You're offline
Skip to content
Question paper

IsiNdebele HL P2 Nov 2024.pdf

Subject: Isindebele HlGrade 12202433 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Confidential NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2024 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepha lemibuzweli linamakhasi ama-33. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho funda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Phendula imibuzo EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU ESIGABENI A, MUNYE ESIGABENI B NAMUNYE ESIGABENI C ngalindlela: ISIGABA A: IINKONDLO IINKONDLO EZIBONWEKO – Phendula imibuzo EMIBILI. IKONDLO ENGAKABONWA – UKATELELEKILE ukuwuphendula umbuzo lo. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO Phendula umbuzo OWODWA ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo OWODWA 5. UKUKHETHWA KWEEMPENDULO ESIGABENI B (INOVELA/ UBUKGHWARI BOMLOMO) NESIGABENI C (UMDLALO/IDRAMA):  Phendula imibuzo yenoveli neyomdlalo owufundileko KWAPHELA.  Phendula UMBUZO WE-ESEYI MUNYE NAMUNYE UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. Nawukhethe umbuzo onemibuzo emifitjhani ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo we-eseyi (omude) ESIGABENI C.  Sebenzisa irhelo lokuqinisekisa lizakusiza. 6. UBUDE BEEMPENDULO  Umbuzo omude we-eseyi yekondlo awuphendulwe ngamagama ali-190–240.  Umbuzo omude we-eseyi yenoveli nomdlalo/drama awuphendulwe ngamagama ama-340–390.  Ubude beempendulo zombuzo onemibuzo emifitjhani uzokulawulwa linali lemitlomelo. Abafundi abaqinisekise bonyana iimpendulo zabo zinqophile begodu zikhambelana nombuzo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 7. Landela imilayelo esekuthomeni kwesigaba ngasinye ngokuyelela. 8. Nombora iimpendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzweli. Nov 9. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 10. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 11. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential IKHASI LOKUMUNYETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. ʹIsitjhaba Sekululekoʹ Umbuzo omude 10 6 2. ʹSidakamizwaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 3. ʹKuzokuyamekaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9 4. ʹDlumbana Kudlalaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. ʹWazikhungaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 11 ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela. INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenoveli efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 12 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 12 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 15 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 15 10. UBonakele Umbuzo omude 25 18 11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 18 UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. 12. UMabomvana Nepungutjha Umbuzo omude 25 21 kanye Neembongo ZakaMakhosoke Wesibili 13.1 ʹIsitjhaba Samavilaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 21 13.2 ʹIimbongo ZakaRholihlahla Nelson Mandelaʹ ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini womdlalo ofundweko. 14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 25 6 15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 25 16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 28 17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 28 18. Ifindo Umbuzo omude 25 31 19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 31 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo ezibonweko) A: IKONDLO 5 1 (Ikondlo engakabonwa) B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1 BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. ISITJHABA SEKULULEKO – TN Mahamba 1 Siphunyuliswe yikululeko sabona umkhanyo, 2 Saphuma esirhogweni sekhethululo, 3 Saphuma eGibhide safika eKanana, 4 Angazi ngithokoze ngithini. 5 Ukuthula kufikile, 6 Kufikʹ izolo kwafika namhlanjesi. 7 Kufike kwathula ummoya, 8 Kwatlhogeka nokuvunguza kwemithi, 9 Yokʹ into yajama tsi! Nabantu bathula du! 10 Bararwe kuthula kwesivunguvungukazi, 11 Ebe bangasasiqalelʹ ekuthuleni, 12 Ebe bangasasiqalelʹ ekuletheni ithabo. 13 Satjhidelʹ ukuthula kwathanyela zokʹ iinzibi, 14 Kwahlukana umhlolo nehlama. 15 Isidindi somuthi ebengekhe sahloma 16 Senza ikarisomraro, 17 Sihlome sabahlaza tlabha! Sathela nokudla, 18 Isitjhaba sazinikela kiso, 19 Sagoma saphumela emkhanyweni. 20 Kwavuleka imiNyango yezeFundo, 21 Kwasa kwatjhingwa phambili. 22 Kwahlutjwa isikhumba esidala, kwahluma esitjha, 23 Sahluma njengesidindi somuthi. 24 Into yoke yazalwa kabutjha, 25 Saphiwa umtjhoga saphola eenhliziyweni. 26 Saba majadujadu seqayeqa satsetse. 27 Kwagobuluka iinhliziyo ukugobana, 28 Kwaphela nokuhlengezela komzimba. 29 Ikululekʹ ibambisene netjhuguluko, 30 Zimamathe nelimu, 31 Amakghono avuswa ebuthongweni. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 32 Ngithokoze ngithini kini babhulimlilo, 33 Kinʹ iinthunywa zakaZimu, 34 Kini baluselʹ emkhanyweni, 35 Ninʹ eniyigobe selʹ ikghorile, 36 Iimpelesi zesitjhaba seSewula Afrika. 37 Nkutanʹ ezagolwa yi-Robben Island. 38 Kwatjhuba kwaba kumbi, 39 Zakhafulwa zatjhingʹ ekhaya, 40 Zafika netjhuguluko, 41 Sathaba njengamadzinyani nakalandelʹ isikhukhukazi. 42 Siyanithokoza bathulisi sivunguvungu, 43 Nina ngorho zekhethu. Coca ngommongondaba omunyethwe yikondlo le. Dzubhula bewuhlathulule amagama akhethwe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba. Esingenisweni hlathulula bona yini ummongondaba, ngothini ummongongaba wekondlo le bese uhlathulule nokobana liyini ikhethomagama, emzimbeni dzubhula bewuhlathulule amagama aveza ummongondaba lowo bese esiphethweni utshwaya ngokuphumelela kwembongi ekusethuleleni ummongondaba wekondlo le. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190 ukuya kwama-240. [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. SIDAKAMIZWA – TM Mthimunye 1 Sidakamizwʹ akhe urhawukelʹ abentabethu, 2 Lizokubayinʹ iphasi nabanje? 3 Lizakubuseka njani nawudlange kangaka na? 4 Sebabuswa nguwe. 5 Ngiyakwesaba nyawupe. 6 Abentabethu ziimbandana 7 Ngebanga lakho nyawupe, 8 Umumbi sidakamizwa. 9 Ulibazisʹ abentabethu, 10 Balibelʹ ifundo. 11 Baphelelwe yihlonipho. 12 Bazilibele bona babobani. 13 Umumbi sidakamizwa. 14 Iphasi loke libubula ngawe, 15 Iphasi loke litjharagene ngawe, 16 Abentwana balibele bona babuyaphi. 17 Nyawupe libalelʹ abentwana, 18 Abasazi phambili nemuva, 19 Liyokuba yinʹ iphasi? 20 Ababusi bangomuso bobani? 2.1 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala endimeni yoku-1 yekondlo engehla le. (1) 2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-6 wekondlo engehla le. (1) 2.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yindima yesi-3 yekondlo engehla le. (2) 2.4 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona abentwana ebegade babhema inyawupe babuyele bayoyibhema godu nanyana sele babuya eendaweni zokuhlengwa/zokubuyiswa kwesimilo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.5 Hlathulula okunqotjhwe yimbongi ngamagama athi; ʹAbabusi bangomuso bobani?ʹ asetjenziswe yimbongi emudeni wama-20 wekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.6 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le bewutjho nokobana ummoya lo ubathinta njani ababelethi babentwana ababhema inyawupe ekhulunyiswa ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. KUZOKUYAMEKA – TN Mahamba 1 Indlela itshu! Ngokusabeka, 2 Nawuyiqalako kuthi rhe! Ivalo, 3 Nawuyiqalako kuphakamʹ iinhluthu, 4 Kube budisi nokususa inyawo. 5 Batjho baqinisile nabathi, 6 Umlambʹ ulingwa ngedondolo, 7 Khambʹ usiwa, uvuke 8 Utjhitjhingele phambili. 9 Ikesi yokuzikhanyiselʹ uyiphethe, 10 Kufunekʹ enamafuthʹ ukwazʹ ukweyama. 11 Bambʹ uqinise kuyenyukela, 12 Kghodlhelela nakʹ umkhanyo, 13 Ungabeki phasʹ ipumelelo nasi. 14 Ingomuso sele lisenyonga, 15 Ubudisi banamhlanjesi 16 Buzokuphendukʹ iluju leenyosi, 17 Iinyembezʹ ozibonakwezi zizakuba ngezethabo. 18 Namathela njengekghomʹ ebhudangweni lakho. 3.1 Tlola ubukondlo OBUBODWA obusetjenziswe yimbongi emudeni woku-1 wekondlo engehla le. (1) 3.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wesi-5 wekondlo engehla le. (1) 3.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yindima yesi-2 yekondlo engehla le. (2) 3.4 Ucabanga bona ungaba yini umphumela wepilo yomuntu okhulunyiswa ekondlweni engehla le nange angenza nofana angalandela okutjhiwo yindima yesi-3 yekondlo le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.5 Hlathulula umqondo omunyethwe magama athi; ʹIkesi yokuzikhanyisela uyiphetheʹ asetjenziswe emudeni we-9 wekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.6 Ngokuyelela umnqopho wokusetjenziswa kweenthombengqondo eenkondlweni akhe utshwaye ngelihlo elibukhali ukuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo sesifaniso/sesimanyaniso emudeni we-18 wekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. DLUMBANA KUDLALA – CT Mnguni 1 Ucabanga bonʹ ipilo yiswigiri, 2 Nakumkhanyo do! Kewakho amehlo, 3 Icimile ikhanya nje ikesi, 4 Ungesinganganʹ isidlhayela wena? 5 Mbalʹ ungesingangani? 6 Liduma liyakuthatha kilomhlaba, 7 Usabana nezakho nje 8 Zabanye iindaba uyazikghona, 9 Gaya ngomunyʹ umhlathi 10 Ukghonʹ ukubonʹ ipumelelo. 11 Ungafani nomukhwa 12 Wona ohlakaniphe ngahlanye 13 Ukube ngahlanye ubuthundu, 14 Ngcono ube njengotjhefana 15 Yena ongudlambili, 16 Osika mahlangothi womabili. 17 Ungabi njengabantu esithombeni, 18 Bona abajame rwe! 19 Sikinyeka, phaphama, zijamele, 20 Sikinyekʹ ukhombisʹ ipilo. 4.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-3 wekondlo engehla le. (1) 4.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni we-15 newe-16 wekondlo le. (1) 4.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yindima yesi-3 yenkondlo engehla le. (2) 4.4 Madanisa ukuhluka kwemiqondo emunyethwe yindima yoku-1 nendima yesi- 4 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.5 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa ngokubuyelela igama elith; ʹSikinyekaʹ emudeni we-19 newama-20 yekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.6 Ngokubona kwakho ingabe imbongi ivumelekile nofana ayikavumeleki ukukhuluma nomuntu ngendlela ekhuluma ngayo endimeni yoku-1 yekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential IKONDLO ENGAKABONWA (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. WAZIKHUNGA – TN Mahamba 1 Utlhaphelwe liphasi, 2 Watlhaphelwa yipilo, 3 Wazisa kiboyihlomkhulu, 4 Wazigodusa ngokuphazima kwelihlo, 5 Wavela ngehla kwerobho, 6 Wabona kusisombululo 7 Semirarʹ ekubhodileko, 8 Ekubophe wavela ngehloko, 9 Ekubophe safindo. 10 Wazembesa ngelifu elinzima, 11 Wavuma wavakatjhelwa nguSathana, 12 UZimu akhona, 13 Wadlhadlhabala waba sidlhayela, 14 Waziphambanisa nezulu. 5.1 Tlola ubukondlo obutholakala emudeni ngamunye kengenzasi: 5.1.1 Wazigodusa ngokuphazima kwelihlo. (1) 5.1.2 Ekubophe safindo. (1) 5.2 Ngokurhunyezweko tlola ummongondaba/okutjhiwo yikondlo engehla le. (2) 5.3 Hlathulula bona ukusetjenziswa ngokubuyelela igama elithi; ʹEkubopheʹ emudeni wobu-8 newe-9 kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho lokho imbongi ekhuluma ngakho ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.4 Iimbalobalo zenarheni yekhethu le ziveza bona abantu abazibulala ngobunengi ngebobulili bembaji kunebengubo. Ucabanga bona kubangelwa yini bona kube babantu bembaji abazibulala ngobunengi ukudlula abantu bengubo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 5.5 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le bewutjho nokobana ummoya lowo ubanthinta njani abantu ebebatjhidelene nomuntu osuke azibulele njengalo okhulunyiswa yimbongi ekondlweni engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo lomtlolo-ndabuko. Khetha inoveli EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo- ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Abatloli bamanoveli basebenzisa iimilo nezenzo zabalingisi esithi nasiziqalisisako zizwakale zisethulela iimfundo ezithileko. Coca ngeemfundo esizethulelwa mtloli ngezenzo neemilo zabalingisi abalandelako benovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA: uMavela, uSkhosana, uNaMtshweni noDladla. Esingenisweni se- eseyakho hlathulula bona yini izenzo neemilo zabalingisi kanye nesifundo. Emzimbeni coca wenabe ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla bewutjho nokobana ngiziphi iimfundo esizifumanako ngazo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela iimfundo ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Namhlanje akukarisi emzini wesigodi seMadlangeni. Akasekho uBongwe, obekaziwa mumuntu woke owakhe kilendawo yeMadlangeni. Ubuhle bentaba ede ekulu iKhololo, nokugobhoza komlambokazi iBhalule, akusanakwa mumuntu. Woke umuntu ukhihla isililo. Balahlekelwe yindoda. Akekho ongakezi esilahlweni sakhe. Kunzima kuthe kwitjhi abantu ngaphakathi nangaphandle komuzi. Njengombana isikhathi sokubekwa 5 kwakhe bekuli-iri letjhumi ekuseni nje, abaphathi bomsebenzi basihloniphile isikhathi. Sekubuywa khona eenrabhini zomuzi weMadlangeni. Bambekile umntwakwaBongwe endlinakhe yanaphakade. Uzakhe aphumule. Kukhona esele bakhamba babuyela emakhaya. Abanye basajame ngabane ngabahlanu bayalilelana. Omunye nakathi kwenzekeni, omunye ulinga ukuveza lokho 10 akwaziko ngomufi. Babodwa abalila ngongathana njengombana sele kuvele lokhu ebahlangene ngakho. Abanye bathi ngathana uvumile bona bamhlinze abodorhodere bakhuphe lesi sidliso esimthetheko, mhlambe ngabe uyaphila uBongwe. Abanye bathi ngathana ukhambe zesintu iinyanga, ngabe usaphila. Abangaziko ngokugula kwakhe okumsahlele kwabe kwamthatha msinya ngalendlela, babuza babuzile. 15 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential Ebebakhona ebusuku bezwile ngomfundisi bona uBongwe ubulewe sidliso, esimbambe ilanga linye, kwathi kwelesibili samthatha. Abazi ipilo yomuzakhe, bayarhonona bona mhlambe udliswe bantwabakhe. Akekho ophethe engiyo. Njengombana nobujamo bezulu buhloniphile, ilanga lizitjho ngemisebe yalo nje, bakhona abacabanga ngelifa lakamufi. Phela lapha phezulu entabeni iKhololo 20 kuyabonakala. Kukhona abakhombisana ngomhlambi weenkomo zakaBongwe obonakala lapha entabeni. Iimbuzi nezimvu ngetjhudu elimbi azibonakali ngombana ilanga linganyuka, zisuke sele zingemva kwentaba. Ngokwevamisa ilanga lingathoma ukuphosa amathunzi kwabo vane bese ziyavela. Uthole iKhololo imhlophe, inzima, ibovu ngeembuzi zakaBongwe. Nawujika amehlo uwaphosa magega nomlambo 25 iBhalule ubone kutshehla, ukube zizimvu-ke lezo. Namhlanje ulele nje uBongwe, utjhiye iimbaya ezimbili ezibobhazabhaza. Sokuthoma esingesandleni sokugoma nawungena emzinakhe, ngeseenkomo. Sakhiwe ngeenguzula zamatje. Ngesandleni sesincele ngeseembuzi nezimvu naso ngesamatje. Amasimu wona akasabalwa, amumango. Ngetjhudu elimbi, kuthe nakuthonywa 30 ukudliwa ihlobo kilabo abalimileko, wakhamba uBongwe. Ubekwa nje, isiphila, ife, imigade namaselwa sekuziimveke ezimbili kuthonyiwe ukudlilwa. [Ikhasi 1–2] 7.1 Tlola igama lendawo nestrada la uMavela aya kizo lokha nakayokufunisisa ngelifa lakayise ngokuya kwenoveli le. (2) 7.2 Tlola amabizo wabameli ABABILI abeza kwaBongwe bazokuhlathululela uNaMtshweni ngesifiso esenziwa yindodakwakhe esimayelana nokwabiwa kwelifa lakhe. (2) 7.3 Hlathulula indlela ubudlelwana bakaMavela noyise egade sele bungayo ngaphambi kobana akhambe ayokuhlala eSoshanguve. (2) 7.4 Ngaphandle kokwetjiwa kwefuyo kaBongwe ngikuphi okhunye egade kutshwenya uNaMtshweni ehliziyweni? (2) 7.5 Umgomo OWODWA wesifiso sakaBongwe wawuqinisekisa bona qobe nyanga umndenakhe ube nemali oyifumanako ukuze wondleke. Tlola bona umgomo lo wawungafaki baphi abentwana bakaBongwe ekutholeni imali le. (2) 7.6 Hlathulula ummoya ozwakaliswa siphetho senoveli le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.7 Hlathulula umhlobo werarano owaba khona lokha uNaKabini nakasola uMavela ngekulumakhe yokobana uMhlekwa banoHleziphi balise indaba yabo yeenkolo, basuke boke njengomndeni kaBongwe baye kiboDladla bayokusula isifiso esitjhiywe nguyise. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 7.8 Ucabanga bona isenzo sakaSkhosana sokugalaja uMavela ilifa lakayise ngokumnikela itjhege enganamali simveza amumuntu onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.9 Ucabanga bona ingemuva lakaMhlekwa libe nomthelela ongangani ekuthatheni kwakhe isiqunto sokobana alise emsebenzini abuyele esikolweni njengombana isifiso sakayise sibalayela? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa isifiso sakaBongwe njengento eqinisekisa bona nanyana angasekho ephasini kodwana koke lokhu ebekakufisa ngefuyo yakhe kuyenzeka? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.11 Ingabe isehlakalo sokobana uMavela ebe iinkomo zakayise umndenakhe ungabi nokusola nakancani ukobana kungenzeka bona zetjiwe nguye siyakholweka nofana asikholweki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 7.12 Ummongondaba wenovela le umayelana nokutjhayisana kwendlela yesikhuwa nendlela yesintu yokwabiwa kwelifa lomuntu ongasekho. Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa umlingisi ngamunye kabalandelako ukuphumelelisa ummongondaba wenoveli le. 7.12.1 UMavela (1) 7.12.2 UDladla banoJanson (1) 7.12.3 UNaMtshweni (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Abatloli bamanoveli basebenzisa iimilo nezenzo zabalingisi esithi nasiziqalisisako zizwakale zisethulela iimfundo ezithileko. Coca ngeemfundo esizethulelwa mtloli ngezenzo neemilo zabalingisi abalandelako benoveli yesihloko esithi; UKHOLIWE: uKholiwe, uSipho, uZondani nomphakathi weVlaklaagte No.2. Esingenisweni se- eseyakho hlathulula bona yini izenzo neemilo zabalingisi kanye nesifundo. Emzimbeni coca wenabe ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla bewutjho nokobana ngiziphi iimfundo esizifumana ngazo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela iimfundo ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B UKholiwe banoMuzi bebazihlalele kamnandi, uZimu sele ababusise ngabentwana ababili nabo esele babakhulu, uThokozani noBusisiwe. KwakungoMgqibelo, uKholiwe banoMuzi bazihlalele ekhaya. Nanyana bebasekhaya boke kodwana bebangasingekumbeni yinye. UMuzi gade angendlini yokufundela phambi kwakhe kuhlezi intaba yeencwadi. Umkakhe yena wayengekumbeni yokudlela, afundela 5 khona. Omunye nomunye bekathi nakazizwa alambile aye ngekhwitjhini aziphakululele ukudla. Bafunda kangaka nje phela sekuziinkhathi zokutlolwa kweenhlahlubo zokuphela komnyaka. Bafundela ngeenkumbeni ezihlukeneko nje, abafuni ukuphazamisana. Kusukela ekuseni bafunda. UMuzi wenza iimfundo ze-Masters, uKholiwe yena wenza i-Honours ebuya ibizwe 10 ngokuthi yi-Hons ngokurhunyezweko. Ngalesi isikhathi uMuzi besele afundisa ekholitjhi yaKwaNdebele yokuthwasisa abotitjhere. UKholiwe yena gade sele angutitjherehloko weMandlethu High School ekusikolo esikhulu sangeVlaklaagte No. 1. UThokozani, izibulo bekafunda ibanga lobunane, uBusi lesithathu. Abazali bakaThokozani noBusi bayazikhakhazisa ngabo ngombana kubonakala sengathi nabo bazakufuza abazali 15 babo ngokuthanda ifundo. Njengombana kungoMgqibelo nje, abekho aboThokozani banoBusi, baye eNdebele College lapho bafunda khona. Kuthe kungabetha i-iri lesine ntambama uKholiwe abuthe iincwadi ngemuva kokuthi azizwe bona udiniwe aye lapha kuhlezi khona uMuzi afike amthole naye angasafundi. ʹAwu, ufika nje nami ngithi ngiza kuwe, sengidiniwe 20 kodwana ukudinwa ngiyakubona Kholi wami, sengikuhlulukele. Abantu nabangasibona sifunda ngalendlela, bazakuthi siyalwa.ʹ Atjho adosa umkakhe amsingatha. Bacocacoce kwamva uMuzi abeke iincwadi zakhe kuhle. UKholiwe amsize ukuzibutha ngombana zirhatjheke netafula yoke. Uyafunda phela uMnguni lo. Nakafundako uMnguni kufanele iincwadi zoke zizale itafula, zivulwe zoke. 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential Bakhambe bayokuhlala ngekhwitjhini. UKholiwe enze ikofi basele. Bathi basasela ngeniyani uThokozani noBusisiwe. Balotjhise abazali babo ngesizotha esikhulu. UKholiwe angawasusi amehlwakhe kuBusisiwe. Amqale umntwana kwangathi uyathoma ukumbona. UMnguni akutjheje ukwenza komkakhe kodwana athi uzambuza nababobabili. Ifike intambama kudliwe ukudla kwentambama, kuthandazwe 30 kuyokulalwa. ʹMma, kubayini gade uqale uBusi kangaka?ʹ Sekubuza uMnguni sele babodwa ngekumbeni yabo yokulala. ʹYazi baba ngithe nangiqala uBusi ngambona sele anamatshwayo wokukhula, wokungena kwesinye isigaba.ʹ UKholiwe gade akhuluma ngommoya ophasi, atjengisa ukuphelelwa mamandla. Ukhuluma ngendlela etjengisako 35 bona akakathabi. ʹKwenziwa yini angathabi lokha abentwana nabakhulako?ʹ NguMnguni azibuza ngehliziyo. Phela lesi ngiso isikhathi sokuthaba ngombana abentwana sebakhulile. UMnguni azame ukumbuza umkakhe kodwana kubonakale ukuthi uphatheke kumbi. Baba sekufike isikhathi sokuthi sihlale phasi nabentwana sibatjele ngokuziphatha nangeengozi abangahlangana nazo basese batjha. UKholiwe 40 wawungathi uzakuhlongakala. [Ikhasi 13–14] 9.1 Tlola bona umlingisi ngamunye kabangenzasi bekafundela ngakiyiphi ikumba ngokutjho kwetheksthi engehla le: 9.1.1 UKholiwe (1) 9.1.2 UMuzi (1) 9.2 Tlola ilanga nenyanga uKholiwe banoMuzi abatjhada ngalo. (2) 9.3 Tlola isizathu esenza bona uNgendu adane khulu lokha nakabona uZondani akhamba noKholiwe baphuma esondweni ngokuya kwenoveli le. (2) 9.4 Rhunyeza ummongo wencwadi kaZondani ayithumela ngoVusi kuKholiwe lokha nabasafunda esikolweni iMafu Secondary School. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.5 Tlola OKUBILI okufanako phakathi kwakaNgendu banoZondani ngokuya kwenoveli le. (2) 9.6 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona lokha uNgendu nakaqeda ukukhamba ekhabo kaKholiwe ngemva kokumnikela imiphumela yakhe yebanga le-12. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 9.7 Ucabanga bona isenzo sakaSarah sokubetha uKholiwe ngesidunu sezembe lokha nakazamthola ahlezi nosobentwabakhe sisitjela bona umumuntu onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 9.8 Ucabanga bona isenzo sakaZwelibanzi sokukhetha ukuzokufunda eYunivesithi yeVista eseTshwane kunokobana afunde eYunivesithi esesiFundeni sekhabo iKwaZulu Natal sisitjelani ngesizinda sesikhathi sokwenzeka kwendaba yenoveli le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 9.9 Hlathulula ummoya ozwakaliswa sisenzo sakaZondani sokuzibulala ngebanga lokwaliwa nguKholiwe. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 9.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uKholiwe ahlangabezana neentjhijilo pheze kizo zoke izahluko zenoveli le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.11 Ingabe uyamsola nofana awumsoli uKholiwe ngokobana abawe uSipho bona kube nguye ohlathululela uMuzi ngepilo kaKholiwe kunokobana azitjelele yena ngokwakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 9.12 Inovela le imayelana nobudisi umuntu angazifumana aphila ngaphasi kwabo ngebanga lokuba nefihlo epilwenakhe. Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa abalingisi abalandelako ukuphumelelisa ummongondaba wenoveli le: 9.12.1 UKholiwe (1) 9.12.2 UZondani (1) 9.12.3 Umamfundisi banoNaKoteni (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) UBONAKELE – M Sikosana Abatloli bamanovela basebenzisa iimilo nezenzo zabalingisi esithi nasiziqalisisako zizwakale zisethulela iimfundo ezithileko. Coca ngeemfundo esizethulelwa mtloli ngezenzo neemilo zabalingisi abalandelako benoveli yesihloko esithi; UBONAKELE: uBonakele, uNaMndebele, uMahlangu noNaSilombo. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini izenzo neemilo zabalingisi kanye nesifundo. Emzimbeni coca wenabe ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla bewutjho nokobana ngiziphi iimfundo esizifumana ngazo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela iimfundo ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UBONAKELE – M Sikosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C UMahlangu amngene hlangana. Khabe sele athoma ukusilingeka khulu. ʹHeyi! Heyi! NaSilombo, ufuna ukubona ini? Ungathuka umntwanami phambi kwami?ʹ ʹMahlangu mina angilwi nawe. Uyazi bonyana wena ngikuthanda kangangani kodwana ngibona ngasuthi umntwanakho lo uzosihlukanisa ngombana nakhu wena umphatha njengeqanda lekukhuʹ, kwatjho uNaSilombo. Wajikisa ihloko waqala emlanjeni lapha 5 kutjhinge khona uBonakele. UMahlangu kwathi amgome ngamazinyo nakamuzwa akhuluma naye ngendlela le. Uthe nakasuka lapho wathi; ʹUthini?ʹ Watjho wambandamela ngasuthi ufuna ukumdula. UNaSilombo akhange akunake lokho ngombana wasuka lapho wamphudlhela wathi; ʹSengitjhwile! Ngithi angekhe ngalisa ukumtshwenya umntwanakho lo. Okungcono 10 nami ungiqothe njengomfazakho owamqothako loya.ʹ Uthe nakaqeda ukutjho njalo, uNaSilombo, waphuma ngendlini. Waphosa ibadi ngemuva kwakhe ngasuthi uqothwa manaba, waya emlanjeni. UMahlangu wasala abambe wangenzasi, wakhuluma yedwa. ʹAngazi nami ngangingenwe yini bona ngitlhale umfazami wokuthoma loya. Akhe uqale nje 15 umntwanami sele aphele kangangani. Ingasuthi akagomi kodwana ababelethi bakhe basaphila bobabili. Angekhe kwalunga bona umntwanami agongondwe bulwele behliziyo mina yise ngisaphila. Ngisagoma amabele! Kufanele kube khona okwenziwako msinyana.ʹ Egade kutshwenya uMahlangu kukobana akazi naye bonyana uzakuthi nakaqotha uNaSilombo, amfumane kuphi uNaMndebele ngombana 20 akazi naye lapha atjhinga ngakhona. Abanye bamkhomba ngeJwanasbhege. Abanye bamkhomba ngeendaweni naye angazaziko, angakhange afike kizo. Kodwana iqiniso kukobana usaphila. ʹKulungile unina kaBafunani akaragele phambili nepilo angiphilisa yona le kodwana uZimu uyangizwa nangithi nami lizakufika lami ilanga, ngizazibuyiselela kuye. 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential Umma wangitjhiya. Ubaba uyasebenza akayiboni into eyenzeka lapha kwethu mihla yoke le. Njeke nasele ngikhule kuhle nami ngizabatjhiya lapha kwethu.ʹ Ihliziyo kaBonakele ibe buhlungu khulu. Ukhuluma nje usahlezi phezu kwedwala. ʹNgizabatjhiya! Ngizabatjhiya ngiye e ...,ʹ aphazanyiswe nguNaSilombo. ʹHeyi, heyi! Ufuna ukusibonisani wena msanyana? Unehliziywana bani wena yokobana 30 ungazondiswa kulokha nangikuyalako! Thatha nasi imali uyokuthenga umgadango ngizokwenzela uBafunani ukudla. Unganginyenyisi.ʹ UBonakele akhange amphendule kodwana wathatha imali wenza njengobana uNaSilombo asitjho. Ukhamba nje ihliziyo yakhe ayikatjhaphuluki kodwana isese buhlungu. [Ikhasi 3–4] 11.1 Tlola bona uNaSilombo umhlobobani ngokobutjhaba nokobana uvela kiyiphi indawo ngaphambi kobana azokuhlala eSiyabuswa. (2) 11.2 Tlola bona uBonakele besele aneminyaka emingaki begodu afunda liphi ibanga nakazazipha inarha. (2) 11.3 Rhunyeza isizathu esenza bona uBonakele akhambe kwabo aziphe inarha. (2) 11.4 Hlathulula indlela umuzi kaMahlangu ebesele uqaleka ungayo lokha uBonakele nababelethi bakhe babuyela eSiyabuswa. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 11.5 Tlola isizathu esenza bona uBafunani agcine sele abulungwe nguRhulumende. (2) 11.6 Hlathulula umhlobo werarano langaphandle elivezwe etheksthini engehla le. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.7 Ucabanga bona ngiliphi iqhinga lokuvezwa kwabalingisi umtloli alisebenzisileko ukusivezela umlingisi onguNaSilombo esingenisweni senoveli le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.8 Ucabanga bona isenzo sakaNaMndebele sokufuna ukubizwa ngesibongo sakhe kunokobana abizwe ngegama lakaMary aliphiwe bakhozi bakhe eJwanasbhege sisitjelani ngaye? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.9 Ucabanga bona ingemuva lakaBonakele libe nomthelela ongangani ekuthatheni kwakhe isiqunto sokobana akhambe kwaMbuyiseli ngemva kobana ubaba uMbuyiseli ambethile? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uNaSilombo atlhorisa uBonakele kangaka kodwana umntwanakhe uBafunani amphatha njengeqanda? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 11.11 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomlingisi onguMahlangu ngepilo abegade sele ayiphila kwakhe ngemva kobana ahlukane noNaMndebele? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.12 Ummongondaba wenovela le umayelana nomntwana okhule atlhoriswa khulu mbelethi ongasuye wakhe weengazi nowaphetha ngokuhlakanipha nangokuphumelela epilweni. Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa abalingisi abalandelako ukuphumelelisa ummongondaba wenovela le. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU: 11.12.1 UNaSilombo (1) 11.12.2 UMbuyiseli (1) 11.12.3 UKiller (1) [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) Abatlami bobukghwari bomlomo basebenzisa isithombengqondo sesingathekiso esikhathini esinengi ukumadanisa izehlakalo zobukghwari bomlomo nezepilo yamambala. Coca ngokuphumelela komtlami wenolwana yesihloko esithi; UMABOMVANA NEPUNGUTJHA nembongi yeembongo zesihloko esithi; IIMBONGO ZAKAMAKHOSOKE WESIBILI ukusebenzisa isithombengqondo sesingathekiso ukumadanisa izehlakalo nabalingisi bobukghwari bomlomo nezehlakalo ezenzeka epilweni yamambala. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isingathekiso, abalingisi nezehlakalo. Emzimbeni coca ngezehlakalo zobukghwari bomlomo obubuzwe ngehla uqalisa kilezo ezingathekiswe nazo nezenzeka epilweni yamambala. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela kwabatlami bobukghwari bomlomo beenhloko ezivezwe ngehla ukusebenzisa isingathekiso ukumadanisa izehlakalo ezenzeka epilweni yamambala nalezo ezivela ebukgwarini bomlomo obubuzwe ngehla. Amagama ozawasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 'ISITJHABA SAMAVILA' – CM Sangweni 13.1 Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Kwasukelasukela! Cozi! Kwakukhona iqhegu elidala ibizo lalo kunguBalabala. Iqhegweli lalihlala nomndenalo endaweni eyaziwa ngokuthi kukwaSiyatlhaga. Ngelinye ilanga indodana yeqhegweli uVila yavuka sekusemini khulu, yathi iyakhamba 5 isayokuzuma. Mbala uVila wangena indlela etjhinga ehlathini, ehlathinapha wabona iimpunzi ezinengi khulu. Iimpunzi zamkara khulu wabe wahleka yedwa. Zamkara ngombana wabona ukuthi namhlanje khona bazokulala badlile. Wayefanele ukuthaba ngombana umndeni kaBalabala wawudosa emhlweni. UVila watjhidela eduze 10 kweempunzi afuna ukukhetha ezinonileko kwaphela. Uthe asaqalisisa wezwa ʹrhwatjharhwatjhaʹ eduze naye, nakavusa amehlo wabona umnganakhe uNgathana eza kuye. Wathaba khulu uVila nakabona uNgathana eza kuye. UNgathana wafike wahlala phasi noVila naye wahlala phasi. UNgathana wathi; ʹUyabona 15 mngani, ngathana urhulumende uyasicabangela, bekazosinikela iimvorovoro sikwazi ukudumuza iimpunzezi.ʹ UVila wavumelana nomnganakhe wathi ngathana baneengidi bebazakuzuma lula, njenganje nanzi iimpunzi zibaqalile kodwana babhalelwa kuzibamba. UNgathana watjela uVila bonyana ekhabo uyise u-Abasebenzi uthe angekhe asavowuda. 20 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential U-Abasebenzi watjela umndenakhe bonyana angekhe asavowuda ngombana urhulumende akabenzeli litho. UVila naye watjela umnganakhe bona nabo ekhabo uyise uBalabala uthe phasi ngokuvowuda. Wabalabala ngokuthi uyini umsebenzi karhulumende ngombana akabenzeli litho? Njengombana abangani ababilaba bakhuluma nje, iimpunzi ziyakhamba azikabajameli. 25 Njengombana bahlezi phasi basonge imikhono bakhohlisana, ithuba belibaphunyurha baliqalile. Isitjhaba sakwaSiyatlhaga sasinobulwele obumbi, ubulwele bokungafuni ukusikima sizenzele. UVila noNgathana basikima bakhambisana batjhinga etjwaleni. Basakhamba njalo bahlangana nomnganabo u-Awukho. Abangani 30 abathathwaba bakhambisana batjhinga emarhugwini. Hlangana nabo akekho owabona umraro ngokuya etjwaleni. U-Awukho wakhumbuza abangani bakhe bonyana ukuditjha etjwaleni akusimlandu ngombana vele umsebenzi awukho. Wathi nabangahlali emarhugwini, bazokwenzani? UVila wamfakazela ngokuthi, bangenzani nelanga nalitjhisa kangaka? NoNgathana wavumelana 35 nabangani bakhe bonyana ayikho into abangayenza nalitjhisa ngalendlela, ngathana urhulumende ubakhela amadanyana bebazokududa nalitjhisa kangaka. [Ikhasi 61–62] 13.1.1 Tlola igama lendawo lapha kwenzakalela khona inolwana le nobulwele obuphethe abantu bendawo le ngokutjho kwetheksthi engehla. (2) 13.1.2 Ngokurhunyezweko tlola ummongondaba/okutjhiwo yinolwana engehla le. (2) 13.1.3 Ngisiphi isiphakamiso esavezwa nguVila lokha nabe kubanjwe umhlangano lapha bebayokubonisana khona ngokutlolwa kwencwadi ebebazoyisa epalamende emayelana nomtlhago abaqalene nawo endaweni abahlala kiyo? (2) 13.1.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA. Ipilo ephilwa balingisi benolwana engehla le ifana patsi nepilo ephilwa maSewula Afrika esikhathi sanamhlanje. (2) 13.1.5 Hlathulula bona umtlami wenolwana le uhlathulula ukuthini ngesifundo esisithola esiphethweni senolwana le esithi; ʹTjheja, wavilapha, wena nomtlhago nizokuba mamathe nelimu.ʹ (2) 13.1.6 Ucabanga bona uyini umnqopho womtlami wenolwana le ukusivezela iimpoto namalembe zikhamba ziyoziphosela ngemlanjeni zitjhiye abantu basararekile ngemzini? Ipendulwakho yibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 13.1.7 Tshwaya ngokuphumelela komtlami wenolwana le ukuthiya abalingisi abalandelako amagama akhambelana nezenzo zabo: (a) UBalabala (1) (b) UVila (1) (c) U-Awukho (1) KANYE 13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E IIMBONGO ZAKARHOLIHLAHLA NELSON MANDELA – MA Mahlangu 1 UNelson Mandela yingorho eyafakwa esikhungweni, 2 Yavalelwa iphasi loke lanyenya, 3 Ladana kwanga kuvalelwe uZimu. 4 Ikunzʹ eyabhodlʹ ekampeni ivalelwe, 5 Abelusi nabavaleli bathuka, 6 Kwathuka uHendrik Verwoerd, 7 Kwathuka kanye noJohn Voster, 8 Wayisusa eRobben Island wayivalela ePolsmor, 9 Yabhodla kwadengezela uBotha wehla esihlalweni, 10 UDe Klerk wathi asafika wayivulela. 11 Abanye bathi bayibona bayimbuluzela 12 Kwambuluzʹ iWit wolf kwabamhlophe, 13 Yandlondlobala yadlokoma, 14 Kwambuluzʹ i-Conservative 15 Ngakhona kwabamhlophe. 16 Usehla senyuka nephasi ngenca yokwendlalela 17 Ihlalakuhle yabanzima nabamhlophe, 18 Mina ngizwe bamkhombʹ eNgilandi kweliphetjheya 19 Ngezwa bamkhombʹ e-Amerika. 20 Ngizwe bamkhombʹ eRussia embusweni we-Socialism. 21 UComrade Rholihlahla Nelson Mandela 22 Yimbandulo enamandla, 23 Eyakwazi ukubandula ikululeko 24 Edwaleni elibukhuni lebandlululo lasaphazeka. 13.2.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo otholakala emudeni ngamunye kengenzasi: (a) Ladana kwanga kuvalelwe uZimu. (1) (b) Ikunzʹ eyabhodlʹ ekampeni ivalelwe. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 13.2.2 Ngokurhunyezweko tlola ummongo/okutjhiwo yindima yoku-1 ngekutani ebongwa eembongweni ezingehlezi. (2) 13.2.3 Ucabanga bona ngisiphi isifundo esingasithola esenzweni sakaRholihlahla Nelson Mandela sokobana athi nanyana avalelwe ngejele kodwana aragele phambili nokulwa, angathuli? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.2.4 Hlathulula bona imbongi yeembongo ezingehlezi inqophe ukuthi ngomuda wama-22 ukuya kewama-24 weembongo ezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.2.5 Tshwaya ngokungenziwa nguRhulumende ukwenzela bona amaSewula Afrika angawukhohlwa umlando wenarha yekhethu le nendima eyadlalwa ngubaba uRholihlahla Nelson Mandela kezepolotiki. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Imidlalo yakhiwa ziinkulumo-pendulwano ezilanywa/ezilandelwa zizenzeko ezithuthukisa umdlalo bewuyokufika esiphethweni sawo. Coca ngeenkulumo- pendulwano nezenzeko ezilama/ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye ezihlangana nabadlali abalandelako bomdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI: ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaMbulawa nababelethi bakhe esethulweni somdlalo lo, eyaba phakathi kwakaMbulawa neensebenzi ezibabantu abadala lokha nabe bakhuluma ngendaba yakwaMasuku kanye neyaba hlangana namapholisa womBuso weBandlululo lokha nabe asesitetjhini sawo. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini ikulumo-pendulwano nezenzeko. Emzimbeni coca wenabe ngeenkulumo-pendulwano eziphakathi kwabadlali ababalwe ngehla bese uhlathulula nokobana ikulumo-pendulwano ngayinye ilanywa/ilandelwa ngisiphi/ngiziphi izenzeko. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukulamanisa/ukulandelanisa iinkulumo-pendulwanezi nezenzeko ezithuthukisa umdlalo lo bewuyokufika esiphethweni sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F (Ekampeni yababaleki ababaleke eenarheni zemakhabo ese-Angola. UMbulawa uditjhe nomkhozakhe omutjha.) NAIDOO: (Ubhambalele.) Ngizwa batjho wapheze waphambana nezulu mkhozi. Hlathulula bona wasinda njani. MBULAWA: (Naye ubhambalele.) Ngabotjhwa nezinye iimbotjhwa savalelwa ejele. 5 Sathi sisahlezi ejele kwangena ipholisa, lathi siphumele ngaphandle. Sathi bona siphume lasilayitjha ekoloyini edosa ngemva nangaphambili. NAIDOO: (Avuke ahlale.) Belilodwa ipholiselo? Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential MBULAWA: (Naye avuke.) Bekamane. NAIDOO: Ngiyakuzwa ragela phambili. 10 MBULAWA: Lathi bona lisilayitjhe langena nge-ofisini. Ukusuka lapho aphuma sekamane. Amabili kumapholisa amhlophe kanti amanye amabili kunganzima. Asithatha asisa ehlathini eliminyeneko. Sathi bona sifike khona asinikela iimpeke neenrharafu bona sizembele imigodi. NAIDOO: (Ngokurareka.) Imigodi yokwenzani? 15 MBULAWA: Imigodi lapha omunye nomunye ayokubulungwa khona. Sathi bona siyembe, sahlukunyezwa ngaphambi kobana sidunyuzwe. NAIDOO: (Ngokurareka.) Alo-ke wena wavuka njani udunyuziwe? MBULAWA: Ngingathi mina ngaba netjhudu. Ngitjho ngombana sasijanyiswe phambi kwemigodi esasiyembile, benzela bona lokha nasidunyuzwako siwele 20 ngaphakathi. NAIDOO: (Ubambe umhlathi ngesandla esisodwa.) Ragela phambili mkhozi. MBULAWA: Mina bengijame emgodini wesithathu. Besilitjhumi nesithandathu sisoke begodu bebasirhemisile. Kwathiwa sivale amehlo, sawavala. Bathoma ukusidumuza. 25 NAIDOO: (Ngokurareka.) Bebanidumuza ngokulandelana kwenu? MBULAWA: Awa elinye nelinye ipholisa belizikhethela elifuna ukumdumuza. Bekasihlukumeza nje ngakwelinye ihlangothi bekabasa inyama kuselwa nebhurendi. NAIDOO: (Ngokumrhawukela.) Ibuhlungu indabakho mkhozi. Ragela phambili. 30 MBULAWA: Kwathi bona kungadunyuzwa obegade aseduze nami ngavula amehlo kancani. Ngawabona ahlezi phasi woke asagoma inyama elinye lisathela ibhurendi. Ngaziwisela ngemgodini. NAIDOO: Khange usabe bonyana azakubona bese akudumuze uwaqalile? MBULAWA: (Uyahleka.) Ukusaba nokungasabi bekufana ngombana bengivele 35 ngizokudunyuzwa. Ngetjhudu khenge ayelele ukobana ngiziwisele ngemgodini. Ukusuka lapho aragela phambili ngokudumuza abaseleko. Ngetjhudu akhange asibulunge khonokho ngombana besele amnandi khulu. Ngezwa elinye lithi azakubuya kusasa azosibulunga. NAIDOO: (Sele amrhudulele amehlo kwanga likhondlo eligome itjhefu.) Ukusuka 40 lapho kwenzakalani? MBULAWA: Ngezwa iinkoloyi ziduma. Kwathi sekuphele imizuzu mhlamunye elisumi nahlanu ngavuka. Ngasuka lapho ngebelo bengayokufika endleleni ekulu. Kwavela isithuthi esikhulu esilayitjhe izimvu, ngasijamisa. Ngabuza umtjhayeli bona uyaphi wathi uya eBotswana. Ngambawa 45 bona angilayitjhe ngemva kobana ngimhlathululele koke. Ngingathi ngaba netjhudu ngombana naye umtjhayeli loyo bekalilunga lehlangano engafunyanwa ngineencwadi zayo lokha nangibotjhwako. Wangifaka ngemgodleni wangilayitjha ngemva hlangana nezimvu. [Ikhasi: 44–46] 15.1 Tlola amagama weenarha EZIMBILI uMbulawa akhe ahlala kizo ngemva kokubaleka kwakhe eSewula Afrika ezivezwe etheksthini engehla le. (2) 15.2 Tlola igama lomngani kaMbulawa nendawo abahlangana kiyo ngemva kobana babuyele enarheni yekhabo iSewula Afrika. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 15.3 Ngimaphi amano/amaqhinga AMABILI enziwa mapholisa womBuso weBandlululo ukulinga ukubulala uMbulawa emdlalweni lo? (2) 15.4 Tlola isizathu esivela emdlalweni lo esenza bona uVenter ale ukobana ukosikazi kaTjhili azokusebenzela umndenakhe eplasini. (2) 15.5 Rhunyeza ummongo womhlangano owawubanjwe nguVenter, izakhamuzi neensebenzi zeplasini lakhe ngemva kokubotjhwa kwakaMbulawa nelinye ilutjha elalinghale umsebenzi, lihlezi kwaMasuku bufukama. (2) 15.6 Hlathulula bona uBotha uvezwe amhlobo bani womdlali emdlalweni lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.7 Ucabanga bona umtloli womdlalo lo bekalinga ukusidlulisela siphi isifundo ngokusivezela amapholisa womBuso weBandlululo abotjhwa nasele kubusa umBuso weNtando yenengi ngebanga lokobana bekatlhorisa abantu abanzima? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.8 Ucabanga bona isenzo somdlali olipholisa uBotha sokutjela amanye amapholisa bona badumuze amahlandla alitjhumi nesithandathu phezulu njengetshwayo lokobana umsebenzi bawenze ngepumelelo sisitjelani ngaye? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 15.9 Hlathulula umhlobo werarano ovela lokha amapholisa womBuso weBandlululo nakazakufumana iincwadi zehlangano yombanganarha esele yavalwa umlomo ngelawini lakaMbulawa. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uMbulawa alila lokha ababelethi bakhe nabamtjela bona kufanele alise isikolo afunde ngeposo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.11 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguVenter ozifumana sele afuna ukufuduka eplasini begodu anevalo lokobana kungenzeka kubuse umongameli womuntu onzima ngemva kwamakhetho? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 15.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela umdlali oyikutani, uMbulawa ngaphasi kwemileyo elandelako yesakhiwana somdlalo lo; isethulo, isitlhori nesiphetho. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Imidlalo yakhiwa ziinkulumo-pendulwano ezilanywa/ezilandelwa zizenzeko ezithuthukisa umdlalo bewuyokufika esiphethweni sawo. Coca ngeenkulumo- pendulwano nezenzeko ezilama/ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye ezihlangana nabadlali abalandelako bomdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA: Ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaNzunza noNanasi, eyaba phakathi kwakaNzunza noMusi kanye neyaba phakathi kwakaManala neKosi uMusi. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini ikulumo-pendulwano nezenzeko. Emzimbeni coca wenabe ngeenkulumo-pendulwano eziphakathi kwabadlali ababalwe ngehla bese uhlathulula nokobana ikulumo-pendulwano ngayinye ilanywa/ilandelwa ngisiphi/ngiziphi izenzeko. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukulamanisa/ukulandelanisa iinkulumo-pendulwanezi nezenzeko ezithuthukisa umdlalo lo bewuyokufika esiphethweni sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (Kusesigodlweni seKosi uMusi ngetathakusa.) UNANASI: (Avuka.) Akhe ngiyokuhlola ukuthi uNzunza wenze njengesivumelwano sethu sokuthi uzokulala emnyango. (Aphume abone isithunzi somuntu.) Angibandamele ngithemba ukuthi nguye uNzunza loya. Wo! Nguye umntwanami kanti uhlakaniphile yi. 5 UNZUNZA: Mma akhange ngilale solo ngiqale ngewayizolo. Khengalinga izolo ntambama nangifika lapha ngathi nginguNzunza. Kulapho ngihloboke khona ukuthi kwamambala ubaba ufuna uManala. UNANASI: Bewubenzelani ubudlhadlhobo ngombana ngikutjelile ukuthi ufike uthi unguManala? 10 UNZUNZA: Bengifuna ukubona ukuthi kwamambala mina anginalo icezu ubaba anginikela lona na. Yeke ngilemukile ukuthi mina anginalitho engizolizuza, lokho kwanginikela isibindi esikhulu. UNANASI: Kuhle nakunjalo, ragela phambili abezimu babe nawe. Mina ngisayokulala. 15 UNZUNZA: Ngiyathokoza mma, nakubukhosi bona ngizokubuya ngibuthwele ehloko. (Bahlukane.) (UNzunza uthokoza emnyango weKosi UMusi.) UNZUNZA: Ekhaya! IKOSI: (Ngendlini.) Ungubani? 20 UNZUNZA: Ngimi uManala baba. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential IKOSI: Wo, sekunguwe Manala? Ngilinda ngiyeza ngizokuvulela. (UNzunza aphathaphathe iinkhumba azembetheko ezwe ukuthi zisahlezi kuhle na.) Ngena ndodana uhlale phasi. (Angene uNzunza.) Manala ndodana khengikubambe ngezandla ngikuphathaphathe ukuze nganeliseke ukuthi 25 nguwe. Angisathembi ngombana kwanga bafuna ukukukhamba ngaphambili. Izolo ntambama khekwafika uNzunza angazi ukuthi bekazofunani ngombana mina ngithe ngifuna wena. (Atjhidele uNzunza athukile.) Awa unguye uManala ngizwe ngoboya ukuthi umumuntu ofanelwe ngunamrhali. Tjhinga lapha emsamo ulethe imbada yami leyo. 30 (Abuye nayo uNzunza msinyazana.) Nasi baba. (Ikhuphe unamrhali.) Nakhu engifuna ukwazi, thatha nangu unamrhali. Kusukela namhlanje nguwe ozokubusa isitjhaba sakababesi. Isitjhaba sakaMhlanga kaMafana sifuna umuntu ongasisingatha onjengawe. Senga abezimu bekhethu bangaba nawe usiphathe ngokuthula isitjhaba 35 sakho. Unamrhali lo ubukhosi. Umphathe kuhle umluse naye uzakwelusa. UNZUNZA: Ngizasiphatha kuhle isitjhaba sakho. Ngizakulinga ngawo woke amandla wami ukuthi ngigadange eenthendeni zakababa. Ubaba asale ngomusa ngisayokufuna abangani bami khona ngizakufumana iinduna kibo. 40 Ngizazithatha ngizihlanganise nezikababa ukuze zikwazi ukufumana ilwazi ezizalimunya kiboSomphangwa naboRhobongo. IKOSI: Mahle amazwi wakho ndodana, khamba kuhle ube netjhudu embusweni wakho. (Aphume uNzunza aye ngelawini lakhe.) 45 [Ikhasi: 24–26] 17.1 Tlola ubujamo bepilo yeKosi uMusi esingathi ngibo obumenze bona enze iphoso yokunikela uNzunza unamrhali esikhundleni sokobana amnikele uManala. (1) 17.2 Tlola amatshwayo AMABILI abufakazi bokobana indawo yaKwaMnyamana lapha kwenzeka khona umdlalo lo ibhodwe mahlathi. (2) 17.3 Tlola okwenziwe badlali abalandelako bomdlalo lo okusikhombisako bona bababantu abangayilandeliko ikambiso yokudluliswa kobukhosi kiloyo ekufanele ayelame: 17.3.1 UNanasi (1) 17.3.2 IKosi uMusi (1) 17.4 Rhunyeza ummongo wekulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaTjhaba noMbangwa esethulweni somdlalo lo. (2) 17.5 Tlola amano/amaqhinga AMATHATHU uNanasi awalukisa uNzunza bona awenze ukuze akghone ukugalaja uManala ubukhosi bakhe. (3) 17.6 Hlathulula bona umtloli usethulele uManala amhlobo bani womdlali bewutjho nokobana kubayini uthi ungilowomhlobo womdlali. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 17.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Isehlakalo esisisusa serarano emdlalweni lo ngesalokha ... A uNanasi asiza uNzunza bona ayokweba unamrhali. B uNgendu atjela uNanasi lokhu ebekathunywe khona bona ayokutjela uManala. C iKosi uMusi idlulisela ubukhosi kiloyo ozoyelama isaphila. D uNzunza athatha unamrhali obukhosi ngobugirikitjani abaleke naye. (2) 17.8 Ucabanga bona umtloli usethulela siphi isifundo ngesenzo sakaNcagu sokwamukela uMthise kaTjhangutjhangu ukuze kube nokuthula hlangana naManala kanye namaNzunza kunokobana abulale uNzunza bese athathe ubukhosi bakayise? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.9 Hlathulula umhlobo werarano obekhona ngemva kwekulumo-pendulwano ebeyiphakathi kwakaManala nekosi uMusi. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.10 Ucabanga bona yini engenziwa makhosi weentjhaba ezihlukahlukeneko ukuqinisekisa bona imibango yobukhosi efana nale esiyibona isenzeka emdlalweni lo ingasabi khona? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.11 Ingabe umtloli womdlalo lo uphumelele nofana akakaphumeleli ukuwunikela isihloko esiwufaneleko? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 17.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela umdlali oyikutani, uNzunza ngaphasi kwemileyo elandelako yesakhiwana somdlalo lo; isethulo, isitlhori nesiphetho. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Imidlalo yakhiwa ziinkulumo-pendulwano ezilanywa/ezilandelwa zizenzeko ezithuthukisa umdlalo bewuyokufika esiphethweni sawo. Coca ngeenkulumo- pendulwano nezenzeko ezilama/ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye ezihlangana nabadlali abalandelako bomdlalo wesihloko esithi; IFINDO: ikulumo- pendulwano eyaba phakathi kwakaBalise noLungile esethulweni somdlalo lo, eyaba phakathi kwakamPhorofidi uThombeni noBalise banoLungile lokha nabegade bangendlini yokulaphela kwamPhorofidi uThombeni kanye neyaba phakathi kwakaBalise noMnguni. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini ikulumo- pendulwano nezenzeko. Emzimbeni coca wenabe ngeenkulumo-pendulwano eziphakathi kwabadlali ababalwe ngehla bese uhlathulula nokobana ikulumo- pendulwano ngayinye ilanywa/ilandelwa ngisiphi/ngiziphi izenzeko. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukulamanisa/ukulandelanisa iinkulumo- pendulwanezi nezenzeko ezithuthukisa umdlalo lo bewuyokufika esiphethweni sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI H (KukwaMsiza eTheresa Park, ngeTlhagwini yeTshwane. ULungile uhlezi nababelethi bakhe ngekumbeni yokuphumula. Phambi kwabo kuneenkopi zetiye nebhorodo yamakuke. Sebaqedile ukurhamula itiye.) MNGUNI: Mntazanomkhulu yini kwanga sizokukhamba ngingakaboni umkhwenyana nje? 5 LUNGILE: Ubaba akalinde kancani. Umkhwenyanakhe usendleleni. MNGUNI: Kade silindile mntwanami. Angeze sisakwazi ukulinda ukudlula lapha. Sisayokuphambukela kwaMkoneni, eVerena. Kuneenkomo afuna ukungithengisela zona, yeke-ke kufanele ngiyozibona. Ungilotjhisele kumkhwenyana. (Asikime.) NaMalemane, sikima mkami, kude 10 eMhluzi nasilapha. NAMALEMANE: Thubana, yewuje ukhamba ngizakufunyana ngekoloyini. Sifuna ukuzihleba. MNGUNI: NaMalemane uzokulisa nini ukuhleba vele? NAMALEMANE: Asihlebi ngomuntu kodwana sifuna ukukhuluma iindaba zabomma. 15 (Ngokuphela ihliziyo.) Sitjhidela hle. MNGUNI: Kulungile ngizakulinda ngekoloyini. Ngingalindi bekutjhinge ilanga. LUNGILE: (Ahleke.) Ubaba angatshwenyeki, ngizomtjhutjhumeza. (Aphume uMnguni.) NAMALEMANE: Lungile, yini kwanga kusabhala nje? 20 LUNGILE: (Ngokurareka.) Umma ukhuluma ngani? NAMALEMANE: Ngomntwana. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 32 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential LUNGILE: Sisazama. NAMALEMANE: Nizokuzama benizitjhayise. LUNGILE: (Arhudule amehlo.) Umma utjho ukuthini? 25 NAMALEMANE: Mntwanami, wazihloma ngomuno ngelihlweni ngokwenda emndenini ongazi uZimu. LUNGILE: Mma, bakwaMsiza bayamazi uZimu. Unosokanami ngumma wejoyini. NAMALEMANE: Ijoyini ngeyabantu abasondako. (Ahleke.) Mntazanami, 30 kunomehluko phakathi kokusindiswa nokusonda. Abantu bekhakwakho abakasindiswa kodwana sebayasonda. Ngathana bebasindisiwe bengeze bakufaka isimanje. LUNGILE: Isimanje sihlanganaphi nendaba le? NAMALEMANE: Ziyahlangana. Mhlana ungena isimanje kwahlatjwa imbuzi angithi? 35 LUNGILE: Iye. NAMALEMANE: Yayihlatjelwa abaphasi. Okuyinto uZimu angayifuniko. LUNGILE: Mma azange wasingena isimanje? NAMALEMANE: Ngasingena. LUNGILE: Alo? 40 NAMALEMANE: Ngesikhatheso bengisese siphofu. Ngihlahlatha erharheni lokungazi. Wena usingene usazi bonyana uZimu akasifuni. Qala-ke kwanjesi, uZimu ubophe ifindo. Umntwana do! LUNGILE: Mma asilise itshele hle. UBalise uyangithanda begodu uyangithabisa. 45 NAMALEMANE: Akakuthandi kodwana uthanda imalakho. Ukuthabisa ngani ube urhola imali edlula yakhe? LUNGILE: Mma, uyamhloya uBalise yi? NAMALEMANE: Angimhloyi, ngikhathalela wena. LUNGILE: Mma kunento engifuna ungibonise yona. 50 NAMALEMANE: Yinto bani leyo? LUNGILE: Ngizokutjela kwaphela nawungangithembisa bonyana angeze uthathe ihlangothi ngombana into leyo ifaka uBalise phakathi. (Amrhudulele amehlo.) Uyangithembisa? NAMALEMANE: Khuluma. 55 LUNGILE: Asikhambe, sizayidemba ngaphandle. NAMALEMANE: Kubayini ufuna ukuyikhulumela phambi kwakayihlo? LUNGILE: (Asikime.) Angifuni ukuyikhulumela phambi kukababa kodwana ngifuna sijame ngaphandle, lapho ubaba azosibona khona angeze aphela ihliziyo. 60 NAMALEMANE: Nakunjalo kulungile. (Asikime.) Asikhambe. (Baphume.) [Ikhasi: 23–25] 19.1 Tlola igama lendawo nesibongo somuzi walapha uMnguni banoNaMalemane bayokuphambukela khona nabasuka kwaMsiza. (2) 19.2 Tlola izinto EZIMBILI ezenziwako lokha uLungile nakendako ezibufakazi bokobana ekhabo kaBalise mbala basawalandela amasiko. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 33 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 19.3 Rhemisa ngokulamana izenzo ezilandelako zakaNaMalemane ezikhombisa bona ulwisana nemizamo kaBalise yokurarulula umraro wakwakhe wokungafumani umntwana: 19.3.1 UNaMalemane ukghuthula itiye yesondo uLungile banoBalise abayifumene emPhorofidini uThombeni. (1) 19.3.2 UNaMalemane ufaka uLungile ummoya wokobana angavumi ukuya ebantwini ababonako njengokutjho kwakaBalise. (1) 19.3.3 UNaMalemane udosela uNobukhazi umtato uyamthuka, umbangisa bona kubayini atjela uLungile ukobana avume ukuya ebantwini ababonako njengokutjho kwakaBalise. (1) 19.4 Rhunyeza ipendulo uMabhebheja ayitjela uMnguni mayelana nomraro kaBalise banoLungile lokha nabe baye kuye. (2) 19.5 Tlola isehlakalo esenzeka emdlalweni lo esifihlelwe uBalise banoLungile kodwana thina abamukelilwazi sisazi. (1) 19.6 Hlathulula bona isenzo sakaNaMalemane sokujama endleni kaLungile banoBalise lokha nabalinga ukurarulula umraro abaqalene nawo simveza amhlobobani womdlali. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 19.7 Ucabanga bona bekuzokuba nomphumela onjani ukuya kwakaBalise ayedwa kwamPhorofidi uThombeni ngemva kokuyeleliswa nguHleziphi bona uLungile nakangafuniko amtjhiye? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 19.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela kwamPhorofidi uThombeni kunomjeje ongaka wabantu abazokufuna isizo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.9 Hlathulula umhlobo werarano ovela lokha uBalise ayame ngesiqandisi ngemva kobana arhitjhene noLungile ngamagama nabebabanga indaba yokobana uLungile akafuni ukuya emphorofidini. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.10 Ucabanga bona uLungile bekazokugcina avumile ukuya ebantwini ababonako nangathana uyise akhange abathathe abase kwaMabhebheja ngemva kokuthuselwa nguNobukhazi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 19.11 Ingabe isenzo sakaNaMalemane sokufuna ukulawula uLungile bekamthathele neenqunto nanyana sele atjhadile akwakhe, siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA. (2) 19.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela umdlali oyikutani, uBalise ngaphasi kwemileyo elandelako yesakhiwana somdlalo lo, isethulo, isitlhori (3) nesiphetho. [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isindebele Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all