengalo ufuna umuntu onomoya ophasi nongahluthuleki msinyana nanyana umuntu akhuluma naye angamkhulumisi kuhle. Njeke, umsebenzi uyahlonitjhwa, umuntu ulemuka nasele umlahlekele bona uyawutlhoga. [Sithethwe ku-www.google.com] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D SIYATHUTHUKA SOLAR PANELS PTY (Ltd) UKUQINTELISWA KWEGEZI KUMRARO ESIZOKUPHILA NAWO UNOMPHELA! UKUZILAMULELA EMRARWENI LO THENGA I-SOLAR PANEL EKHANGISWEKO BESE UFUMANA I-GENERATOR SIMAHLA. RHABA! INANI LEMIKHIQIZO LIBALIWE! IFUMANEKA SIMAHLA! R45 000,00 I-generator le isebenzisa amafutha amancani tle!  Sithengisela abazokukghona ukubhadela itjhorensi yemikhiqizo le kwaphela.  Kufuneka ubufakazi bokobana unendlu. Ukufumana ilwazi elizeleko ngathi ungasithinta ku-www.solar panel.com [Zithethwe ku-www.images.com] 3.1 Tlola igama lendawo lapha kutholakala imikhiqizo esesikhangisweni esingehla le. (1) 3.2 Ngokwesikhangiso esingehlesi, tlola umgomo ekuthiwa kufanele uwuhlangabeze ukuze ukwazi ukufumana i-Generator le. (1) 3.3 Tlola inani le-Solar Panel elibonakala esikhangisweni esingehlesi ngeLimi lesiNdebele. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 3.4 Hlathulula ubujamo bezulu obungenza bona i-Solar Panel ekhangiswe ngehla le ingabi namandla wokuphehla igezi eyaneleko. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 3.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Isitatimende esisetjenziswe esikhangisweni esingehla esithi; 'Ukuqinteliswa kwegezi kumraro esizokuphila nawo unomphela' siyikulumo … A edlelezelako. B enganabufakazi. C enikela ilwazi. D erogelako. (2) 3.6 Tshwaya ngokuphumelela kwabatlami besikhangiso esingehlesi ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 3.7 Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lisikhekhe bani sekulumo. I-generator le isebenzisa amafutha amancani tle! (1) 3.8 Thatha igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi uzakhele ngalo umutjho kodwana lithule/liveze umqondo ohlukileko kunalo eliwethulako/ eliwumumetheko emutjhweni lo. I-generator le isebenzisa amafutha amancani tle! (1) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Ikhutjhwe ku-Zapiro cartoons] 4.1 Tlola indawo lapha abantu abasekhathunini engehla le bakhulumela khona. (1) 4.2 Tlola amatshwayo AMABILI akhombisa bona umsana ovezwe ekhathunini engehla le usafunda isikolo. (2) 4.3 Ucabanga bona bungaba yini ubungozi besenzo sakababa osekhathunini engehla le sokubhemela ngendlini emaphilweni wabantu ahlala nabo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 4.4 Hlathulula bona ubujamo bomsana bokuphakamisa izandla bekavule nomlomo obubonakala efreyimini yesi-2 busitjelani ngaye nasiyelela ummongo omunyethwe yikhathuni engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.5 Ngokwazi kwakho ingabe ikulumo yomsana lo ethi; 'Mhlamunye kwenzeke iphoso' ukobana igama lakhe lingaveli ephepheni lemiphumela yabafundi ingaba liqiniso nofana seyindlela yakhe yokuzivikela? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 14 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 4.6 Buyelela utlole umutjho ongenzasi ube sesikhathini esadlula kade. Mhlamunye kwenzeke iphoso. (1) 4.7 Igama elithi; 'bona' elisetjenziswe ekhathunini engehla le lisetjenziswe njengesihlanganisi. Thatha igameli ulisebenzise emutjhweni ozozakhela wona kodwana liveze umqondo wokuba sisabizwana samambala. (1) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 15 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 5 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F USoMfaniseni wavuka ngesamarimarima ngoMvulo wafunana nencwadi yebhanga kodwana do ukuyithola. Wabe wabiza nomkakhe bona amsize ukuyibhudula. Ilanga labe layozifihla kunina solo bafunana nencwajana leyo. UNoMfaniseni watjho nakayedwa wathi; 'Ukghonekile sirithirithi ndina', atjho aqalise kuSoMfaniseni. 'Kanti ufihle imali enengi kangaka. Solo wezwako bona incwadi yebhanga iyafihlwa, alo 5 ifihlelwa ebudlhayeleni? Uzasubone.' USoMfaniseni ehlise ummoya; 'Wangenza umzukulu ngokungibawa imali yokuthenga umtjhiningqondo. Okhunye kusese yini ngaphandle kokwamukela bona incwajana leyo ilahlekile.' UNoMfaniseni abe akazi litho ngencwadi efunwako le. Yena wazi bona imali yakasobentwabakhe kade yaphela. 'Afeke! Nanje ngisababaza, kanti sitlhaga kangaka 10 nje lisese nemali ibulungelo lakhe lakwa-Amalgamated Banks of South Africa? Mbala ukuthloga sakho kubhica ngamanzi, alo kusizani nasele atlhuwisa kwanga yikukhu enethiweko nje?' UNoMfaniseni wakhamba wayozihlalela ngekumbeni avane ahlale kiyo. USoMfaniseni yena ungekumbeni yokulala usadla amathambo wengqondo bona kghani incwajana leyo iyephi ngombana usakhumbula kuhle bona wabuya nayo 15 mhlana abuyokukhupha imali ayinikela umzukulwanakhe. 'Akhe ungitjele ngilobe imalikazi engaka' kubabaza uSoMfaniseni. [Ithethwe kuBatjho Njalo] 5.1 Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lakhiwe ngaziphi iinkhekhe zekulumo. USoMfaniseni ehlise ummoya, wangenza umzukulu ngokungibawa imali yokuthenga umtjhiningqondo. (2) 5.2 Tlola bona umutjho ongenzasi lo umumethe umhlobo bani wesifenqo. Alo kusizani nje nasele utlhuwisa kwanga uyikukhu enethiweko nje. (1) 5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela igama elithalelweko kiwo ngesirhunyezo salo. USoMfaniseni wavuka ngesamarimarima ngoMvulo wafunana nencwadi yebhanga. (1) 5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese utjhugulula ibizo elithalelweko kiwo liveze umqondo wokuba ngundaweni. Kanti sitlhaga kangaka nje usese nemali ibulungelo lakhe. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 16 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi emagameni athalelweko utlole i-akhronimi yawo. Nanje ngisakhuza, kanti sitlhaga kangaka nje usese nemali ebulungelweni lakho lakwa-Amalgamated Banks of South Africa? (1) 5.6 Tlola bona isakhi ngasinye kezithalelweko emutjhweni ongenzasi lo simumethe muphi umqondo. UNoMfaniseni watjho nakayedwa wathi 'ukghonekile simakamaka ndina', atjho aqalise kuSoMfaniseni. (2) 5.7 Thatha isenzo esithi 'fihla' esisetjenziswe etheksthini engehla uzakhele ngaso umutjho kuvele indlela yesenzo esabizo. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all