You're offline
Skip to content
Question paper

IsiNdebele HL P2 Nov 2022_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isindebele HlGrade 12202234 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2022 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-34. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2022 NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Phendula imibuzo EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU ESIGABENI A, MUNYE ESIGABENI B NAMUNYE ESIGABENI C ngalindlela: ISIGABA A: IINKONDLO IINKONDLO EZIBONWEKO – Phendula imibuzo EMIBILI. IKONDLO ENGAKABONWA – UKATELELEKILE ukuwuphendula umbuzo lo. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO Phendula umbuzo OWODWA ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo OWODWA 5. UKUKHETHWA KWEEMPENDULO ESIGABENI B (INOVELA/ UBUKGHWARI BOMLOMO) NESIGABENI C (UMDLALO/IDRAMA):  Phendula imibuzo yenovela nomdlalo owufundileko KWAPHELA.  Phendula UMBUZO WE-ESEYI MUNYE NAMUNYE UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. Nawukhethe umbuzo onemibuzo emifitjhani ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo we-eseyi (omude) ESIGABENI C.  Sebenzisa irhelo lokuqinisekisa lizakusiza. 6. UBUDE BEEMPENDULO  Umbuzo omude we-eseyi yekondlo awuphendulwe ngamagama ali-190–240.  Umbuzo omude we-eseyi yenovela nomdlalo/drama awuphendulwe ngamagama ama-340–390.  Ubude beempendulo zombuzo onemibuzo emifitjhani uzokulawulwa linali lemitlomelo. Abafundi abaqinisekise bonyana iimpendulo zabo zinqophile begodu zikhambelana nombuzo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2022 NSC 7. Landela imilayelo esekuthomeni kwesigaba ngasinye ngokuyelela. 8. Nombora iimpendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzweli. 9. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 10. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: pheze imizuzu ema-55 11. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2022 NSC IKHASI LOKUMUNYETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Iimbongo Zepilo' Umbuzo omude 10 6 2. 'Ibala Ngelakho' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 3. 'Thando' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9 4. 'Mona' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 11 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. 'Isililo Sotjwala' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 13 *YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 14 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 17 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17 10. UBonakele Umbuzo omude 25 19 11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 19 UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. 12. 'UMabomvana nepungutjha' Umbuzo omude 25 22 kanye 'Neembongo zaka- Rholihlahla Nelson Mandela' 13. 'Inja nefarigi' kanye 'Neenanazelo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 22 zakwaMasango' ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini womdlalo ofundweko. 14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 26 6 15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 26 16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 29 17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 29 18. Ifindo Umbuzo omude 25 32 19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 32 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2022 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo ezibonweko) A: IKONDLO 5 1 (Ikondlo engakabonwa) B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1 BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2022 NSC ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. IIMBONGO ZEPILO – TN Mahamba 1 Ubambisene nephasi, 2 Uyindlalifa yalo, 3 Langa lokungaboni okusepepeneneni, 4 Ngubo egubuzes' iphasi njengogubudu, 5 Utakataka nozitakatakelako 6 Ulise nolisako, 7 Ukhambisana nobunjalo bezinto. 8 Ulidondolo lakho koke, 9 Ukhanya iphasi loke, 10 Ungumakhamba ananya njengenwabu. 11 Uzwana nabakuthandako nabakuzondako, 12 Uziphathe, uqale umuntu, 13 Ulayelisa kabuhlungu emuntwini, 14 Kusale isililo ngemva, 15 Kusale amatlhuwo nezondo. 16 Imihlathi nayiqoth' iindlebe ngethabo 17 Nawe wenza njalo, 18 Imihlathi nayitjhidez' iindlebe ngokudana 19 Nawe wenza njalo, 20 Nawufuna ukulayelisa, 21 Uyancengwa bona ubuye, 22 Ubuye ungabuyi, 23 Nawukhumbul' ekhen' ungoyela safuthi. 24 Umngani wehliziyo yomuntu, 25 Ibanga ukhamba elifitjhani nelide, 26 Ipengu nonobangela azaziwa. 27 Pilo, uyigezi ekhamba kujame tsi! 28 Kujame ngitjho nobutjhontjhwani. 29 Unzima tshu! Awuphumbutheki, 30 Bathokoza usese senyameni, 31 Baphazima usese nabo, 32 Awubolekisanwa, awusiyipahla, 33 Unjalo nje unabakhambisani, 34 Kungajama bona nawe uyajama. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2022 NSC Coca ngommongondaba omunyethwe yikondlo le. Dzubhula bewuhlathulule iinthombengqondo ezisekela lowo mmongondaba. Esingenisweni hlathulula bona yini ummongondaba, ngonjani ummongondaba omunyethwe yikondlo le nokobana khuyini iinthombengqondo, emzimbeni dzubhula bewuthathulule iinthombengqondo eziveza tjhatjhalazi ummongondaba lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela kwembongi ekusethuleleni ummongondaba wekondlo le. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. IBALA NGELAKHO – TN Mahamba 1 Kwayi, kwayi, uyaphi? 2 Uyaphi thina silele? 3 Nawuphulwa lijamo 4 Lizakuphula belikubeke phasi. 5 Zikhalime lingakafiphali, 6 Wenzele ingomuso lakho, 7 Kazi amalwele ayakghophola. 8 Abantu abakufihleli: 9 'Umuhle mntwanomuntu' 10 Batjho babe limu linye, 11 Uziqale esibonibonini ube lihlo linye nabo. 12 Usuke uzibethe isifuba. 13 Usuke uhlahlathe udurhe nommango, 14 Kubayini nabakufunako bangakutholi? 15 Uphunyerh' elimin' elimnandi nelilolweko. 16 Zibuze bamsila nje badoswa yini? 17 Bafika bakukhohlise ngento yinye, 18 Abanye beza bazi bona unguthathekile, 19 Bathi bangagolintethe babone abeze ngayo. 20 Feza okuzokuphumelelis' epilweni, 21 Zikhakhazise ngebala uSomnini akuphe lona, 22 Ibala ngelakho, iba nomona ngalo. 23 Uzabe uzenzela wena. 24 Zithande, zivikele ingomuso likulindile. 2.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe emudeni woku-1 wekondlo engehla le. (1) 2.2 Dzubhula umuda OWODWA endimeni yoku-1 obufakazi bokobana umuntu ekukhulunywa ngaye ekondlweni le ukhamba ebusuku. (1) 2.3 Ngokurhunyezweko hlathulula ngommongo/okutjhiwo yikondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.4 Hlathulula bona umuda we-19 wekondlo engehla le umumethe muphi umqondo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.5 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa amagama athi, 'Zithande, zivikele ingomuso likulindile' emudeni wama-24 wekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.6 Ingabe epilweni yamambala bakhona abantu abatjha abanesimilo esifana nalesi esikhulunyiswa yimbongi ekondlweni le? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. THANDO – TN Mahamba 1 Ithando kukudla kwehliziyo, 2 Mummoya omnanjana, 3 Ummoya opholileko, 4 Werobhelela elimnandi tle! 5 Ngitjhwile ngathi: 'Ngiyakuthanda' 6 Ngitjhwiswa ngilokhu engikuzwako, 7 Lokhu okungitjhisako ngaphakathi kimi, 8 Lokhu okwenza ihliziyo yami 9 Ipharupharume khudlwana. 10 Angikatjhwiswa yikanuko, 11 Angikatjhwiswa ngilokhu onakho, 12 Angikatjhwiswa kulapho uphuma khona, 13 Ngitjhwiswa ngilokhu ongikho, 14 Ngendlela oziphethe ngayo, 15 Kungenze ngazala ithando, 16 Lazala laphuphuma ngawe. 17 Ngiyathemba angikoni 18 Ngokukubikela bona ngiyakuthanda? 19 Uthandwe yihliziyo yami, 20 Ikuthande yakuthandisisa, 21 Yaba nomthandela wasafuthi. 22 Ilihlo lasoloko lithe njo! Kuwe 23 Lithabele ukukubona, 24 Lithabele ukukubona uhleka, 25 Uhleka ihloko yami ihlangane, 26 Uzibumbe kufane. 27 Iindlebe zami zilalele, 28 Zithabela ukuzwa ilizwi lakho, 29 Engqondwenami kuhlezi isithombe sakho, 30 Singibhalelisa ukucabanga. 31 Ngikuthanda ukukuthanda, 32 Ihliziyo yami ngufakazi wakho koke. 3.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obusetjenziswe emudeni wesi-2 wekondlo engehla le. (2) 3.2 Ngokurhunyezweko hlathulula ummongo/okutjhiwo yindima yesi-3 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2022 NSC 3.3 Ingabe ukusetjenziswa kwesithombengqondo esisemudeni wama-22 kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho indlela imbongi ezizwa ngayo ngesithandwa saywesi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.4 Ucabanga bona ngiwuphi umlayezo imbongi elinga ukusethulela wona ngekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.5 Ingabe ithando leqiniso nelamambala liyatholakala eenkundleni zokuthintana njengombana inengi labantu lisitjho? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. MONA – TM Mthimunye 1 Uyesabeka mona, 2 Ukhuph' ubunt' ebantwini, 3 Batjhuguluk' iimbandan' ezinganaboya, 4 Ngawe mona. 5 Maye! Mona, 6 Wenzani ngomfundisi? 7 Umenzani ummamfundisi? 8 Umzalwani yena umenzisani? 9 Emisebenzini bayalila ngawe, 10 Emasondweni ngiso leso, 11 Ngebanga lakho mona, 12 Umumbi mona uyanyenyisa. 13 Ilihlo lakho liyabulala, 14 Ihliziywakho ngeyelitje, 15 Ufunani phezu kweentamo zamakholwa na? 16 Mhlana wokuphela uyokuba yini? 17 Zayaphi iinhloni zakho? 18 Izwelo lakho layaphi? 19 Isirhawu sakho wasitjhiyaphi? 20 Ngiyakwesaba mona. 21 Sikubonil' uqaqada phezu kwekholwa, 22 Uqaqad' eenhliziyweni zabazalwana, 23 Uhlukanis' imindeni, 24 Maye! Mona. 25 Isilil' esingaka ngebanga lakho mona, 26 Indlal' engaka ebangwe nguwe mona, 27 Emaswapheleni ziyokubuzwa kuwe mona. 28 Uzoyibikela bani? 29 Kuzabe kube nini mona 30 Udlala ngeenhliziyo zabantu na? 31 Kuzabe kube nini uhlukanis' imindeni na? 32 Ngiyakwesaba mon' unesihlungu. 4.1 Tlola ubukondlo obutholakala emudeni ngamunye kelandelako: 4.1.1 'Batjhuguluk' iimbandan' ezinganaboya' (1) 4.1.2 'Maye! Mona' (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2022 NSC 4.2 Ngokurhunyezweko hlathulula ummongo/okutjhiwo yindima yesi-3 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.3 Ucabanga bona ngiziphi izenzo ezingenziwa malunga womndeni anomona ezingagcina zihlukanise imindeni njengokutjho kwembongi emudeni wama-23 wekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.4 Hlathulula bona ukusetjenziswa kwetshwayo lakanobuza emudeni we-15 ukuya kewe-19 yekondlo le kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho lokho imbongi efuna ukusivezela khona ngomona. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2022 NSC IKONDLO ENGAKABONWA (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ISILILO SOTJWALA – TN Mahamba 1 Lisan' ukungenza isiviko senu, 2 Sengidiniwe nihle nivika ngami, 3 Nenza ngabomu nithemb' ukungenz' isiviko, 4 Nirhamul' okweqileko, aniwazi umvuzo? 5 Nirhamula niphosisel' abantu nivike ngami, 6 Akusolwe nina, mina ningilise, 7 Ningithatha ngizihlalele, 8 Ningithenga nisaz' ubukhali bami, 9 Niyazi bona ngiyajika nangifika ngemathunjini, 10 Niyalimazana, nithukane benibulalane, 11 Nanibuzwako nivike ngami. 12 Ningonelani ibizo? 13 Mina anginibizi, niyazizela, 14 Nenziwa kuthanda izinto! 15 Abafundisi sebangenze isiphephelo, 16 Bangirhamula balalise iinhloni. 17 Nenzani ningizondisa ngabazalwana? 18 Nenzani ningithwesa izondo? 5.1 Tlola isisetjenziswa esingathekiswe notjwala endimeni yoku-1 yekondlo engehla le. (1) 5.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wobu-8 ukuya kewe-9 wekondlo engehla le. (1) 5.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongo/okutjhiwo yikondlo wekondlo engehla le. (2) 5.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda othi; 'Niyazi bona ngiyajika nangifika ngemathunjini'. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.5 Ucabanga bona kubangelwa yini bona enarheni yekhethu le kube nomthetho othi abantu abangaphasi kweminyaka eli-18 bangathengiselwa utjwala? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukunikela ikondlo le isihloko esikhambelana nommongondaba wayo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2022 NSC ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo- ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Abatloli bamanovela babandakanya abalingisi babo ezehlakalweni esithi nasizihlolisisako thina njengabamukelilwazi zisivusele ummoya othileko. Coca ngezehlakalo ezibandakanya umlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalo lezo kubamukelilwazi. Esingenisweni hlathulula bona yini izehlakalo, ummoya kanye nomlingisi oyikutani bewutjho nokobana ngubani umlingisi oyikutani enovelini le. Emzimbeni coca ngezehlakalo ezimunyethwe yinovela le ezibandakanya umlingisi oyikutani bewuveze nokobana zizwakalisa ummoya onjani kubamukelilwazi. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela izehlakalo ezikghona ukuvusa ummoya othileko kubamukelilwazi. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Abentwana bakaMavela, uFikile banoSizakele sebathoma nokuhlambuluka. Kumnandi phela ukuba seduze nogogo. Soloko bafike la, kwagogwabo indlala sebaze bayilibele. Akukho abathi bayakufuna bakutlhoge. Asisekho isikhathi ebathi balambe ngaso, bangadli. Akusekho ukuthi nakufuze bahlambe kutholakale bona, kutlhogeka nesicetjhana sesibha. Sebafana neenyonyana ezikghona ukuphapha, ziphaphele la 5 zifuna khona. Sebakghona bona ilanga nalitjhingako, bazizwe bathakasa ukudlulisa. Bayazi bona bangaqeda ukudla, bayokulala ngakwagogwabo, ngeengubo ezibonakalo nezifuthumeleko. Ngitjho noninabo uNaKabini ubonakala atjhaphulukile emmoyeni. Uphumule umoya obewumngenela ngemkhukhwini ngebanga leentunja. Uphumule ukungenelwa mamanzi ngemkhukhwini nakuna izulu. Uphumule amakhaza 10 ebekabasahlela ebusika. Kungcono khulu la, ekhakwakhe. Okumthabisa kikho koke, kukwamukelwa kwabo ngunosokanakhe, nabomrharibakhe uMhlekwa banoHleziphi. 'He … kwaze kwabamnandi ekhakwami.' Micabango kaNaKabini leyo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2022 NSC Ukobana uvuka ekuseni athanyele amacabazi, akumtshwenyi nakancani. Wakhula ngawo umthanyelo, nakho koke kwemakhaya. 15 Yiveke yinye tere bafikile eMadlanganeni kodwana uMavela selathoma ukonda. Umkhatjana wetjhono nendlala eze nawo eSoshanguve uthoma ukuphela. Ebusuku nakufuze alale, ubuthongo buyabaleka. Nakafikelwe bangani akhula nabo la eMadlangeni ngokuzomlilela, bamthikameza ummoya nengqondo. Ufuna bona angahlala ayedwa. Akghone ukukinyakinyana nalomraro awutjelwe ngunina. 20 Akawuzwa. Nakanjani kufuze bona ahlale phasi nonina batomote lendaba. Angekhe kwenzeka lokho, akhona aphila. Ilifa lakayise lidliwe mikhwenende, aqalile? 'Angekhe, ilanga lingakhithika liqotjhwe ziinkukhu,' kulwa uMavela ngehliziyo. Atjho angena la kuhlezi khona unina. 'Mma ungalili silukazi. Lendaba ongitjele yona mhla ngifikako iyangidla.' Kutlhoga bona azimisele ukumlalela uNaMtshweni. 25 Njengendodanakhe ekulu kufuze bona yazi koke okuphathelene noyise. 'Mntwanami angeze ngalala, nangabe usenekulumo ofuna ukungitjela yona. Hlala phasi, uvale nomnyango lowo. Kumakhaza phela,' kuphendula uNaMtshweni azisonge ngekulu ingubo. Mbala uMavela avale umbadi. Aye ngencamadoda afike ahlale phasi. Unina adose ikesi ebeyikhanya lapha emsamo ayilethe phambi kwakhe. Umkhanyo 30 ubakhanyise bobane kuhle. Phela sekusebusuku; umkaMavela sele alayelisile, wayokulala. Abentwana bakhe uMavela, ubabawe bona nabo, bakhambe bayokulala. [Ikhasi 20–21] 7.1 Tlola amagama wabentwana bakaMavela ngokuya kwetheksthi engehla le. (2) 7.2 Dzubhula amagama asetheksthini engehla le abufakazi bokobana abentwana bakaMavela sele baphila batjhaphulukile. (1) 7.3 Tlola isizathu esenza bona umndeni wakaMavela ugcine sele usendaweni yeMadlangeni ngokuya ngenovela le. (2) 7.4 Tlola bona aboDladla beza netjhege lamalini nabazokufundela uNaMtshweni isifiso sakaBongwe. (1) 7.5 Ngokurhunyezweko tlola indlela uMavela azizwa ngayo nakazakuzwa bona ilifa lakayise kufanele labiwe ngayiphi indlela. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.6 Tlola okuhlukileko phakathi kwendawo yeMadlangeni neyeSoshanguve. Ipendulwakho ayiqaliswe ehlangothini leenkhwelo zeendawo ezimbilezi. (2) 7.7 Phendula isitatimende esilandelako ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Isenzo somtloli sokusivezela uDladla banoJohnson basebenza boke sibufakazi bokobana bebaphila ngaphasi kwesizinda sesikhathi sakade. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2022 NSC 7.8 Hlathulula ngephuzu ELILODWA isifundo esisithola ngomlingisi onguBongwe ngesenzo sakhe sokuhlelela abentwana bakhe ilifa asaphila. (2) 7.9 Ucabanga bona isenzo somndeni wakaBongwe sokuba nesibuyiso ngemva kokuvelelwa sisifo ngekhaya siyakhambelana nesikopilo nofana iinkolelo zabantu esikhathini esiphila kiswesi nofana asikhambelani? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 7.10 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesisusa serarano enovelini le? Sekela ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.11 Ucabanga bona kuqakatheke ngani ukutshaya ifuywakho njengoba sibona uBongwe atshaye yakhe ngokuya ngenovela le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.12 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomlingisi onguNaMtshweni ozithola angaphasi kobujamo bokulahlekelwa yifuyo yendodakwakhe asazilele usobentwabakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.13 Coca wenabe ngommoya ozwakaliswa siphetho senovela le. Sekela ipendulwakho ngamaphuzu AMATHATHU. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Abatloli bamanovela babandakanya abalingisi babo ezehlakalweni esithi nasizihlolisisako thina njengabamukelilwazi zisivusele ummoya othileko. Coca ngezehlakalo ezibandakanya umlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalo lezo kubamukelilwazi. Esingenisweni hlathulula bona yini izehlakalo, ummoya kanye nomlingisi oyikutani bewutjho nokobana ngubani umlingisi oyikutani enovelini le. Emzimbeni coca ngezehlakalo ezimunyethwe yinovela le ezibandakanya umlingisi oyikutani bewuveze nokobana zizwakalisa ummoya onjani kubamukelilwazi. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela izehlakalo ezikghona ukuvusa ummoya othileko kubamukelilwazi. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B Lafika ilanga lokukhamba, wavuka ekuseni bamphekelela athwele izembatho zakhe ngesikhwama esikhulu. Wafika ntambama eMamelodi East. Kwathi ngombana imithwalo yakhe yayiminengi, iteksi yayombeka emnyango walapho eze khona. Wabona asangena bonyana ngetja ipilo azoyithoma. Phela uzokuhlala nabantu angabaziko, azobe athoma ukubabona. Uzokubona nendlela abantu belokitjhini 5 abaphila ngayo. Koke kuye bekuyokuba kutjha, wathola sele bamlindele kwaKhumalo. Wabalotjhisa, wazazisa bona nguye-ke uKholiwe wakwaMabhena ovela eVlaklaagte No. 2. Ngaphandle kokona isikhathi bamthatha uKholiwe bayomtjengisa lapho azokuhlala khona. Ikamuru lakhe phela. Ngekamurwinapha bekazakuhlala nomntazana omunye okuthiwa ngu-Annah. U-Annah 10 lo kwabo kuseWitlaagte kwasoRaputukwana. Naye ulapha nje uzokufunda khona eVista begodu naye bekukhona azokuthoma. Kutjho bona banoKholiwe bazakusizana khulu. Uyise ka-Annah ngusomabhizinisi weWitlaagte. Awa, bamukelana kuhle, kwadliwa kwalalwa. Ngakusasa bavuka bobabili bahlamba, badla baya esikolweni. Bathola sekuphithizela, kwaba ngasuthi libhudango kuKholiwe nakazibona aseVista 15 yona le ayifunda emaphephandabeni begodu ayibona kumabonakude namkha ayizwa kukhulunywa ngayo emrhatjhweni. Wababona abentwana azakufunda nabo. Sekuyatjhiwo bona bentwana labaya, nangani bomma nabobaba abakhulu. Abanye bekadlumbana bona ngibo abafundisako kodwana arareke nasele ababona nabo bafolile, batlolisa amagama wabo bakhupha nemali yokubhadela. 20 Kuthe bangazitlolisa banikelwa ama-'timetable'. Iimfundo zazizakuthoma ngoMvulo iveke elandelako. Le iveke bekungeyokuthenga iincwadi kebakwa-Van Schaik njengombana gade beze ngesikolweni, kuthathwe neenthombe. Emva kwalokho batjengiswa indawo yoke, iyunivesithi phela. Lokho kwenzelwa bona bazizwe basekhaya. Kuthe nakuphela uLesihlanu besele bazi bona kukhambani. UKholiwe 25 iimfundo egade azozifunda begodu azifundise esikolweni isiNdebele nezomLando. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2022 NSC NgoMvulo asuka amaphepha. Nangambala bangena ngeenkumbeni zokufundela. Itlasi lokuthoma kwaba ngele-History. Kulapho kwenzeka khona okukhulu. UKholiwe begade ahlezi ereyini lesibili nawuthoma phambili. Ereyini lokuthoma, phambidlana nje kwakhe begade kuhlezi amasokana amathathu, wawaqala woke kodwana 30 amehlwakhe athatheka ngesokana elihlezi phakathi lithwele ikepisi. Phela eyunivesithi abanandaba ukuthi umbethe njani, uthwele namkha awukathwali. [Ikhasi 40–41] 9.1 Tlola amatshwayo AMABILI avezwe etheksthini engehla akhombisa bona indawo le uKholiwe esele azokuhlala kiyo ililokitjhi. (2) 9.2 Tlola ngamaphuzu AMABILI okufanako phakathi komlingisi onguKholiwe no-Annah ngokuya ngetheksthi engehla le. (2) 9.3 Tlola iinrhatjhi EZIMBILI ezikhulunyiswa etheksthini engehla ezikhombisa bona abantu benovela le bebaphila esikhathini sanje. (2) 9.4 Rhunyeza isiqunto esathathwa nguKholiwe ngemva kokulemuka bona umphakathi weVlaklaagte No.2 umjikele begodu awusamamukeli ngebanga lokuzibulala kwakaZondani. (2) 9.5 Hlathulula ngamaphuzu AMABILI izinto ezihle uSipho azenzela uKholiwe ezibufakazi bokobana uSipho umumuntu olungileko. (2) 9.6 Hlathulula umhlobo werarano owaba khona mhlazana umkaMfundisi banomkaMatjeni bavakatjhele uKholiwe eMamelodi mayelana nesibawo sakaZondani. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela ipendulwakho ngamaphuzu AMANE. Isizinda sendawo senovela le ngesibumbeneko. (4) 9.8 Ingabe ngibuphi obunye ubungozi bokufela ngaphakathi ungakhuphi okusesifubeni sakho lokha nawuqalene nomraro ngaphandle kokuzibulala njengokwenza kukaKholiwe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.9 Ucabanga bona abafundi abasandukufika emaZikweni aPhakemeko wezeFundo njengoKholiwe etheksthini engehla le bavame ukuqalana naziphi iintjhijilo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.10 Tshwaya ngokuphetheka kwenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) 9.11 Coca uveze amazizwakho ngesiqunto esathathwa nguKholiwe sokungena emtjhadwenakhe anefihlo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) UBONAKELE – M Sikosana Abatloli bamanovela babandakanya abalingisi babo ezehlakalweni esithi nasizihlolisisako thina njengabamukelilwazi zisivusele ummoya othileko. Coca ngezehlakalo ezibandakanya umlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi; UBONAKELE bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalo lezo kubamukelilwazi. Esingenisweni hlathulula bona yini izehlakalo, ummoya kanye nomlingisi oyikutani bewutjho nokobana ngubani umlingisi oyikutani enovelini le. Emzimbeni coca ngezehlakalo ezimunyethwe yinovela le ezibandakanya umlingisi oyikutani bewuveze nokobana zizwakalisa ummoya onjani kubamukelilwazi. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela izehlakalo ezikghona ukuvusa ummoya othileko kubamukelilwazi. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UBONAKELE – M Sikosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C NgeSiyabuswa emzini wakwaMahlangu, umntwana kaBafunani uyagula, akafuni ngitjho nokumunya kunina. UNaSilombo banoBafunani batlhoga ngitjho neranda lokobana baphuthumisele umntwana emtholapilo njengombana agula kungaziwa nokobana uphethwe yini nje. Umntwana ulila ubusuku nemini. Iinyanga zabantu egade amlaphisa kizo, sezihlulekile. Sekubonwa ngokusa nje kilomntwana kaBafunani. 5 'Mma njengombana ilanga litjhinga nje sizakuthathani sihlanganise nani namhlanjesi njengombana umntwana lo agula kangaka nje?' Kubuza uBafunani kunina. 'Mntwanami mina amaqhinga sele angiphelele. Ase sibekezele mhlambe ukugula kuzaziphelela. Akukho esingabe sisakwenza nasele kunjengombana kunje,' kuphendula uNaSilombo. 10 'Mma utjho bona sihlale sibekezele umntwana agula kangaka? Bengingakawalindeli amezwi afana nalawo kuwe mma ngombana nalokha mina nangithi asiyokubika umntwana kwaKhoza, wena wathi lokho angekhe kwasisiza ngalitho. Umsana nakangasamfuniko umntazana, kusuke sekuphelile, akukho okungabe kusenziwa bona ajamelane nemilandwakhe, hi … hi … hi …!' Alile uBafunani. 15 'Bafunani mntwanami nami bengingazi bonyana uMahlangu uzakukhamba asitjhiye singanamali njengombana singanayo nje. Ngathana uMahlangu bekakhona nje, ngabe umntwana sesimsile emtholapilo. Nami angazi bonyana ngithatheni ngihlanganise nani kwanjesi. Ithemba lona lisese khona lokobana uMahlangu angangena nanini kusukela khona nje.' Kodwana mma mina ngikubona kuyiphoso khulu ukobana ubaba ondle 20 mina nawe abuye ondle bekambathise nomntwanami. Lokhu bekumsebenzi kayise lomntwana, uThokozani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2022 NSC 'Khona uqinisile Bafunani. Sengiyabona nami kwanjesi bonyana senza iphoso ngokobana singawusikimeli siwujamele ngeenyawo umlandu kaThokozani lo. Kodwana wena e … mina ngibona bonyana silise ukulokhu siratharatha ngendaba le 25 ngombana lokho angekhe kusasisiza ngalitho. Konakele, konakele akusekho esingabe sisakwenza kwanjesi. Ukukhuluma ngendaba le kuzakuba kuzivusela amanceba kwaphela nje,' kutjho uNaSilombo. 'Mma wena ayikho nayinye into okwazi ukuyilungisa, okwaziko kukona nje kwaphela. Ungangitjela nje khona bonyana usesenalo ithemba lokobana ubaba uMahlangu 30 uzabe asabuya lapha kwethu? Ingani wena mhlokha nakakhambako akhange ukhombise nokuncani ukumzwela nokobana awufuni akhambe ngombana simthanda.' [Ikhasi 63–64] 11.1 Tlola igama lendawo lapho kwakhe khona abantu bakwaMahlangu ngokuya ngetheksthi engehla le. (1) 11.2 Tlola ngamaphuzu AMABILI okufanako phakathi kwakaBonakele nonina uNaMndebele ngokuya ngenovela lo. (2) 11.3 Ngisiphi isizathu esenza bona uMahlangu akhambe kwakhe ngokuya ngenovela le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.4 Ngokurhunyezweko hlathulula ubujamo uBonakele azithola angaphasi kwabo lokha unina nakazamtjhiya ekhaya akhambe aziphe inarha. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.5 Hlathulula indlela uThokozani azizwa ngayo lokha uBafunani nakazamtjela bona uzithwele umntwanakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.6 Tlola bona uNaMndebele bekasebenza ukwenzani eJwanasbhege ngokuya ngenovela le. (1) 11.7 Ingabe ubudlelwano bakaBonakele nabesana bakwaMbuyiseli bebuzokuba njani nangathana waragela phambili nokuhlala khona nanyana abetjhelwa into angakayenzi nje? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.8 Khetha ipendulo enembako kezilandelako. UmNyango ebewufanele ungenelele ngesikhathi uBonakele ahlala ekoloyini edala mNyango we ... A zeFundo eSisekelo. B zeHlalakuhle. C zangeKhaya. D zamaPhilo. (2) 11.9 Isenzo sakaNaSilombo sokuzibona anamandla phezu kwakaBonakele ekuthomeni kwenovela le simveza amhlobo bani womlingisi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2022 NSC 11.10 Ngisiphi isehlakalo esimayelana noBonakele esibufakazi bokobana umtloli usebenzise iqhinga lokuzikhulumela ukusihlathululela bona umumuntu onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.11 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esingathathwa njengesitlhori senovela le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.12 Coca ngokukholweka kommongondaba wenovela yesihloko esithi; UBONAKELE. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.13 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela isiphetho senovela le. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2022 NSC UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) Umnqopho omkhulu wokuthiywa kweenolwana nokurhaywa kweembongo ezahlukahlukeneko kwakukufundisa abentwana ngokuziphatha. Akhe utshwaye ngelihlo elihlabako ukuziphatha komlingisi oyikutani wenolwana yesihloko esithi; 'UMABOMVANA NEPUNGUTJHA' nokuziphatha kwekutani/komrholi onguRholihlahla Nelson Mandela ngokuqalisa 'EEMBONGWENI ZAKARHOLIHLAHLA NELSON MANDELA' bewuhlathulule nokobana ngiziphi iimfundo ozitholileko ngabalingisaba. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini ukuziphatha nesifundo. Emzimbeni hlathulula izehlakalo abalingisaba ababandakanyeka kizo neziveza ukuziphatha kwabo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komthiyi wenolwana le nembongi yeembongo ezibalwe ngehla ekusebenziseni abalingisaba ukusethulela iimfundo abazihlosileko. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 'INJA NEFARIGI' – CM Sangweni 13.1 Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Kwasukasukela! Cozi! Kwathi ngelinye ilanga ifarigi isazihlalele kamnandi inja yayibawa bona iyoyithengela amaqanda evikilini. Nakangekho evikilini iyowathenga ekukhwini. Inja yona yayisebenza khulu ilungisa indlwana ngombana 5 kusehlobo izulu lingayithela nanyana kukunini bese imidlwana iyafa. Inja yathuma ifarigi ngozuka. Ifarigi yamthatha yakhamba. Ilanga lalitjhisa khulu yabona kungcono ukulisa indlela kawokewoke yaratha efusini. Yadlula etjhwabatjhwabeni yaragela phambili nekhambo layo. Uzuka wakhithika ingakatjheji beyayokufika evikilini. Yazisetjha ithi iyathenga 10 kodwana kwaba ngudududu imali yangatholakala. Yathukwa yapheze yaduleka phasi. Ngesikhatjhana yezwa ingurumela seyiyiphandla. Yatlhoga nomgodi wokubhaca. Yathi nayikhumbula bonyana ayinalitho nekhaya kwathi ayizibethe phasi ngehloko ife kube kanye. Yabona bonyana akakho umasiza yaphuma khonokho yayomfuna. Yakhamba ifuqula ihlabathi efusini isithi 15 mhlamunye izamthola kodwana do. Ngebanga lendlala inja yasuka yathi iyokuhlola bonyana ifarigi ibanjwe yini. Yathi nayifika endleleni enqophe evikilini yathola ihlabathi itjhefulwe yatjhefulwa iqale phezulu. Yathi nayithi mehlo tjhida, yabona ifarigi ingene phasi sekubupukepuke amagade sekumalongwe. 20 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2022 NSC Inja yatjhidela eduze yabese yathi, 'Hawu mkhozi kwenzanjani? Mina ngithi uza namaqanda kanti wena uzifuqulela ihlabathi inga uyikatapulara awazi nokuthi lidumephi. Kghani uyahlanya nofana ulingisa idonki izigeda emlotheni nebhudwini?' Ifarigi yathukwa yabhalelwa kujama, yabhambalala ngamathumbu yathi, 25 'Ngilahlekelwe, manjesi ngithi angifune mhlamunye idibezekile.' 'Yinto bani ekulahlekeleko enganabizo le?' Kubuza inja seyithoma ukurhonona. 'Ngitjho iphasela,' kuphendula ifarigi nayo seyingasazizwa bona ithini. 'Iphasela? Khuyini iphasela? Wazomba nje, khuluma wena ngilambile nokulamba ungonela nesikhathi, mnengi nomsebenzi oqalene nami.' 30 'Ngitjho ... ngitjhwi ... i ... i ... u ... uzuka ... kho ... mna ... mnakwethu ... thu!' Kuphendula ifarigi seyingunguza unomphela. 'Uthini wotji? Uthi ngikuzwa kuhle nje? Bengithi iindlebe zami zikhutjhiwe iinkotokoto. Kghani ngiyabhudanga, afeke kodwana ungihlolelani farigi? [Ikhasi 27–28] 13.1.1 Ifarigi beyithunywe ini evikilini ngokuya kwetheksthi engehla le? (1) 13.1.2 Tlola isizathu ebesenza bona inja ithume ifarigi ukuyokuthenga amaqanda ngokuya kwetheksthi engehla le. (1) 13.1.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongondaba wenolwana le. (2) 13.1.4 Hlathulula ngamaphuzu AMABILI bona inja yathi ukuzwa bona uzukayo ulahlekile yenzani. (2) 13.1.5 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Isenzo senja sokuthuma ifarigi evikilini bese ifarigi ilahle imali ethunywe ngayo siyakhambelana nesaga esithi, 'Imbila yatlhoga umsila ngokulayezela.' (2) 13.1.6 Isenzo sefarigi sokuthukwa beyibhalelwe nakujama lokha inja nayiyibuza bona ilahlekelwe yini sisitjelani ngayo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.1.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womthiyi wenolwana le ukusivezela ifarigi ilahlekelwa nguzuka ngemva kobana ilise indlela kawokewoke yaratha efusini? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.1.8 Coca ngommoya ozwakaliswa sisehlakalo sokobana inja ilume ifarigi nanyana ifarigi beyilinga ukuhlathulula bona kwenzekeni nje. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 13.1.9 Tshwaya ngokukholweka kommongondaba wenolwana le. Ipendulwakho ayibe iphuzu ELILODWA. (2) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2022 NSC 13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E IINANAZELO ZAKWAMASANGO – ET Mampokoro 1 Liphondo elibovu lakwaMasango 2 Namhlana lingakahlabi lihlabile 3 Lahlaba isincathi nesitshila 4 Lahlaba umnyanya 5 NguMasungubala nguSongade 6 Ngowasonga isala sekosi sakhamba 7 Sabuya singakanethwa mhla izulu 8 Lina ngamatjhatjhatjha 9 Yikungu yezulu ngeyeza nobulembu 10 Yikungu yakonyelwako singabakoSonyere 11 Lisango elibanzi lakwaMasango 12 Ngelangena ikomo nekonyana nomuntu 13 Sibalekani sakwaMrhali ngesabaleka 14 Nesikhuni somlilo sivutha saphuma 15 Sivutha wangena naso ngerholweni 16 Wabasela amakhosi. 17 Bantazana abahle bakwaMasango 18 BoNaMrhali, boNaMkhweli, boNaMeyebe 19 BoNaLidwaba, boMadamba ekwendeni 20 Babukhali ekhaya. 21 Sibomakhonza akhonzele futhi 22 Ngoba sakhonza abanguni zange sisabuya, 23 Yindlovu yehla isinyovani entabeni 24 Ngoba isaba ukugadanga umboko wayo. 25 Lididikazana abathi bayaligoba laphapha 26 Laya ebangunini nakubamalinganisana 27 Zange lisabuya lakhonzela futhi 28 Simambathangwe siyihlanakele 29 Abanye baveza umbala. 30 Simabhudukazi anzima ndlelezimhlophe 31 Umkhonto wakwaMasango 32 Wahlaba uthola eTlheni ubomvu. 33 Izingwe zimhlasele azehlule 34 Silanda komo yakoGodlwayo 35 Eyasala ezizweni kubomalinganisani ... Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2022 NSC 13.2.1 Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-2 weenanazelo ezingehlezi. (1) 13.2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wobu-8 weenanazelo ezingehla. (1) 13.2.3 Hlathulula ngamaphuzu AMABILI bona abantazana bakwaMasango babantu abanjani ngokuya ngeenanazelo ezingehla. (2) 13.2.4 Hlathulula umqondo omunyethwe yindima ye-7 yeenanazelo ezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.2.5 Ucabanga bona amagama asetjenziswe yimbongi emudeni we-13 ukuya kewe-16 weenanazelo ezingehla asitjelani ngabantu bakwaMasango? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.2.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa ilimi eenanazelweni ezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2022 NSC ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esethulweni bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani emdlalweni lo, emzimbeni hlathulula lokho okulindelekileko ngaphasi komleyo wesakhiwana ngamunye bewucoce nangokuvezwa komdlali oyikutani ngaphasi kwayo yoke imileyo yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F (KwaTjhili esabelweni, uTjhili uditjhe noNaNtuli ngemva kwendlu.) TJHILI: (Urhamula amarhewu.) Sele lipholile gadesi ilanga kosikazi. NANTULI: Belibaba khulu namhlanje baba. Esabelwenapha kutjhisa ukudlula emaplasini. TJHILI: (Wesula umlomo.) Lapho khona uyibambe ngesibhukwini kosikazi. 5 (Uragela phambili ngokurhamula amarhewu.) NANTULI: (Ngokurareka.) Kanti bewuyephi ngombana uyangena gadesi baba? TJHILI: Bengisaye phetjheya kwaMbonani. Bengithi ngisayomhlola bona sele atjhayisile na. Ngafumana bona akakafiki. NANTULI: Phana nithi usebenzaphi baba? 10 TJHILI: Waba netjhudu uMbonani kosikazi. Wathi angafika lapha esabelweni bewathola umsebenzi wokwenza itiye empharwini wamajoni KwaNoMjekejeke. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2022 NSC NANTULI: Wazifumanela umsebenzi omuhle baba. Ngitjho ngombana bayamletha ntambama nakatjhayisako. 15 TJHILI: Sele kusikhathi seendaba kosikazi. Vula umrhatjho loyo sizwe iindaba. NANTULI: (Awuvule.) UMRHATJHO: Isikhathi siqopha bona sele kuyisimbi yesithathu ehloko. Iindaba zagadesi zifundwa nguGabhogo ogabhoga litjhisa. Ezivela eTshwane zithi kunamakhuwa amalunga wesiqhema seempurelani abotjhiweko. 20 Batjho abotjhelwe ukutjala iinthuthumbisi ezathuthumba lokha kubanjwe amakhetho. Batjho amakhuwa lawo abotjhwe namanye amalunga wesipholisa. Batjho amapholisa lawo ngiwo anikela iimpurelani iinthuthumbisi. Ezivela kuMongameli omutjha zona zithi; uMbuso uzimisele ukubopha boke ebebenza okuphambene 25 nomthetho ngesikhathi sebandlululo. Ziphela lapho zesimbi yesithathu. Lalelani ezilandelako ngesimbi yesine. (Kusenjalo kuzwakale umdumo wekoloyi ejamako.) NANTULI: (Ngokurareka.) Yini ngathi kunekoloyi ejamako baba? TJHILI: (Uyasikima uyokuhlola.) Nami ngiyizwile kosikazi. 30 NANTULI: (Ngokurareka.) Ijamephi baba? TJHILI: Ijame khona ekhayapha kosikazi. Ngeyamajoni. NANTULI: (Asikime naye ayokuhlola.) Ngeyamajoni kwamambala baba. (Kwehle uMbonani nesokana abangaliboni kuhle.) MBONANI: (Uyathokoza.) Baba Maphosa! 35 TJHILI: (Uyabamukela.) Ngenani madoda! Yeningene! MBONANI: (Uyamomotheka.) Kwenza njani Tjhili? Narhudula amehlo kangaka? TJHILI: (Usararekile. Athule angaphenduli.) MBONANI: (Uyahleka.) Niyalazi isokaneli? TJHILI: (Usalirhudulele amehlo.) 40 NANTULI: (Agijimele kilo, bekalikakarele.) NguMbulawa lo … Mbulawa ...! TJHILI: (Naye ugijimela kibo.) Kwamambala nguye …! Mbulawa ndodana …! (Naye uyamkakarela.) Usaphila kanti ndodana? MBULAWA: (Ubabambe ngezandla zombili.) Ngisaphila baba. (Bangene ngendlini.) (Sele bahlezi phasi boke.) 45 [Ikhasi 64–65] 15.1 Ngokutjhejisisa okutjhiwo yitheksthi engehla le, ngimaphi amatshwayo ahlathulula umhlobo wesizinda sesikhathi ngasinye kezilandelako: 15.1.1 Isikhathi sehlobo (1) 15.1.2 Isikhathi sanje (1) 15.2 Encwadini le kunalapha uVenter atjela khona uTjhili bona akavumi bona ahlale simahla eplasini kungekho ozomsebenzela njengoba yena sele arholophele. Hlathulula indlela uTjhili azizwa ngayo ngesitatimende sakaVenter lesi. (2) 15.3 Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI izinto ezenziwa nguMbulawa nakathoma ukusebenza eplasini lakaVenter. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2022 NSC 15.4 Tlola ngamaphuzu AMANE okuhlukileko phakathi kwendawo yeplasini lakaVenter neyalapha umndeni kaTjhili sele uhlala khona gadesi ngokuya ngomdlalo lo. (4) 15.5 Ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesisusa serarano emdlalweni lo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 15.6 Ngimaphi amanye amathuba ebekangatholwa mndeni kaTjhili nangathana besele kusikhathi sanje lapha sele kubusa khona uMbuso weNtando yeNengi? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 15.7 Isenzo sakaVenter sokufuna ukuqotha umndeni wakwaMasuku eplasini lakhe njengombana kuhlongakele indodana yakhona ebeyisebenza eplasini sisitjelani ngesimilo sakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.8 Ucabanga bona umtloli ulinga ukusidlulisela muphi umlayezo ngokusethulela uMbulawa aragela phambili ngeemfundo zakhe ekampeni yababaleki e- Angola nanyana bekangaphasi kobujamo obubudisi bokungabiseduze nomndenakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Ukusebenza kwakaMbulawa eplasini lakaVenter kwaba nomthelela omuhle emndeninakhe. (2) 15.10 Ingabe isenzo sakaMbulawa sokuziphosela ngemgodini bese aphume godu ngemva kobana amapholisa athathe isiqunto sokukhamba babuyele esitjetjhini lokha nabasehlathini siyakholweka nofana asikholweki na? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 15.11 Coca ngendlela umtloli asebenzise ngayo umdlali onguTjhili ukuphumelelisa ummongondaba womdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA liqaliswe kilokhu okulandelako: Isimilo sakaTjhili, ubujamo aphila ngaphasi kwabo nommongondaba womdlalo lo. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esethulweni bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani emdlalweni lo, emzimbeni hlathulula lokho okulindelekileko ngaphasi komleyo wesakhiwana ngamunye bewucoce nangokuvezwa komdlali oyikutani ngaphasi kwayo yoke imileyo yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (UTjhaba noMbangwa bazokuhlebela ikosi ngabakubonileko.) UMANALA: Bobani labo? UTJHABA: Ndabezitha nguTjhaba noMbangwa. UMANALA: Ngenani nkutani zekhethu. (Bangene) Hlalani nako amahlalo. UTJHABA NOMBANGWA: (Bahlala) Bayede Ngwenyama. 5 UMANALA: Siyabonana nkakaramba zakababa uMusi. Ningibona nginje bengisacabanga ngepi enayilwa kamnandi amaThombeni abeletha iinthende nganithemba ngesibindi senu nangokuthembeka kwenu. Ngiyabona ukobana nomile nakhu imilomo yenu imhlophe twa komlotha. Akhe nithele equsaneni nantiya emsamo nehlise ithuli 10 nelanga elikhupha unomdakana emgodini. UTJHABA: Sithi tjhebetjhebe Ndabezitha ngokuzokutshwenya uziphumulele. Sizwile bonyana uNdabezitha akafuni ukuliywa. Kuthe nasibabikela ngesikuphetheko bathi singeza ngombana iNgwenyama ifuna abazoyibikela ngobujamo bezinto ngaphandlapha. 15 UMANALA: Kunjalo Tjhaba ngithe ngifuna abaphethe iindaba ezimnandi nofana ezakhako njengalezi eniziphetheko. Kambe iphasi lilumile muva nje alisafani nalokha. Nanginibonako ngiyathaba ngombana ngazi kobana nize ngeendaba ezizokusiza isitjhaba sakababa. UMBANGWA: Sithokoza amagama wakho Ndabezitha ayasakha thina 20 njengesitjhaba sakho. Size lapha ukuzokuluma ingwenyama indlebe ngesikubonileko nasikhamba sizuma. Ndabezitha uNzunza sele abalekile ngenzasapha uthuthukele phambidlana kwanjesi. UMANALA: Ngiyathokoza ukuzongiluma indlebe, ukubaleka kwakhe angekhe kumsize ngombana usese kilo leli lobudlelezeli. Mina naye siya 25 kude, okumbi kukobana umzimba wami awusimnandi kodwana amabutho wami azangibuyiselela kuye. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2022 NSC UTJHABA: Ndabezitha sithi asikutjhiye usale uphumula. Thina sisayokuphetha lokho osithume khona. UMANALA: Ngiyathokoza sitjhaba sakababa khambani kamnandi. (Baphume) 30 (UManala uhlezi yedwa ulalele umzimba ongasimnandi.) Umzimbami solo awuhlathuluki angazi ukobana umraro ukuphi. UMANALA: Ngiphelelwa mamandla ngiqobeka namalungu womzimba. Kghani ngayintatha engibekelwe yona esibayeni sikababa uMusi? Kodwana ingabe ibekwe nini ngombana uNzunza sele akhonjwa ngale 35 kombundu. Kutjho bona nalapha ekhaya likhona inaba elihlekisana noNzunza thina singaboni. Vele ubulawa ngiloyo odla naye sitja sinye. Ukhambe nesitjhaba engisithandako ngokungemthetho. Ngizimisele ukuzibuyiselela kuNzunza ngalokhu akwenze kimi. Ngizimisele godu nokubuyisa isithunzi sami esitjhabeni sakababa 40 ngobutjhapha obenzekako … [Ikhasi 52–54] 17.1 Tlola itshwayo ELILODWA elivezwe etheksthini engehla elisihlathululela bona ikulumo yabantu abasetheksthini le yenzeka kusehlobo. (1) 17.2 Tlola umhlobo weenkhali EZIMBILI ebekuliwa ngazo nezikhulunyiswa khulu embangweni womdlalo lo. (2) 17.3 Ngokuya kwetheksthi engehla le kuthiwa iyini ihloso yakaTjhaba banoMbangwa yokuza ekosini uManala? (1) 17.4 Ngokurhunyezweko tlola isizathu esenza bona uManala agijimisane noNzunza, angamlisi asale azibusela isitjhaba sakayise asele naswesi. (2) 17.5 Rhunyeza indima edlalwe mdlali ngamunye kabangenzasi ekuragiseleni umdlalo lo phambili. 17.5.1 UNanasi (2) 17.5.2 UNgendu (2) 17.6 Ucabanga bona kwaba yini isisusa serarano emdlalweni lo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 17.7 Hlathulula bona isenzo sakaManala sokulonga nokukwakwazelela isitjhaba sakhe ngemva kobana balwe namaThombeni simveza ayikosi enjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.8 Phendula ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngokuvela emdlalweni lo. Ngokwesiko nangokwekambiso yesitjhaba samaNdebele ikosi ayibi nesitjhaba isabusa kodwana iba nesitjhaba ngemva kobana iphangalele/ ikhotheme. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2022 NSC 17.9 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli womdlalo lo wokobana anikele uManala isimilo sokungatjheji iindaba zekosini kodwana azithandele ukukhupha ubuzimba bokuzuma? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.10 Kwathi bona kusuke umbango phakathi kwabajameli bakaNzunza nebakaManala, aManala abonakala anamandla ukudlula amaNzunza. Hlathulula izinto EZIMBILI ocabanga bona zaba bonobangela balokho. (2) 17.11 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguNzunza ozifumana ahlala abaleka ngebanga lokugijinyiswa nguManala? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 17.12 Tshwaya ngokuphetheka komdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 32 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esethulweni bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi; IFINDO. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani emdlalweni lo, emzimbeni hlathulula lokho okulindelekileko ngaphasi komleyo wesakhiwana ngamunye bewucoce nangokuvezwa komdlali oyikutani ngaphasi kwayo yoke imileyo yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana sawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI H (KuseMhluzi kwaMnguni. UMnguni noNaMalemane bahlezi ngekumbeni yokuphekela. Balalele ingoma kaSolly Mahlangu ethi: 'Unamandla uZim' esimkhonzako.') MNGUNI: NaMalemane, abentwanaba bayaphila. NAMALEMANE: Abentwana baphi? MNGUNI: Umkhwenyani banoLungile. Banesithabathaba somuzi, ifenitjhara 5 neemodere ezibizako. Ngiyadana nje bonyana sikhambe umkhwenyani angakafiki. Bengifuna ukumthokozisa. NAMALEMANE: Ufuna ukumthokozisa ngani? MNGUNI: Ngendlwabo etja. Basebenzile abentwanaba. NAMALEMANE: (Aphose ihleko.) Mnguni, usiphofu? 10 MNGUNI: (Ngokurareka.) Ngisiphofu? NAMALEMANE: Awuboni bonyana uLungile uyadliwa? MNGUNI: Udliwa ngubani? NAMALEMANE: NguBalise. MNGUNI: NaMalemane, umkhwenyani akabizwa ngegama. 15 NAMALEMANE: Ngombana? MNGUNI: Isintu si … NAMALEMANE: Lisa ukungitjhumayeza. Ngithi awuboni na bonyana uBalise udla uLungile? MNGUNI: Ukuthathaphi lokho? 20 NAMALEMANE: Ngikho ngithi usiphofu. UBalise mfundisi kanti uLungile mjameli wezomthetho. Ngubani orhola imali enengi kunomunye? (Adu uMnguni.) Ipendulo isemtarini njengamararho wesirhwerhwe. MNGUNI: Nobentwana, unommoya wesirhulurhulu. Thutha lapho. NAMALEMANE: Iqiniso libilibili Thubana. NeBhayibheli liyatjho, umuntu omduna 25 nguye ofanele ukwenza izinto ngekhaya. Njengombana usenza nje. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 33 DBE/Novemba 2022 NSC MNGUNI: Mkami, abentwanaba baneminyaka emithi yoke (akhombise ngokuphakamisa isandla). Bathathana. NAMALEMANE: Alo, lokho kwenzani? MNGUNI: Sikhathi sokobana wamukele. Ngiyazi bewungathembi bonyana 30 uLungile angathathwa mfundisi. Bewulinde udorhodera, isazimthetho namkha usomabhizinisi. Alo; njengombana kuthiwa ihliziyo ayiphakelwa, yamukela nobentwana. Okuhle kukobana soloko endako uLungile azange akhe azosililela athi umkhwenyani uyamtlhagisa. Bahlala bathabile. 35 NAMALEMANE: Kufanele bahlale bathabile, kudliwa imali yomntwanami. MNGUNI: (Anikine ihloko.) NaMalemane, uthanda imali. NAMALEMANE: Angizenzi. IBhayibheli, lapha encwadini yoMtjhumayeli 10:19, lithi; 'umnyanya wenzelwe ithabo, iwayini lenza ipilo ibe mnandi, kodwana imali iyipendulo yakho koke.' 40 MNGUNI: Imali ayenzi ipilo kodwana yenza ipilo ibe mnandi. Abantu nabathetheneko kufanele basizane. NAMALEMANE: Umkhwenyanakho udlise umntwanami? MNGUNI: (Ahleke.) UMsiza ufundile bonyana anga … NAMALEMANE: Mnguni, uthini? 45 MNGUNI: Mfundisi umuntu loya. Izinto zeenyanga akazingeni. NAMALEMANE: Jama ngokubuka umkhwenyanakho ngikutjele engizizwe namhlanje. MNGUNI: Uzweni? NAMALEMANE: Umkhwenyanakho usebenzela usathana. [Ikhasi: 25–27] 19.1 Tlola izinto EZINTATHU uMnguni athi uBalise banoLungile banazo ngokuya kwetheksthi engehla le. (3) 19.2 Tlola inani leminyaka uBalise banoLungile esele banalo bathathene ngokuya ngalokhu umtloli asivezele khona esethulweni somdlalo lo. (1) 19.3 Rhunyeza ummongondaba womdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.4 Tlola ngephuzu ELILODWA okuhlukileko phakathi kwakaLungile noNobukhazi ngokuya ngomdlalo lo. Ipendulwakho iqaliswe ngehlangothini labo lezefundo. (2) 19.5 Hlathulula indlela uHleziphi azizwa ngayo ngesondo lekhabo ngokuya ngomdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.6 Ucabanga bona ikulumo kaMnguni ethi umkhwenyani akabizwa ngegama ngombana isintu asivumi isitjelani ngesimilo sakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.7 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona phakathi kwakaLungile banoBalise ngemva kobana uBalise abuze uLungile bona baya nini kuMphorofidi uThombeni. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 34 DBE/Novemba 2022 NSC 19.8 Umtloli bekalinga ukusitjelani ngesizinda sesikhathi somdlalo lo nakasivezela uNobukhazi amumuntu wengubo onamathenda wezindlu ze-RDP? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Elinye iqhinga lokuvezwa kwabadlali elisetjenziswe mtloli ukusethulela umdlali onguLungile liqhinga lebizo. (2) 19.10 Ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesitlhori somdlalo lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.11 Coca wenabe ngommoya ozwakaliswa yikulumo kayedwana eyenziwa nguMnguni ngemva kobana ahlukene noNobukhazi lokha nabebasefandisini. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) 19.12 Ngokuya ngemikghwa mazombe ingabe kusisenzo esilungileko nofana esingakalungi sokobana umuntu abe nabentwana abane nabentazana abahlukileko njengoMvimbi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isindebele Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all