Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201713 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com 1 2 1 GRAAD 3 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2017 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-13. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2017 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye. 5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2017 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A OKWENZA IRANDA LILAHLEKELWE MAMANDLA 1 Ukuthoma ngenyanga kaJuni yomnyaka wee-2015 amandla weranda ehle ngamaphesende ali-17. Nangabe ukwehla kangako kweranda kuyakurara, siyathemba ukobana uyazibuza bona kubangelwa yini. Ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda kulawulwa bujamo beemakethe. Iranda kufuze lithathwe njengento umuntu 5 angayithenga, angayithengisa nangarweyilelana ngayo. Ngalokho umuntu kufanele alicabange ngomkhumbulo wemakethe ekulu yephasi mazombe nofana wokurhwebelana nezinye iinarha nekukulapho lithengwa, lithengiswe nofana kurweyilelanwe ngalo nakuthengiselanwa imikhiqizo ethileko ngomnqopho wokwenza 10 inzuzo. 2 Ukutjhugutjhuguluka kwamandla weranda neemali zakezinye iinarha kubangwa zizinto ezinengi ezihlukeneko. Omunye wabonobangelabo kukobana iSewula Afrika irhwebelana nezinye iinarha begodu lokho kudzimelele ekutheni ngiziphi iinarhezo. Iinarha ezinjenge-UK, China, 15 Spain neGerman ngizo iSewula Afrika evame ukurhwebelana nazo. Ukubogaboga kobujamo bomnotho weChina kwangomnyaka wee- 2015, okuyinarha iSewula Afrika esebenzisana nayo khulu ukufumana imikhiqizo ehlukahlukeneko, kwenza amandla weranda abetheke kabuhlungu khulu. Ubujamobu babonakala lokha inarha 20 yeChina nayizakwehlisa i-yuan, ekuyimali yayo, ngamaphesende ama-2. Lokho kwabangela bona amandla weranda ehle ngamaphesende ama-26. 3 ISewula Afrika, njengenarha esathuthukako, iqaleka iyingozi khulu bona abosomali bangasisa iimali zabo kiyo. Abosomali 25 nabosopolotiki beenarha zangaphandle abazaza inarha le benza bona nabanye abasisi beemali basabe ukusisa enarheni le. Abasisi beemali bavamise ukudosela emuva nakufanele basise iimali zabo eenarheni ezisathuthukako bese bazisisisa eenarheni ezinjingileko nesele zithuthukile ezifana nabo-USA, Australia nezinye. 30 4 Nanyana kunjalo abosomali nabosopolotiki benarha le banesandla ekutheni iSewula Afrika ithathwe njengenarha eyingozi ukobana abasisi beemali bangasisa iimali zabo kiyo. Ngomnyaka wee-2015 amandla weranda ehla abe aba ngaphasi kwama-R16 nakamadaniswa namandla wedola le-USA nekuyinto engazange 35 kheyenzeke eminyakeni ema-30 eyadlulako. Lokhu kwabangelwa sisenzo sakaMongameli wenarha le sokobana atjhugutjhugulule aboNgqongqotjhe bomNyango wezeeMali kathathu ngesikhathi esingangeveke. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2017 NSC Kusese njalo ngenyanga kaJanabari ngomnyaka wee-2016 amandla 40 weranda abuyelela godu abogaboga aba ngaphasi kwama-R17 nekuyinto engazange ibe yihle nakancani emnothweni wenarha le. Ukwehla kwamandla werandokhu kwagcina sele kusikimisa iphiko lama-Hawks bonyana lithome ukuphenya uNgqongqotjhe womNyango wezeeMali wenarha le wangalowo mnyaka. 45 5 Abatjali beemali bayiqale ngelihlo elihlabako indlela umnotho wenarha le owenza ngayo ngombana inzalo yemalimboleko yamabhanga wenarha le ivame ukubekwa yi-Reserve Bank Monetory Committee. Lokha amakonyana nakaphezulu abasisi beemali bayarogeleka nekuyinto erhelebha khulu ukukhuphula 50 amandla weranda. Okumbi kukobana ukukhuphuka kwamakonyana kubuye kuqotjhe abathengi begodu lokho kwehlisa umnotho. Ukukhuphuka kweentengo zezinto kungagcina kwenze abasisi beemali bona bangasasisa enarheni le. Lokho kwenza umsebenzi we-Reserve Bank ube budisi khulu ngombana kufanele iqale 55 mahlangothi woke. Amakonyana wemalimboleko angaba mancani kodwana lokho kuba nomthelela kezinye izinto ezenza bona amandla weranda abogaboge. Ibhanga nayingathatha isiqunto sokukhuphula amakonyana wemalimboleko umnotho ungakhuphuka ngephesende eli-1,5. Umnotho lo nawukhulako kuzokuzuza kwaphela labo 60 abasisileko begodu lokho kuzokubulala khulu izakhamuzi zenarha le ngombana zizokugcina zicwile khulu eenkolodweni. 6 Solo kwangomnyaka we-1992 inarha le iqalene nomraro wokunyuka kweentengo zokudla ngonobangela wesomiso. ISewula Afrika ilahlekelwa yimali enengi khulu ngokuthenga eminye yemikhiqizo 65 eenarheni zangaphandle, njengeenkoloyi ezisetjenziswa ngebakwa- Transnet ukuthutha imikhiqizo iyise eenarheni zangaphandle nofana iyilethe enarheni le. Koke lokho kubiza khulu ngesikhwanyeni senarha le. Ubujamobu bugcina bukatelela inarha le bona iboleke iimali kezinye iinarha. Ukubolekwa kweemalokhu kuhlathulula bona 70 akunamali etheni inarha le eyitholako ngokurhwebelana nezinye iinarha nokutjho bona kufanele ithole isekelo. Imali yenarha le ayinawo amandla nayimadaniswa nemali yakezinye iinarha. 7 Lokha amandla weranda nakakhombisa ukukhuphuka kusuke kutjho bonyana iSewula Afrika irhweba khulu begodu ibhizinisi ikhamba 75 kuhle. Amandla weranda nakabogabogako abosomali basola ubujamo bomnotho kodwana kufanele kuqalwe neendlela izakhamuzi zenarha le ezisebenzisa ngayo imali ngombana nazo zinesandla. Ukubogaboga kwamandla weranda kutjho ukwenyuka kwentengo yegolide. Abaseemayini abarhweba ngegolide ngibo 80 abathabako. Ukubogaboga kwamandla weranda kungabuye kukhuphule izinga lezokuvakatjha. ISewula Afrika ihlangana neenarha ezirhweba ngegolide nalezo ezineendawo ezinengi zokuvakatjha begodu lokho kuyenza bona ibe yinarha ephakathi naphakathi, okutjho bona akusiyinarha etjhonileko begodu 85 ayikanjingi. Lokho kuvulela abasisi beemali bona bazikhethele bona bayafuna ukusisa iimali zabo kiyo nofana abafuni na. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2017 NSC 8 Abanye abonobangela abanesandla ekwehliseni amandla weranda lenarha le kufaka hlangana ubujamo bayo bezepolotiki, imiguruguru, imitjhagalo yeensebenzi neyemiphakathi, iinkolodo 90 zeenkoloyi nezezindlu ezingakhokhelwako nokhunye nje okunengi. SimaSewula Afrika sifanele sidlale indima ekwenzeni bona iranda liba sebujameni obunzinzileko ngokobana sibalekele izinto ezingaba nomthelela ekwehliseni amandla weranda. [Ithethwe kuBona yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Ngokuya ngesigaba soku-1 setheksthi engehla le kuthiwa khuyini okulawula ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda? (1) 1.1.2 Tlola iindlela EZIMBILI ongasebenzisa ngazo iranda bona likwenzele inzuzo. (2) 1.1.3 Tlola urhunyeze unobangela owehlisa amandla weranda ngomnyaka wee-2015. (1) 1.1.4 Ngokuyelela okutjhiwo esigabeni sesi-5 rhunyeza ngomutjho OWODWA okwenziwa basisi beemali lokha amakonyana wemalimboleko nakaphezulu enarheni le. (1) 1.1.5 Rhunyeza ngomutjho OWODWA umsebenzi we-Reserve Bank Monetory Committee obalwe esigabeni sesi-5 sethekthi engehla le. (1) 1.1.6 Ngaphandle kobujamo bezomnotho bezinye iinarha ezirhwebelana nenarha le ngibaphi abanye abonobangela ababalwe esigabeni sobu-8 abangaba bonobangela bokuwa kwamandla weranda? Tlola iimpendulo EZIMBILI kwaphela. (2) 1.1.7 Khetha ipendulo ekungasiyo kezingenzasi. UNgqongqotjhe wezeeMali ongazange abandakanyeke ngesikhathi uMongameli abatjhugutjhugulula bekube kathathu ngeveke eyodwa nguNgqonqotjhe u … A Tito Mboweni. B Nhlanhla Nene. C Pravin Gordan. D Des Van Rooyen. (2) 1.1.8 Ingabe umukghwa wabasisi beemali wokobana badosele emuva nakufanele basise iimali zabo eenarheni ezisathuthukako usitjelani ngabo? Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (2) 1.1.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako. Inarha ethathwa njengenarha ethuthukileko ingakghona ukuziphilela ngomnotho wayo iyodwa ngaphandle kobana irhwebelane neenarha ezisathuthukako. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2017 NSC 1.1.10 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona lokha amandla weranda nakabogabogako abantu abanengi abavela eenarheni zangaphandle bakarekele ukuvakatjhela inarha le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.11 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako. Nasiyelela okutjhiwo yitheksthi engehla le kuyabonakala bona uRhulumende weSewula Afrika wenza ngokwaneleko ukuthuthukisa umnotho wenarha le. (2) 1.1.12 Esigabeni sobu-8 setheksthi engehla le kuthiwa izenzo zethu nathi simphakathi zinomthelela ekwehliseni amandla weranda lenarha le. Akhe ucoce ngongakwenza wena ngokwakho ukuvikela ukwehla kwamandla weranda uqalise kibonobangela ababalwe kilesisigaba. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2 ISITHOMBE 3 ISITHOMBE 4 1.2.1 Rhunyeza ngomutjho OWODWA okubonakala kuhlathululwa ziinthombe ezingehlezi ukusuka kesoku-1 bekuyokufika kesesi-4. (2) 1.2.2 Tlola unobangela NGAMUNYE wobujamo obubonakala esithombeni sesi-3 nakesesi-4. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2017 NSC 1.2.3 Ingabe ubujamo obubonakala esithombeni sesi-3 kezingehlezi buzithinta njani izakhamuzi zenarha? (2) 1.2.4 Hlathulula ocabanga bonyana kungaba ngunobangela owenza bona ubaba osesithombeni sesi-2 lo athwale imikhono ehloko. (2) 1.2.5 Ngokuzwisisa kwakho itheksthi eku-1.1 nokuqalisisa iinthombe eziku-1.2, nawunganikelwa ithuba lokobana ube nguNgqongqotjhe womNyango wezeeMali wenarha yekhethu le ngikuphi ongakwenza ukuqinisekisa bona amandla weranda ahlala asebujameni obunzinzileko? (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2017 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze amaphuzu amagadango ongawalandela nawufuna ukuba mumuntu onekghono lokwazi ukuzikhalima. 2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko. 3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo. 5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C AMAGADANGO ONGAWALANDELA NAWUFUNA UKUBA MUMUNTU ONEKGHONO LOKWAZI UKUZIKHALIMA Ukuzikhalima kufaka hlangana ukuzikatelela bona wenze ezinye zezinto ezingasimnandi nezibudisi kodwana ngonobangela wobujamo obuthileko uzifumane ugandelelekile ugcine sele uzenza. Ukwenza isibonelo, singathi mhlambe umuntu uyagula bese uyokubonana nodorhodera. Udorhodera nakamhlahlubako kufumaniseke bona ukugula kwakhe kubangelwa mhlobo othileko wokudla akuthanda khulu bese amtjele bona angasakudla. Ebujameni obunjalo kulapha kungena khona ukuzikhalima ngombana umuntu lo sekufanele akhethe bona ulandela imiyalo kadorhodera ukuze aphile nofana uragela phambili nokudla ukudlokho nanyana kumgulisa nje. Irhubhululo liyaveza bona abantu abanengi abanalo ikghono lokuzikhalima navane baqalene nobujamo obubakatelelako bona benze izinto ezithileko ezizabaphilisa nofana balise ukwenza izinto ezizobagulisa. Kungebangelo namhlanje abosolwazi sebayelelisa abantu ngamagadango angabasiza ukobana bathuthukise amakghono wabo wokuzikhalima. Ukuzikhalima kuthoma ngokobana umuntu athathe ingqondwakhe ayibeke ezintweni ezakhako nezikhuthazako njengeenluleko ozitholako epilweni. Ngokwenza njalo umuntu uzokukghona ukuphuma kilokhu angikho abe ngilokho akuzwako nofana afunda ngakho. Ukuditjha nabantu abanomthelela omuhle nabakghona ukuzilawula kuyasiza ekuthuthukiseni ikghono lokuzilawula lomuntu. Nangabe abangani bakho abanakho ukuzikhalima nawe uzokuba nobudisi bokobana uzikhalime. Ukuhlala nabantu ebakhe baba nomraro ofana newakho epilweni kukwenza uthole iinluleko zokobana ungakghona njani ukuzikhalima njengabo. Linganisa bona lokho ofuna ukukufikelela kuqakatheke kangangani epilwenakho nokobana kuzokuba nomthelela onjani. Nangabe kukhona into ofuna ukuyifikelela epilweni tjhugulula indlela owenza ngayo izinto. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2017 NSC Kufanele uzibekele umnqopho kodwana kungabi ngomkhulu ozokwenza bona kube budisi ukuwufikelela. Ukwenza iminqopho emikhulu kungakuqeda amandla ugcine ulahlekelwe kukuzithemba. Ngokufikelela kwakho lokho okuncani okunqophileko ingqondwakho ithoma ukuzitjela bona umumuntu okghonako. Ukuze ukghone ukuzikhalima qinisekisa bonyana kunomuntu olindeleke bona uziphendulele kuye ngombana lokho kuzokwenza bona ungazigedli. Abantu abanengi abakuthandi ukuthathwa njengezehluleki, njeke umuntu olindeleke bona uziphendulele kuye uphenduka umgqugquzelakho. Kufanele utlole phasi amagadango ngendlela ozowalandela ngayo ukuze uwaphumelelise. Kufanele uzwisise bona akukazokuba lula nawusathomako kodwana kufuze uphikelele bekufike lapha kuba yijayelo khona. [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2017 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D UMNYANYA WOKUTHOKOZWA KWABAVUMI BESIKHETHU!! YEWIZE ESIDITJHILE RESORT UZOKUSUTHISA IINDLEBE NGOKUDLA KWAZO. UMVUMO OSIKINYISA NESINEDOLO!! SIBALA ABAVUMI ABAPHAMBILI ABANJENGE-SAAIPLAAS BOYS, UNOTHEMBI MKHWEBANE, AMATSHATHANGUBO NABANYE! BABIZE BOKE! UMPHAKO UZABE UNGADLIWA MNTWANA! KUVULWA NGE-IRI LE-10 EKUSENI. - Abentwana abangaphasi kweminyaka eli-16 abangeni. - Woke umuntu oza emnyanyeni lo kufuze eze nomlinganakhe. - Abavunule isikhethu bazokuphiwa ama-CD wabavumi ebazabe bakhona mahala. Nawufuna imininingwana ezeleko dosela uBafunani enomborweni: 0801 000 111 [Sithethwe ku: www.images.com] 3.1 Tlola bona isabizwana esithalelwe emutjhweni ongenzasi lo ngesamhlobo bani. Babize boke. (1) 3.2 Igama elithi; 'besiKhethu' elisetjenziswe esikhangisweni esingehlesi lisetjenziswe njengesijameleli. Tlola igama elilijameleko. (1) 3.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ujamiselele isinabisi sendawo esithalelwe kiwo ngesiphikisana naso. Abentwana abangaphasi kweminyaka eli-16 abangeni. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2017 NSC 3.4 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Ikulumo esetjenziswe esikhangisweni esingehlesi ethi; 'Uzokuthabisa indlebe ngokudla kwayo' isetjenziswe njengesifenqo se … A senzukuthi. B sifaniso. C senzasamuntu. D tshimo. (1) 3.5 Tshwaya ngomqondo welimi elisetjenziswe embandeleni woku-1 nowesi-2 wesikhangiso esingehlesi. (2) 3.6 Hlathulula umqondo omunyethwe libinzana lamagama athi; 'Umvumo osikinyisa nesinedolo' asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi. (2) 3.7 Dzubhula amagama asetjenziswe njengesaga esikhangisweni esingehlesi uzakhele ngaso umutjho kubonakale bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Ithethwe ku: www.images.com] 4.1 Tlola iinkhekhe zekulumo EZIMBILI ezakhe ibizo elithi; 'uNtombizodwa' elisetjenziswe ekhathunini engehla. (2) 4.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelwe kiwo ngelinehlathululo ebhamba. Ngiyazibuza bona uzokwenza njani nasele ngimathambamhlophe nawuvilapha kangaka. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2017 NSC 4.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utlola isinciphiso sebizo elithalelweko kiwo. Abentazana bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya. (1) 4.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi uwenze ube yikulumo engakanqophi. 'Mma, ngibawa ungenzele nami ukudlokho' kutjho uMasesi. (1) 4.5 Sebenzisa isihlanganisi esifaneleko uhlanganise imitjho engenzasi le ibe mumutjho owodwa. Mma, ngibawa ungenzele nami ukudlokho. Ngisacoca noNtombizodwa. (2) 4.6 Thatha igama elithi; 'usiqedamlozi' elisetjenziswe ekhathunini engehla le ulisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yalo. (1) 4.7 Tshwaya ngomqondo welimi omunyethwe magama athi; 'Abentazana bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya' asetjenziswe ekhathunini engehla le. (2) [10] UMBUZO 5 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F 'Mina ngigebengwe ngalendlela. Ngithi ngonelwe umntwana bese ngenziwa nje. Sikhulume sazwana nokuzwana? NgoZimu lingawa lidojwe ziinkukhu. Phezu kwamakhulu asithandathu wehlawulo esazwana ngawo sinoMahlangu umlomo nomlomo, azongiphara ngeemponde ezimatjhumi amahlanu? Aqede lapho angitjele bona sezwana?' Athi angayemayema nengqondwakhe njalo, awaqalisise kuhle layo 5 ma-postal order. Awathole atlolwe ama-R50,00 lilinye, negama lakhe litlolwe kuhle njengomuntu ofuze akhokhelwe leyo mali. Kuthi akazibulale uNtuli. Arhwatjhule nencwadi atlolelwe yona mkhozakhe uMahlangu. Ayithole bona ifundeka kamnandi. Itjho kuhle incwadi bona njengabakhozi abaneengqondo ezivuthweko kuyamthabisa ukuthola bona bayezwana ngehlawulo elikhulu lamaranda. Lokho kutjengisa 10 ukuzwana nokwazi isintu nomthetho. Esikhundleni sama-R600,00 ayihlawulo umthumele i-R100,00 kwaphela. 'NaMaredi, qala lapho bona uMahlangu ungenzeni.' UNaMaredi akasakwazi ngitjho nokwala phezu kobana umntwanakhe aqotjhiwe. Ayithathe incwadi leyo ayiphathe ngesandla kodwana do ukuyipha amehlo. 'Imilandu esele ngiyenze ngalendlela. 15 Ngiyabuza phela? Ngirhuge amakhuwa azihlalele ngesimanga sakhe. Sithi abantu bemadorobheni bararene iinhloko kanti asikababoni bemakhaya. Khuyini khona lokhu?' UNtuli ulwa nje uNaMaredi uqale phasi, iinyembezi ziyagobhoza. 5.1 Tlola bona igama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo lisikhekhe bani sekulumo. Esikhundleni sama-R600,00 ayihlawulo umthumele i-R100,00 kwaphela. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Novemba 2017 NSC 5.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko ngelimqondofana nalo kodwana elingalumeliko. Azongiphara ngeemponde ezimatjhumi amahlanu? (1) 5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela isilungelelo esithalelweko ngesinomqondo oveza ukwenzisa. Ayithole bona ifundeka kamnandi. (1) 5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese urhwalabhisa/ulwangisa iledere elithalelweko esenzwenesi. Mina ngigebengwe ngalendlela. (1) 5.5 Hlathulula umqondo olethwa sisakhi esitlolwe ngokunzima khulu ebizweni elisetjenziswe emutjhweni ongenzasi lo. UNaMaredi akasakwazi ngitjho nokwala phezu kobana umntwanakhe aqotjhiwe. (2) 5.6 Tlola bona ibinzana lamagama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo lisetjenziswe njengani bewunikele nehlathululo yalo uqalise ekusetjenzisweni kwalo etheksthini engehla le. Ayithathe incwadi leyo ayiphathe ngesandla kodwana do ukuyipha amehlo. (2) 5.7 Thatha ibinzana lamagama athalelwe emutjhweni ongenzasi ulisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yalo. NgoZimu lingawa lidojwe ziinkukhu. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all