Confidential
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2024
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½
Iphepha lemibuzweli linamakhasi ama-33.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
You're offline
Skip to contentQuestion paper 




View all



IsiNdebele HL P2 Nov 2024.pdf
Isindebele Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isindebele. Question paper, 33 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isindebele Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- November 2024 NSC
- Paper
- 2
- Pages
- 33
- File size
- 581.4 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 33
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho funda imibuzo le bese
ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU ESIGABENI A,
MUNYE ESIGABENI B NAMUNYE ESIGABENI C ngalindlela:
ISIGABA A: IINKONDLO
IINKONDLO EZIBONWEKO – Phendula imibuzo EMIBILI.
IKONDLO ENGAKABONWA – UKATELELEKILE ukuwuphendula umbuzo lo.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
Phendula umbuzo OWODWA
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo OWODWA
5. UKUKHETHWA KWEEMPENDULO ESIGABENI B (INOVELA/
UBUKGHWARI BOMLOMO) NESIGABENI C (UMDLALO/IDRAMA):
Phendula imibuzo yenoveli neyomdlalo owufundileko KWAPHELA.
Phendula UMBUZO WE-ESEYI MUNYE NAMUNYE UMBUZO
ONEMIBUZO EMIFITJHANI.
Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C.
Nawukhethe umbuzo onemibuzo emifitjhani ESIGABENI B, qinisekisa
bona ukhetha umbuzo we-eseyi (omude) ESIGABENI C.
Sebenzisa irhelo lokuqinisekisa lizakusiza.
6. UBUDE BEEMPENDULO
Umbuzo omude we-eseyi yekondlo awuphendulwe ngamagama
ali-190–240.
Umbuzo omude we-eseyi yenoveli nomdlalo/drama awuphendulwe
ngamagama ama-340–390.
Ubude beempendulo zombuzo onemibuzo emifitjhani uzokulawulwa linali
lemitlomelo. Abafundi abaqinisekise bonyana iimpendulo zabo zinqophile
begodu zikhambelana nombuzo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
7. Landela imilayelo esekuthomeni kwesigaba ngasinye ngokuyelela.
8. Nombora iimpendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo
ephepheni lemibuzweli. Nov
9. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
10. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55
11. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
IKHASI LOKUMUNYETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. ʹIsitjhaba Sekululekoʹ Umbuzo omude 10 6
2. ʹSidakamizwaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
3. ʹKuzokuyamekaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9
4. ʹDlumbana Kudlalaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. ʹWazikhungaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 11
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C.
ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela.
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenoveli efundiweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 12
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 12
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 15
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 15
10. UBonakele Umbuzo omude 25 18
11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 18
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundiweko.
12. UMabomvana Nepungutjha Umbuzo omude 25 21
kanye Neembongo
ZakaMakhosoke Wesibili
13.1 ʹIsitjhaba Samavilaʹ Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 21
13.2 ʹIimbongo ZakaRholihlahla
Nelson Mandelaʹ
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini womdlalo ofundweko.
14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 25
6
15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 25
16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 28
17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 28
18. Ifindo Umbuzo omude 25 31
19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 31
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
A: IINKONDLO 1–4 2
(Iinkondlo ezibonweko)
A: IKONDLO 5 1
(Ikondlo engakabonwa)
B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1
BOMLOMO (Umbuzo
omude NANYANA
onemibuzo emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1
(Umbuzo omude
NANYANA onemibuzo
emifitjhani)
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
ISITJHABA SEKULULEKO – TN Mahamba
1 Siphunyuliswe yikululeko sabona umkhanyo,
2 Saphuma esirhogweni sekhethululo,
3 Saphuma eGibhide safika eKanana,
4 Angazi ngithokoze ngithini.
5 Ukuthula kufikile,
6 Kufikʹ izolo kwafika namhlanjesi.
7 Kufike kwathula ummoya,
8 Kwatlhogeka nokuvunguza kwemithi,
9 Yokʹ into yajama tsi! Nabantu bathula du!
10 Bararwe kuthula kwesivunguvungukazi,
11 Ebe bangasasiqalelʹ ekuthuleni,
12 Ebe bangasasiqalelʹ ekuletheni ithabo.
13 Satjhidelʹ ukuthula kwathanyela zokʹ iinzibi,
14 Kwahlukana umhlolo nehlama.
15 Isidindi somuthi ebengekhe sahloma
16 Senza ikarisomraro,
17 Sihlome sabahlaza tlabha! Sathela nokudla,
18 Isitjhaba sazinikela kiso,
19 Sagoma saphumela emkhanyweni.
20 Kwavuleka imiNyango yezeFundo,
21 Kwasa kwatjhingwa phambili.
22 Kwahlutjwa isikhumba esidala, kwahluma esitjha,
23 Sahluma njengesidindi somuthi.
24 Into yoke yazalwa kabutjha,
25 Saphiwa umtjhoga saphola eenhliziyweni.
26 Saba majadujadu seqayeqa satsetse.
27 Kwagobuluka iinhliziyo ukugobana,
28 Kwaphela nokuhlengezela komzimba.
29 Ikululekʹ ibambisene netjhuguluko,
30 Zimamathe nelimu,
31 Amakghono avuswa ebuthongweni.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
32 Ngithokoze ngithini kini babhulimlilo,
33 Kinʹ iinthunywa zakaZimu,
34 Kini baluselʹ emkhanyweni,
35 Ninʹ eniyigobe selʹ ikghorile,
36 Iimpelesi zesitjhaba seSewula Afrika.
37 Nkutanʹ ezagolwa yi-Robben Island.
38 Kwatjhuba kwaba kumbi,
39 Zakhafulwa zatjhingʹ ekhaya,
40 Zafika netjhuguluko,
41 Sathaba njengamadzinyani nakalandelʹ isikhukhukazi.
42 Siyanithokoza bathulisi sivunguvungu,
43 Nina ngorho zekhethu.
Coca ngommongondaba omunyethwe yikondlo le. Dzubhula bewuhlathulule
amagama akhethwe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba.
Esingenisweni hlathulula bona yini ummongondaba, ngothini ummongongaba
wekondlo le bese uhlathulule nokobana liyini ikhethomagama, emzimbeni dzubhula
bewuhlathulule amagama aveza ummongondaba lowo bese esiphethweni utshwaya
ngokuphumelela kwembongi ekusethuleleni ummongondaba wekondlo le. Amagama
ozowasebenzisa awabe li-190 ukuya kwama-240. [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
SIDAKAMIZWA – TM Mthimunye
1 Sidakamizwʹ akhe urhawukelʹ abentabethu,
2 Lizokubayinʹ iphasi nabanje?
3 Lizakubuseka njani nawudlange kangaka na?
4 Sebabuswa nguwe.
5 Ngiyakwesaba nyawupe.
6 Abentabethu ziimbandana
7 Ngebanga lakho nyawupe,
8 Umumbi sidakamizwa.
9 Ulibazisʹ abentabethu,
10 Balibelʹ ifundo.
11 Baphelelwe yihlonipho.
12 Bazilibele bona babobani.
13 Umumbi sidakamizwa.
14 Iphasi loke libubula ngawe,
15 Iphasi loke litjharagene ngawe,
16 Abentwana balibele bona babuyaphi.
17 Nyawupe libalelʹ abentwana,
18 Abasazi phambili nemuva,
19 Liyokuba yinʹ iphasi?
20 Ababusi bangomuso bobani?
2.1 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala endimeni yoku-1 yekondlo
engehla le. (1)
2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-6
wekondlo engehla le. (1)
2.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yindima yesi-3
yekondlo engehla le. (2)
2.4 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona abentwana ebegade babhema
inyawupe babuyele bayoyibhema godu nanyana sele babuya eendaweni
zokuhlengwa/zokubuyiswa kwesimilo? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
2.5 Hlathulula okunqotjhwe yimbongi ngamagama athi; ʹAbabusi bangomuso
bobani?ʹ asetjenziswe yimbongi emudeni wama-20 wekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.6 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le bewutjho
nokobana ummoya lo ubathinta njani ababelethi babentwana ababhema
inyawupe ekhulunyiswa ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
KUZOKUYAMEKA – TN Mahamba
1 Indlela itshu! Ngokusabeka,
2 Nawuyiqalako kuthi rhe! Ivalo,
3 Nawuyiqalako kuphakamʹ iinhluthu,
4 Kube budisi nokususa inyawo.
5 Batjho baqinisile nabathi,
6 Umlambʹ ulingwa ngedondolo,
7 Khambʹ usiwa, uvuke
8 Utjhitjhingele phambili.
9 Ikesi yokuzikhanyiselʹ uyiphethe,
10 Kufunekʹ enamafuthʹ ukwazʹ ukweyama.
11 Bambʹ uqinise kuyenyukela,
12 Kghodlhelela nakʹ umkhanyo,
13 Ungabeki phasʹ ipumelelo nasi.
14 Ingomuso sele lisenyonga,
15 Ubudisi banamhlanjesi
16 Buzokuphendukʹ iluju leenyosi,
17 Iinyembezʹ ozibonakwezi zizakuba ngezethabo.
18 Namathela njengekghomʹ ebhudangweni lakho.
3.1 Tlola ubukondlo OBUBODWA obusetjenziswe yimbongi emudeni woku-1
wekondlo engehla le. (1)
3.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wesi-5 wekondlo
engehla le. (1)
3.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yindima
yesi-2 yekondlo engehla le. (2)
3.4 Ucabanga bona ungaba yini umphumela wepilo yomuntu okhulunyiswa
ekondlweni engehla le nange angenza nofana angalandela okutjhiwo yindima
yesi-3 yekondlo le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.5 Hlathulula umqondo omunyethwe magama athi; ʹIkesi yokuzikhanyisela
uyiphetheʹ asetjenziswe emudeni we-9 wekondlo engehla le. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.6 Ngokuyelela umnqopho wokusetjenziswa kweenthombengqondo
eenkondlweni akhe utshwaye ngelihlo elibukhali ukuphumelela kwembongi
ukusebenzisa isithombengqondo sesifaniso/sesimanyaniso emudeni we-18
wekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
DLUMBANA KUDLALA – CT Mnguni
1 Ucabanga bonʹ ipilo yiswigiri,
2 Nakumkhanyo do! Kewakho amehlo,
3 Icimile ikhanya nje ikesi,
4 Ungesinganganʹ isidlhayela wena?
5 Mbalʹ ungesingangani?
6 Liduma liyakuthatha kilomhlaba,
7 Usabana nezakho nje
8 Zabanye iindaba uyazikghona,
9 Gaya ngomunyʹ umhlathi
10 Ukghonʹ ukubonʹ ipumelelo.
11 Ungafani nomukhwa
12 Wona ohlakaniphe ngahlanye
13 Ukube ngahlanye ubuthundu,
14 Ngcono ube njengotjhefana
15 Yena ongudlambili,
16 Osika mahlangothi womabili.
17 Ungabi njengabantu esithombeni,
18 Bona abajame rwe!
19 Sikinyeka, phaphama, zijamele,
20 Sikinyekʹ ukhombisʹ ipilo.
4.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-3
wekondlo engehla le. (1)
4.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni we-15 newe-16
wekondlo le. (1)
4.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yindima
yesi-3 yenkondlo engehla le. (2)
4.4 Madanisa ukuhluka kwemiqondo emunyethwe yindima yoku-1 nendima yesi-
4 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.5 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa ngokubuyelela
igama elith; ʹSikinyekaʹ emudeni we-19 newama-20 yekondlo engehla le?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.6 Ngokubona kwakho ingabe imbongi ivumelekile nofana ayikavumeleki
ukukhuluma nomuntu ngendlela ekhuluma ngayo endimeni yoku-1 yekondlo
engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
IKONDLO ENGAKABONWA (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
WAZIKHUNGA – TN Mahamba
1 Utlhaphelwe liphasi,
2 Watlhaphelwa yipilo,
3 Wazisa kiboyihlomkhulu,
4 Wazigodusa ngokuphazima kwelihlo,
5 Wavela ngehla kwerobho,
6 Wabona kusisombululo
7 Semirarʹ ekubhodileko,
8 Ekubophe wavela ngehloko,
9 Ekubophe safindo.
10 Wazembesa ngelifu elinzima,
11 Wavuma wavakatjhelwa nguSathana,
12 UZimu akhona,
13 Wadlhadlhabala waba sidlhayela,
14 Waziphambanisa nezulu.
5.1 Tlola ubukondlo obutholakala emudeni ngamunye kengenzasi:
5.1.1 Wazigodusa ngokuphazima kwelihlo. (1)
5.1.2 Ekubophe safindo. (1)
5.2 Ngokurhunyezweko tlola ummongondaba/okutjhiwo yikondlo engehla le. (2)
5.3 Hlathulula bona ukusetjenziswa ngokubuyelela igama elithi; ʹEkubopheʹ
emudeni wobu-8 newe-9 kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho lokho imbongi
ekhuluma ngakho ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.4 Iimbalobalo zenarheni yekhethu le ziveza bona abantu abazibulala
ngobunengi ngebobulili bembaji kunebengubo. Ucabanga bona kubangelwa
yini bona kube babantu bembaji abazibulala ngobunengi ukudlula abantu
bengubo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
5.5 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le bewutjho
nokobana ummoya lowo ubanthinta njani abantu ebebatjhidelene nomuntu
osuke azibulele njengalo okhulunyiswa yimbongi ekondlweni engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo
lomtlolo-ndabuko. Khetha inoveli EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-
ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Abatloli bamanoveli basebenzisa iimilo nezenzo zabalingisi esithi nasiziqalisisako
zizwakale zisethulela iimfundo ezithileko. Coca ngeemfundo esizethulelwa mtloli
ngezenzo neemilo zabalingisi abalandelako benovela yesihloko esithi; MBALA
NGUBABA: uMavela, uSkhosana, uNaMtshweni noDladla. Esingenisweni se-
eseyakho hlathulula bona yini izenzo neemilo zabalingisi kanye nesifundo. Emzimbeni
coca wenabe ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla bewutjho nokobana
ngiziphi iimfundo esizifumanako ngazo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela
komtloli ukusethulela iimfundo ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
Namhlanje akukarisi emzini wesigodi seMadlangeni. Akasekho uBongwe, obekaziwa
mumuntu woke owakhe kilendawo yeMadlangeni. Ubuhle bentaba ede ekulu iKhololo,
nokugobhoza komlambokazi iBhalule, akusanakwa mumuntu. Woke umuntu ukhihla
isililo. Balahlekelwe yindoda. Akekho ongakezi esilahlweni sakhe. Kunzima kuthe
kwitjhi abantu ngaphakathi nangaphandle komuzi. Njengombana isikhathi sokubekwa 5
kwakhe bekuli-iri letjhumi ekuseni nje, abaphathi bomsebenzi basihloniphile isikhathi.
Sekubuywa khona eenrabhini zomuzi weMadlangeni. Bambekile umntwakwaBongwe
endlinakhe yanaphakade. Uzakhe aphumule.
Kukhona esele bakhamba babuyela emakhaya. Abanye basajame ngabane
ngabahlanu bayalilelana. Omunye nakathi kwenzekeni, omunye ulinga ukuveza lokho 10
akwaziko ngomufi. Babodwa abalila ngongathana njengombana sele kuvele lokhu
ebahlangene ngakho. Abanye bathi ngathana uvumile bona bamhlinze abodorhodere
bakhuphe lesi sidliso esimthetheko, mhlambe ngabe uyaphila uBongwe. Abanye bathi
ngathana ukhambe zesintu iinyanga, ngabe usaphila. Abangaziko ngokugula kwakhe
okumsahlele kwabe kwamthatha msinya ngalendlela, babuza babuzile. 15
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
Ebebakhona ebusuku bezwile ngomfundisi bona uBongwe ubulewe sidliso,
esimbambe ilanga linye, kwathi kwelesibili samthatha. Abazi ipilo yomuzakhe,
bayarhonona bona mhlambe udliswe bantwabakhe. Akekho ophethe engiyo.
Njengombana nobujamo bezulu buhloniphile, ilanga lizitjho ngemisebe yalo nje,
bakhona abacabanga ngelifa lakamufi. Phela lapha phezulu entabeni iKhololo 20
kuyabonakala. Kukhona abakhombisana ngomhlambi weenkomo zakaBongwe
obonakala lapha entabeni. Iimbuzi nezimvu ngetjhudu elimbi azibonakali ngombana
ilanga linganyuka, zisuke sele zingemva kwentaba. Ngokwevamisa ilanga lingathoma
ukuphosa amathunzi kwabo vane bese ziyavela. Uthole iKhololo imhlophe, inzima,
ibovu ngeembuzi zakaBongwe. Nawujika amehlo uwaphosa magega nomlambo 25
iBhalule ubone kutshehla, ukube zizimvu-ke lezo.
Namhlanje ulele nje uBongwe, utjhiye iimbaya ezimbili ezibobhazabhaza. Sokuthoma
esingesandleni sokugoma nawungena emzinakhe, ngeseenkomo. Sakhiwe
ngeenguzula zamatje. Ngesandleni sesincele ngeseembuzi nezimvu naso ngesamatje.
Amasimu wona akasabalwa, amumango. Ngetjhudu elimbi, kuthe nakuthonywa 30
ukudliwa ihlobo kilabo abalimileko, wakhamba uBongwe. Ubekwa nje, isiphila, ife,
imigade namaselwa sekuziimveke ezimbili kuthonyiwe ukudlilwa.
[Ikhasi 1–2]
7.1 Tlola igama lendawo nestrada la uMavela aya kizo lokha nakayokufunisisa
ngelifa lakayise ngokuya kwenoveli le. (2)
7.2 Tlola amabizo wabameli ABABILI abeza kwaBongwe bazokuhlathululela
uNaMtshweni ngesifiso esenziwa yindodakwakhe esimayelana nokwabiwa
kwelifa lakhe. (2)
7.3 Hlathulula indlela ubudlelwana bakaMavela noyise egade sele bungayo
ngaphambi kobana akhambe ayokuhlala eSoshanguve. (2)
7.4 Ngaphandle kokwetjiwa kwefuyo kaBongwe ngikuphi okhunye egade
kutshwenya uNaMtshweni ehliziyweni? (2)
7.5 Umgomo OWODWA wesifiso sakaBongwe wawuqinisekisa bona qobe
nyanga umndenakhe ube nemali oyifumanako ukuze wondleke. Tlola bona
umgomo lo wawungafaki baphi abentwana bakaBongwe ekutholeni imali le. (2)
7.6 Hlathulula ummoya ozwakaliswa siphetho senoveli le. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
7.7 Hlathulula umhlobo werarano owaba khona lokha uNaKabini nakasola
uMavela ngekulumakhe yokobana uMhlekwa banoHleziphi balise indaba
yabo yeenkolo, basuke boke njengomndeni kaBongwe baye kiboDladla
bayokusula isifiso esitjhiywe nguyise. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
7.8 Ucabanga bona isenzo sakaSkhosana sokugalaja uMavela ilifa lakayise
ngokumnikela itjhege enganamali simveza amumuntu onjani? Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
7.9 Ucabanga bona ingemuva lakaMhlekwa libe nomthelela ongangani
ekuthatheni kwakhe isiqunto sokobana alise emsebenzini abuyele esikolweni
njengombana isifiso sakayise sibalayela? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
7.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa isifiso sakaBongwe
njengento eqinisekisa bona nanyana angasekho ephasini kodwana koke
lokhu ebekakufisa ngefuyo yakhe kuyenzeka? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
7.11 Ingabe isehlakalo sokobana uMavela ebe iinkomo zakayise umndenakhe
ungabi nokusola nakancani ukobana kungenzeka bona zetjiwe nguye
siyakholweka nofana asikholweki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
ELILODWA. (2)
7.12 Ummongondaba wenovela le umayelana nokutjhayisana kwendlela
yesikhuwa nendlela yesintu yokwabiwa kwelifa lomuntu ongasekho. Tshwaya
ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa umlingisi ngamunye kabalandelako
ukuphumelelisa ummongondaba wenoveli le.
7.12.1 UMavela (1)
7.12.2 UDladla banoJanson (1)
7.12.3 UNaMtshweni (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Abatloli bamanoveli basebenzisa iimilo nezenzo zabalingisi esithi nasiziqalisisako
zizwakale zisethulela iimfundo ezithileko. Coca ngeemfundo esizethulelwa mtloli
ngezenzo neemilo zabalingisi abalandelako benoveli yesihloko esithi; UKHOLIWE:
uKholiwe, uSipho, uZondani nomphakathi weVlaklaagte No.2. Esingenisweni se-
eseyakho hlathulula bona yini izenzo neemilo zabalingisi kanye nesifundo. Emzimbeni
coca wenabe ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla bewutjho nokobana
ngiziphi iimfundo esizifumana ngazo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli
ukusethulela iimfundo ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
UKholiwe banoMuzi bebazihlalele kamnandi, uZimu sele ababusise ngabentwana
ababili nabo esele babakhulu, uThokozani noBusisiwe. KwakungoMgqibelo, uKholiwe
banoMuzi bazihlalele ekhaya. Nanyana bebasekhaya boke kodwana
bebangasingekumbeni yinye. UMuzi gade angendlini yokufundela phambi kwakhe
kuhlezi intaba yeencwadi. Umkakhe yena wayengekumbeni yokudlela, afundela 5
khona. Omunye nomunye bekathi nakazizwa alambile aye ngekhwitjhini aziphakululele
ukudla. Bafunda kangaka nje phela sekuziinkhathi zokutlolwa kweenhlahlubo
zokuphela komnyaka. Bafundela ngeenkumbeni ezihlukeneko nje, abafuni
ukuphazamisana. Kusukela ekuseni bafunda.
UMuzi wenza iimfundo ze-Masters, uKholiwe yena wenza i-Honours ebuya ibizwe 10
ngokuthi yi-Hons ngokurhunyezweko. Ngalesi isikhathi uMuzi besele afundisa ekholitjhi
yaKwaNdebele yokuthwasisa abotitjhere. UKholiwe yena gade sele angutitjherehloko
weMandlethu High School ekusikolo esikhulu sangeVlaklaagte No. 1. UThokozani,
izibulo bekafunda ibanga lobunane, uBusi lesithathu. Abazali bakaThokozani noBusi
bayazikhakhazisa ngabo ngombana kubonakala sengathi nabo bazakufuza abazali 15
babo ngokuthanda ifundo.
Njengombana kungoMgqibelo nje, abekho aboThokozani banoBusi, baye eNdebele
College lapho bafunda khona. Kuthe kungabetha i-iri lesine ntambama uKholiwe
abuthe iincwadi ngemuva kokuthi azizwe bona udiniwe aye lapha kuhlezi khona uMuzi
afike amthole naye angasafundi. ʹAwu, ufika nje nami ngithi ngiza kuwe, sengidiniwe 20
kodwana ukudinwa ngiyakubona Kholi wami, sengikuhlulukele. Abantu nabangasibona
sifunda ngalendlela, bazakuthi siyalwa.ʹ Atjho adosa umkakhe amsingatha.
Bacocacoce kwamva uMuzi abeke iincwadi zakhe kuhle. UKholiwe amsize ukuzibutha
ngombana zirhatjheke netafula yoke. Uyafunda phela uMnguni lo. Nakafundako
uMnguni kufanele iincwadi zoke zizale itafula, zivulwe zoke. 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
Bakhambe bayokuhlala ngekhwitjhini. UKholiwe enze ikofi basele. Bathi basasela
ngeniyani uThokozani noBusisiwe. Balotjhise abazali babo ngesizotha esikhulu.
UKholiwe angawasusi amehlwakhe kuBusisiwe. Amqale umntwana kwangathi
uyathoma ukumbona. UMnguni akutjheje ukwenza komkakhe kodwana athi uzambuza
nababobabili. Ifike intambama kudliwe ukudla kwentambama, kuthandazwe 30
kuyokulalwa.
ʹMma, kubayini gade uqale uBusi kangaka?ʹ Sekubuza uMnguni sele babodwa
ngekumbeni yabo yokulala. ʹYazi baba ngithe nangiqala uBusi ngambona sele
anamatshwayo wokukhula, wokungena kwesinye isigaba.ʹ UKholiwe gade akhuluma
ngommoya ophasi, atjengisa ukuphelelwa mamandla. Ukhuluma ngendlela etjengisako 35
bona akakathabi. ʹKwenziwa yini angathabi lokha abentwana nabakhulako?ʹ
NguMnguni azibuza ngehliziyo. Phela lesi ngiso isikhathi sokuthaba ngombana
abentwana sebakhulile. UMnguni azame ukumbuza umkakhe kodwana kubonakale
ukuthi uphatheke kumbi. Baba sekufike isikhathi sokuthi sihlale phasi nabentwana
sibatjele ngokuziphatha nangeengozi abangahlangana nazo basese batjha. UKholiwe 40
wawungathi uzakuhlongakala.
[Ikhasi 13–14]
9.1 Tlola bona umlingisi ngamunye kabangenzasi bekafundela ngakiyiphi ikumba
ngokutjho kwetheksthi engehla le:
9.1.1 UKholiwe (1)
9.1.2 UMuzi (1)
9.2 Tlola ilanga nenyanga uKholiwe banoMuzi abatjhada ngalo. (2)
9.3 Tlola isizathu esenza bona uNgendu adane khulu lokha nakabona uZondani
akhamba noKholiwe baphuma esondweni ngokuya kwenoveli le. (2)
9.4 Rhunyeza ummongo wencwadi kaZondani ayithumela ngoVusi kuKholiwe
lokha nabasafunda esikolweni iMafu Secondary School. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
9.5 Tlola OKUBILI okufanako phakathi kwakaNgendu banoZondani ngokuya
kwenoveli le. (2)
9.6 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona lokha uNgendu nakaqeda
ukukhamba ekhabo kaKholiwe ngemva kokumnikela imiphumela yakhe
yebanga le-12. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
9.7 Ucabanga bona isenzo sakaSarah sokubetha uKholiwe ngesidunu sezembe
lokha nakazamthola ahlezi nosobentwabakhe sisitjela bona umumuntu
onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
9.8 Ucabanga bona isenzo sakaZwelibanzi sokukhetha ukuzokufunda
eYunivesithi yeVista eseTshwane kunokobana afunde eYunivesithi
esesiFundeni sekhabo iKwaZulu Natal sisitjelani ngesizinda sesikhathi
sokwenzeka kwendaba yenoveli le? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
9.9 Hlathulula ummoya ozwakaliswa sisenzo sakaZondani sokuzibulala
ngebanga lokwaliwa nguKholiwe. Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
9.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uKholiwe
ahlangabezana neentjhijilo pheze kizo zoke izahluko zenoveli le?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.11 Ingabe uyamsola nofana awumsoli uKholiwe ngokobana abawe uSipho bona
kube nguye ohlathululela uMuzi ngepilo kaKholiwe kunokobana azitjelele
yena ngokwakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
9.12 Inovela le imayelana nobudisi umuntu angazifumana aphila ngaphasi kwabo
ngebanga lokuba nefihlo epilwenakhe. Tshwaya ngokuphumelela komtloli
ukusebenzisa abalingisi abalandelako ukuphumelelisa ummongondaba
wenoveli le:
9.12.1 UKholiwe (1)
9.12.2 UZondani (1)
9.12.3 Umamfundisi banoNaKoteni (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
UBONAKELE – M Sikosana
Abatloli bamanovela basebenzisa iimilo nezenzo zabalingisi esithi nasiziqalisisako
zizwakale zisethulela iimfundo ezithileko. Coca ngeemfundo esizethulelwa mtloli
ngezenzo neemilo zabalingisi abalandelako benoveli yesihloko esithi; UBONAKELE:
uBonakele, uNaMndebele, uMahlangu noNaSilombo. Esingenisweni se-eseyakho
hlathulula bona yini izenzo neemilo zabalingisi kanye nesifundo. Emzimbeni coca
wenabe ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla bewutjho nokobana ngiziphi
iimfundo esizifumana ngazo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli
ukusethulela iimfundo ngezenzo neemilo zabalingisi ababalwe ngehla. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UBONAKELE – M Sikosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI C
UMahlangu amngene hlangana. Khabe sele athoma ukusilingeka khulu. ʹHeyi! Heyi!
NaSilombo, ufuna ukubona ini? Ungathuka umntwanami phambi kwami?ʹ ʹMahlangu
mina angilwi nawe. Uyazi bonyana wena ngikuthanda kangangani kodwana ngibona
ngasuthi umntwanakho lo uzosihlukanisa ngombana nakhu wena umphatha
njengeqanda lekukhuʹ, kwatjho uNaSilombo. Wajikisa ihloko waqala emlanjeni lapha 5
kutjhinge khona uBonakele.
UMahlangu kwathi amgome ngamazinyo nakamuzwa akhuluma naye ngendlela le.
Uthe nakasuka lapho wathi; ʹUthini?ʹ Watjho wambandamela ngasuthi ufuna ukumdula.
UNaSilombo akhange akunake lokho ngombana wasuka lapho wamphudlhela wathi;
ʹSengitjhwile! Ngithi angekhe ngalisa ukumtshwenya umntwanakho lo. Okungcono 10
nami ungiqothe njengomfazakho owamqothako loya.ʹ Uthe nakaqeda ukutjho njalo,
uNaSilombo, waphuma ngendlini. Waphosa ibadi ngemuva kwakhe ngasuthi uqothwa
manaba, waya emlanjeni.
UMahlangu wasala abambe wangenzasi, wakhuluma yedwa. ʹAngazi nami
ngangingenwe yini bona ngitlhale umfazami wokuthoma loya. Akhe uqale nje 15
umntwanami sele aphele kangangani. Ingasuthi akagomi kodwana ababelethi bakhe
basaphila bobabili. Angekhe kwalunga bona umntwanami agongondwe bulwele
behliziyo mina yise ngisaphila. Ngisagoma amabele! Kufanele kube khona
okwenziwako msinyana.ʹ Egade kutshwenya uMahlangu kukobana akazi naye
bonyana uzakuthi nakaqotha uNaSilombo, amfumane kuphi uNaMndebele ngombana 20
akazi naye lapha atjhinga ngakhona. Abanye bamkhomba ngeJwanasbhege. Abanye
bamkhomba ngeendaweni naye angazaziko, angakhange afike kizo. Kodwana iqiniso
kukobana usaphila.
ʹKulungile unina kaBafunani akaragele phambili nepilo angiphilisa yona le kodwana
uZimu uyangizwa nangithi nami lizakufika lami ilanga, ngizazibuyiselela kuye. 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
Umma wangitjhiya. Ubaba uyasebenza akayiboni into eyenzeka lapha kwethu mihla
yoke le. Njeke nasele ngikhule kuhle nami ngizabatjhiya lapha kwethu.ʹ Ihliziyo
kaBonakele ibe buhlungu khulu. Ukhuluma nje usahlezi phezu kwedwala.
ʹNgizabatjhiya! Ngizabatjhiya ngiye e ...,ʹ aphazanyiswe nguNaSilombo. ʹHeyi, heyi!
Ufuna ukusibonisani wena msanyana? Unehliziywana bani wena yokobana 30
ungazondiswa kulokha nangikuyalako! Thatha nasi imali uyokuthenga umgadango
ngizokwenzela uBafunani ukudla. Unganginyenyisi.ʹ UBonakele akhange amphendule
kodwana wathatha imali wenza njengobana uNaSilombo asitjho. Ukhamba nje ihliziyo
yakhe ayikatjhaphuluki kodwana isese buhlungu.
[Ikhasi 3–4]
11.1 Tlola bona uNaSilombo umhlobobani ngokobutjhaba nokobana uvela kiyiphi
indawo ngaphambi kobana azokuhlala eSiyabuswa. (2)
11.2 Tlola bona uBonakele besele aneminyaka emingaki begodu afunda liphi
ibanga nakazazipha inarha. (2)
11.3 Rhunyeza isizathu esenza bona uBonakele akhambe kwabo aziphe inarha. (2)
11.4 Hlathulula indlela umuzi kaMahlangu ebesele uqaleka ungayo lokha
uBonakele nababelethi bakhe babuyela eSiyabuswa. Ipendulwakho ayibe
maphuzu AMABILI. (2)
11.5 Tlola isizathu esenza bona uBafunani agcine sele abulungwe
nguRhulumende. (2)
11.6 Hlathulula umhlobo werarano langaphandle elivezwe etheksthini engehla le.
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
11.7 Ucabanga bona ngiliphi iqhinga lokuvezwa kwabalingisi umtloli
alisebenzisileko ukusivezela umlingisi onguNaSilombo esingenisweni
senoveli le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
11.8 Ucabanga bona isenzo sakaNaMndebele sokufuna ukubizwa ngesibongo
sakhe kunokobana abizwe ngegama lakaMary aliphiwe bakhozi bakhe
eJwanasbhege sisitjelani ngaye? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
11.9 Ucabanga bona ingemuva lakaBonakele libe nomthelela ongangani
ekuthatheni kwakhe isiqunto sokobana akhambe kwaMbuyiseli ngemva
kobana ubaba uMbuyiseli ambethile? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
11.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uNaSilombo atlhorisa
uBonakele kangaka kodwana umntwanakhe uBafunani amphatha
njengeqanda? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
11.11 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomlingisi onguMahlangu ngepilo
abegade sele ayiphila kwakhe ngemva kobana ahlukane noNaMndebele?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
11.12 Ummongondaba wenovela le umayelana nomntwana okhule atlhoriswa khulu
mbelethi ongasuye wakhe weengazi nowaphetha ngokuhlakanipha
nangokuphumelela epilweni. Tshwaya ngokuphumelela komtloli
ukusebenzisa abalingisi abalandelako ukuphumelelisa ummongondaba
wenovela le. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU:
11.12.1 UNaSilombo (1)
11.12.2 UMbuyiseli (1)
11.12.3 UKiller (1)
[25]
NOFANA
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UBUKGHWARI BOMLOMO
IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
Abatlami bobukghwari bomlomo basebenzisa isithombengqondo sesingathekiso
esikhathini esinengi ukumadanisa izehlakalo zobukghwari bomlomo nezepilo
yamambala. Coca ngokuphumelela komtlami wenolwana yesihloko esithi;
UMABOMVANA NEPUNGUTJHA nembongi yeembongo zesihloko esithi; IIMBONGO
ZAKAMAKHOSOKE WESIBILI ukusebenzisa isithombengqondo sesingathekiso
ukumadanisa izehlakalo nabalingisi bobukghwari bomlomo nezehlakalo ezenzeka
epilweni yamambala. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isingathekiso,
abalingisi nezehlakalo. Emzimbeni coca ngezehlakalo zobukghwari bomlomo
obubuzwe ngehla uqalisa kilezo ezingathekiswe nazo nezenzeka epilweni yamambala.
Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela kwabatlami bobukghwari bomlomo beenhloko
ezivezwe ngehla ukusebenzisa isingathekiso ukumadanisa izehlakalo ezenzeka
epilweni yamambala nalezo ezivela ebukgwarini bomlomo obubuzwe ngehla.
Amagama ozawasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
'ISITJHABA SAMAVILA' – CM Sangweni
13.1 Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
Kwasukelasukela!
Cozi!
Kwakukhona iqhegu elidala ibizo lalo kunguBalabala. Iqhegweli lalihlala
nomndenalo endaweni eyaziwa ngokuthi kukwaSiyatlhaga. Ngelinye ilanga
indodana yeqhegweli uVila yavuka sekusemini khulu, yathi iyakhamba 5
isayokuzuma. Mbala uVila wangena indlela etjhinga ehlathini, ehlathinapha
wabona iimpunzi ezinengi khulu.
Iimpunzi zamkara khulu wabe wahleka yedwa. Zamkara ngombana wabona
ukuthi namhlanje khona bazokulala badlile. Wayefanele ukuthaba ngombana
umndeni kaBalabala wawudosa emhlweni. UVila watjhidela eduze 10
kweempunzi afuna ukukhetha ezinonileko kwaphela. Uthe asaqalisisa wezwa
ʹrhwatjharhwatjhaʹ eduze naye, nakavusa amehlo wabona umnganakhe
uNgathana eza kuye.
Wathaba khulu uVila nakabona uNgathana eza kuye. UNgathana wafike
wahlala phasi noVila naye wahlala phasi. UNgathana wathi; ʹUyabona 15
mngani, ngathana urhulumende uyasicabangela, bekazosinikela iimvorovoro
sikwazi ukudumuza iimpunzezi.ʹ UVila wavumelana nomnganakhe wathi
ngathana baneengidi bebazakuzuma lula, njenganje nanzi iimpunzi zibaqalile
kodwana babhalelwa kuzibamba. UNgathana watjela uVila bonyana ekhabo
uyise u-Abasebenzi uthe angekhe asavowuda. 20
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
U-Abasebenzi watjela umndenakhe bonyana angekhe asavowuda ngombana
urhulumende akabenzeli litho. UVila naye watjela umnganakhe bona nabo
ekhabo uyise uBalabala uthe phasi ngokuvowuda. Wabalabala ngokuthi uyini
umsebenzi karhulumende ngombana akabenzeli litho? Njengombana
abangani ababilaba bakhuluma nje, iimpunzi ziyakhamba azikabajameli. 25
Njengombana bahlezi phasi basonge imikhono bakhohlisana, ithuba
belibaphunyurha baliqalile.
Isitjhaba sakwaSiyatlhaga sasinobulwele obumbi, ubulwele bokungafuni
ukusikima sizenzele. UVila noNgathana basikima bakhambisana batjhinga
etjwaleni. Basakhamba njalo bahlangana nomnganabo u-Awukho. Abangani 30
abathathwaba bakhambisana batjhinga emarhugwini. Hlangana nabo akekho
owabona umraro ngokuya etjwaleni. U-Awukho wakhumbuza abangani bakhe
bonyana ukuditjha etjwaleni akusimlandu ngombana vele umsebenzi awukho.
Wathi nabangahlali emarhugwini, bazokwenzani? UVila wamfakazela
ngokuthi, bangenzani nelanga nalitjhisa kangaka? NoNgathana wavumelana 35
nabangani bakhe bonyana ayikho into abangayenza nalitjhisa ngalendlela,
ngathana urhulumende ubakhela amadanyana bebazokududa nalitjhisa
kangaka.
[Ikhasi 61–62]
13.1.1 Tlola igama lendawo lapha kwenzakalela khona inolwana le
nobulwele obuphethe abantu bendawo le ngokutjho kwetheksthi
engehla. (2)
13.1.2 Ngokurhunyezweko tlola ummongondaba/okutjhiwo yinolwana
engehla le. (2)
13.1.3 Ngisiphi isiphakamiso esavezwa nguVila lokha nabe kubanjwe
umhlangano lapha bebayokubonisana khona ngokutlolwa
kwencwadi ebebazoyisa epalamende emayelana nomtlhago
abaqalene nawo endaweni abahlala kiyo? (2)
13.1.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
IQINISO bese usekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA.
Ipilo ephilwa balingisi benolwana engehla le ifana patsi nepilo
ephilwa maSewula Afrika esikhathi sanamhlanje. (2)
13.1.5 Hlathulula bona umtlami wenolwana le uhlathulula ukuthini
ngesifundo esisithola esiphethweni senolwana le esithi; ʹTjheja,
wavilapha, wena nomtlhago nizokuba mamathe nelimu.ʹ (2)
13.1.6 Ucabanga bona uyini umnqopho womtlami wenolwana le
ukusivezela iimpoto namalembe zikhamba ziyoziphosela
ngemlanjeni zitjhiye abantu basararekile ngemzini? Ipendulwakho
yibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
13.1.7 Tshwaya ngokuphumelela komtlami wenolwana le ukuthiya
abalingisi abalandelako amagama akhambelana nezenzo zabo:
(a) UBalabala (1)
(b) UVila (1)
(c) U-Awukho (1)
KANYE
13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
IIMBONGO ZAKARHOLIHLAHLA NELSON MANDELA – MA Mahlangu
1 UNelson Mandela yingorho eyafakwa esikhungweni,
2 Yavalelwa iphasi loke lanyenya,
3 Ladana kwanga kuvalelwe uZimu.
4 Ikunzʹ eyabhodlʹ ekampeni ivalelwe,
5 Abelusi nabavaleli bathuka,
6 Kwathuka uHendrik Verwoerd,
7 Kwathuka kanye noJohn Voster,
8 Wayisusa eRobben Island wayivalela ePolsmor,
9 Yabhodla kwadengezela uBotha wehla esihlalweni,
10 UDe Klerk wathi asafika wayivulela.
11 Abanye bathi bayibona bayimbuluzela
12 Kwambuluzʹ iWit wolf kwabamhlophe,
13 Yandlondlobala yadlokoma,
14 Kwambuluzʹ i-Conservative
15 Ngakhona kwabamhlophe.
16 Usehla senyuka nephasi ngenca yokwendlalela
17 Ihlalakuhle yabanzima nabamhlophe,
18 Mina ngizwe bamkhombʹ eNgilandi kweliphetjheya
19 Ngezwa bamkhombʹ e-Amerika.
20 Ngizwe bamkhombʹ eRussia embusweni we-Socialism.
21 UComrade Rholihlahla Nelson Mandela
22 Yimbandulo enamandla,
23 Eyakwazi ukubandula ikululeko
24 Edwaleni elibukhuni lebandlululo lasaphazeka.
13.2.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo otholakala emudeni ngamunye
kengenzasi:
(a) Ladana kwanga kuvalelwe uZimu. (1)
(b) Ikunzʹ eyabhodlʹ ekampeni ivalelwe. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
13.2.2 Ngokurhunyezweko tlola ummongo/okutjhiwo yindima yoku-1
ngekutani ebongwa eembongweni ezingehlezi. (2)
13.2.3 Ucabanga bona ngisiphi isifundo esingasithola esenzweni
sakaRholihlahla Nelson Mandela sokobana athi nanyana avalelwe
ngejele kodwana aragele phambili nokulwa, angathuli?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.2.4 Hlathulula bona imbongi yeembongo ezingehlezi inqophe ukuthi
ngomuda wama-22 ukuya kewama-24 weembongo ezingehla.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.2.5 Tshwaya ngokungenziwa nguRhulumende ukwenzela bona
amaSewula Afrika angawukhohlwa umlando wenarha yekhethu le
nendima eyadlalwa ngubaba uRholihlahla Nelson Mandela
kezepolotiki. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI,
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi
EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Imidlalo yakhiwa ziinkulumo-pendulwano ezilanywa/ezilandelwa zizenzeko
ezithuthukisa umdlalo bewuyokufika esiphethweni sawo. Coca ngeenkulumo-
pendulwano nezenzeko ezilama/ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye
ezihlangana nabadlali abalandelako bomdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI:
ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaMbulawa nababelethi bakhe esethulweni
somdlalo lo, eyaba phakathi kwakaMbulawa neensebenzi ezibabantu abadala lokha
nabe bakhuluma ngendaba yakwaMasuku kanye neyaba hlangana namapholisa
womBuso weBandlululo lokha nabe asesitetjhini sawo. Esingenisweni se-eseyakho
hlathulula bona yini ikulumo-pendulwano nezenzeko. Emzimbeni coca wenabe
ngeenkulumo-pendulwano eziphakathi kwabadlali ababalwe ngehla bese uhlathulula
nokobana ikulumo-pendulwano ngayinye ilanywa/ilandelwa ngisiphi/ngiziphi izenzeko.
Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukulamanisa/ukulandelanisa
iinkulumo-pendulwanezi nezenzeko ezithuthukisa umdlalo lo bewuyokufika
esiphethweni sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
(Ekampeni yababaleki ababaleke eenarheni zemakhabo ese-Angola. UMbulawa
uditjhe nomkhozakhe omutjha.)
NAIDOO: (Ubhambalele.) Ngizwa batjho wapheze waphambana nezulu mkhozi.
Hlathulula bona wasinda njani.
MBULAWA: (Naye ubhambalele.) Ngabotjhwa nezinye iimbotjhwa savalelwa ejele. 5
Sathi sisahlezi ejele kwangena ipholisa, lathi siphumele ngaphandle.
Sathi bona siphume lasilayitjha ekoloyini edosa ngemva nangaphambili.
NAIDOO: (Avuke ahlale.) Belilodwa ipholiselo?
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
MBULAWA: (Naye avuke.) Bekamane.
NAIDOO: Ngiyakuzwa ragela phambili. 10
MBULAWA: Lathi bona lisilayitjhe langena nge-ofisini. Ukusuka lapho aphuma
sekamane. Amabili kumapholisa amhlophe kanti amanye amabili
kunganzima. Asithatha asisa ehlathini eliminyeneko. Sathi bona sifike
khona asinikela iimpeke neenrharafu bona sizembele imigodi.
NAIDOO: (Ngokurareka.) Imigodi yokwenzani? 15
MBULAWA: Imigodi lapha omunye nomunye ayokubulungwa khona. Sathi bona
siyembe, sahlukunyezwa ngaphambi kobana sidunyuzwe.
NAIDOO: (Ngokurareka.) Alo-ke wena wavuka njani udunyuziwe?
MBULAWA: Ngingathi mina ngaba netjhudu. Ngitjho ngombana sasijanyiswe phambi
kwemigodi esasiyembile, benzela bona lokha nasidunyuzwako siwele 20
ngaphakathi.
NAIDOO: (Ubambe umhlathi ngesandla esisodwa.) Ragela phambili mkhozi.
MBULAWA: Mina bengijame emgodini wesithathu. Besilitjhumi nesithandathu sisoke
begodu bebasirhemisile. Kwathiwa sivale amehlo, sawavala. Bathoma
ukusidumuza. 25
NAIDOO: (Ngokurareka.) Bebanidumuza ngokulandelana kwenu?
MBULAWA: Awa elinye nelinye ipholisa belizikhethela elifuna ukumdumuza.
Bekasihlukumeza nje ngakwelinye ihlangothi bekabasa inyama kuselwa
nebhurendi.
NAIDOO: (Ngokumrhawukela.) Ibuhlungu indabakho mkhozi. Ragela phambili. 30
MBULAWA: Kwathi bona kungadunyuzwa obegade aseduze nami ngavula amehlo
kancani. Ngawabona ahlezi phasi woke asagoma inyama elinye lisathela
ibhurendi. Ngaziwisela ngemgodini.
NAIDOO: Khange usabe bonyana azakubona bese akudumuze uwaqalile?
MBULAWA: (Uyahleka.) Ukusaba nokungasabi bekufana ngombana bengivele 35
ngizokudunyuzwa. Ngetjhudu khenge ayelele ukobana ngiziwisele
ngemgodini. Ukusuka lapho aragela phambili ngokudumuza abaseleko.
Ngetjhudu akhange asibulunge khonokho ngombana besele amnandi
khulu. Ngezwa elinye lithi azakubuya kusasa azosibulunga.
NAIDOO: (Sele amrhudulele amehlo kwanga likhondlo eligome itjhefu.) Ukusuka 40
lapho kwenzakalani?
MBULAWA: Ngezwa iinkoloyi ziduma. Kwathi sekuphele imizuzu mhlamunye elisumi
nahlanu ngavuka. Ngasuka lapho ngebelo bengayokufika endleleni
ekulu. Kwavela isithuthi esikhulu esilayitjhe izimvu, ngasijamisa.
Ngabuza umtjhayeli bona uyaphi wathi uya eBotswana. Ngambawa 45
bona angilayitjhe ngemva kobana ngimhlathululele koke. Ngingathi
ngaba netjhudu ngombana naye umtjhayeli loyo bekalilunga lehlangano
engafunyanwa ngineencwadi zayo lokha nangibotjhwako. Wangifaka
ngemgodleni wangilayitjha ngemva hlangana nezimvu.
[Ikhasi: 44–46]
15.1 Tlola amagama weenarha EZIMBILI uMbulawa akhe ahlala kizo ngemva
kokubaleka kwakhe eSewula Afrika ezivezwe etheksthini engehla le. (2)
15.2 Tlola igama lomngani kaMbulawa nendawo abahlangana kiyo ngemva
kobana babuyele enarheni yekhabo iSewula Afrika. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
15.3 Ngimaphi amano/amaqhinga AMABILI enziwa mapholisa womBuso
weBandlululo ukulinga ukubulala uMbulawa emdlalweni lo? (2)
15.4 Tlola isizathu esivela emdlalweni lo esenza bona uVenter ale ukobana
ukosikazi kaTjhili azokusebenzela umndenakhe eplasini. (2)
15.5 Rhunyeza ummongo womhlangano owawubanjwe nguVenter, izakhamuzi
neensebenzi zeplasini lakhe ngemva kokubotjhwa kwakaMbulawa nelinye
ilutjha elalinghale umsebenzi, lihlezi kwaMasuku bufukama. (2)
15.6 Hlathulula bona uBotha uvezwe amhlobo bani womdlali emdlalweni lo.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.7 Ucabanga bona umtloli womdlalo lo bekalinga ukusidlulisela siphi isifundo
ngokusivezela amapholisa womBuso weBandlululo abotjhwa nasele kubusa
umBuso weNtando yenengi ngebanga lokobana bekatlhorisa abantu
abanzima? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.8 Ucabanga bona isenzo somdlali olipholisa uBotha sokutjela amanye
amapholisa bona badumuze amahlandla alitjhumi nesithandathu phezulu
njengetshwayo lokobana umsebenzi bawenze ngepumelelo sisitjelani ngaye?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
15.9 Hlathulula umhlobo werarano ovela lokha amapholisa womBuso
weBandlululo nakazakufumana iincwadi zehlangano yombanganarha esele
yavalwa umlomo ngelawini lakaMbulawa. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
15.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uMbulawa alila lokha
ababelethi bakhe nabamtjela bona kufanele alise isikolo afunde ngeposo?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.11 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguVenter ozifumana sele
afuna ukufuduka eplasini begodu anevalo lokobana kungenzeka kubuse
umongameli womuntu onzima ngemva kwamakhetho? Sekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
15.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela umdlali oyikutani, uMbulawa
ngaphasi kwemileyo elandelako yesakhiwana somdlalo lo; isethulo, isitlhori
nesiphetho. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Imidlalo yakhiwa ziinkulumo-pendulwano ezilanywa/ezilandelwa zizenzeko
ezithuthukisa umdlalo bewuyokufika esiphethweni sawo. Coca ngeenkulumo-
pendulwano nezenzeko ezilama/ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye
ezihlangana nabadlali abalandelako bomdlalo wesihloko esithi; UMBANGO
KANZUNZA NOMANALA: Ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaNzunza
noNanasi, eyaba phakathi kwakaNzunza noMusi kanye neyaba phakathi kwakaManala
neKosi uMusi. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini ikulumo-pendulwano
nezenzeko. Emzimbeni coca wenabe ngeenkulumo-pendulwano eziphakathi
kwabadlali ababalwe ngehla bese uhlathulula nokobana ikulumo-pendulwano ngayinye
ilanywa/ilandelwa ngisiphi/ngiziphi izenzeko. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela
komtloli ukulamanisa/ukulandelanisa iinkulumo-pendulwanezi nezenzeko ezithuthukisa
umdlalo lo bewuyokufika esiphethweni sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI G
(Kusesigodlweni seKosi uMusi ngetathakusa.)
UNANASI: (Avuka.) Akhe ngiyokuhlola ukuthi uNzunza wenze njengesivumelwano
sethu sokuthi uzokulala emnyango. (Aphume abone isithunzi somuntu.)
Angibandamele ngithemba ukuthi nguye uNzunza loya. Wo! Nguye
umntwanami kanti uhlakaniphile yi. 5
UNZUNZA: Mma akhange ngilale solo ngiqale ngewayizolo. Khengalinga izolo
ntambama nangifika lapha ngathi nginguNzunza. Kulapho ngihloboke
khona ukuthi kwamambala ubaba ufuna uManala.
UNANASI: Bewubenzelani ubudlhadlhobo ngombana ngikutjelile ukuthi ufike uthi
unguManala? 10
UNZUNZA: Bengifuna ukubona ukuthi kwamambala mina anginalo icezu ubaba
anginikela lona na. Yeke ngilemukile ukuthi mina anginalitho
engizolizuza, lokho kwanginikela isibindi esikhulu.
UNANASI: Kuhle nakunjalo, ragela phambili abezimu babe nawe. Mina
ngisayokulala. 15
UNZUNZA: Ngiyathokoza mma, nakubukhosi bona ngizokubuya ngibuthwele ehloko.
(Bahlukane.)
(UNzunza uthokoza emnyango weKosi UMusi.)
UNZUNZA: Ekhaya!
IKOSI: (Ngendlini.) Ungubani? 20
UNZUNZA: Ngimi uManala baba.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
IKOSI: Wo, sekunguwe Manala? Ngilinda ngiyeza ngizokuvulela. (UNzunza
aphathaphathe iinkhumba azembetheko ezwe ukuthi zisahlezi kuhle na.)
Ngena ndodana uhlale phasi. (Angene uNzunza.) Manala ndodana
khengikubambe ngezandla ngikuphathaphathe ukuze nganeliseke ukuthi 25
nguwe. Angisathembi ngombana kwanga bafuna ukukukhamba
ngaphambili. Izolo ntambama khekwafika uNzunza angazi ukuthi
bekazofunani ngombana mina ngithe ngifuna wena. (Atjhidele uNzunza
athukile.) Awa unguye uManala ngizwe ngoboya ukuthi umumuntu
ofanelwe ngunamrhali. Tjhinga lapha emsamo ulethe imbada yami leyo. 30
(Abuye nayo uNzunza msinyazana.) Nasi baba.
(Ikhuphe unamrhali.) Nakhu engifuna ukwazi, thatha nangu unamrhali.
Kusukela namhlanje nguwe ozokubusa isitjhaba sakababesi. Isitjhaba
sakaMhlanga kaMafana sifuna umuntu ongasisingatha onjengawe.
Senga abezimu bekhethu bangaba nawe usiphathe ngokuthula isitjhaba 35
sakho. Unamrhali lo ubukhosi. Umphathe kuhle umluse naye
uzakwelusa.
UNZUNZA: Ngizasiphatha kuhle isitjhaba sakho. Ngizakulinga ngawo woke amandla
wami ukuthi ngigadange eenthendeni zakababa. Ubaba asale ngomusa
ngisayokufuna abangani bami khona ngizakufumana iinduna kibo. 40
Ngizazithatha ngizihlanganise nezikababa ukuze zikwazi ukufumana
ilwazi ezizalimunya kiboSomphangwa naboRhobongo.
IKOSI: Mahle amazwi wakho ndodana, khamba kuhle ube netjhudu embusweni
wakho.
(Aphume uNzunza aye ngelawini lakhe.) 45
[Ikhasi: 24–26]
17.1 Tlola ubujamo bepilo yeKosi uMusi esingathi ngibo obumenze bona enze
iphoso yokunikela uNzunza unamrhali esikhundleni sokobana amnikele
uManala. (1)
17.2 Tlola amatshwayo AMABILI abufakazi bokobana indawo yaKwaMnyamana
lapha kwenzeka khona umdlalo lo ibhodwe mahlathi. (2)
17.3 Tlola okwenziwe badlali abalandelako bomdlalo lo okusikhombisako bona
bababantu abangayilandeliko ikambiso yokudluliswa kobukhosi kiloyo
ekufanele ayelame:
17.3.1 UNanasi (1)
17.3.2 IKosi uMusi (1)
17.4 Rhunyeza ummongo wekulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaTjhaba
noMbangwa esethulweni somdlalo lo. (2)
17.5 Tlola amano/amaqhinga AMATHATHU uNanasi awalukisa uNzunza bona
awenze ukuze akghone ukugalaja uManala ubukhosi bakhe. (3)
17.6 Hlathulula bona umtloli usethulele uManala amhlobo bani womdlali bewutjho
nokobana kubayini uthi ungilowomhlobo womdlali. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
17.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Isehlakalo esisisusa serarano emdlalweni lo ngesalokha ...
A uNanasi asiza uNzunza bona ayokweba unamrhali.
B uNgendu atjela uNanasi lokhu ebekathunywe khona bona ayokutjela
uManala.
C iKosi uMusi idlulisela ubukhosi kiloyo ozoyelama isaphila.
D uNzunza athatha unamrhali obukhosi ngobugirikitjani abaleke naye. (2)
17.8 Ucabanga bona umtloli usethulela siphi isifundo ngesenzo sakaNcagu
sokwamukela uMthise kaTjhangutjhangu ukuze kube nokuthula hlangana
naManala kanye namaNzunza kunokobana abulale uNzunza bese athathe
ubukhosi bakayise? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.9 Hlathulula umhlobo werarano obekhona ngemva kwekulumo-pendulwano
ebeyiphakathi kwakaManala nekosi uMusi. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
17.10 Ucabanga bona yini engenziwa makhosi weentjhaba ezihlukahlukeneko
ukuqinisekisa bona imibango yobukhosi efana nale esiyibona isenzeka
emdlalweni lo ingasabi khona? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.11 Ingabe umtloli womdlalo lo uphumelele nofana akakaphumeleli ukuwunikela
isihloko esiwufaneleko? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
17.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela umdlali oyikutani, uNzunza
ngaphasi kwemileyo elandelako yesakhiwana somdlalo lo; isethulo, isitlhori
nesiphetho. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Imidlalo yakhiwa ziinkulumo-pendulwano ezilanywa/ezilandelwa zizenzeko
ezithuthukisa umdlalo bewuyokufika esiphethweni sawo. Coca ngeenkulumo-
pendulwano nezenzeko ezilama/ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye
ezihlangana nabadlali abalandelako bomdlalo wesihloko esithi; IFINDO: ikulumo-
pendulwano eyaba phakathi kwakaBalise noLungile esethulweni somdlalo lo, eyaba
phakathi kwakamPhorofidi uThombeni noBalise banoLungile lokha nabegade
bangendlini yokulaphela kwamPhorofidi uThombeni kanye neyaba phakathi
kwakaBalise noMnguni. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini ikulumo-
pendulwano nezenzeko. Emzimbeni coca wenabe ngeenkulumo-pendulwano
eziphakathi kwabadlali ababalwe ngehla bese uhlathulula nokobana ikulumo-
pendulwano ngayinye ilanywa/ilandelwa ngisiphi/ngiziphi izenzeko. Esiphethweni
tshwaya ngokuphumelela komtloli ukulamanisa/ukulandelanisa iinkulumo-
pendulwanezi nezenzeko ezithuthukisa umdlalo lo bewuyokufika esiphethweni sawo.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI H
(KukwaMsiza eTheresa Park, ngeTlhagwini yeTshwane. ULungile uhlezi nababelethi
bakhe ngekumbeni yokuphumula. Phambi kwabo kuneenkopi zetiye nebhorodo
yamakuke. Sebaqedile ukurhamula itiye.)
MNGUNI: Mntazanomkhulu yini kwanga sizokukhamba ngingakaboni
umkhwenyana nje? 5
LUNGILE: Ubaba akalinde kancani. Umkhwenyanakhe usendleleni.
MNGUNI: Kade silindile mntwanami. Angeze sisakwazi ukulinda ukudlula lapha.
Sisayokuphambukela kwaMkoneni, eVerena. Kuneenkomo afuna
ukungithengisela zona, yeke-ke kufanele ngiyozibona. Ungilotjhisele
kumkhwenyana. (Asikime.) NaMalemane, sikima mkami, kude 10
eMhluzi nasilapha.
NAMALEMANE: Thubana, yewuje ukhamba ngizakufunyana ngekoloyini. Sifuna
ukuzihleba.
MNGUNI: NaMalemane uzokulisa nini ukuhleba vele?
NAMALEMANE: Asihlebi ngomuntu kodwana sifuna ukukhuluma iindaba zabomma. 15
(Ngokuphela ihliziyo.) Sitjhidela hle.
MNGUNI: Kulungile ngizakulinda ngekoloyini. Ngingalindi bekutjhinge ilanga.
LUNGILE: (Ahleke.) Ubaba angatshwenyeki, ngizomtjhutjhumeza.
(Aphume uMnguni.)
NAMALEMANE: Lungile, yini kwanga kusabhala nje? 20
LUNGILE: (Ngokurareka.) Umma ukhuluma ngani?
NAMALEMANE: Ngomntwana.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 32 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
LUNGILE: Sisazama.
NAMALEMANE: Nizokuzama benizitjhayise.
LUNGILE: (Arhudule amehlo.) Umma utjho ukuthini? 25
NAMALEMANE: Mntwanami, wazihloma ngomuno ngelihlweni ngokwenda emndenini
ongazi uZimu.
LUNGILE: Mma, bakwaMsiza bayamazi uZimu. Unosokanami ngumma
wejoyini.
NAMALEMANE: Ijoyini ngeyabantu abasondako. (Ahleke.) Mntazanami, 30
kunomehluko phakathi kokusindiswa nokusonda. Abantu
bekhakwakho abakasindiswa kodwana sebayasonda. Ngathana
bebasindisiwe bengeze bakufaka isimanje.
LUNGILE: Isimanje sihlanganaphi nendaba le?
NAMALEMANE: Ziyahlangana. Mhlana ungena isimanje kwahlatjwa imbuzi angithi? 35
LUNGILE: Iye.
NAMALEMANE: Yayihlatjelwa abaphasi. Okuyinto uZimu angayifuniko.
LUNGILE: Mma azange wasingena isimanje?
NAMALEMANE: Ngasingena.
LUNGILE: Alo? 40
NAMALEMANE: Ngesikhatheso bengisese siphofu. Ngihlahlatha erharheni lokungazi.
Wena usingene usazi bonyana uZimu akasifuni. Qala-ke kwanjesi,
uZimu ubophe ifindo. Umntwana do!
LUNGILE: Mma asilise itshele hle. UBalise uyangithanda begodu
uyangithabisa. 45
NAMALEMANE: Akakuthandi kodwana uthanda imalakho. Ukuthabisa ngani ube
urhola imali edlula yakhe?
LUNGILE: Mma, uyamhloya uBalise yi?
NAMALEMANE: Angimhloyi, ngikhathalela wena.
LUNGILE: Mma kunento engifuna ungibonise yona. 50
NAMALEMANE: Yinto bani leyo?
LUNGILE: Ngizokutjela kwaphela nawungangithembisa bonyana angeze
uthathe ihlangothi ngombana into leyo ifaka uBalise phakathi.
(Amrhudulele amehlo.) Uyangithembisa?
NAMALEMANE: Khuluma. 55
LUNGILE: Asikhambe, sizayidemba ngaphandle.
NAMALEMANE: Kubayini ufuna ukuyikhulumela phambi kwakayihlo?
LUNGILE: (Asikime.) Angifuni ukuyikhulumela phambi kukababa kodwana
ngifuna sijame ngaphandle, lapho ubaba azosibona khona angeze
aphela ihliziyo. 60
NAMALEMANE: Nakunjalo kulungile. (Asikime.) Asikhambe.
(Baphume.)
[Ikhasi: 23–25]
19.1 Tlola igama lendawo nesibongo somuzi walapha uMnguni banoNaMalemane
bayokuphambukela khona nabasuka kwaMsiza. (2)
19.2 Tlola izinto EZIMBILI ezenziwako lokha uLungile nakendako ezibufakazi
bokobana ekhabo kaBalise mbala basawalandela amasiko. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 33 DBE/Novemba 2024
NSC Confidential
19.3 Rhemisa ngokulamana izenzo ezilandelako zakaNaMalemane ezikhombisa
bona ulwisana nemizamo kaBalise yokurarulula umraro wakwakhe
wokungafumani umntwana:
19.3.1 UNaMalemane ukghuthula itiye yesondo uLungile banoBalise
abayifumene emPhorofidini uThombeni. (1)
19.3.2 UNaMalemane ufaka uLungile ummoya wokobana angavumi
ukuya ebantwini ababonako njengokutjho kwakaBalise. (1)
19.3.3 UNaMalemane udosela uNobukhazi umtato uyamthuka,
umbangisa bona kubayini atjela uLungile ukobana avume ukuya
ebantwini ababonako njengokutjho kwakaBalise. (1)
19.4 Rhunyeza ipendulo uMabhebheja ayitjela uMnguni mayelana nomraro
kaBalise banoLungile lokha nabe baye kuye. (2)
19.5 Tlola isehlakalo esenzeka emdlalweni lo esifihlelwe uBalise banoLungile
kodwana thina abamukelilwazi sisazi. (1)
19.6 Hlathulula bona isenzo sakaNaMalemane sokujama endleni kaLungile
banoBalise lokha nabalinga ukurarulula umraro abaqalene nawo simveza
amhlobobani womdlali. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
19.7 Ucabanga bona bekuzokuba nomphumela onjani ukuya kwakaBalise ayedwa
kwamPhorofidi uThombeni ngemva kokuyeleliswa nguHleziphi bona uLungile
nakangafuniko amtjhiye? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
19.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela kwamPhorofidi
uThombeni kunomjeje ongaka wabantu abazokufuna isizo? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.9 Hlathulula umhlobo werarano ovela lokha uBalise ayame ngesiqandisi
ngemva kobana arhitjhene noLungile ngamagama nabebabanga indaba
yokobana uLungile akafuni ukuya emphorofidini. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
19.10 Ucabanga bona uLungile bekazokugcina avumile ukuya ebantwini ababonako
nangathana uyise akhange abathathe abase kwaMabhebheja ngemva
kokuthuselwa nguNobukhazi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
19.11 Ingabe isenzo sakaNaMalemane sokufuna ukulawula uLungile bekamthathele
neenqunto nanyana sele atjhadile akwakhe, siyamukeleka nofana
asamukeleki? Sekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA. (2)
19.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela umdlali oyikutani, uBalise
ngaphasi kwemileyo elandelako yesakhiwana somdlalo lo, isethulo, isitlhori (3)
nesiphetho. [25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2022 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2022_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isindebele Hl
Explore more published documents in this catalogue.

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P3 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper




