Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
FEBHERBARI/MATJHI 2017
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-15.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 15 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 389.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
NSC Supplementary Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Phendula YOKE imibuzo.
3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.
5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
UMTHETHOKAMBISO WOBULELESI WESEWULA AFRIKA
1 UmThethokambiso wenarha yeSewula Afrika sigungu somthetho olawula
ubulelesi obenziwa enarheni le mazombe. UmThethokambiso lo ulawula
indlela abantu abaphilisana ngayo nendlela abaziphatha ngayo emphakathini
abaphila kiwo. UVan Der Walt nakahlathulula ubulelesi uthi; ‘Is a conduct
which is common or statute law that prohibits and expressly or impliedly 5
subjects to punishment remissible by the state alone and which the offender
cannot avoid by his own act once he has been convicted’. Ubulelesi bufaka
hlangana ukuzwisa umphakathi ubuhlungu, ukuthusela, ukulimaza ipahla
yomunye umuntu nofana yomphakathi, ukubeka masikizi amaphilo wabanye
abantu, ukuphikisana nomThethokambiso wokuziphatha komphakathi 10
othileko kanye nokusebenzisa iindakamizwa ngaphandle kwemvumo ebuya
kudorhodera. ImiThethokambiso elawula ubulelesi ayifani ngamandla
wamalungelo wokusebenza kwayo nangokwemithetho ephathelene
nezakhamuzi zenarha. Ngamanye amagama enye nenye inarha
inomThethokambiso wobulelesi bayo oqalelele izakhamuzi zenarha leyo. 15
2 Umsebenzi womThethokambiso wobulelesi kuletha isisombululo esikatelela
amalunga womphakathi bonyana ahlukane nokuziphatha okuhlukumeza
amanye amalunga nofana ezinye izakhamuzi zenarha. Ngokuya
komThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika, umuntu ubekwa umlandu
ngokobana kube nobufakazi obubonakalako bomlandu abekwa wona. 20
Ngamanye amagama nakungakaveli ubufakazi obuphathekako umthetho lo
awunamandla wokubeka umuntu loyo umlandu. Okutjho bona ubamsolwa
kufikela lapha kuvela khona ubufakazi obuphathekako bomlandu asolwa
ngawo lowo. UmThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika wakhelelwe
phezu kwemithombo yokuziphatha ejayelekileko, umthetho womlandu 25
nemithetho ehlonywa malunga wepalamende ngaphasi kwelihlo
lakamongameli wenarha. UmThethokambiso wobulelesi lo uyingcenye
yokulawula ukuziphatha kwawo woke umuntu nendlela umuntu ajeziswa
ngayo lokha nakangakawulandeli ngefanelo. Isifundo sezomthetho enarheni
le siqalelele khulu emthethweni wobufakazi obuphathekako, obufana 30
nokobana umsolwa ubekwa umlandu kwaphela nangabe kunobufakazi
bamambala bomlandu asolwa ngawo. Kunomehluko phakathi komthetho
wobulelesi olawula inarha nomthetho wobulelesi olawula iphasi mazombe.
Igama elithi; 'UmThethokambiso wobulelesi' litjho ubulelesi obuphathelene
nokuphula umthetho wenarha, njengeSewula Afrika nokuphulwa komthetho 35
wephasi mazombe olawulwa mthetho wenarha walapha ubulelesobo
benzelwe khona.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
3 UmThetho wezobuLungiswa weSewula Afrika unqophe ekugandeleleni bona
woke umuntu ulandela umthetho ngefanelo, ugandelele ukutjhutjhiswa
kwalabo abaphule umthetho begodu nokujeziswa kwalabo abafunyenwe 40
bamlandu. Ngileyo ngcenye yerherho lomthetho ebeka umbandela
nekambiso yokobana umuntu otholwe amlandu umbuso umjezisa ngayiphi
indlela. Umbuso unikela isilelesi isijeziso ngokusemthethweni ngomnqopho
wokusizwisa ubuhlungu ngesenzo esisenzileko ukwenzela bona
singasasenza nangelinye ilanga. 45
4 Kunamathiyori amanengi wokujezisa. Amathiyori la aneminqopho emibili.
Umnqopho wokuthoma ngonikela isizathu sokujeziswa bese wesibili kuba
ngewokuhlathulula umhlobo nesilinganiso semihlobo ehlukahlukeneko
yokujezisa. Imihlobo yamathiyori yokujezisa le inqophe ukuphendula imibuzo
yokobana kubayini ihlelo lomThethokambiso lobulelesi lijezisa iinlelesi 50
ngokuhlukahlukana kwemilandu eziyenzileko. Amathiyori wokujezisa la
ahlukaniseke imihlobo emithathu bese isijeziso esinye nesinye isilelesi
esisinikelwa mtjhutjhisi siqalelelwa ngokutjheja okutjhiwo mathiyori la. Ithiyori
yokuthoma ngeyokujezisa ngokupheleleko, njengokuthi isilelesi sinikelwa
isijeziso esilingana nobulelesi esibenzileko. Ukuzwisisa ngcono ithiyori le 55
singenza isibonelo ngomThethokambiso wobulelesi wakade wokujezisa
obegade uthi nangabe umuntu ukhuphe omunye ilihlo naye kufanele ajeziswe
ngokobana akhutjhwe ilihlo. Okufanele kutjhejwe ngethiyori le
kumThethokambiso wobulelesi wanamhlanje kukobana singayithathi
njengesijeziso sokuzibuyiselela. Okutjhejwako emthethwenikambiso 60
wobulelesi ngaphasi kwethiyori le namhlanje akusikho ukuzibuyiselela
kodwana kubuyisela esigeni ubutjhapho nofana ubulelesi obenziweko.
5 Enye ithiyori yokujezisa mhlobo wokujezisa isilelesi ngendlela yokobana kube
khona okuthileko okuzuzwa mphakathi ngesigwebo esinikelwa sona,
njengokuthi isilelesi sithunyelwe endaweni ethileko yomphakathi bona 65
siyoyihlwengisa. Umhlobo lo wethiyori uhlukaniseke imihlotjana emithathu
okukuvikela, ukuvimbela nobulungiswa. Imihlotjana emibili le ekukuvimbela
nokuvikela iyahlobana ngombana umnqopho wayo kuvimbela nokuvikela
bona isilelesi singabuyeleli silelese godu. Ngokuya komthetjhwana wethiyori
yokuvikela umnqopho wokujezisa kuvikela ubulelesi kodwana ithiyori le 70
ingadlulela ethiyorini yokuvimbela neyobulungiswa njengombana zoke
zibonakala ziziindlela zokuvikela ubulelesi.
6 Nanyana kunjalo singatjho bona woke amathiyori la aqalene nokulungiswa
kobulelesi kanti anobuhle nobumbi. Indlela ekufanele asetjenziswe ngayo
ifanele iqalisiswe bona idzimelele begodu umphumela wayo kungilowo 75
onqotjhiweko nozuzisa umphakathi. Ngamanye amagama isilelesi asikafaneli
bona ukujeziswa kwaso kubangele bona sigcine sele siyingozi emphakathini.
Kungebangelo umbuso weSewula Afrika utjhugulule iindawo zokuhlaliswa
kweenlelesi ezabe zaziwa ngamajele wombuso webandlululo wazenza
iindawo zobulungiswa. 80
[Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
1.1.1 Tlola isizathu esenza bona enye nenye inarha ihlome
umThethokambiso wobulelesi wayo. (1)
1.1.2 Ngokutjho kwetheksthi engehla le kuthiwa bobani abanamandla
wokutlama umThethokambiso wenarha wokulawula ubulelesi? (1)
1.1.3 Ngokuya kwehlathululo kaVan Der Walt kuthiwa ngesinjani isenzo
esithathwa njengobulelesi? (2)
1.1.4 Rhunyeza ngomutjho OWODWA okungakusindisa
ngokomThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika lokha
nawusolelwa ngobulelesi ongakabenzi. (2)
1.1.5 Tlola okufanako phakathi kwethiyori yokuvikela ubulelesi nethiyori
yokuvimbela ubulelesi. (2)
1.1.6 Ucabanga bona ungabayini umehluko wokujezisa iinlelesi phakathi
kombuso nomphakathi? (2)
1.1.7 Ucabanga bona kungebanga lani umbuso ukhethe ukutjhugulula
umthetho wokujezisa wakade wokobana umuntu nakakhuphe
omunye ilihlo naye akhutjhwe ilihlo? (2)
1.1.8 Hlathulula indlela ozwisisa ngayo ithiyori yokujezisa ekuthiwa
kujezisa ngokupheleleko. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.9 Ngokuya komThethokambiso wobulelesi weSewula Afrika khetha
isenzo esingaweli ngaphasi kobulelesi kezingenzasi.
A Ukulimaza ipahla yomunye umuntu nofana yomphakathi.
B Ukubeka masikizi amaphilo wabanye abantu.
C Ukubhema inyawupe.
D Ukuphikisana nomThethokambiso wokuziphatha komphakathi
othileko. (2)
1.1.10 Ngokwetheksthi engehla le kuthiwa umThethokambiso wobulelesi
weSewula Afrika udzimelele phezu kobufakazi ngaphambi kobana
ubeke umsolwa umlandu. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali
ubuhle nobumbi bomthetho lo. (2)
1.1.11 Nange unganikelwa ithuba lokobana ujezise isilelesi ngiyiphi
ithiyori yokujezisa ongayisebenzisa begodu kubayini ungakhetha
lowomhlobo wethiyori yokujezisa? Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
1.2 Qalisisa iinthombe ezilandelako bese uphendula imibuzo.
ITHEKSTHI B
ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2
ISITHOMBE 3
[Zigugulwe ku-inthanethi]
1.2.1 Qala izinto ezisesithombeni soku-1 bese utlola imilandu EMIBILI
engasetjenziswa njengobufakazi bekhotho nakugwetjwa umuntu. (2)
1.2.2 Tlola iinzathu EZIMBILI ezenza bona lokha amapholisa nakasolela
nofana aleka umuntu ngomlandu othileko athome ngokumfaka
amahagabhoyi. (2)
1.2.3 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISI nofana
AKUSILIQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa
kesinye seenthombe ezingehlezi.
Abantu abalelesako ngabangasebenziko nabangakafundi
kwaphela kodwana abasebenzako nabafundileko ababotjhwa
ngombana ababenzi ubulelesi. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
1.2.4 Hlathulula ikghonakalo yokobana iinthombe ezingehlezi zontathu
zingasetjenziselwa ukukhombisa irherho lomlandu obekwe umuntu
oyedwa. (2)
1.2.5 Ngokuzwisisa kwakho ihlathululo yamathiyori womThethokambiso
wobulelesi ahlathululwe etheksthini eku-1.1 nokuyelela okwenzeka
eenthombeni ezingehlezi akhe uhlathulule bona ngokuzwisisa
kwakho ungathi ngiwuphi umhlobo wethiyori wokujezisa
osetjenziswe eenthombenezi. Sekela ipendulwakho. (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze amaphuzu
amithelela emimbi ebangelwa kunikelwa kwemali yesondlo sabentwana.
2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini
ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo.
5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
IMITHELELA EMIMBI EBANGELWA KUNIKELWA KWEMALI YESONDLO
SABENTWANA
Ekadeni bengeze wabona umntwana ongaphasi kweminyaka eli-18 azithwele.
Amalanga la, nange unganaye umntwana bewube seminyakeni le uthathwa
njengasabuya nentambo ekuthezeni. Ukube umbuso uyalemuka bona imali le
inomthelela omumbi kangangani ekuziphatheni kwelutjha nakamanye amalunga
womphakathi ngabe ubuyekeza indlela eyabiwa ngayo. Umnqopho karhulumende
ngemali le kwakukusiza abentwana abatlhagako, khulukhulu abanganababelethi
nalabo ababelethi babo abangasebenziko kodwana akusese njalo namhlanje.
Abentwana abasafundi, batholakala sebazithwala bebabuyelela ngombana bafuna
imali le. Nakusikolo abasanandaba naso sebathembele ekuphileni ngemali yasimahla
yesondlo sabentwana. Imali le yenza bona abentwana abanengi bazithole sele
banomulwana wentumbantonga ngombana basuke baye emsemeni bangakazivikeli
ngomnqopho wokobana babe sidisi kanti sebazifaka engozini. Namhlanje sithola
urhulumende aqalene nobudisi bokobana nakwabiwa iimali kubekelwe ngeqadi imali
yemitjhoga egongobalisa umulwana wentumbantonga.
Imali le ikhuphula izinga labantu abangasebenziko ngenarheni le ngombana
ukungafundi kwabentwanaba kutjho khona bona angeze bawuthola umsebenzi
nanyana sebasezingeni lokobana bangayokusebenza. Ukukhuphuka kwezinga labantu
abangasebenziko kukhinyabeza umnotho kanye namahlelo karhulumende
wokuthuthukisa inarha le. Urhulumende ugcina sele atlhayelelwa yimali yokuphakela
abantu iinsetjenziswa ngendlela ekungiyo ngombana imali enengi iya esondlweni
sabentwana. Imali le ingunobangela omkhulu wokobana kukhutjhulwe imali yomthelo
urhulumende ayidosa emirholweni yeensebenzi zakhe. Ukukhutjhwa kwemali le
kubangela bona kube nokukhwabanisi okunengi okenziwa ziimphathiswa eziphezulu
zombuso ngokubambisana neenhlangano ezinikelwe amathenda wokobana zirholise
abantu ekufanele bayamukele. Iinsebenzi zombuso ngokubambisana neenhlangano
ezirholisa imali le ziyayeba igcine ingakafiki ebantwini ekufanele bayithole.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
Ngakelinye ihlangothi imali le sele iphendule izakhamuzi zenarha le iinlelesi ngombana
nalabo abentwababo abangakakulungeli bona bangayithola benza amaqhinga
wokobana bagcine sele bayithola. Ngokomthetho karhulumende umbelethi osebenzela
umbuso umntwanakhe akukafaneli bona ayithole imali le kodwana okwenzekako
kukobana ababelethaba batlolisa abentwababo njengabentwana beenini zabo nofana
babomakhelana babo abangasebenziko ukwenzela bona ekugcineni bakwazi ukuthola
imali le. Imindeni eminengi ayisathelelani amanzi ngonobangela wombango obangwe
yimali yesondlo sabentwanesi.
[Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3
ISIKHANGISO
Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
YONDLA INDENAKHO NGOKUDLA OKUMNANDI KWEKUSENI!!
ZIFUMANELE IBHEGA USUTHE NTI ILANGA LOKE!!
PHAKATHI IFAKWE I-LETTUCE, ITAMATI NENYAMA YEKOMO
UKUDLA OKUTHONTISA AMATHE NOKUTJHELELA KAMNANDI EMPHINJENAKHO.
Imibandela:
-Uyakhetha bona uyifuna ikhambe nebhlegana lesiselo esimakhaza nofana nama-chips.
-Isiphetjhalesi sithoma nge-iri le-7 bekube li-iri le-9 kwaphela.
[Sithethwe ku-www.images.com]
3.1 Dzubhula iinkhekhe zekulumo ezilandelako ezisetjenziswe esikhangisweni
esingehla.
3.1.1 Isabizwana senani/sokubala. (1)
3.1.2 Ongumnini/Ubunikazi. (1)
3.1.3 Isandiso sesikhathi. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
3.2 Tlola inani lemali elikhonjiswe esikhangiswenesi ngamagama welimi ohlolwa
ngalo. (1)
3.3 Tsomula igama elisetjenziswe njengesenzukuthi esikhangisweni esingehla
uzakhele ngaso umutjho ozitlamele wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
yaso. (2)
3.4 Tlola isizathu esenze bona abatloli besikhangiswesi basebenzise udwi (-)
egameni elithalelweko emutjhweni ngamunye kengenzasi.
3.4.1 Uyazikhethela bona uyifuna ikhambe nebhlegana lesiselo
esimakhaza nofana nama-chips. (1)
3.4.2 Isipetjhalesi sithoma nge-iri le-7 bekube li-iri le-9 kwaphela. (1)
3.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali isikhangiswesi uqalise ekutjhayisaneni
kwemiqondo emibili esiyethulako. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
[Sithethwe ku-www.images.com]
4.1 Tlola ELINYE igama elitjho iLimi lesiKhethu elikhulunyiswa ekhathunini le. (1)
4.2 Tlola umhlobo wepambosi yesenzo olungelelwe esenzweni esithi;
'sesiyatholakala' esisetjenziswe ekhathunini engehla. (1)
4.3 Hlangana namatjhuguluko-mdumo atjengiswe ekhomphyutheni yabesanaba
ngiliphi elimqondofana nelithi ukurhwalabhisa? (1)
4.4 Tlola iinkhekhe zekulumo ezakhe/ezibumbe ibizovanga nofana ibizoqarha
elithi; 'Thembinkosi'. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
4.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Isibabazo esithi; 'Iwu!' esisetjenziswe ngomunye wabesana abasekhathunini
engehla le simumethe umqondo woku …
A wokuthaba.
B wokurareka.
C wokudana.
D wokufunga. (1)
4.6 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi igama elithalelweko kiwo
liveze umqondo wokuvuma.
Thembinkosi bengingalemuki bona nesiKhethu sesiyatholakala emahlelweni
wekhomphyutha. (1)
4.7 Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo sikuyiphi indlela
yesenzo.
Angeze ngisafeyila isiKhethu ngiyakutjela mfana! (1)
4.8 Dzubhula amagama asisaga ekhathunini engehla le bewunikele nehlathululo
yaso. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
UMBUZO 5
Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
Abantu abanengi eSewula Afrika nawubabuza bona ngikuphi ukudla okubalulekileko
okudliwa ephasini lekhethu. Ipendulo iba budisi. Ephasini lekhethu kuhlala abantu
abanamasiko ahlukahlukeneko. Phela ukudla kukhambisana nesikopilo yaleso naleso
sitjhaba. Iimvakatjhi ezisuke zize ngevakatjhobukela lapha eSewula Afrika zikhamba
zinambitha ukudla okuhlukahlukeneko, kusukela kilokho kwesintu kufikela 5
kokwesikhuwa okutholakala emahotela. Ukubona isiqumama esifinya ngendololwana,
sithenga ihloko yemvu namawutwana elokitjhini akurari. Ukudla nakho kumnandi
nawukudla ngendlela yakhona.
Kunomrorho otholakala ePumalanga yaboNaspoti ekuthiwa ligutjha onambuluka
ngathi bulwembu nawuwunghwathako. Abawaziko bathi uzele ngamaphrotheyini. 10
Indaba yokudla kweminyanyeni nemingcwabeni ayisaphathwa. Abanye abantu
ubezwa bakhakhazisa ukudla kwemingcwabeni bathi; 'Emngcwabeni kwasibanibani
sidle kamnandi khulu besabuyelela'. Abantu bayasunduzana, kubangwe ukudla
kwemingcwabeni. Abanye basuka emazindleni ngebelo elikhulu bajarhele
ukuyokujama umjeje wokuphakelwa ukudla. Ukobana emzini lowo kulilwa ezingomiko 15
ngokulahlekelwa lilunga lomndeni abakutjheji lokho.
5.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ujamiselele igama
elithalelweko ngegama lesiNdebele samambala.
Abantu abanengi eSewula Afrika nawubabuza bona ngikuphi ukudla
okubalulekileko okudliwa ephasini lekhethu abakghoni ukukuphendula. (1)
5.2 Funda umutjho ongenzasi bese udzubhula igama lokubolekwa kiwo.
Umrorho wegutjha uzele ngamaphrotheyini. (1)
5.3 Thatha igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi ulitjhugulule libe libizo bese
wakha ngalo umutjho ozozitlamela wona.
Phela ukudla kukhambisana nesikopilo yaleso naleso sitjhaba. (2)
5.4 Thatha imitjho engenzasi le uyitlole kube mumutjho owodwa usebenzise
isihlanganisi esifaneleko.
Ipendulo iba budisi. Ephasini lekhethu kuhlala abantu abanamasiko
ahlukeneko. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P1 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
5.5 Tlola umutjho ongenzasi lo ube yikulumo engakanqophi.
Abanye abantu bathi; 'Emngcwabeni kwasibanibani sidle kamnandi khulu
besabuyelela'. (2)
5.6 Tsomula amagama asisitjho asetjenziswe etheksthini engehla bese
usisebenzisa emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
yaso. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2018 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2016 QP
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum