Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201712 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2017, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2017 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-12. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/2017 SCE YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/2017 SCE ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A UBUMBI OBUBANGWA KURHAGALA KWESOMISO 1 Pheze sekungehla kwetjhumi leminyaka iphasi mazombe lisahlelwe sisomiso esimbi khulu nesenza bonyana abantu bahlanganyelwe ziinhloko. Nakukhulunywa ngesomiso kusuke kukhulunywa ngokutlhogeka kwezulu okubangwa kutlhayela komhwamuko olibangako emkayini. Ukutlhayela komhwamukokhu kusuke kwenzeke ngeenkhathi zomnyaka ekulindeleke ngazo 5 ukuna kwezulu, njengetwasahlobo nehlobo. Okumbi ngesomiswesi kukobana kuba nokutlhayela okubabazekako kwamanzi nokwenza kube budisi bona abantu baragele phambili benze eminye yemisebenzi eyingcenye yobuphilo babo. Isomiswesi asibangwa kutlhogeka komhwamuko nokutjhisa okukhulu kwaphela kodwana kubangwa nangani kusetjenziswa kwamanzi ngendlela edluleleko 10 nokwanda kwembalo yabantu. 2 Inarha iba sebujameni besomiso lokha izulu nalingani ngesikhathi elilindeke ngaso emnyakeni lowo bekudlulele nemnyakeni olandelako. Abantu abasuke babetheke khulu ngesomiswesi balimi ngombana nabatjalako basuke bathembele bona iintjalo zabo zizakuthelelelwa lizulu. Abantu nabo ngokwabo badlala indima 15 ekulu ekubangeni isomiso ngokobana bangaphathi ibhoduluko ngendlela efaneleko. Hlangana nokwenziwa babantu nokungunobangela wesomiso kugawula imithi bese ingasajanyiselelwa nokwandisa imakhiwo ehlalisa abantu neyeenthabathaba zeentolo. Ukugawulwa kwemithi nokurhulwa kwezinye iimila kunomthelela omumbi ekuzungelezeni kwamanzi begodu lokho kunciphisa izinga 20 lokuhwamuka kwesitimu esigcina sibanga ukuna kwezulu. Ukunabiswa kwemakhiwo nokusindwa kwephasi kwenza bona amanzi angakghoni ukumunywa yihlabathi ngombana asuke agijime ngaphezulu abayokufika emilanjeni bese agcina aphelele elwandle. 3 Amadamu, imilambo nemisele ngiyo enikela abantu amanzi abakghona 25 ukuwasebenzisa lula kodwana umtjhiso urhagele amalanga la nezenzo ezithileko zabantu zibangela bona imithombo le igcine sele yomile. Iindlela ezisetjenziswako zokuthelelela namadamu alawulwa ngokusetjenziswa kwegezi ngezinye zezenzo zabantu ezibangela bona amanzi angasafiki kezinye iindawo ebekulindeleke bona afike kizo. Ukumayina, ukuphehlwa kwegezi ngamalahle, 30 ukwandiswa kweenthuthi ezisebenzisa ipetroli nokutjhiswa kwezinye izinto kubanga umtjhiso omkhulu owenza bona kungabi lula ukudaleka kwezulu emkayini. Kunokobana kudaleke izulu kufumaniseka bona amazinga wokutjhisa akhuphuka khulu bekufike lapha abanga khona imililo yemimmango. Isomiso esikhulu seenarha ezingeTlhagwini ye-Afrika sihlotjaniswa nomtjhiso wenarha 35 mazombe nokutjhuguluka kobujamo bezulu. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/2017 SCE 4 Imiphumela yesomiso irhatjheke nephasi loke begodu mimbi khulu ebhodulukweni nemiphakathini yoke. Ukusetjenziswa kwamanzi kuyingcenye yamaphilo wabantu, yeentjalo neyeenlwana. Ukuragela phambili kokutlhayela kwamanzi kukhinyabeza umphakathi ngendlela ebunqopha nangendlela 40 engakanqophi. Imiphumela yokukhinyabezekokhu ingahlukaniseka ngokwebhoduluko, ngokomnotho nangokuhlalisana kwabantu. Umonakalo omkhulu ubonakala ngokuhlakazeka kwepilo yeenlwana zemmangweni ngonobangela wokutlhayelelwa kukudla namanzi ezingawasela bese zigcina zifile. Iinlwana neentjalo ezimila ngemanzini nazo ziyafa ngonobangela wokoma 45 kwamanzi ngemilanjeni nangemadamini. Ukufa kweenlwanyana zangemanzinokhu kuthikameza ikambiso yebhande lokudla elibizwa ngokobana yi-food chain ngelesiyeni begodu lokho kutjhugulula ubudlelwano obuphakathi kweenlwana neendawo ezihlala kizo kanye neentjalo neendawo ezimila kizo. 5 Umswakamo wehlabathi owenza bona kube neenlwanyana eziphila kiyo 50 uyaphunguleka ngonobangela wesomiso. Lokho kunciphisa izinga lobunjalo behlabathi ngombana kusuke kwehle izinga lepilo engaphakathi kwehlabathi leyo. Ekugcineni ihlabathi leyo yome kere bekufike lapha iphadlhuka khona bese akusabi nesitjalo esimila kiyo nofana isilwanyana esingaphila kiyo. Iindawo zilahlekelwa mnothwazo zigcine zingasenammilo. Iinlwana zemmangweni 55 zikateleleka bona zifuduke eendaweni zazo zemvelo ziye kezinye iindawo lapho zingathola khona ukudla namanzi. Lokha iinlwanezi nazifudukako inengi alikghoni ukukghodlhelela zigcina zifela endleleni. Lezo eziphumelele ukufudukokho zizithola seziseendaweni lapha ubuphilo bazo busengozini khona ngombana kungasiyo indawo yazo yemvelo. 60 6 Ngehlangothini lezomnotho isomiso sibonakala ngokwehla kwengenisomali embusweni, emabubulweni, emindenini nemuntwini ngokwakhe. Abalimi bazithola basebenzisa imali enengi emahlelweni wokuthelelela iintjalo zabo ukwenzela bona bakghone ukuba nesivuno esihle. Ngakelinye ihlangothi balindeleke bona basebenzise amanye amanzi ukuseza ifuyo qobe lilanga 65 ukwenzela bona ikghone ukuphila. Naphezu kwemalikazi engaka esetjenziswa balimi ekuqinisekiseni bonyana umsebenzabo uragela phambili kubonakele kobana ababi nesivuno esihle navane inarha isahlelwe sisomiso. 7 Isomiso sinomthelela omkhulu khulu ngehlangothini lezokuhlalisana kwabantu ngombana sibanga indlala, ukuqubuka kwamagulo ahlukahlukeneko, ukuthutha 70 kwabantu eendaweni zemakhabo kanye nokuhlongakala kwabo. Abantu abadla izambana leponde bazithola sele bakateleleka ukufuduka eendaweni zemakhabo bayokuhlala emadorobheni ngombana khona iphakelo lamanzi libonakala lingconywana kuneleendawo zemakhaya. Isomiswesi nasingaragela phambili ngendlela singayo le, kungabi namatjhuguluko enzekako ngehlangothini lobujamo 75 bezulu, abantu abanengi bazokugcina ngokuhlongakala, khulukhulu labo abadla imbuya ngelithi. [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Tlola iinkhathi EZIMBILI zomnyaka ezithathwa njengezokuna kwezulu eenarheni ezinengi zeSewula Afrika. (2) 1.1.2 Ngiziphi izinto EZIMBILI ezibalwe esigabeni sesi-2 sendatjana le ezenziwa babantu nekuthiwa zirhagalisa isomiso? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/2017 SCE 1.1.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA isizathu esenza bona kube balimi ababetheka khulu lokha inarha nayisahlelwe sisomiso. (1) 1.1.4 Tlola igama elisetjenziswe esigabeni sesi-5 elihlathulula ukuba manzana kwehlabathi nokwenza bona iinlwanyana zikghone (1) ukuphila kiyo. 1.1.5 Ngokutjho kwendatjana le kuthiwa ukugawulwa kwemithi nokurhulwa kwezinye iimila zemvelo kuba namthelela muphi (2) ekuthuweleliseni isomiso? 1.1.6 Esigabeni soku-1 sendatjana le kunalapha kuthiwa ukwanda kwabantu kungomunye wabonobangela besomiso. Akhe uhlathulule ngewakho amagama bonyana ukwanda kwabantu kuthintana njani nesomiso. (2) 1.1.7 Esigabeni sesi-6 sendatjana le kuthiwa abalimi basebenzisa imali enengi emahlelweni wokuthelelela lokha navane inarha isahlelwe sisomiso kodwana bangabi nesivuno esihle. Ucabanga bona kungaba yini unobangela walokho. (2) 1.1.8 Endatjeneni le kuthiwa inarha ibanjwa sisomiso navane izulu lingakani ngesikhathi elilindeleke ngaso. Ucabanga bona kungebanga lani kunganamraro wesomiso navane kwaziwa bona akusisikhathi salo sokuna, njengebusika? (2) 1.1.9 Khetha ipendulo enganembiko kezingenzasi. Ubulwele engekhe babangwa sisomiso bulwele … A bokuthulula. B bemalariya. C bokungakondleki. D bomratjhana (malnutrition). (2) 1.1.10 Ngelwazi onalo akhe uhlathulule indlela imithi nezinye iimila ezidlala ngayo indima ekubangeni ukuna kwezulu. (2) 1.1.11 Imiphakathi eminengi iyalila ngesomiswesi ngombana sibanga ukutlhogeka kwamanzi wokwenza imisetjenzana yangamalanga efaka hlangana ukupheka, ukuhlanza izambatho nokhunye. Nawungaba nguNgqongqotjhe weeNdaba zaManzi nokuThuthwa kweNdle ngikuphi ongakwenza bona nanyana kunesomiso kodwana imiphakathi ingatlhogi amanzi wokwenza imisetjenzana le? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/2017 SCE 1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2 [Zithethwe ku: www.images.com] 1.2.1 Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI okubonakala kufana eenthombeni ezingehlezi. (2) 1.2.2 Tlola ngegama ELILODWA unobangela wezehlakalo ezibonakala eenthombenezi zombili. (1) 1.2.3 Ngisiphi isehlakalo semvelo esingaqeda ubujamo obubonakala eenthombenezi? (1) 1.2.4 Hlathulula bona isehlakalo esibonakala esithombeni ngasinye kezingehlezi sinamthelela muphi emaphilweni wabantu. Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI. (4) 1.2.5 Ngokuyelela okutjhiwo yindatjana oyifunde ku-1.1 nokubona ubujamo obuseenthombeni ezingehlezi akhe utshwaye ngendima engadlalwa mphakathi ukukhandela ubujamobu. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/2017 SCE ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze amaphuzu ayikambiso-lawulo yokuthenga ngokuhlakanipha ongawalandela lokha nawuyokuthenga izinto ukwenzela bona ungazifumani sele uthenga nezinto ongakazihleleli. 2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko. 3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo. 5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C IKAMBISO-LAWULO YOKUTHENGA NGOKUHLAKANIPHA Umuntu angaba mthengi ohlakaniphileko nakangalandela ikambiso-lawulo yokuthenga ngokuhlakanipha ngendlela angakghona ngayo. Kubonakele bona nanyana inengi labantu lazi ngeenkambiso-lawulwezi kodwana liba nobudisi bokuzilandela ngaso soke isikhathi naliyokuthenga. Lokho kulenza bonyana ligcine sele lithethe iinqunto ezingakalungi nezilenza lisebenzise imali enengi ngokungakafaneli. Okuqakathekileko kukobana umuntu kufanele alinge ukuthatha iinkambiso-lawulwezi njengenjayelo ngazo zoke iinkhathi nakayokuthenga. Nawuyokuthenga zijayeze ukukhamba nerhelo elitlolwe izinto oyozithenga. Ngamanye amagama ufanele wazi bonyana ufunani begodu ngokwenza njalo amathuba wokobana ugcine sele uthenge izinto ongazitlhogiko azokuba mancani. Nasele uthethe isiqunto sokobana uyokuthengani, khambakhamba uqale eentolo ezihlukeneko umadanise amanani nobunjalo bezinto ozifunako. Iba nelwazi ngokufunda abomagazini, amaphephandaba, iinkhangiso neencwadi ezazisa abathengi ngemikhiqhizo ehlukahlukeneko khona uzakukghona ukukhetha yekhwalithi oyifunako. Ilwazi elitlolwe ngaphandle kwesimumathi nofana into yokuphatha liyatjho bona umkhiqhizo ongaphakathi lowo ngewayiphi ikhwalithi nokobana mingaki ngaphakathi. Madanisa inani lokuthenga ngokonga kwalokha nawuthenga ngakhunye nalokha nawuthenga ngepakana. Kanengi izinto ezifana nokudla, izinto zokuhlamba neenhlahla zokwelapha zavamise ukuthengiswa ngeempakana ezinemihlotjana ehlukahlukeneko ngaphakathi nokwenza bona nawuthenga ngakhunye uthole bonyana kuyabiza kunalokha nawukuthenga ngepakana. Abathengi bavamise ukwenza iimphoso ngokobana bangatjheji nanyana bafunde iintlakana abanikelwa zona ngemva kokubhadela, njeke kuqakathekile ukuqala bona mbala izinto ezisesitlankaneni ngizo kwamambala lezo ozibhadeleleko nofana enivumelene ngazo. Njengomthengi ufanele utlhogomele iindleko ezingezelelwe enanini elibekweko. Ufanele utjheje bona kuzokuba neendleko ezingangani ezingezelelweko zokulayitjhelwa ipahla oyithengileko nofana ukufakelwa yona ngaphambi kobana ungayisebenzisa. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/2017 SCE Yazi umthetho wokubuyisela newokutjhentjha nangabe ipahla oyithengileko ingasi sebujameni obuhle bokungasetjenziswa. Amabhizinisi amanengi anikela ukuthenga ngesikolodo bese ubhadela kancani kancani, njeke sebenzisa isikolodweso ngendlela ehlakaniphileko. Ungakatelelwa mthengisi bona uthenge ngesikolodo nanyana kungatlhogeki. Okuhle nokuqakathekileko kukobana umthengi azi bona ezinye iintolo ziyamvumela bonyana angabhadela umkhiqhizo awuthengako iinyanga ezintathu ukuya kezisithandathu kodwana abhadele njengomuntu othenge ngekhetjhi. Umuntu nakangalandela iinkambiswezi njalo nakayokuthenga angazithola onge imali enengi angayisebenzisela ezinye iimfuneko anazo. [Ithethwe encwadini i-FOCUS on Consumer Studies, yatjhugululelwa esiNdebeleni] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/2017 SCE ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D UNGUBABA OHLALA AMATASATASA, OPHILA ASENDLELENI NOFANA ONGAKAVUNULISI? YIZA KWASITHAKGHA LAUNDRY. SIKUHLANZELA BESIKU-AYINELE NGEMADLANA ENCANI TLE. 1. Sithoma ukuhlanza iimpahla ezihlanu ukuya phezulu. 2. Izambatho zakho uzithola ngemva kwamalanga ali-7. [Sithethwe ku: www.images.com] 3.1 Tlola igama elisetjenziswe esikhangisweni esingehla elimqondofana nelithi ongakathathi. (1) 3.2 Dzubhula ibinzana lamagama elingakwenza bonyana ukhambele kude nomkhiqhizo okhangisweko lo. (1) 3.3 Dzubhula igama elisetjenziswe esikhangisweni esingehla elibolekwe elimini lesiNgisi latlolwa ngelimi lesiNdebele. (1) 3.4 Ibinzana lamagama elithi, '… ophila asendleleni' lisetjenziswe njengesifengqo. Tlola bona sifengqo bani. (1) 3.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela okuthalelweko ngokunomqondo ophikisana nakho. Sikuhlanzela besiku-ayinele ngemadlana encani tle. (2) 3.6 Thatha igama elisetjenziswe njengesenzukuthi esikhangisweni esingehla wakhe ngaso umutjho ozozitlamela wona kuvele bona uyawazi umqondo esiwumumetheko. (2) 3.7 Tshwaya ngomhlobo webandlululo ozwakala esikhangisenwesi. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/2017 SCE UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Zithethwe ku: www.images.com] 4.1 Tlola umhlobo wesilungelelo sepambosi esisetjenziswe yindoda ehlezi phasi le esenzweni esithi; 'lalelisisa'. (1) 4.2 Tlola isibongo sendoda ejamileko le ekhathunini engehla. (1) 4.3 Tjhugulula umutjho ongenzasi lo ube sebunengini. Kghani umuntu uzayijayela lepilo yokuphudlhelwa ngalendlela? (2) 4.4 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi Ikulumo esetjenziswe ekhathunini le ethi; 'sizayibawa ingavuthwa' ihlathulula bona … A ikulumabo le izakuzwakala nasele iphelele. B izakuthatha isiqunto ngemva kobana arhole. C kuzakubonakala ekukhambeni kwesikhathi bonyana kwenzakalani. D ubaba lo uzazilungisela yena. (2) 4.5 Thatha ibinzana lamagama asetjenziswe njengesitjho ekhathunini engehla le wakhe ngaso umutjho ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) 4.6 Hlathulula umqondo omunyethwe yikulumo ethi; 'Izambana angilikeli kabili' esetjenziswe ekhathunini engehla le. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/2017 SCE UMBUZO 5 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F Lathi naliphumako wabesele aqede indlela uKhuzani. Kuthe nakubetha iiri lesi-2 emini yavela inyanyatha ikoloyi. Ithe nayehlika indlela iphambukela ngesidleni kwabe woke amehlo ayinamathele. Nakubentazana bebajika nayo nayidlulako. Kwaba nguye uSithokozile ovula iyege. USizani banonina bajame erhodlweni babonakala bathabe bafile. USithokozile wavula umnyango wegaratjhi. Yangena ikoloyi kaKhuzani kwabo. Wathi bona ehle ngekoloyini wangena ngendlini, wahlala phasi walotjhisa. Wararwa kuqala phasi kukaSithokozile. Kwakungathi mntazana nakakhulunyiswa lisokana. 'Khuzani, ngithokoza nawungenileko emasangweni wakwenu mntwanami. Ngithokoza iKosi nayikwenzele umusa, kadanyana wakhamba besele sikuhlulukele.' 'Nami ngiyathaba ukunifumana uZimu asanibekile mma. Sekukade ngithanda bona sihlangane. Kuhle nanimndeni khenihlale phasi nibonisane.' Koke lokhu kukhulunywa nje urheme etafuleni umndeni wakwaMasuku. USizani wabe sele atinazela neempoto zantambama. Nakubetha i-iri lesi-5 besele apheka. Ngemva komthandazo wokudla kwadliwa. Kuthe nakuqeda ukudliwa, uSizani wasusa izitja uSithokozile wazihlanza. Nabasaditjhileko kwezwakala ukulila kwemilozana ngaphandle kanti bangani bakaSithokozile sebazomfuna, kuyiwa emditjhweni. 5.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela ibinzana lamagama elithalelwe kiwo ngegama ELILODWA elinomqondo ofana nalo. USithokozile waba neenhloni kwangathi mntazana okhulunyiswa lisokana. (1) 5.2 Tlola umqondo ovezwa silungelelo u-ile esisetjensiswe egameni elithi, 'USithokozile'. (1) 5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela isenzo esithalelwe kiwo ngesingathekiswe naso. Ithe nayihlika indlela iphambukela ngesidleni kwabe woke amehlo ayinamathele. (1) 5.4 Tjhugulula igama elisetjenziswe njengondaweni emutjhweni ongenzasi libe libizo bese ulisebenzisa emutjhweni ozozitlamela wona. USizani banonina bajame erhodlweni bathabe bafile. (2) 5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ulungise okungakalungi kiwo ngokuyelela imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeledwa kwelimi lesiNdebele. Kuthe nakubetha iiri lesi-2 emini yavela inyanyatha ikoloyi. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/2017 SCE 5.6 Tlola bona isenzo ngasinye kezithalelwe emutjhweni ongenzasi lo sikuyiphi indlela yesenzo. Nami ngiyathaba ukunifumana uZimu asanibekile mma. (2) 5.7 Tlola umhlobo wetjhuguluko-mdumo elenzeke esenzweni esithalelwe emutjhweni ongenzasi bewutjho nokobana libangelwe yini. Koke lokhu kukhulunywa nje urheme etafuleni umndeni wakwaMasuku. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all