Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 12202410 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

November NSC 2024

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2024 UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA IMITLOMELO: 70 Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-10. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokho kuzokwamukelwa. • Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe ukusekelwa kwependulo kwaphela. • Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. • Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe. • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1 1.1.1 UmBuso weNtando yeNengi. (1) 1.1.2 Amalungelo wobuntu ayikululeko yangokomthetho omunye nomunye umuntu anayo yokwenza nanyana yini ayibona imlungele epilweni kodwana ngendlela engaphuli umthetho nengeze yatlhorisa abanye abantu. (Tjheja: Nanyana ngiyiphi ihlathululo ezwakalako ezokuvezwa mfundi kodwana iveze umqondo omunyethwe yipendulo le izokwamukelwa.) (2) 1.1.3 - Umraro omkhulu ngekululeko nangamalungelo la kukobana inengi labantu liwasebenzisa butjhulweni/liwasebenzisa nalapha kungakafaneli khona bese kugcine kuba nabantu abatlhorisekako. (1) - Omunye umraro kukobana abantu abazi bona elinye nelinye ilungelo umuntu analo aligedeki lilodwa kodwana likhambisana nokuziphendulela kwakhe. (1) 1.1.4 - Woke umuntu kufanele atlhogomele bekasabane nepilwakhe angazifaki ebujameni obuzokubeka ipilwakhe engozini. (1) - Kufanele bona omunye nomunye umuntu ababalele ipilo yalabo abaseduze kwakhe ukuze ilungelo labo lokuphila livikeleke. (1) 1.1.5 Kubangwa ukudelelana nokungahloniphani eendaweni zomphakathi/kubangwa kubandlululana ngokombala/mavidiyo avezwa eenkundleni zokuthintana lapha abantu bombala othileko balwisana nebombala othileko. (1) 1.1.6 B/Thabo Mbeki. (2) 1.1.7 Okwenziwa ziinkolo ukuqinisekisa bona ilungelo labafundi lokulingana ngokobulili aligandelelwa kunikela abafundi ababentazana nababesana ithuba ngokulinganako kizo zoke izinto ezenziwa esikolweni kusukela ekuhlwengiseni iinkumba zokufundela, ekukhetheni abarholi babafundi, emidlalweni nemaphalisanweni ahlukahlukeneko ukuze abafundi bobulili boke bakghone ukufumana ithuba elilinganako esikolweni. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.8 Ngicabanga bona inarha le beyingaba yinarha enokuthula, ukubumbana nokuzwana ngombana boke abantu bebazabe benza izinto ezingekhe zigandelele amalungelo wabanye abantu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.1.9 Ngicabanga bona iinkolo zingadlala indima ngokuqinisekisa bona iimfundo ezifana ne-Life Orientation zingenelela khudlwana ekufundiseni abafundi ngamalungelwabo nangendlela efaneleko yokuwasebenzisa/Iinkolo zingathatha abafundi zibase eendaweni ezithileko bayokufundiswa ngendlela ekufanele baziphathe ngayo ngaphasi kwamalungelwabo ukuze bawasebenzise ngendlela efaneleko/Iinkolo zingahlelela abafundi bazo amaphaliswano afana nekulumo ehlelekileko kanye nekulumo-pikiswano lapho abafundi bazabe benza irhubhululo elingeneleleko ngamalungelwabo nabazilungiselela ukuyokuphalisana nezinye iinkolo ukuze babe nelwazi elizeleko ngawo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.10 - Ngokubona kwami umBuso weNtando yeNengi wenza ngokwaneleko ukuqinisekisa bona abantu baba nokuziphendulela emalungelweni abaphiwe wona ngombana uqinise imithetho yokobana abantu nabenza izinto eziphula umthetho lokha nabasebenzisa amalungelwabo bahlawuliswe imali nofana bamangalelwe emakhotho ukuze bathathe ukuziphendulela kwezenzo zabo. - Ngokubona kwami umBuso weNtando yeNengi awenzi ngokwaneleko ngombana emiphakathini esiphila kiyo kusese nabantu abathi nabasebenzisa amalungelwabo bagcine baphule umthetho bebangathathelwa amagadango aqinileko, njengabantu abavamise ukutlola izinto ezilumelako eenkundleni zokuthintana bese bazivikele ngokobana banelungelo lokuzwakalisa imibono yabo kanti ngahlanye batlhorisa abanye abantu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.11 Ukuba khona kwamalungelo amanengi kangaka enarheni yeSewula Afrika kwenza bona abantu abanengi bazenzele koke abakufunako ngesikhathi abafuna ngaso nekuyinto ebanikela ikululeko yokufeza amabhudangwabo/Kunikela abantu abanengi amathuba wokwenza izinto ezimbi bese bavike ngokobana banamalungelo. (Nezinye iimpendulo ezinembako zizakwamukelwa.) (2) 1.2 1.2.1 Yahlonywa ngomnyaka we-1996. (1) 1.2.2 Isithombe sesi-2 Isithombe sesi-3 Sithinta ilungelo lokufunda. Sithinta ilungelo lokuphepha nokuvikeleka/ilungelo lokuphila. (2) 1.2.3 Okuvezwe esithombeni sesi-4 kuhlathulula ukulingana ngokobulili/ kuhlathulula ukulingana phakathi kwabantu bengubo nebembaji. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya 1.2.4 - Akusilo iqiniso, akusinguye woke umfundi olithabelako ilungelweli ngombana kunabafundi abathi lokha abotitjhere nabafundisako bona baphume bayozihlalela eendlwaneni zokuzithumela/abanye babaleke isikolo singakaphumi/kesinye isikhathi bahlale bangezi esikolweni bebagcine basilisile. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.5 Amapholisa angenza irhubhululo elingakghona ukuveza abathuwelelisi bezipezi nabo boke abantu ababandakanyeka ezehlakalweni zokubulawa kwabantu eenthuthini zomphakathi bese babotjhwe/Amapholisa kufanele asebenzisane neenhlangano ezilawula iinthuthi zomphakathi ukuqinisekisa bona bafumana ilwazi elifaneleko elimayelana nabantu abavusa inturhu eenthuthini zomphakathi ukuze babotjhwe banikelwe isigwebo esiqinileko. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.6 - UmNyango wezeFundo wenza ngokwaneleko ukuqinisekisa bona woke umuntu uyalifumana ithuba lokufunda ngombana ubanikela ithuba lokufunda simahla kusukela eFundweni esiSekelo bewubabonelele nangemali yokuyokufunda emaZikweni aPhakemeko wezeFundo ngokusebenzisa ihlelo le- NSFAS ukuze kungabi nomuntu odinywa ithuba lokufunda. - UmNyango wezeFundo awenzi ngokwaneleko ukuqinisekisa bona woke umuntu uyalifumana ithuba lokufunda ngombana inengi labentwana abaphila nokukhubazeka bahlezi emakhaya, abakghoni ukuya eenkolweni zomBuso eziseduze nabo ngombana abatlhogomeleki ngebanga lemakhiwo yazo enganansetjenziswa ezibafaneleko/UmNyango wezeFundo awenzi ngokwaneleko ukuqinisekisa bona woke umuntu uyalifumana ithuba lokufunda ngombana kunabafundi abangasizwako ukubhadelela iindleko zemaZikweni aPhakemeko wezeFundo ngehlelo le-NSFAS ngebanga lokobana ababelethi babo barhola inani elithileko lemali. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Isigaba esisirhunyezo Funisisa bona ikhamphani eyokuhlunga irhweba ngani. Fumana imibuzo evamise ukubuzwa neempendulo ezimayelana nomsebenzi ozokuhlungelwa wona. Yembatha ngendlela ehloniphekako nenesithunzi. Fika kusese nesikhathi lapha uyokuhlungelwa khona. Ungabi nevalo nawuhlungwako. Zihlathulule ngokuzeleko ukuze abahlungi babe nerhuluphelo lokukuqatjha. Zwisisa kuhle imibuzo ngaphambi kobana uyiphendule. Khuluma iqiniso nawuphendula imibuzo obuzwa yona. Inani lamagama = 47 Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO 1 'Ngaphambi kobana uyokuhlungwa 1 Funisisa bona ikhamphani eyokuhlunga yenza irhubhululo ngekhamphani irhweba ngani. ezabe ikuhlunga ukghone ukwazi bona ikhiqiza imikhiqizo enjani nofana inikela ngezenzelwa ezinjani.' 2 'Rhubhulula ngemibuzo 2 Fumana imibuzo evamise ukubuzwa amakhamphani avame ukuyibuza neempendulo ezimayelana abantu lokha nabahlungelwa nomsebenzi ozokuhlungelwa wona. umsebenzi ofana nalo ozabe uhlungelwa wona bewulinge nokuyiphendula ngendlela enembako.' 3 'Njeke yembatha ngendlela efaneleko, 3 Yembatha ngendlela ehloniphekileko ekunikela isithunzi nezokwenza nenesithunzi. uzizwe unokuzithemba.' 4 'Qinisekisa bona ufika ngesikhathi 4 Fika kusese nesikhathi lapha endaweni omenyelwe bona uyokuhlungelwa khona. uzokuhlungelwa kiyo.' 5 'Linga ngakho koke 5 Ungabi nevalo nawuhlungwako. okusemandlenakho bona ungathukwa nasele uhlungwa.' 6 'Zihlathulule ngokupheleleko 6 Zihlathulule ngokuzeleko ukuze nangendlela ezokwenza bona abahlungi babe nerhuluphelo abakuhlungako babe nekareko lokukuqatjha. lokukuqatjhela umsebenzi lowo.' 7 'Ngalokho-ke qinisekisa bona uzwisisa 7 Zwisisa kuhle imibuzo ngaphambi omunye nomunye umbuzo obuzwa kobana uyiphendule. wona ngaphambi kobana ungawuphendula.' 8 'Koke okukhulumako nawuphendula 8 Khuluma iqiniso nawuphendula imibuzo imibuzo ozabe ubuzwa yona akube obuzwa yona. liqiniso kwaphela.' Amaphuzu ali-7 kangehla. Inani lamagama asetjenzisweko = 47 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA. Ukutshwaywa kwesirhunyezo kudzimelele ekuvezweni kwamaphuzu aqakathekileko ngokufunwa mbuzo. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko) o 3 imitlomelo yelimi o Inani loke: 10 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi amagamakhe. o 6–7 yemidzubhulo: akunamtlomelo-0 o 4–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 o 2–3 yemidzubhulo: nikela imitlomelo emi-2 TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhange atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI Ukutshwaya ISIGABA C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kokobana iphoso itjhugulula okutjhiwo ligamelo/ihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungakapeledeki kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ungci). • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. UMBUZO 3: ISIKHANGISO 3.1 Ligama elithi-Vicks. (1) 3.2 Balapha umgomani/bathengisa imitjhoga elapha umgomani. (1) 3.3 Sithengisela abaphethe incwadi ebuya kwadorhodera ebufakazi bokobana mbala baphethwe mgomani kwaphela. (1) 3.4 Ikwali yamuva iphapha nesibhuku. (1) 3.5 C/lokurogela. (1) 3.6 Imikhiqhizo le yomibili ivula amaphaphu emuntwini ophethwe mgomani, omunye usisezelo/ungafutha ngawo kanti omunye uyaselwa. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 3.7 Umphathisitolo uthe umuntu munye akakavunyelwa ukuthenga imikhiqizo edlula kwemibili. (1) 3.8 Emagameni asetjenziselwe ukudosa abathengi kuvezwe bona boke abaphethwe mgomani abeze bazokulatjhwa kodwana emibandeleni kuthiwa kuthengiselwa abaphethe incwadi ebuya kwadorhodera ebufakazi bokobana mbala baphethwe mgomani kwaphela. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya UMBUZO 4 4.1 Libhamuza elisetjenziselwe ukuveza lokho akucabangako/Kusetjenziswe ibhamuza lokucabanga. (1) 4.2 Ekhathunini le kubonakala umma asunduzela ubaba ngesitolo sakwa-KFC ukobana ayomthengela inyama naye njengabanye ahlala abathengela.  (2) 4.3 Namhlanjesi. (1) 4.4 C/Lokwenzisa. (1) 4.5 Ngicabanga bona isizathu salokho kungaba kukobana ubaba lo akasenayo imali yokumthengela ngombana ekulumeni kamma lo kuzwakala bona uhlala angena esitolwesi athengele abanye inyama yeke imalakhe ayisaneli. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 4.6 KFC = Kentucky Fried Chicken. (1) 4.7 Ubungozi obungavelela umntwana lo kungaba ngebokuthikamezeka ngokomkhumbulo ngokubona umma lo asunduza ubaba lo kabuhlungu kangaka/Umntwana lo angalahlekelwa yihlonipho kumma ohlukumeza ubaba etjhatjhalazini kangaka/kungenzeka umntwana lo asabe ukuthatha nakakhulako acabange bona naye bazomenza lokhu akubona kusenziwa kubaba lo/angabona ngathi ngiyo le indlela afanele ayisebezise naye nakafuna okuthileko kwabanye abantu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Iseqamagama. (1) 5.2 Ukusa kwangoMvl. kwabonwa nguye. (1) 5.3 Kwamanye amalanga balala ngehogweni. (1) 5.4 Mhlamunye yikulumakhe nodadwabo loya ohlala e-Ogies kwazi bani?/e- Ogies. (1) 5.5 Isilungelelwesi simumethe umqondo wokunciphisa. (1) 5.6 Mqondo wesikhathi esisaragela phambili/Mqondo wesikhathi sanje esisaragela phambili. (1) 5.7 Umzala banomalume baphenduke inja nomqasa soloko kwalahleka imali kamalume nje, bahlala balwa. (Nanyana ngiwuphi umutjho otlanywe mfundi osebenzisa amagama athi, ‘Inja nomqasa’ uzakwamukelwa.) (2) 5.8 Esondweni - Isondo liyabasiza abantu abanengi ngemiraro yabo. (Nanyana ngiwuphi umutjho otlanywe mfundi wasebenzisa ibizo elithi 'isondo' uzakwamukelwa.) (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2024 NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya Annexure 1 UKUTLOMELISA UKURHUNYEZA 2024 Inomboro Amaphuzu Amaphuzu Imidzubhulo Ilimi Amaphuzu anikelweko womfundi sekawoke 1 7 7 0 3 10 2 7 6 1 3 10 3 7 5 2 2 9 4 7 4 3 2 9 5 6 6 0 3 9 6 6 5 1 2 8 7 6 4 2 2 8 8 7 3 4 1 8 9 7 2 5 1 8 10 6 3 3 2 8 11 6 1 5 1 7 12 5 5 0 2 7 13 7 0 7 0 7 14 5 2 3 2 7 15 5 1 4 1 6 16 4 4 0 2 6 17 6 0 6 0 6 18 4 3 1 1 5 19 4 2 2 2 6 20 4 1 3 2 6 21 4 0 4 1 5 22 5 0 5 1 6 23 3 2 1 1 4 24 3 1 2 2 5 25 3 3 0 1 4 26 3 0 3 2 5 27 2 1 1 1 3 28 2 2 0 1 3 29 2 0 2 2 4 30 1 1 0 1 2 31 1 0 1 0 1 P= (Imitlomelo) Dz= (Imitlomelo) L = (Imitlomelo) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all