Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2022
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½
Iphepheli linamakhasi ama-34.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
You're offline
Skip to contentQuestion paper 


View all




IsiNdebele HL P2 Nov 2022_hlayiso.com_.pdf
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isindebele. Question paper, 34 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isindebele Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Pages
- 34
- File size
- 565.5 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 34
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2022
NSC
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese
ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU ESIGABENI A,
MUNYE ESIGABENI B NAMUNYE ESIGABENI C ngalindlela:
ISIGABA A: IINKONDLO
IINKONDLO EZIBONWEKO – Phendula imibuzo EMIBILI.
IKONDLO ENGAKABONWA – UKATELELEKILE ukuwuphendula umbuzo lo.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
Phendula umbuzo OWODWA
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo OWODWA
5. UKUKHETHWA KWEEMPENDULO ESIGABENI B (INOVELA/
UBUKGHWARI BOMLOMO) NESIGABENI C (UMDLALO/IDRAMA):
Phendula imibuzo yenovela nomdlalo owufundileko KWAPHELA.
Phendula UMBUZO WE-ESEYI MUNYE NAMUNYE UMBUZO
ONEMIBUZO EMIFITJHANI.
Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C.
Nawukhethe umbuzo onemibuzo emifitjhani ESIGABENI B, qinisekisa
bona ukhetha umbuzo we-eseyi (omude) ESIGABENI C.
Sebenzisa irhelo lokuqinisekisa lizakusiza.
6. UBUDE BEEMPENDULO
Umbuzo omude we-eseyi yekondlo awuphendulwe ngamagama
ali-190–240.
Umbuzo omude we-eseyi yenovela nomdlalo/drama awuphendulwe
ngamagama ama-340–390.
Ubude beempendulo zombuzo onemibuzo emifitjhani uzokulawulwa linali
lemitlomelo. Abafundi abaqinisekise bonyana iimpendulo zabo zinqophile
begodu zikhambelana nombuzo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2022
NSC
7. Landela imilayelo esekuthomeni kwesigaba ngasinye ngokuyelela.
8. Nombora iimpendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo
ephepheni lemibuzweli.
9. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
10. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: pheze imizuzu ema-55
11. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2022
NSC
IKHASI LOKUMUNYETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. 'Iimbongo Zepilo' Umbuzo omude 10 6
2. 'Ibala Ngelakho' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
3. 'Thando' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9
4. 'Mona' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 11
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Isililo Sotjwala' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 13
*YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI
ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE
kwaphela.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 14
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 17
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17
10. UBonakele Umbuzo omude 25 19
11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 19
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundiweko.
12. 'UMabomvana nepungutjha' Umbuzo omude 25 22
kanye 'Neembongo zaka-
Rholihlahla Nelson Mandela'
13. 'Inja nefarigi' kanye 'Neenanazelo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 22
zakwaMasango'
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini womdlalo ofundweko.
14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 26
6
15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 26
16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 29
17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 29
18. Ifindo Umbuzo omude 25 32
19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 32
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2022
NSC
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
A: IINKONDLO 1–4 2
(Iinkondlo ezibonweko)
A: IKONDLO 5 1
(Ikondlo engakabonwa)
B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1
BOMLOMO (Umbuzo
omude NANYANA
onemibuzo emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1
(Umbuzo omude
NANYANA onemibuzo
emifitjhani)
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2022
NSC
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
IIMBONGO ZEPILO – TN Mahamba
1 Ubambisene nephasi,
2 Uyindlalifa yalo,
3 Langa lokungaboni okusepepeneneni,
4 Ngubo egubuzes' iphasi njengogubudu,
5 Utakataka nozitakatakelako
6 Ulise nolisako,
7 Ukhambisana nobunjalo bezinto.
8 Ulidondolo lakho koke,
9 Ukhanya iphasi loke,
10 Ungumakhamba ananya njengenwabu.
11 Uzwana nabakuthandako nabakuzondako,
12 Uziphathe, uqale umuntu,
13 Ulayelisa kabuhlungu emuntwini,
14 Kusale isililo ngemva,
15 Kusale amatlhuwo nezondo.
16 Imihlathi nayiqoth' iindlebe ngethabo
17 Nawe wenza njalo,
18 Imihlathi nayitjhidez' iindlebe ngokudana
19 Nawe wenza njalo,
20 Nawufuna ukulayelisa,
21 Uyancengwa bona ubuye,
22 Ubuye ungabuyi,
23 Nawukhumbul' ekhen' ungoyela safuthi.
24 Umngani wehliziyo yomuntu,
25 Ibanga ukhamba elifitjhani nelide,
26 Ipengu nonobangela azaziwa.
27 Pilo, uyigezi ekhamba kujame tsi!
28 Kujame ngitjho nobutjhontjhwani.
29 Unzima tshu! Awuphumbutheki,
30 Bathokoza usese senyameni,
31 Baphazima usese nabo,
32 Awubolekisanwa, awusiyipahla,
33 Unjalo nje unabakhambisani,
34 Kungajama bona nawe uyajama.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2022
NSC
Coca ngommongondaba omunyethwe yikondlo le. Dzubhula bewuhlathulule
iinthombengqondo ezisekela lowo mmongondaba. Esingenisweni hlathulula bona yini
ummongondaba, ngonjani ummongondaba omunyethwe yikondlo le nokobana khuyini
iinthombengqondo, emzimbeni dzubhula bewuthathulule iinthombengqondo eziveza
tjhatjhalazi ummongondaba lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela
kwembongi ekusethuleleni ummongondaba wekondlo le. Amagama ozowasebenzisa
awabe li-190–240. [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2022
NSC
UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
IBALA NGELAKHO – TN Mahamba
1 Kwayi, kwayi, uyaphi?
2 Uyaphi thina silele?
3 Nawuphulwa lijamo
4 Lizakuphula belikubeke phasi.
5 Zikhalime lingakafiphali,
6 Wenzele ingomuso lakho,
7 Kazi amalwele ayakghophola.
8 Abantu abakufihleli:
9 'Umuhle mntwanomuntu'
10 Batjho babe limu linye,
11 Uziqale esibonibonini ube lihlo linye nabo.
12 Usuke uzibethe isifuba.
13 Usuke uhlahlathe udurhe nommango,
14 Kubayini nabakufunako bangakutholi?
15 Uphunyerh' elimin' elimnandi nelilolweko.
16 Zibuze bamsila nje badoswa yini?
17 Bafika bakukhohlise ngento yinye,
18 Abanye beza bazi bona unguthathekile,
19 Bathi bangagolintethe babone abeze ngayo.
20 Feza okuzokuphumelelis' epilweni,
21 Zikhakhazise ngebala uSomnini akuphe lona,
22 Ibala ngelakho, iba nomona ngalo.
23 Uzabe uzenzela wena.
24 Zithande, zivikele ingomuso likulindile.
2.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe emudeni woku-1 wekondlo
engehla le. (1)
2.2 Dzubhula umuda OWODWA endimeni yoku-1 obufakazi bokobana umuntu
ekukhulunywa ngaye ekondlweni le ukhamba ebusuku. (1)
2.3 Ngokurhunyezweko hlathulula ngommongo/okutjhiwo yikondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.4 Hlathulula bona umuda we-19 wekondlo engehla le umumethe muphi
umqondo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.5 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa amagama athi,
'Zithande, zivikele ingomuso likulindile' emudeni wama-24 wekondlo engehla
le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.6 Ingabe epilweni yamambala bakhona abantu abatjha abanesimilo esifana
nalesi esikhulunyiswa yimbongi ekondlweni le? Sekela isiqunto osithathako
ngephuzu ELILODWA. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2022
NSC
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
THANDO – TN Mahamba
1 Ithando kukudla kwehliziyo,
2 Mummoya omnanjana,
3 Ummoya opholileko,
4 Werobhelela elimnandi tle!
5 Ngitjhwile ngathi: 'Ngiyakuthanda'
6 Ngitjhwiswa ngilokhu engikuzwako,
7 Lokhu okungitjhisako ngaphakathi kimi,
8 Lokhu okwenza ihliziyo yami
9 Ipharupharume khudlwana.
10 Angikatjhwiswa yikanuko,
11 Angikatjhwiswa ngilokhu onakho,
12 Angikatjhwiswa kulapho uphuma khona,
13 Ngitjhwiswa ngilokhu ongikho,
14 Ngendlela oziphethe ngayo,
15 Kungenze ngazala ithando,
16 Lazala laphuphuma ngawe.
17 Ngiyathemba angikoni
18 Ngokukubikela bona ngiyakuthanda?
19 Uthandwe yihliziyo yami,
20 Ikuthande yakuthandisisa,
21 Yaba nomthandela wasafuthi.
22 Ilihlo lasoloko lithe njo! Kuwe
23 Lithabele ukukubona,
24 Lithabele ukukubona uhleka,
25 Uhleka ihloko yami ihlangane,
26 Uzibumbe kufane.
27 Iindlebe zami zilalele,
28 Zithabela ukuzwa ilizwi lakho,
29 Engqondwenami kuhlezi isithombe sakho,
30 Singibhalelisa ukucabanga.
31 Ngikuthanda ukukuthanda,
32 Ihliziyo yami ngufakazi wakho koke.
3.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obusetjenziswe emudeni wesi-2 wekondlo engehla
le. (2)
3.2 Ngokurhunyezweko hlathulula ummongo/okutjhiwo yindima yesi-3 yekondlo
engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2022
NSC
3.3 Ingabe ukusetjenziswa kwesithombengqondo esisemudeni wama-22
kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho indlela imbongi ezizwa ngayo
ngesithandwa saywesi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.4 Ucabanga bona ngiwuphi umlayezo imbongi elinga ukusethulela wona
ngekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.5 Ingabe ithando leqiniso nelamambala liyatholakala eenkundleni zokuthintana
njengombana inengi labantu lisitjho? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2022
NSC
UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
MONA – TM Mthimunye
1 Uyesabeka mona,
2 Ukhuph' ubunt' ebantwini,
3 Batjhuguluk' iimbandan' ezinganaboya,
4 Ngawe mona.
5 Maye! Mona,
6 Wenzani ngomfundisi?
7 Umenzani ummamfundisi?
8 Umzalwani yena umenzisani?
9 Emisebenzini bayalila ngawe,
10 Emasondweni ngiso leso,
11 Ngebanga lakho mona,
12 Umumbi mona uyanyenyisa.
13 Ilihlo lakho liyabulala,
14 Ihliziywakho ngeyelitje,
15 Ufunani phezu kweentamo zamakholwa na?
16 Mhlana wokuphela uyokuba yini?
17 Zayaphi iinhloni zakho?
18 Izwelo lakho layaphi?
19 Isirhawu sakho wasitjhiyaphi?
20 Ngiyakwesaba mona.
21 Sikubonil' uqaqada phezu kwekholwa,
22 Uqaqad' eenhliziyweni zabazalwana,
23 Uhlukanis' imindeni,
24 Maye! Mona.
25 Isilil' esingaka ngebanga lakho mona,
26 Indlal' engaka ebangwe nguwe mona,
27 Emaswapheleni ziyokubuzwa kuwe mona.
28 Uzoyibikela bani?
29 Kuzabe kube nini mona
30 Udlala ngeenhliziyo zabantu na?
31 Kuzabe kube nini uhlukanis' imindeni na?
32 Ngiyakwesaba mon' unesihlungu.
4.1 Tlola ubukondlo obutholakala emudeni ngamunye kelandelako:
4.1.1 'Batjhuguluk' iimbandan' ezinganaboya' (1)
4.1.2 'Maye! Mona' (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2022
NSC
4.2 Ngokurhunyezweko hlathulula ummongo/okutjhiwo yindima yesi-3 yekondlo
engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.3 Ucabanga bona ngiziphi izenzo ezingenziwa malunga womndeni anomona
ezingagcina zihlukanise imindeni njengokutjho kwembongi emudeni wama-23
wekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.4 Hlathulula bona ukusetjenziswa kwetshwayo lakanobuza emudeni we-15
ukuya kewe-19 yekondlo le kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho lokho imbongi
efuna ukusivezela khona ngomona. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni
engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2022
NSC
IKONDLO ENGAKABONWA (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ISILILO SOTJWALA – TN Mahamba
1 Lisan' ukungenza isiviko senu,
2 Sengidiniwe nihle nivika ngami,
3 Nenza ngabomu nithemb' ukungenz' isiviko,
4 Nirhamul' okweqileko, aniwazi umvuzo?
5 Nirhamula niphosisel' abantu nivike ngami,
6 Akusolwe nina, mina ningilise,
7 Ningithatha ngizihlalele,
8 Ningithenga nisaz' ubukhali bami,
9 Niyazi bona ngiyajika nangifika ngemathunjini,
10 Niyalimazana, nithukane benibulalane,
11 Nanibuzwako nivike ngami.
12 Ningonelani ibizo?
13 Mina anginibizi, niyazizela,
14 Nenziwa kuthanda izinto!
15 Abafundisi sebangenze isiphephelo,
16 Bangirhamula balalise iinhloni.
17 Nenzani ningizondisa ngabazalwana?
18 Nenzani ningithwesa izondo?
5.1 Tlola isisetjenziswa esingathekiswe notjwala endimeni yoku-1 yekondlo
engehla le. (1)
5.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wobu-8 ukuya kewe-9
wekondlo engehla le. (1)
5.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yikondlo
wekondlo engehla le. (2)
5.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda othi; 'Niyazi bona ngiyajika
nangifika ngemathunjini'. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.5 Ucabanga bona kubangelwa yini bona enarheni yekhethu le kube nomthetho
othi abantu abangaphasi kweminyaka eli-18 bangathengiselwa utjwala?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukunikela ikondlo le isihloko
esikhambelana nommongondaba wayo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2022
NSC
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo
lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-
ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Abatloli bamanovela babandakanya abalingisi babo ezehlakalweni esithi
nasizihlolisisako thina njengabamukelilwazi zisivusele ummoya othileko. Coca
ngezehlakalo ezibandakanya umlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi; MBALA
NGUBABA bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalo lezo
kubamukelilwazi. Esingenisweni hlathulula bona yini izehlakalo, ummoya kanye
nomlingisi oyikutani bewutjho nokobana ngubani umlingisi oyikutani enovelini le.
Emzimbeni coca ngezehlakalo ezimunyethwe yinovela le ezibandakanya umlingisi
oyikutani bewuveze nokobana zizwakalisa ummoya onjani kubamukelilwazi.
Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela izehlakalo ezikghona
ukuvusa ummoya othileko kubamukelilwazi. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
Abentwana bakaMavela, uFikile banoSizakele sebathoma nokuhlambuluka. Kumnandi
phela ukuba seduze nogogo. Soloko bafike la, kwagogwabo indlala sebaze bayilibele.
Akukho abathi bayakufuna bakutlhoge. Asisekho isikhathi ebathi balambe ngaso,
bangadli. Akusekho ukuthi nakufuze bahlambe kutholakale bona, kutlhogeka
nesicetjhana sesibha. Sebafana neenyonyana ezikghona ukuphapha, ziphaphele la 5
zifuna khona. Sebakghona bona ilanga nalitjhingako, bazizwe bathakasa ukudlulisa.
Bayazi bona bangaqeda ukudla, bayokulala ngakwagogwabo, ngeengubo ezibonakalo
nezifuthumeleko. Ngitjho noninabo uNaKabini ubonakala atjhaphulukile emmoyeni.
Uphumule umoya obewumngenela ngemkhukhwini ngebanga leentunja. Uphumule
ukungenelwa mamanzi ngemkhukhwini nakuna izulu. Uphumule amakhaza 10
ebekabasahlela ebusika. Kungcono khulu la, ekhakwakhe. Okumthabisa kikho koke,
kukwamukelwa kwabo ngunosokanakhe, nabomrharibakhe uMhlekwa banoHleziphi.
'He … kwaze kwabamnandi ekhakwami.' Micabango kaNaKabini leyo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2022
NSC
Ukobana uvuka ekuseni athanyele amacabazi, akumtshwenyi nakancani. Wakhula
ngawo umthanyelo, nakho koke kwemakhaya. 15
Yiveke yinye tere bafikile eMadlanganeni kodwana uMavela selathoma ukonda.
Umkhatjana wetjhono nendlala eze nawo eSoshanguve uthoma ukuphela. Ebusuku
nakufuze alale, ubuthongo buyabaleka. Nakafikelwe bangani akhula nabo la
eMadlangeni ngokuzomlilela, bamthikameza ummoya nengqondo. Ufuna bona
angahlala ayedwa. Akghone ukukinyakinyana nalomraro awutjelwe ngunina. 20
Akawuzwa. Nakanjani kufuze bona ahlale phasi nonina batomote lendaba. Angekhe
kwenzeka lokho, akhona aphila. Ilifa lakayise lidliwe mikhwenende, aqalile? 'Angekhe,
ilanga lingakhithika liqotjhwe ziinkukhu,' kulwa uMavela ngehliziyo.
Atjho angena la kuhlezi khona unina. 'Mma ungalili silukazi. Lendaba ongitjele yona
mhla ngifikako iyangidla.' Kutlhoga bona azimisele ukumlalela uNaMtshweni. 25
Njengendodanakhe ekulu kufuze bona yazi koke okuphathelene noyise.
'Mntwanami angeze ngalala, nangabe usenekulumo ofuna ukungitjela yona. Hlala
phasi, uvale nomnyango lowo. Kumakhaza phela,' kuphendula uNaMtshweni azisonge
ngekulu ingubo. Mbala uMavela avale umbadi. Aye ngencamadoda afike ahlale phasi.
Unina adose ikesi ebeyikhanya lapha emsamo ayilethe phambi kwakhe. Umkhanyo 30
ubakhanyise bobane kuhle. Phela sekusebusuku; umkaMavela sele alayelisile,
wayokulala. Abentwana bakhe uMavela, ubabawe bona nabo, bakhambe bayokulala.
[Ikhasi 20–21]
7.1 Tlola amagama wabentwana bakaMavela ngokuya kwetheksthi engehla le. (2)
7.2 Dzubhula amagama asetheksthini engehla le abufakazi bokobana abentwana
bakaMavela sele baphila batjhaphulukile. (1)
7.3 Tlola isizathu esenza bona umndeni wakaMavela ugcine sele usendaweni
yeMadlangeni ngokuya ngenovela le. (2)
7.4 Tlola bona aboDladla beza netjhege lamalini nabazokufundela uNaMtshweni
isifiso sakaBongwe. (1)
7.5 Ngokurhunyezweko tlola indlela uMavela azizwa ngayo nakazakuzwa bona
ilifa lakayise kufanele labiwe ngayiphi indlela. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
7.6 Tlola okuhlukileko phakathi kwendawo yeMadlangeni neyeSoshanguve.
Ipendulwakho ayiqaliswe ehlangothini leenkhwelo zeendawo ezimbilezi. (2)
7.7 Phendula isitatimende esilandelako ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Isenzo somtloli sokusivezela uDladla banoJohnson basebenza boke
sibufakazi bokobana bebaphila ngaphasi kwesizinda sesikhathi sakade. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2022
NSC
7.8 Hlathulula ngephuzu ELILODWA isifundo esisithola ngomlingisi onguBongwe
ngesenzo sakhe sokuhlelela abentwana bakhe ilifa asaphila. (2)
7.9 Ucabanga bona isenzo somndeni wakaBongwe sokuba nesibuyiso ngemva
kokuvelelwa sisifo ngekhaya siyakhambelana nesikopilo nofana iinkolelo
zabantu esikhathini esiphila kiswesi nofana asikhambelani? Sekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
7.10 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesisusa serarano
enovelini le? Sekela ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.11 Ucabanga bona kuqakatheke ngani ukutshaya ifuywakho njengoba sibona
uBongwe atshaye yakhe ngokuya ngenovela le? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
7.12 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomlingisi onguNaMtshweni ozithola
angaphasi kobujamo bokulahlekelwa yifuyo yendodakwakhe asazilele
usobentwabakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
7.13 Coca wenabe ngommoya ozwakaliswa siphetho senovela le. Sekela
ipendulwakho ngamaphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2022
NSC
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Abatloli bamanovela babandakanya abalingisi babo ezehlakalweni esithi
nasizihlolisisako thina njengabamukelilwazi zisivusele ummoya othileko. Coca
ngezehlakalo ezibandakanya umlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi;
UKHOLIWE bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalo lezo
kubamukelilwazi. Esingenisweni hlathulula bona yini izehlakalo, ummoya kanye
nomlingisi oyikutani bewutjho nokobana ngubani umlingisi oyikutani enovelini le.
Emzimbeni coca ngezehlakalo ezimunyethwe yinovela le ezibandakanya umlingisi
oyikutani bewuveze nokobana zizwakalisa ummoya onjani kubamukelilwazi.
Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela izehlakalo ezikghona
ukuvusa ummoya othileko kubamukelilwazi. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
Lafika ilanga lokukhamba, wavuka ekuseni bamphekelela athwele izembatho zakhe
ngesikhwama esikhulu. Wafika ntambama eMamelodi East. Kwathi ngombana
imithwalo yakhe yayiminengi, iteksi yayombeka emnyango walapho eze khona.
Wabona asangena bonyana ngetja ipilo azoyithoma. Phela uzokuhlala nabantu
angabaziko, azobe athoma ukubabona. Uzokubona nendlela abantu belokitjhini 5
abaphila ngayo. Koke kuye bekuyokuba kutjha, wathola sele bamlindele kwaKhumalo.
Wabalotjhisa, wazazisa bona nguye-ke uKholiwe wakwaMabhena ovela eVlaklaagte
No. 2. Ngaphandle kokona isikhathi bamthatha uKholiwe bayomtjengisa lapho
azokuhlala khona. Ikamuru lakhe phela.
Ngekamurwinapha bekazakuhlala nomntazana omunye okuthiwa ngu-Annah. U-Annah 10
lo kwabo kuseWitlaagte kwasoRaputukwana. Naye ulapha nje uzokufunda khona
eVista begodu naye bekukhona azokuthoma. Kutjho bona banoKholiwe bazakusizana
khulu. Uyise ka-Annah ngusomabhizinisi weWitlaagte. Awa, bamukelana kuhle,
kwadliwa kwalalwa. Ngakusasa bavuka bobabili bahlamba, badla baya esikolweni.
Bathola sekuphithizela, kwaba ngasuthi libhudango kuKholiwe nakazibona aseVista 15
yona le ayifunda emaphephandabeni begodu ayibona kumabonakude namkha ayizwa
kukhulunywa ngayo emrhatjhweni. Wababona abentwana azakufunda nabo.
Sekuyatjhiwo bona bentwana labaya, nangani bomma nabobaba abakhulu. Abanye
bekadlumbana bona ngibo abafundisako kodwana arareke nasele ababona nabo
bafolile, batlolisa amagama wabo bakhupha nemali yokubhadela. 20
Kuthe bangazitlolisa banikelwa ama-'timetable'. Iimfundo zazizakuthoma ngoMvulo
iveke elandelako. Le iveke bekungeyokuthenga iincwadi kebakwa-Van Schaik
njengombana gade beze ngesikolweni, kuthathwe neenthombe. Emva kwalokho
batjengiswa indawo yoke, iyunivesithi phela. Lokho kwenzelwa bona bazizwe
basekhaya. Kuthe nakuphela uLesihlanu besele bazi bona kukhambani. UKholiwe 25
iimfundo egade azozifunda begodu azifundise esikolweni isiNdebele nezomLando.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2022
NSC
NgoMvulo asuka amaphepha. Nangambala bangena ngeenkumbeni zokufundela. Itlasi
lokuthoma kwaba ngele-History. Kulapho kwenzeka khona okukhulu. UKholiwe
begade ahlezi ereyini lesibili nawuthoma phambili. Ereyini lokuthoma, phambidlana nje
kwakhe begade kuhlezi amasokana amathathu, wawaqala woke kodwana 30
amehlwakhe athatheka ngesokana elihlezi phakathi lithwele ikepisi. Phela eyunivesithi
abanandaba ukuthi umbethe njani, uthwele namkha awukathwali.
[Ikhasi 40–41]
9.1 Tlola amatshwayo AMABILI avezwe etheksthini engehla akhombisa bona
indawo le uKholiwe esele azokuhlala kiyo ililokitjhi. (2)
9.2 Tlola ngamaphuzu AMABILI okufanako phakathi komlingisi onguKholiwe
no-Annah ngokuya ngetheksthi engehla le. (2)
9.3 Tlola iinrhatjhi EZIMBILI ezikhulunyiswa etheksthini engehla ezikhombisa
bona abantu benovela le bebaphila esikhathini sanje. (2)
9.4 Rhunyeza isiqunto esathathwa nguKholiwe ngemva kokulemuka bona
umphakathi weVlaklaagte No.2 umjikele begodu awusamamukeli ngebanga
lokuzibulala kwakaZondani. (2)
9.5 Hlathulula ngamaphuzu AMABILI izinto ezihle uSipho azenzela uKholiwe
ezibufakazi bokobana uSipho umumuntu olungileko. (2)
9.6 Hlathulula umhlobo werarano owaba khona mhlazana umkaMfundisi
banomkaMatjeni bavakatjhele uKholiwe eMamelodi mayelana nesibawo
sakaZondani. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela ipendulwakho ngamaphuzu AMANE.
Isizinda sendawo senovela le ngesibumbeneko. (4)
9.8 Ingabe ngibuphi obunye ubungozi bokufela ngaphakathi ungakhuphi
okusesifubeni sakho lokha nawuqalene nomraro ngaphandle kokuzibulala
njengokwenza kukaKholiwe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.9 Ucabanga bona abafundi abasandukufika emaZikweni aPhakemeko
wezeFundo njengoKholiwe etheksthini engehla le bavame ukuqalana naziphi
iintjhijilo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.10 Tshwaya ngokuphetheka kwenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
9.11 Coca uveze amazizwakho ngesiqunto esathathwa nguKholiwe sokungena
emtjhadwenakhe anefihlo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2022
NSC
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
UBONAKELE – M Sikosana
Abatloli bamanovela babandakanya abalingisi babo ezehlakalweni esithi
nasizihlolisisako thina njengabamukelilwazi zisivusele ummoya othileko. Coca
ngezehlakalo ezibandakanya umlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi;
UBONAKELE bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalo lezo
kubamukelilwazi. Esingenisweni hlathulula bona yini izehlakalo, ummoya kanye
nomlingisi oyikutani bewutjho nokobana ngubani umlingisi oyikutani enovelini le.
Emzimbeni coca ngezehlakalo ezimunyethwe yinovela le ezibandakanya umlingisi
oyikutani bewuveze nokobana zizwakalisa ummoya onjani kubamukelilwazi.
Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela izehlakalo ezikghona
ukuvusa ummoya othileko kubamukelilwazi. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UBONAKELE – M Sikosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI C
NgeSiyabuswa emzini wakwaMahlangu, umntwana kaBafunani uyagula, akafuni
ngitjho nokumunya kunina. UNaSilombo banoBafunani batlhoga ngitjho neranda
lokobana baphuthumisele umntwana emtholapilo njengombana agula kungaziwa
nokobana uphethwe yini nje. Umntwana ulila ubusuku nemini. Iinyanga zabantu egade
amlaphisa kizo, sezihlulekile. Sekubonwa ngokusa nje kilomntwana kaBafunani. 5
'Mma njengombana ilanga litjhinga nje sizakuthathani sihlanganise nani namhlanjesi
njengombana umntwana lo agula kangaka nje?' Kubuza uBafunani kunina.
'Mntwanami mina amaqhinga sele angiphelele. Ase sibekezele mhlambe ukugula
kuzaziphelela. Akukho esingabe sisakwenza nasele kunjengombana kunje,'
kuphendula uNaSilombo. 10
'Mma utjho bona sihlale sibekezele umntwana agula kangaka? Bengingakawalindeli
amezwi afana nalawo kuwe mma ngombana nalokha mina nangithi asiyokubika
umntwana kwaKhoza, wena wathi lokho angekhe kwasisiza ngalitho. Umsana
nakangasamfuniko umntazana, kusuke sekuphelile, akukho okungabe kusenziwa bona
ajamelane nemilandwakhe, hi … hi … hi …!' Alile uBafunani. 15
'Bafunani mntwanami nami bengingazi bonyana uMahlangu uzakukhamba asitjhiye
singanamali njengombana singanayo nje. Ngathana uMahlangu bekakhona nje, ngabe
umntwana sesimsile emtholapilo. Nami angazi bonyana ngithatheni ngihlanganise nani
kwanjesi. Ithemba lona lisese khona lokobana uMahlangu angangena nanini kusukela
khona nje.' Kodwana mma mina ngikubona kuyiphoso khulu ukobana ubaba ondle 20
mina nawe abuye ondle bekambathise nomntwanami. Lokhu bekumsebenzi kayise
lomntwana, uThokozani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2022
NSC
'Khona uqinisile Bafunani. Sengiyabona nami kwanjesi bonyana senza iphoso
ngokobana singawusikimeli siwujamele ngeenyawo umlandu kaThokozani lo.
Kodwana wena e … mina ngibona bonyana silise ukulokhu siratharatha ngendaba le 25
ngombana lokho angekhe kusasisiza ngalitho. Konakele, konakele akusekho esingabe
sisakwenza kwanjesi. Ukukhuluma ngendaba le kuzakuba kuzivusela amanceba
kwaphela nje,' kutjho uNaSilombo.
'Mma wena ayikho nayinye into okwazi ukuyilungisa, okwaziko kukona nje kwaphela.
Ungangitjela nje khona bonyana usesenalo ithemba lokobana ubaba uMahlangu 30
uzabe asabuya lapha kwethu? Ingani wena mhlokha nakakhambako akhange
ukhombise nokuncani ukumzwela nokobana awufuni akhambe ngombana simthanda.'
[Ikhasi 63–64]
11.1 Tlola igama lendawo lapho kwakhe khona abantu bakwaMahlangu ngokuya
ngetheksthi engehla le. (1)
11.2 Tlola ngamaphuzu AMABILI okufanako phakathi kwakaBonakele nonina
uNaMndebele ngokuya ngenovela lo. (2)
11.3 Ngisiphi isizathu esenza bona uMahlangu akhambe kwakhe ngokuya
ngenovela le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.4 Ngokurhunyezweko hlathulula ubujamo uBonakele azithola angaphasi kwabo
lokha unina nakazamtjhiya ekhaya akhambe aziphe inarha. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.5 Hlathulula indlela uThokozani azizwa ngayo lokha uBafunani nakazamtjela
bona uzithwele umntwanakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.6 Tlola bona uNaMndebele bekasebenza ukwenzani eJwanasbhege ngokuya
ngenovela le. (1)
11.7 Ingabe ubudlelwano bakaBonakele nabesana bakwaMbuyiseli bebuzokuba
njani nangathana waragela phambili nokuhlala khona nanyana abetjhelwa
into angakayenzi nje? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.8 Khetha ipendulo enembako kezilandelako.
UmNyango ebewufanele ungenelele ngesikhathi uBonakele ahlala ekoloyini
edala mNyango we ...
A zeFundo eSisekelo.
B zeHlalakuhle.
C zangeKhaya.
D zamaPhilo. (2)
11.9 Isenzo sakaNaSilombo sokuzibona anamandla phezu kwakaBonakele
ekuthomeni kwenovela le simveza amhlobo bani womlingisi? Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2022
NSC
11.10 Ngisiphi isehlakalo esimayelana noBonakele esibufakazi bokobana umtloli
usebenzise iqhinga lokuzikhulumela ukusihlathululela bona umumuntu
onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.11 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esingathathwa njengesitlhori senovela le?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
11.12 Coca ngokukholweka kommongondaba wenovela yesihloko esithi;
UBONAKELE. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.13 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela isiphetho senovela le.
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
NOFANA
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2022
NSC
UBUKGHWARI BOMLOMO
IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
Umnqopho omkhulu wokuthiywa kweenolwana nokurhaywa kweembongo
ezahlukahlukeneko kwakukufundisa abentwana ngokuziphatha. Akhe utshwaye
ngelihlo elihlabako ukuziphatha komlingisi oyikutani wenolwana yesihloko esithi;
'UMABOMVANA NEPUNGUTJHA' nokuziphatha kwekutani/komrholi onguRholihlahla
Nelson Mandela ngokuqalisa 'EEMBONGWENI ZAKARHOLIHLAHLA NELSON
MANDELA' bewuhlathulule nokobana ngiziphi iimfundo ozitholileko ngabalingisaba.
Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini ukuziphatha nesifundo. Emzimbeni
hlathulula izehlakalo abalingisaba ababandakanyeka kizo neziveza ukuziphatha kwabo
bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komthiyi wenolwana le nembongi
yeembongo ezibalwe ngehla ekusebenziseni abalingisaba ukusethulela iimfundo
abazihlosileko. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
'INJA NEFARIGI' – CM Sangweni
13.1 Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
Kwasukasukela!
Cozi!
Kwathi ngelinye ilanga ifarigi isazihlalele kamnandi inja yayibawa bona
iyoyithengela amaqanda evikilini. Nakangekho evikilini iyowathenga
ekukhwini. Inja yona yayisebenza khulu ilungisa indlwana ngombana 5
kusehlobo izulu lingayithela nanyana kukunini bese imidlwana iyafa. Inja
yathuma ifarigi ngozuka. Ifarigi yamthatha yakhamba.
Ilanga lalitjhisa khulu yabona kungcono ukulisa indlela kawokewoke yaratha
efusini. Yadlula etjhwabatjhwabeni yaragela phambili nekhambo layo.
Uzuka wakhithika ingakatjheji beyayokufika evikilini. Yazisetjha ithi iyathenga 10
kodwana kwaba ngudududu imali yangatholakala. Yathukwa yapheze
yaduleka phasi. Ngesikhatjhana yezwa ingurumela seyiyiphandla. Yatlhoga
nomgodi wokubhaca. Yathi nayikhumbula bonyana ayinalitho nekhaya kwathi
ayizibethe phasi ngehloko ife kube kanye. Yabona bonyana akakho umasiza
yaphuma khonokho yayomfuna. Yakhamba ifuqula ihlabathi efusini isithi 15
mhlamunye izamthola kodwana do.
Ngebanga lendlala inja yasuka yathi iyokuhlola bonyana ifarigi ibanjwe yini.
Yathi nayifika endleleni enqophe evikilini yathola ihlabathi itjhefulwe
yatjhefulwa iqale phezulu. Yathi nayithi mehlo tjhida, yabona ifarigi ingene
phasi sekubupukepuke amagade sekumalongwe. 20
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2022
NSC
Inja yatjhidela eduze yabese yathi, 'Hawu mkhozi kwenzanjani? Mina ngithi
uza namaqanda kanti wena uzifuqulela ihlabathi inga uyikatapulara awazi
nokuthi lidumephi. Kghani uyahlanya nofana ulingisa idonki izigeda emlotheni
nebhudwini?'
Ifarigi yathukwa yabhalelwa kujama, yabhambalala ngamathumbu yathi, 25
'Ngilahlekelwe, manjesi ngithi angifune mhlamunye idibezekile.' 'Yinto bani
ekulahlekeleko enganabizo le?' Kubuza inja seyithoma ukurhonona. 'Ngitjho
iphasela,' kuphendula ifarigi nayo seyingasazizwa bona ithini. 'Iphasela?
Khuyini iphasela? Wazomba nje, khuluma wena ngilambile nokulamba
ungonela nesikhathi, mnengi nomsebenzi oqalene nami.' 30
'Ngitjho ... ngitjhwi ... i ... i ... u ... uzuka ... kho ... mna ... mnakwethu ... thu!'
Kuphendula ifarigi seyingunguza unomphela. 'Uthini wotji? Uthi ngikuzwa
kuhle nje? Bengithi iindlebe zami zikhutjhiwe iinkotokoto. Kghani
ngiyabhudanga, afeke kodwana ungihlolelani farigi?
[Ikhasi 27–28]
13.1.1 Ifarigi beyithunywe ini evikilini ngokuya kwetheksthi engehla le? (1)
13.1.2 Tlola isizathu ebesenza bona inja ithume ifarigi ukuyokuthenga
amaqanda ngokuya kwetheksthi engehla le. (1)
13.1.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongondaba
wenolwana le. (2)
13.1.4 Hlathulula ngamaphuzu AMABILI bona inja yathi ukuzwa bona
uzukayo ulahlekile yenzani. (2)
13.1.5 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Isenzo senja sokuthuma ifarigi evikilini bese ifarigi ilahle imali
ethunywe ngayo siyakhambelana nesaga esithi, 'Imbila yatlhoga
umsila ngokulayezela.' (2)
13.1.6 Isenzo sefarigi sokuthukwa beyibhalelwe nakujama lokha inja
nayiyibuza bona ilahlekelwe yini sisitjelani ngayo? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.1.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womthiyi wenolwana le
ukusivezela ifarigi ilahlekelwa nguzuka ngemva kobana ilise indlela
kawokewoke yaratha efusini? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
13.1.8 Coca ngommoya ozwakaliswa sisehlakalo sokobana inja ilume
ifarigi nanyana ifarigi beyilinga ukuhlathulula bona kwenzekeni nje.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
13.1.9 Tshwaya ngokukholweka kommongondaba wenolwana le.
Ipendulwakho ayibe iphuzu ELILODWA. (2)
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2022
NSC
13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
IINANAZELO ZAKWAMASANGO – ET Mampokoro
1 Liphondo elibovu lakwaMasango
2 Namhlana lingakahlabi lihlabile
3 Lahlaba isincathi nesitshila
4 Lahlaba umnyanya
5 NguMasungubala nguSongade
6 Ngowasonga isala sekosi sakhamba
7 Sabuya singakanethwa mhla izulu
8 Lina ngamatjhatjhatjha
9 Yikungu yezulu ngeyeza nobulembu
10 Yikungu yakonyelwako singabakoSonyere
11 Lisango elibanzi lakwaMasango
12 Ngelangena ikomo nekonyana nomuntu
13 Sibalekani sakwaMrhali ngesabaleka
14 Nesikhuni somlilo sivutha saphuma
15 Sivutha wangena naso ngerholweni
16 Wabasela amakhosi.
17 Bantazana abahle bakwaMasango
18 BoNaMrhali, boNaMkhweli, boNaMeyebe
19 BoNaLidwaba, boMadamba ekwendeni
20 Babukhali ekhaya.
21 Sibomakhonza akhonzele futhi
22 Ngoba sakhonza abanguni zange sisabuya,
23 Yindlovu yehla isinyovani entabeni
24 Ngoba isaba ukugadanga umboko wayo.
25 Lididikazana abathi bayaligoba laphapha
26 Laya ebangunini nakubamalinganisana
27 Zange lisabuya lakhonzela futhi
28 Simambathangwe siyihlanakele
29 Abanye baveza umbala.
30 Simabhudukazi anzima ndlelezimhlophe
31 Umkhonto wakwaMasango
32 Wahlaba uthola eTlheni ubomvu.
33 Izingwe zimhlasele azehlule
34 Silanda komo yakoGodlwayo
35 Eyasala ezizweni kubomalinganisani ...
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2022
NSC
13.2.1 Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emudeni
wesi-2 weenanazelo ezingehlezi. (1)
13.2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi
emudeni wobu-8 weenanazelo ezingehla. (1)
13.2.3 Hlathulula ngamaphuzu AMABILI bona abantazana
bakwaMasango babantu abanjani ngokuya ngeenanazelo
ezingehla. (2)
13.2.4 Hlathulula umqondo omunyethwe yindima ye-7 yeenanazelo
ezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.2.5 Ucabanga bona amagama asetjenziswe yimbongi emudeni we-13
ukuya kewe-16 weenanazelo ezingehla asitjelani ngabantu
bakwaMasango? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.2.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa ilimi
eenanazelweni ezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2022
NSC
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI,
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi
EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esethulweni bekufike
esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani
ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI.
Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali
oyikutani bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani emdlalweni lo, emzimbeni
hlathulula lokho okulindelekileko ngaphasi komleyo wesakhiwana ngamunye
bewucoce nangokuvezwa komdlali oyikutani ngaphasi kwayo yoke imileyo
yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli
ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana sawo. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
(KwaTjhili esabelweni, uTjhili uditjhe noNaNtuli ngemva kwendlu.)
TJHILI: (Urhamula amarhewu.) Sele lipholile gadesi ilanga kosikazi.
NANTULI: Belibaba khulu namhlanje baba. Esabelwenapha kutjhisa ukudlula
emaplasini.
TJHILI: (Wesula umlomo.) Lapho khona uyibambe ngesibhukwini kosikazi. 5
(Uragela phambili ngokurhamula amarhewu.)
NANTULI: (Ngokurareka.) Kanti bewuyephi ngombana uyangena gadesi baba?
TJHILI: Bengisaye phetjheya kwaMbonani. Bengithi ngisayomhlola bona sele
atjhayisile na. Ngafumana bona akakafiki.
NANTULI: Phana nithi usebenzaphi baba? 10
TJHILI: Waba netjhudu uMbonani kosikazi. Wathi angafika lapha esabelweni
bewathola umsebenzi wokwenza itiye empharwini wamajoni
KwaNoMjekejeke.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2022
NSC
NANTULI: Wazifumanela umsebenzi omuhle baba. Ngitjho ngombana
bayamletha ntambama nakatjhayisako. 15
TJHILI: Sele kusikhathi seendaba kosikazi. Vula umrhatjho loyo sizwe iindaba.
NANTULI: (Awuvule.)
UMRHATJHO: Isikhathi siqopha bona sele kuyisimbi yesithathu ehloko. Iindaba
zagadesi zifundwa nguGabhogo ogabhoga litjhisa. Ezivela eTshwane
zithi kunamakhuwa amalunga wesiqhema seempurelani abotjhiweko. 20
Batjho abotjhelwe ukutjala iinthuthumbisi ezathuthumba lokha
kubanjwe amakhetho. Batjho amakhuwa lawo abotjhwe namanye
amalunga wesipholisa. Batjho amapholisa lawo ngiwo anikela
iimpurelani iinthuthumbisi. Ezivela kuMongameli omutjha zona zithi;
uMbuso uzimisele ukubopha boke ebebenza okuphambene 25
nomthetho ngesikhathi sebandlululo. Ziphela lapho zesimbi
yesithathu. Lalelani ezilandelako ngesimbi yesine.
(Kusenjalo kuzwakale umdumo wekoloyi ejamako.)
NANTULI: (Ngokurareka.) Yini ngathi kunekoloyi ejamako baba?
TJHILI: (Uyasikima uyokuhlola.) Nami ngiyizwile kosikazi. 30
NANTULI: (Ngokurareka.) Ijamephi baba?
TJHILI: Ijame khona ekhayapha kosikazi. Ngeyamajoni.
NANTULI: (Asikime naye ayokuhlola.) Ngeyamajoni kwamambala baba.
(Kwehle uMbonani nesokana abangaliboni kuhle.)
MBONANI: (Uyathokoza.) Baba Maphosa! 35
TJHILI: (Uyabamukela.) Ngenani madoda! Yeningene!
MBONANI: (Uyamomotheka.) Kwenza njani Tjhili? Narhudula amehlo kangaka?
TJHILI: (Usararekile. Athule angaphenduli.)
MBONANI: (Uyahleka.) Niyalazi isokaneli?
TJHILI: (Usalirhudulele amehlo.) 40
NANTULI: (Agijimele kilo, bekalikakarele.) NguMbulawa lo … Mbulawa ...!
TJHILI: (Naye ugijimela kibo.) Kwamambala nguye …! Mbulawa ndodana …!
(Naye uyamkakarela.) Usaphila kanti ndodana?
MBULAWA: (Ubabambe ngezandla zombili.) Ngisaphila baba. (Bangene
ngendlini.) (Sele bahlezi phasi boke.) 45
[Ikhasi 64–65]
15.1 Ngokutjhejisisa okutjhiwo yitheksthi engehla le, ngimaphi amatshwayo
ahlathulula umhlobo wesizinda sesikhathi ngasinye kezilandelako:
15.1.1 Isikhathi sehlobo (1)
15.1.2 Isikhathi sanje (1)
15.2 Encwadini le kunalapha uVenter atjela khona uTjhili bona akavumi bona
ahlale simahla eplasini kungekho ozomsebenzela njengoba yena sele
arholophele. Hlathulula indlela uTjhili azizwa ngayo ngesitatimende
sakaVenter lesi. (2)
15.3 Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI izinto ezenziwa nguMbulawa nakathoma
ukusebenza eplasini lakaVenter. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2022
NSC
15.4 Tlola ngamaphuzu AMANE okuhlukileko phakathi kwendawo yeplasini
lakaVenter neyalapha umndeni kaTjhili sele uhlala khona gadesi ngokuya
ngomdlalo lo. (4)
15.5 Ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesisusa serarano emdlalweni lo?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
15.6 Ngimaphi amanye amathuba ebekangatholwa mndeni kaTjhili nangathana
besele kusikhathi sanje lapha sele kubusa khona uMbuso weNtando
yeNengi? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
15.7 Isenzo sakaVenter sokufuna ukuqotha umndeni wakwaMasuku eplasini lakhe
njengombana kuhlongakele indodana yakhona ebeyisebenza eplasini
sisitjelani ngesimilo sakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.8 Ucabanga bona umtloli ulinga ukusidlulisela muphi umlayezo ngokusethulela
uMbulawa aragela phambili ngeemfundo zakhe ekampeni yababaleki e-
Angola nanyana bekangaphasi kobujamo obubudisi bokungabiseduze
nomndenakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Ukusebenza kwakaMbulawa eplasini lakaVenter kwaba nomthelela omuhle
emndeninakhe. (2)
15.10 Ingabe isenzo sakaMbulawa sokuziphosela ngemgodini bese aphume godu
ngemva kobana amapholisa athathe isiqunto sokukhamba babuyele
esitjetjhini lokha nabasehlathini siyakholweka nofana asikholweki na? Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
15.11 Coca ngendlela umtloli asebenzise ngayo umdlali onguTjhili ukuphumelelisa
ummongondaba womdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA
liqaliswe kilokhu okulandelako: Isimilo sakaTjhili, ubujamo aphila ngaphasi
kwabo nommongondaba womdlalo lo. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2022
NSC
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esethulweni bekufike
esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani
ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA
NOMANALA. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isakhiwana somdlalo
nomdlali oyikutani bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani emdlalweni lo,
emzimbeni hlathulula lokho okulindelekileko ngaphasi komleyo wesakhiwana
ngamunye bewucoce nangokuvezwa komdlali oyikutani ngaphasi kwayo yoke imileyo
yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli
ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana sawo. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI G
(UTjhaba noMbangwa bazokuhlebela ikosi ngabakubonileko.)
UMANALA: Bobani labo?
UTJHABA: Ndabezitha nguTjhaba noMbangwa.
UMANALA: Ngenani nkutani zekhethu. (Bangene) Hlalani nako amahlalo.
UTJHABA
NOMBANGWA: (Bahlala) Bayede Ngwenyama. 5
UMANALA: Siyabonana nkakaramba zakababa uMusi. Ningibona nginje
bengisacabanga ngepi enayilwa kamnandi amaThombeni abeletha
iinthende nganithemba ngesibindi senu nangokuthembeka kwenu.
Ngiyabona ukobana nomile nakhu imilomo yenu imhlophe twa
komlotha. Akhe nithele equsaneni nantiya emsamo nehlise ithuli 10
nelanga elikhupha unomdakana emgodini.
UTJHABA: Sithi tjhebetjhebe Ndabezitha ngokuzokutshwenya uziphumulele.
Sizwile bonyana uNdabezitha akafuni ukuliywa. Kuthe nasibabikela
ngesikuphetheko bathi singeza ngombana iNgwenyama ifuna
abazoyibikela ngobujamo bezinto ngaphandlapha. 15
UMANALA: Kunjalo Tjhaba ngithe ngifuna abaphethe iindaba ezimnandi nofana
ezakhako njengalezi eniziphetheko. Kambe iphasi lilumile muva nje
alisafani nalokha. Nanginibonako ngiyathaba ngombana ngazi
kobana nize ngeendaba ezizokusiza isitjhaba sakababa.
UMBANGWA: Sithokoza amagama wakho Ndabezitha ayasakha thina 20
njengesitjhaba sakho. Size lapha ukuzokuluma ingwenyama indlebe
ngesikubonileko nasikhamba sizuma. Ndabezitha uNzunza sele
abalekile ngenzasapha uthuthukele phambidlana kwanjesi.
UMANALA: Ngiyathokoza ukuzongiluma indlebe, ukubaleka kwakhe angekhe
kumsize ngombana usese kilo leli lobudlelezeli. Mina naye siya 25
kude, okumbi kukobana umzimba wami awusimnandi kodwana
amabutho wami azangibuyiselela kuye.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2022
NSC
UTJHABA: Ndabezitha sithi asikutjhiye usale uphumula. Thina sisayokuphetha
lokho osithume khona.
UMANALA: Ngiyathokoza sitjhaba sakababa khambani kamnandi. (Baphume) 30
(UManala uhlezi yedwa ulalele umzimba ongasimnandi.)
Umzimbami solo awuhlathuluki angazi ukobana umraro ukuphi.
UMANALA: Ngiphelelwa mamandla ngiqobeka namalungu womzimba. Kghani
ngayintatha engibekelwe yona esibayeni sikababa uMusi? Kodwana
ingabe ibekwe nini ngombana uNzunza sele akhonjwa ngale 35
kombundu. Kutjho bona nalapha ekhaya likhona inaba elihlekisana
noNzunza thina singaboni. Vele ubulawa ngiloyo odla naye sitja
sinye. Ukhambe nesitjhaba engisithandako ngokungemthetho.
Ngizimisele ukuzibuyiselela kuNzunza ngalokhu akwenze kimi.
Ngizimisele godu nokubuyisa isithunzi sami esitjhabeni sakababa 40
ngobutjhapha obenzekako …
[Ikhasi 52–54]
17.1 Tlola itshwayo ELILODWA elivezwe etheksthini engehla elisihlathululela bona
ikulumo yabantu abasetheksthini le yenzeka kusehlobo. (1)
17.2 Tlola umhlobo weenkhali EZIMBILI ebekuliwa ngazo nezikhulunyiswa khulu
embangweni womdlalo lo. (2)
17.3 Ngokuya kwetheksthi engehla le kuthiwa iyini ihloso yakaTjhaba
banoMbangwa yokuza ekosini uManala? (1)
17.4 Ngokurhunyezweko tlola isizathu esenza bona uManala agijimisane
noNzunza, angamlisi asale azibusela isitjhaba sakayise asele naswesi. (2)
17.5 Rhunyeza indima edlalwe mdlali ngamunye kabangenzasi ekuragiseleni
umdlalo lo phambili.
17.5.1 UNanasi (2)
17.5.2 UNgendu (2)
17.6 Ucabanga bona kwaba yini isisusa serarano emdlalweni lo? Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
17.7 Hlathulula bona isenzo sakaManala sokulonga nokukwakwazelela isitjhaba
sakhe ngemva kobana balwe namaThombeni simveza ayikosi enjani?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.8 Phendula ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto
osithathako ngokuvela emdlalweni lo.
Ngokwesiko nangokwekambiso yesitjhaba samaNdebele ikosi ayibi
nesitjhaba isabusa kodwana iba nesitjhaba ngemva kobana iphangalele/
ikhotheme. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2022
NSC
17.9 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli womdlalo lo wokobana anikele
uManala isimilo sokungatjheji iindaba zekosini kodwana azithandele
ukukhupha ubuzimba bokuzuma? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.10 Kwathi bona kusuke umbango phakathi kwabajameli bakaNzunza
nebakaManala, aManala abonakala anamandla ukudlula amaNzunza.
Hlathulula izinto EZIMBILI ocabanga bona zaba bonobangela balokho. (2)
17.11 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguNzunza ozifumana
ahlala abaleka ngebanga lokugijinyiswa nguManala? Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
17.12 Tshwaya ngokuphetheka komdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA
NOMANALA. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 32 DBE/Novemba 2022
NSC
UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esethulweni bekufike
esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani
ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi; IFINDO. Esingenisweni
se-eseyakho hlathulula bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani bewutjho
nokobana ngubani umdlali oyikutani emdlalweni lo, emzimbeni hlathulula lokho
okulindelekileko ngaphasi komleyo wesakhiwana ngamunye bewucoce nangokuvezwa
komdlali oyikutani ngaphasi kwayo yoke imileyo yesakhiwana somdlalo lo bese
esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani
ngaphasi kwemileyo yesakhiwana sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI H
(KuseMhluzi kwaMnguni. UMnguni noNaMalemane bahlezi ngekumbeni yokuphekela.
Balalele ingoma kaSolly Mahlangu ethi: 'Unamandla uZim' esimkhonzako.')
MNGUNI: NaMalemane, abentwanaba bayaphila.
NAMALEMANE: Abentwana baphi?
MNGUNI: Umkhwenyani banoLungile. Banesithabathaba somuzi, ifenitjhara 5
neemodere ezibizako. Ngiyadana nje bonyana sikhambe
umkhwenyani angakafiki. Bengifuna ukumthokozisa.
NAMALEMANE: Ufuna ukumthokozisa ngani?
MNGUNI: Ngendlwabo etja. Basebenzile abentwanaba.
NAMALEMANE: (Aphose ihleko.) Mnguni, usiphofu? 10
MNGUNI: (Ngokurareka.) Ngisiphofu?
NAMALEMANE: Awuboni bonyana uLungile uyadliwa?
MNGUNI: Udliwa ngubani?
NAMALEMANE: NguBalise.
MNGUNI: NaMalemane, umkhwenyani akabizwa ngegama. 15
NAMALEMANE: Ngombana?
MNGUNI: Isintu si …
NAMALEMANE: Lisa ukungitjhumayeza. Ngithi awuboni na bonyana uBalise udla
uLungile?
MNGUNI: Ukuthathaphi lokho? 20
NAMALEMANE: Ngikho ngithi usiphofu. UBalise mfundisi kanti uLungile mjameli
wezomthetho. Ngubani orhola imali enengi kunomunye? (Adu
uMnguni.) Ipendulo isemtarini njengamararho wesirhwerhwe.
MNGUNI: Nobentwana, unommoya wesirhulurhulu. Thutha lapho.
NAMALEMANE: Iqiniso libilibili Thubana. NeBhayibheli liyatjho, umuntu omduna 25
nguye ofanele ukwenza izinto ngekhaya. Njengombana usenza nje.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 33 DBE/Novemba 2022
NSC
MNGUNI: Mkami, abentwanaba baneminyaka emithi yoke (akhombise
ngokuphakamisa isandla). Bathathana.
NAMALEMANE: Alo, lokho kwenzani?
MNGUNI: Sikhathi sokobana wamukele. Ngiyazi bewungathembi bonyana 30
uLungile angathathwa mfundisi. Bewulinde udorhodera, isazimthetho
namkha usomabhizinisi. Alo; njengombana kuthiwa ihliziyo
ayiphakelwa, yamukela nobentwana. Okuhle kukobana soloko
endako uLungile azange akhe azosililela athi umkhwenyani
uyamtlhagisa. Bahlala bathabile. 35
NAMALEMANE: Kufanele bahlale bathabile, kudliwa imali yomntwanami.
MNGUNI: (Anikine ihloko.) NaMalemane, uthanda imali.
NAMALEMANE: Angizenzi. IBhayibheli, lapha encwadini yoMtjhumayeli 10:19, lithi;
'umnyanya wenzelwe ithabo, iwayini lenza ipilo ibe mnandi, kodwana
imali iyipendulo yakho koke.' 40
MNGUNI: Imali ayenzi ipilo kodwana yenza ipilo ibe mnandi. Abantu
nabathetheneko kufanele basizane.
NAMALEMANE: Umkhwenyanakho udlise umntwanami?
MNGUNI: (Ahleke.) UMsiza ufundile bonyana anga …
NAMALEMANE: Mnguni, uthini? 45
MNGUNI: Mfundisi umuntu loya. Izinto zeenyanga akazingeni.
NAMALEMANE: Jama ngokubuka umkhwenyanakho ngikutjele engizizwe namhlanje.
MNGUNI: Uzweni?
NAMALEMANE: Umkhwenyanakho usebenzela usathana.
[Ikhasi: 25–27]
19.1 Tlola izinto EZINTATHU uMnguni athi uBalise banoLungile banazo ngokuya
kwetheksthi engehla le. (3)
19.2 Tlola inani leminyaka uBalise banoLungile esele banalo bathathene ngokuya
ngalokhu umtloli asivezele khona esethulweni somdlalo lo. (1)
19.3 Rhunyeza ummongondaba womdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
19.4 Tlola ngephuzu ELILODWA okuhlukileko phakathi kwakaLungile
noNobukhazi ngokuya ngomdlalo lo. Ipendulwakho iqaliswe ngehlangothini
labo lezefundo. (2)
19.5 Hlathulula indlela uHleziphi azizwa ngayo ngesondo lekhabo ngokuya
ngomdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.6 Ucabanga bona ikulumo kaMnguni ethi umkhwenyani akabizwa ngegama
ngombana isintu asivumi isitjelani ngesimilo sakhe? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
19.7 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona phakathi kwakaLungile
banoBalise ngemva kobana uBalise abuze uLungile bona baya nini
kuMphorofidi uThombeni. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 34 DBE/Novemba 2022
NSC
19.8 Umtloli bekalinga ukusitjelani ngesizinda sesikhathi somdlalo lo nakasivezela
uNobukhazi amumuntu wengubo onamathenda wezindlu ze-RDP?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Elinye iqhinga lokuvezwa kwabadlali elisetjenziswe mtloli ukusethulela umdlali
onguLungile liqhinga lebizo. (2)
19.10 Ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesitlhori somdlalo lo? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.11 Coca wenabe ngommoya ozwakaliswa yikulumo kayedwana eyenziwa
nguMnguni ngemva kobana ahlukene noNobukhazi lokha nabebasefandisini.
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
19.12 Ngokuya ngemikghwa mazombe ingabe kusisenzo esilungileko nofana
esingakalungi sokobana umuntu abe nabentwana abane nabentazana
abahlukileko njengoMvimbi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2022 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 Nov 2022 MG_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P1 Nov 2022_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P2 Nov 2021_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isindebele Hl
Explore more published documents in this catalogue.

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper




