You're offline
Skip to content
Question paper

IsiNdebele HL P1 Nov 2022_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isindebele HlGrade 12202214 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com 1 2 1 GRAAD 3 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2022 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-14. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2022 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Funda YOKE imiyalo ngokuyelela. 3. Phendula YOKE imibuzo. 4. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 6. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 7. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 8. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 10. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2022 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A UKUTHUWELELA KWEENTURHU EZIKHAMBISANA NOKUZITAPELA ENARHENI YESEWULA AFRIKA 1 Abantu benarha yeSewula Afrika sebanomukghwa wokobana bathi nabatjhagalako ngombana banganeliseki ngokuphakelwa kwezenzelwa nofana banganeliseki ngobujamo obuthileko bagcine sele bazitapela eentolo zabantu, eenthabathabeni zeentolo, eendaweni ezibulunga ipahla, nakezinye iindawo ezibonakala zinalokho abangakusebenzisa. 5 Umukghwa lo sewubonakele wenzeka amahlandla ambadlwana eendaweni ezinengi zenarha le. Okumbi kukobana ngemva kokuzitapelokho bagcina ngokobana batjhiye iindawezo zimalangabi, zivuthe bezilothe. 2 Umukghwa lo ubonakala sekulisikopilo ebantwini benarha le. Isenzwesi 10 sathoma ukwenziwa yihlangano ebusako enarheni le kade nabeyilwisana nomBuso wabamhlophe owawubandlulula abantu abanzima. Ihlangano le yasebenzisa inturhu eyayikhambisana nokutjhiswa komthangalasisekelo wenarha njengetshwayo lokukhombisa ukungakhambisani nesiqunto esasithethwe mBuso 15 webandlululo sokuvalela abadosiphambili bayo ejele. 3 Ngomnyaka wee-2019 ngenyanga kaKhukhulamungu eemfundeni ezimbalwa zenarha le kwabonakala amakhulukhulu wabantu beSewula Afrika emitjhagalweni eyavala zoke iindlela ezibothela walisa (N roads), amarenge wamateksi, iinkolo namabubulo bafuna bona boke abantu 20 abamaphandle abasenarheni le babuyele eenarheni zemakhabo. Umtjhagalo lo wagcina ngokobana uphenduke inturhu lapha abantu bathoma khona ukuzitapela, ukutjhisa imizi, iinthabathaba zeentolo kanye neentolo ezihlangana nemizi ezaziqatjhiselwe abantu bokufika enarheni le. UmBuso waveza bona kilesosehlakala kwahlongakala 25 abantu abali-12 okufaka hlangana amaSewula Afrika ali-10. Irhubhululo elenziwa yiHlangano yamaLungelo woBuntu ngonobangela wokuqubuka komtjhagalo lo lathola bona abantu benarha le batshwenya abantu bokufika ngokubabetha, ngokubabiza ngamagama angamukelekiko nangokubabangisa bona kubayini bangakhulumi amalimi akhulunywa 30 babantu benarha le. 4 Ngenyanga kaVelabahlinze ngomnyaka wee-2021 enarheni le kwaba nehlangahlangano kwaqubuka inturhu, khulukhulu esiFundeni saKwaZulu-Natal neseGauteng. Okwavela njengesizathu sokuqubuka kwenturhu le ngemva kobana kwenziwe irhubhululo kukobana abaphehli 35 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2022 NSC bayo babenqophe ukudlulisa umlayezo wokungakhambisani nesiqunto sekhotho ephakemeko esasithathelwe loyo owayemdosiphambili wangaphambilini wehlangano ebusako enarheni le. Ngonobangela womtlhago, indlala, ukutlhogeka kwemisebenzi nezinga eliphezulu lobulelesi abantu babona kulithuba elihle lokobana basebenzise 40 ubujamobu ukuzitapela eentolo, emabubulweni, emabulungelweni weensetjenziswa ezihlukahlukeneko nakezinye iindawo ebangathola kizo izinto ebangazisebenzisa ukwenzela ukuqotha ukatsu eziko. 5 Enarheni le kunokungalingani phakathi kwabantu abanzima nabamhlophe ngehlangothini lezomnotho. Kungebangelo iinturhu 45 ezikhambisana nokuzitapela kanengi zenzeka eendaweni zabantu abanzima ngomzamo wokulinga ukuphungula umtlhago abasuke baqalene nawo. Abantu abanengi abasebenzi kanti nalabo abasebenzako barhola imali encani engakghoniko ukufikelela zoke iimfuneko zabo. 50 6 Iinturhu ezikhambisana nokuzitapelezi zinemiphumela emimbi ngombana zibanga bona nalabo abantu ebebasebenza balahlekelwe misebenzi. Amabubulo asuke athintekile ezehlakalwenezi abanobudisi obukhulu nakufanele abuyele ebujameni bawo bangaphambili ngombana kuwafuna imali enengi khulu. Amanye wawo kuwathatha 55 pheze iinyanga ezingaphezu kwezimbili ukobana abuyele ebujameni obuhle kanti amanye wona afela safuthi, angasasebenza. Lokho kwenza bona abantu ebebazitholele amatorhwana kiwo abaphelele bese abanye babo bagcine sele bazinikele ekwenzeni ubulelesi ngombana kungasanamadlana engenako abangaziphilisa ngayo. Ukwanda 60 kobulelesi kwenza bona kube nokutlhayela kweemali ezifanele zifeze iimfuneko zeminye imiNyango kaRhulumende. 7 Eminye imikhakha ebethekako lokha nakuba neenturhu ezikhambisana nokuzitapela ngewezokuThutha, wezokuLima, weZenjiwa newokuKhiqiza. Inturhu yangomnyaka wee-2021 yenza bona kungabi 65 nokukhanjiswa kweensetjenziswa ezifana nokudla kanye neembaseli ukusuka esiFundeni saKwaZulu-Natal ukuya eemfundeni ezisemaphakathini/ekabeni yenarha le bekwafika lapha zitlhayela khona. Amanye amamayini namabubulo akhiqiza ukudla nezinye iinsetjenziswa agcina akateleleka bona avalwe ngombana kutlhogeka 70 iinthuthi ezingasabalalisa imikhiqizo yawo. 8 Iinturhu ezifana nalezi zenza uRhulumende aqalane nobudisi ngombana kutlhogeka bona angenelele kilabo abasuke bathintekile. Ukwenza bona amabubulo athintekileko abuyele ebujameni obuhle, akghone ukuragela phambili, uRhulumende ukateleleka bona anikele ngesamba semali 75 ethileko. Ngakelinye ihlangothi kutlhogeka bona anikele namalunga womphakathi athintekileko iimphaselana zokudla ukwenzela bona ipilo ikghone ukuragela phambili. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2022 NSC 9 Okumbi kukobana inturhu yangomnyaka wee-2021 yenzeka ngesikhathi lapha uRhulumende wenarha le aqalene nobudisi bokuwa komnotho 80 ngonobangela wokuqubuka kwengongwana ye-Covid-19. Ngesikhathi kwenzeka inturhu le uRhulumende wabevele anemali engange-R350 ayegade anikela ngayo ebantwini abangasebenziko nakilabo abaphelelwa misebenzi ngonobangela we-Covid-19 qobe kuyinyanga. 10 Ukuqeda umukghwa lo uRhulumende ufanele abe nakwenzako, 85 njengokusungula imithetho ezokwenza bona abantu ababandakanyekako babe nokuziphendulela. Imithetho le ifanele yenze abantu babe nevalo nabacabanga ukuphehla iinturhu ezikhambisana nokuzitapela, ukoniwa kwepahla nomthangalasisekelo wenarha. [Ithethwe ku-inthanethe yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Ngokutjho kwesigaba soku-1 setheksthi engehla le kuthiwa ngikuphi ekusuke kube kumbi khulu ngemva kobana abatjhagali bazitapele eendaweni abasuke bazitapela kizo? (1) 1.1.2 Ngisiphi isizathu esibalwe esigabeni sesi-2 ekuthiwa saba ngunobangela wokobana ihlangano ebusako ivuse inturhu eyayikhambisana nokutjhiswa komthangalasisekelo wenarha wangalesosikhathi? (1) 1.1.3 Tlola okwakufunwa babantu beSewula Afrika ngomtjhagalo wangenyanga kaKhukhulamungu ngomnyaka wee-2019 ngokutjho kwesigaba sesi-3 setheksthi engehla le. (1) 1.1.4 Tlola izinto EZIMBILI ezivezwe esigabeni sesi-4 setheksthi engehla ezibangela bona abantu babone umtjhagalo njengethuba lokwenza ubulelesi bokuzitapela. (2) 1.1.5 Ngokutjho kwesigaba sesi-5 setheksthi engehla le kuthiwa kubangelwa yini bona iinturhu ezikhambisana nokuzitapela zenzeka eendaweni ezihlalise abantu abanzima ngobunengi? (1) 1.1.6 Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI umonakalo owabangwa zizenzo zokuzitapela ngokutjho kwesigaba sesi-6 setheksthi engehla le. (2) 1.1.7 Ucabanga bona ukubuyiselwa kwabo boke abantu bokufika enarheni le eenarheni zemakhabo kungaba nomthelela onjani emnothweni wenarha le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.8 Ingabe kusese sizathu esisazwakalako nanamhlanjesi nofana esingasazwakaliko sokobana ilutjha lenarha le liragele phambili ngokusola umBuso webandlululo ngokutlhaga kwalo? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2022 NSC 1.1.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngo-Iye nofana Awa bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Imali ekhutjhwa nguRhulumende njengesibonelelo sabantu abangasebenziko benarha le inomthelela omkhulu ekubenzeni bona bagcine sele bamavila, bangasafuni ukusebenza. (2) 1.1.10 Hlathulula bona ukwanda kobulelesi kuletha muphi umthelela emNyangweni wezoBulungiswa enarheni yekhethu le. (2) 1.1.11 Ngokubona kwakho ungathi ngiyiphi indlela esemthethweni engasiza abosomabubulo/abosomabhizinisi ukobana nanyana bonakalelwe marhwebabo nje kodwana angafeli safuthi? (2) 1.1.12 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngesenzo sabantu sokobana basuse inturhu nangabe kukhona umuntu ikhotho emsolela ngokobana wenze into ephambene nomthetho. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B Isithombe 1 Isithombe 2 Isithombe 3 Isithombe 4 [Zithethwe ku-www.images.com] 1.2.1 Tlola isenzo esenziwa yindoda ephambili esithombeni soku-1 esibufakazi bona ipahla ayiphetheko le akakayithengi. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2022 NSC 1.2.2 Tlola itshwayo ELILODWA elibonakala esithombeni soku-1 elibufakazi bona okwenzakala kiso kwenzeka hlangana nemizi. (1) 1.2.3 Ngibuphi ubungozi obungehlela umntwana obhejulwe mntazana obonakala esithombeni sesi-2 kezingehlezi? (2) 1.2.4 Ngokuyelela ekhuthiwa kwenziwa nguRhulumende esigabeni sobu-8 setheksthi A nokuyelela okubonakala esithombeni sesi-3 setheksthi B ungathi ngikuphi ekufanele ngathana uRhulumende uyakwenza ukukhandela ubujamobu? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.5 Hlathulula bona okubonakala kusenzeka esithombeni sesi-4 kezingehlezi kuzobathinta njani abantu abalandelako. (a) Umphakathi (1) (b) URhulumende (1) 1.2.6 Tshwaya ngokungakghonakala nofana ngokungeze kwakghonakala ukobana abantu benarha le bathi nakukhona abalila ngakho batjhagale ngokuthula bangoni ipahla kaRhulumende kanye neyabantu abazijameleko. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2022 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze iindlela ongazilandela ukuzivikela bona ungabi ngungazimbi wokukhukhuthiswa kwabantu. 2. Rhunyeza ngendima eyodwa. 3. Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi. 4. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C IINDLELA ONGAZILANDELA UKUZE UZIVIKELE BONA UNGABI NGUNGAZIMBI WOKUKHUKHUKISWA KWABANTU Ngamalanga kuba nemibiko ehlahlathelisa umzimba yokuthunjwa kwabomma nabentwana enarheni yeSewula Afrika. Lendlela etja yokugqilaza abantu yenziwa ngokobana iingilamkhubezi zirogele abantu ngokubathembisa imisebenzi nofana imali. Lokhu zikwenza ngehloso yokubasebenzisa ngekani ngaphandle kokubabhadela nofana bayobathengisisa ngedini. Abentazanyana abasese bancani ngibo abavame ukuba bongazimbi bobulelesobu. Nakhu okungakusiza bona ungagcini sele ungungazimbi wobulelesobu begodu kungaba kuhle nange ungabelana ilwazeli nabantu otjhidelene nabo. Kuqakathekile bona nawumumuntu uhlale utjhejile ngaso soke isikhathi lapha ukhamba khona. Amalanga la abantu sebahlala bakhuluma ngabomaliledinini, lokho kwenza bona bangasatjheja ukuvikeleka kweendawo abakhamba kizo kanye nokuvikeleka kwabo. Nawumumuntu wengubo balekela ukukhamba wedwa endleleni, khulukhulu ethulileko nengaphithizeliko. Nangabe kukhona okusolisako thatha amagadango wokuzivikela ngokurhaba. Ngaphambi kobana uledlhe qinisekisa bona mbala umuntu omsolelako loyo akukho aphezu kwakho. Nakukhona okusolako balekela kunanyana ngimuphi umakhiwo onabantu oseduze nawe. Nawufikako batjele ukobana kukhona umuntu nofana abantu osolela kwangathi bakulandela ngomnqopho wokukuthumba. Kanengi abantu bathunjwa babantu abangabaziko nebafika kibo babathembise imisebenzi nofana amathuba wokubathuthukisa babenze abavumi nofana abonobuhle abasezingeni eliphezulu. Akukafaneli bona uthembe abantu lula, khulukhulu ococa nabo eenkundleni zokuthintana nalabo obonana nabo bunqopha. Sebenzisa iinkundla zokuthintana ngokuhlakanipha ukwenzela ukulemuka abantu abazokulandela bazenze abangani bakho ngemva kokubona isithombe nemininingwana ethileko ngawe kanti ukube bafuna ukukuthumba. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2022 NSC Kuqakathekile ukuhlala ulindele okhunye nokhunye okumbi okungakwehlela, njeke hlala uphethe irhasi elilisa iinyembezi ukuze ukghone ukulwisana nanyana ngubani okuzela nemikhuba engazwisisekiko. Vumela abangani/iinini zakho okungasenani ezintathu ozithembako ukobana zikghone ukukubona bona ukuphi ngaso soke isikhathi ngokusebenzisa i-GPS. Ezehlakalweni ezifana nalezi nezibonakala zenzakalela abantu bengubo abasakhulako kuqakathekile bona umNyango wezeFundo ngokubambisana nomNyango wezokuPhepha nokuVikeleka ubambe iimfundobandulo zokuhlomisa ilutjha elisakhulako ngeendlela nangeentlhabagelo zokuzivikela. Nakubonakala kukhona okwenzakalela omunye umuntu sifanele sisizane sikhumbule bona isintu sithi: 'Ukutjheja kuyelela,' singazitjeli bona okwenzeka komunye umuntu kithi angekhe kwenzeka. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2022 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D [Sithethwe ku-www.images.com] 3.1 Tlola umhlobo wepambosi osetjenziswe esenzweni esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo. Nakungenzeka ikuphunyule izandla bakwa-Dettol abakazukuthweswa ukuziphendulela. (1) 3.2 Hlathulula umnqopho womtlami wesikhangiswesi wokusebenzisa amafonti ahlukahlukeneko esikhangisweni esingehlesi. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2022 NSC 3.3 Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehla angakwenza bona ungawuthengi umkhiqizo lo. (1) 3.4 Ngokuqala ubujamo bobuso babantu abasesikhangisweni esingehlesi ngikuphi OKUBILI umuntu angakuzuza nange asebenzisa umkhiqhizo okhangisweko lo? (2) 3.5 Thatha igama elithi; 'tere' elisetjenziswe esikhangisweni esingehla wakhe ngalo umutjho ozozitlamela wona kuzwakale bona uyayazi ihlathululo yalo. (1) 3.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana MBONO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. I-Dettol ngiyo KWAPHELA isibulalimagqiwana esiqinisekiswe ngamaphesende ama-99,9 nayimadaniswa neminye imikhiqhizo yokuhlwengisa. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2022 NSC UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Ithethwe ku-www.cartoons.com] 4.1 Tlola amatshwayo AMABILI abonakala kumma lo abufakazi balokho alila ngakho engqondwenakhe. (2) 4.2 Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo simhlobo bani wesitlhadlhuli. Kazi umsanyanami lo uzokuthini ngezenzo zakayisezi. (1) 4.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese utjhugulula isabizwana sokukhomba eduze esithalelweko usenze sikhombe kude. Jabu ungakhohlwa bona ngimi ihloko yomuzi lo. (1) 4.4 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Amagama akhulunywa ngumma lo athi: 'Utjho amadoda' aveza umqondo welimi … A elinezwelomagama. B elinebandlululo. C elithatha ihlangothi. D elinekolelo enganabufakazi. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Novemba 2022 NSC 4.5 Hlathulula ngobujamo bokuhlalisana phakathi kwamalunga womndeni abonakala ekhathunini engehla le. (2) 4.6 Ngokubona kwakho ungathi uRhulumende wenarha le wenza ngokwaneleko nofana akenzi ngokwaneleko ukulwisana nobujamo obubonakala busenzeka ekhathunini engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] UMBUZO 5 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F 'NoThabani ngisiza hle! Ngibizela ikoloyi ingise emtholapilo.' 'Mm …! Mm …!' Kuquma uGijimani. Abentwana nabo baphumile. Badose iindlebe sengathi miqasana. UBadanile akhulume ngehliziyo athi: 'Akhe ubuzwe nawe ubuhlungu ohlale ungizwisa bona.' Emva kwesikhatjhana ibuye ihliziyo yobufazi. Athi mhlambe uSomnini uyamlinga. UBadanile asikime, akhanyise ikesi. Aphume ayiphethe aye ngendlini 5 yokuphekela. UGijimani selahlezi phasi ngamanzinzo, bubhokile ubuhlungu. Uyazirabhelela kwanje; 'Akhe ubize bakwamnakwethu bangise emtholapilo hle! Ngitjhile. Qala bona amathumbami atjhe kangangani. Isikhitjhana ebengisembethe ngiso esenze bona ngitjhe kangaka. Qala nomkhono lo bona unamabhanyaza angangani. Babake! Khona bengithi ngenzani? Nanjalo nento engikubangisa yona 10 abangiyazi mkami', kuzililela uGijimani. Athule uBadanile amqale. Aphume angatjeli muntu bona uyaphi. Emva kwesikhathi angene umnakwabo kaGijimani. Amthwale ngekoloyi amuse emtholapilo. Kuthi phakathi kobusuku babuye. UBadanile ezwe ngokuduma kwekoloyi bona sebabuyile. Angene uGijimani. Ubotjhwe ihloko le ngeembhanditjhi ezimhlophe twa. Umkhono nawo ubotjhiwe. Enye ibhanditjhi imbophe 15 amathumbu la. Ufumbethe isitjhutjana samapilisi. [Ithethwe ku-Bathjo Njalo] 5.1 Tlola bona ibizo elithi; 'uGijimani' elisetjenziswe etheksthini engehla le limhlobobani webizo. (1) 5.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ulwangisa/urhwalabhisa igama elithalelweko kiwo. Emva kwesikhathi angene umnakwabo kaGijimani. (1) 5.3 Tlola bona umutjho ongenzasi lo ukuyiphi indlela yesenzo. UBadanile asikime, akhanyise ikesi. (1) 5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela isakhi esithalelweko kiwo ngesinomqondo ophikisana naso. Akhe ubize bakwamnakwethu bangise emtholapilo hle! (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 14 DBE/Novemba 2022 NSC 5.5 Tlola bona umutjho ongenzasi lo umumethe mhlobobani wesifenqo. Abentwana nabo baphumile, badose iindlebe sengathi miqasana. (1) 5.6 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela ibinzana lamagama athalelweko kiwo ngegama elilodwa. UBadanile aphume aphethe ikesi aye ngendlini yokuphekela. (1) 5.7 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uveze umqondo wokulandula. Isikhitjhana ebengisembethe ngiso esenze bona ngitjhe kangaka. (1) 5.8 Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi lesiNdebele buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ulungise okungakalungi kiwo. 'Babake! Khona bengithi ngenzani?' (1) 5.9 Tjhugulula ikulumo enqophileko engenzasi le uyenze ikulumo engakanqophi. UBadanile akhulume ngehliziyo athi: 'Akhe ubuzwe nawe ubuhlungu ohlale ungizwisa bona.' (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isindebele Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all