Downloaded from hlayiso.com
1
2
1 GRAAD
3 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
NOVEMBA 2017
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-13.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 13
- File size
- 798.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 13
This exam
NSC November Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 3Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions20 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2017
NSC
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Phendula YOKE imibuzo.
3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.
5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2017
NSC
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
OKWENZA IRANDA LILAHLEKELWE MAMANDLA
1 Ukuthoma ngenyanga kaJuni yomnyaka wee-2015 amandla weranda
ehle ngamaphesende ali-17. Nangabe ukwehla kangako kweranda
kuyakurara, siyathemba ukobana uyazibuza bona kubangelwa yini.
Ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda kulawulwa bujamo
beemakethe. Iranda kufuze lithathwe njengento umuntu 5
angayithenga, angayithengisa nangarweyilelana ngayo. Ngalokho
umuntu kufanele alicabange ngomkhumbulo wemakethe ekulu
yephasi mazombe nofana wokurhwebelana nezinye iinarha
nekukulapho lithengwa, lithengiswe nofana kurweyilelanwe ngalo
nakuthengiselanwa imikhiqizo ethileko ngomnqopho wokwenza 10
inzuzo.
2 Ukutjhugutjhuguluka kwamandla weranda neemali zakezinye iinarha
kubangwa zizinto ezinengi ezihlukeneko. Omunye wabonobangelabo
kukobana iSewula Afrika irhwebelana nezinye iinarha begodu lokho
kudzimelele ekutheni ngiziphi iinarhezo. Iinarha ezinjenge-UK, China, 15
Spain neGerman ngizo iSewula Afrika evame ukurhwebelana nazo.
Ukubogaboga kobujamo bomnotho weChina kwangomnyaka wee-
2015, okuyinarha iSewula Afrika esebenzisana nayo khulu
ukufumana imikhiqizo ehlukahlukeneko, kwenza amandla weranda
abetheke kabuhlungu khulu. Ubujamobu babonakala lokha inarha 20
yeChina nayizakwehlisa i-yuan, ekuyimali yayo, ngamaphesende
ama-2. Lokho kwabangela bona amandla weranda ehle
ngamaphesende ama-26.
3 ISewula Afrika, njengenarha esathuthukako, iqaleka iyingozi khulu
bona abosomali bangasisa iimali zabo kiyo. Abosomali 25
nabosopolotiki beenarha zangaphandle abazaza inarha le benza
bona nabanye abasisi beemali basabe ukusisa enarheni le. Abasisi
beemali bavamise ukudosela emuva nakufanele basise iimali zabo
eenarheni ezisathuthukako bese bazisisisa eenarheni ezinjingileko
nesele zithuthukile ezifana nabo-USA, Australia nezinye. 30
4 Nanyana kunjalo abosomali nabosopolotiki benarha le banesandla
ekutheni iSewula Afrika ithathwe njengenarha eyingozi ukobana
abasisi beemali bangasisa iimali zabo kiyo. Ngomnyaka wee-2015
amandla weranda ehla abe aba ngaphasi kwama-R16
nakamadaniswa namandla wedola le-USA nekuyinto engazange 35
kheyenzeke eminyakeni ema-30 eyadlulako. Lokhu kwabangelwa
sisenzo sakaMongameli wenarha le sokobana atjhugutjhugulule
aboNgqongqotjhe bomNyango wezeeMali kathathu ngesikhathi
esingangeveke.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2017
NSC
Kusese njalo ngenyanga kaJanabari ngomnyaka wee-2016 amandla 40
weranda abuyelela godu abogaboga aba ngaphasi kwama-R17
nekuyinto engazange ibe yihle nakancani emnothweni wenarha le.
Ukwehla kwamandla werandokhu kwagcina sele kusikimisa iphiko
lama-Hawks bonyana lithome ukuphenya uNgqongqotjhe
womNyango wezeeMali wenarha le wangalowo mnyaka. 45
5 Abatjali beemali bayiqale ngelihlo elihlabako indlela umnotho
wenarha le owenza ngayo ngombana inzalo yemalimboleko
yamabhanga wenarha le ivame ukubekwa yi-Reserve Bank
Monetory Committee. Lokha amakonyana nakaphezulu abasisi
beemali bayarogeleka nekuyinto erhelebha khulu ukukhuphula 50
amandla weranda. Okumbi kukobana ukukhuphuka kwamakonyana
kubuye kuqotjhe abathengi begodu lokho kwehlisa umnotho.
Ukukhuphuka kweentengo zezinto kungagcina kwenze abasisi
beemali bona bangasasisa enarheni le. Lokho kwenza umsebenzi
we-Reserve Bank ube budisi khulu ngombana kufanele iqale 55
mahlangothi woke. Amakonyana wemalimboleko angaba mancani
kodwana lokho kuba nomthelela kezinye izinto ezenza bona amandla
weranda abogaboge. Ibhanga nayingathatha isiqunto sokukhuphula
amakonyana wemalimboleko umnotho ungakhuphuka ngephesende
eli-1,5. Umnotho lo nawukhulako kuzokuzuza kwaphela labo 60
abasisileko begodu lokho kuzokubulala khulu izakhamuzi zenarha le
ngombana zizokugcina zicwile khulu eenkolodweni.
6 Solo kwangomnyaka we-1992 inarha le iqalene nomraro wokunyuka
kweentengo zokudla ngonobangela wesomiso. ISewula Afrika
ilahlekelwa yimali enengi khulu ngokuthenga eminye yemikhiqizo 65
eenarheni zangaphandle, njengeenkoloyi ezisetjenziswa ngebakwa-
Transnet ukuthutha imikhiqizo iyise eenarheni zangaphandle nofana
iyilethe enarheni le. Koke lokho kubiza khulu ngesikhwanyeni
senarha le. Ubujamobu bugcina bukatelela inarha le bona iboleke
iimali kezinye iinarha. Ukubolekwa kweemalokhu kuhlathulula bona 70
akunamali etheni inarha le eyitholako ngokurhwebelana nezinye
iinarha nokutjho bona kufanele ithole isekelo. Imali yenarha le
ayinawo amandla nayimadaniswa nemali yakezinye iinarha.
7 Lokha amandla weranda nakakhombisa ukukhuphuka kusuke kutjho
bonyana iSewula Afrika irhweba khulu begodu ibhizinisi ikhamba 75
kuhle. Amandla weranda nakabogabogako abosomali basola
ubujamo bomnotho kodwana kufanele kuqalwe neendlela
izakhamuzi zenarha le ezisebenzisa ngayo imali ngombana nazo
zinesandla. Ukubogaboga kwamandla weranda kutjho ukwenyuka
kwentengo yegolide. Abaseemayini abarhweba ngegolide ngibo 80
abathabako. Ukubogaboga kwamandla weranda kungabuye
kukhuphule izinga lezokuvakatjha. ISewula Afrika ihlangana
neenarha ezirhweba ngegolide nalezo ezineendawo ezinengi
zokuvakatjha begodu lokho kuyenza bona ibe yinarha ephakathi
naphakathi, okutjho bona akusiyinarha etjhonileko begodu 85
ayikanjingi. Lokho kuvulela abasisi beemali bona bazikhethele bona
bayafuna ukusisa iimali zabo kiyo nofana abafuni na.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2017
NSC
8 Abanye abonobangela abanesandla ekwehliseni amandla
weranda lenarha le kufaka hlangana ubujamo bayo bezepolotiki,
imiguruguru, imitjhagalo yeensebenzi neyemiphakathi, iinkolodo 90
zeenkoloyi nezezindlu ezingakhokhelwako nokhunye nje
okunengi. SimaSewula Afrika sifanele sidlale indima ekwenzeni
bona iranda liba sebujameni obunzinzileko ngokobana sibalekele
izinto ezingaba nomthelela ekwehliseni amandla weranda.
[Ithethwe kuBona yatjhugululelwa esiNdebeleni]
1.1.1 Ngokuya ngesigaba soku-1 setheksthi engehla le kuthiwa khuyini
okulawula ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda? (1)
1.1.2 Tlola iindlela EZIMBILI ongasebenzisa ngazo iranda bona
likwenzele inzuzo. (2)
1.1.3 Tlola urhunyeze unobangela owehlisa amandla weranda
ngomnyaka wee-2015. (1)
1.1.4 Ngokuyelela okutjhiwo esigabeni sesi-5 rhunyeza ngomutjho
OWODWA okwenziwa basisi beemali lokha amakonyana
wemalimboleko nakaphezulu enarheni le. (1)
1.1.5 Rhunyeza ngomutjho OWODWA umsebenzi we-Reserve Bank
Monetory Committee obalwe esigabeni sesi-5 sethekthi engehla le. (1)
1.1.6 Ngaphandle kobujamo bezomnotho bezinye iinarha ezirhwebelana
nenarha le ngibaphi abanye abonobangela ababalwe esigabeni
sobu-8 abangaba bonobangela bokuwa kwamandla weranda?
Tlola iimpendulo EZIMBILI kwaphela. (2)
1.1.7 Khetha ipendulo ekungasiyo kezingenzasi.
UNgqongqotjhe wezeeMali ongazange abandakanyeke
ngesikhathi uMongameli abatjhugutjhugulula bekube kathathu
ngeveke eyodwa nguNgqonqotjhe u …
A Tito Mboweni.
B Nhlanhla Nene.
C Pravin Gordan.
D Des Van Rooyen. (2)
1.1.8 Ingabe umukghwa wabasisi beemali wokobana badosele emuva
nakufanele basise iimali zabo eenarheni ezisathuthukako usitjelani
ngabo? Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (2)
1.1.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
IQINISO bese usekela isiqunto osithathako.
Inarha ethathwa njengenarha ethuthukileko ingakghona
ukuziphilela ngomnotho wayo iyodwa ngaphandle kobana
irhwebelane neenarha ezisathuthukako. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2017
NSC
1.1.10 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza bona lokha amandla
weranda nakabogabogako abantu abanengi abavela eenarheni
zangaphandle bakarekele ukuvakatjhela inarha le? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.11 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese
usekela isiqunto osithathako.
Nasiyelela okutjhiwo yitheksthi engehla le kuyabonakala bona
uRhulumende weSewula Afrika wenza ngokwaneleko
ukuthuthukisa umnotho wenarha le. (2)
1.1.12 Esigabeni sobu-8 setheksthi engehla le kuthiwa izenzo zethu nathi
simphakathi zinomthelela ekwehliseni amandla weranda lenarha
le. Akhe ucoce ngongakwenza wena ngokwakho ukuvikela
ukwehla kwamandla weranda uqalise kibonobangela ababalwe
kilesisigaba. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2
ISITHOMBE 3 ISITHOMBE 4
1.2.1 Rhunyeza ngomutjho OWODWA okubonakala kuhlathululwa
ziinthombe ezingehlezi ukusuka kesoku-1 bekuyokufika kesesi-4. (2)
1.2.2 Tlola unobangela NGAMUNYE wobujamo obubonakala
esithombeni sesi-3 nakesesi-4. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2017
NSC
1.2.3 Ingabe ubujamo obubonakala esithombeni sesi-3 kezingehlezi
buzithinta njani izakhamuzi zenarha? (2)
1.2.4 Hlathulula ocabanga bonyana kungaba ngunobangela owenza
bona ubaba osesithombeni sesi-2 lo athwale imikhono ehloko. (2)
1.2.5 Ngokuzwisisa kwakho itheksthi eku-1.1 nokuqalisisa iinthombe
eziku-1.2, nawunganikelwa ithuba lokobana ube nguNgqongqotjhe
womNyango wezeeMali wenarha yekhethu le ngikuphi
ongakwenza ukuqinisekisa bona amandla weranda ahlala
asebujameni obunzinzileko? (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2017
NSC
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze
amaphuzu amagadango ongawalandela nawufuna ukuba mumuntu
onekghono lokwazi ukuzikhalima.
2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
AMAGADANGO ONGAWALANDELA NAWUFUNA UKUBA MUMUNTU
ONEKGHONO LOKWAZI UKUZIKHALIMA
Ukuzikhalima kufaka hlangana ukuzikatelela bona wenze ezinye zezinto
ezingasimnandi nezibudisi kodwana ngonobangela wobujamo obuthileko uzifumane
ugandelelekile ugcine sele uzenza. Ukwenza isibonelo, singathi mhlambe umuntu
uyagula bese uyokubonana nodorhodera. Udorhodera nakamhlahlubako
kufumaniseke bona ukugula kwakhe kubangelwa mhlobo othileko wokudla akuthanda
khulu bese amtjele bona angasakudla. Ebujameni obunjalo kulapha kungena khona
ukuzikhalima ngombana umuntu lo sekufanele akhethe bona ulandela imiyalo
kadorhodera ukuze aphile nofana uragela phambili nokudla ukudlokho nanyana
kumgulisa nje. Irhubhululo liyaveza bona abantu abanengi abanalo ikghono
lokuzikhalima navane baqalene nobujamo obubakatelelako bona benze izinto
ezithileko ezizabaphilisa nofana balise ukwenza izinto ezizobagulisa. Kungebangelo
namhlanje abosolwazi sebayelelisa abantu ngamagadango angabasiza ukobana
bathuthukise amakghono wabo wokuzikhalima.
Ukuzikhalima kuthoma ngokobana umuntu athathe ingqondwakhe ayibeke ezintweni
ezakhako nezikhuthazako njengeenluleko ozitholako epilweni. Ngokwenza njalo
umuntu uzokukghona ukuphuma kilokhu angikho abe ngilokho akuzwako nofana
afunda ngakho. Ukuditjha nabantu abanomthelela omuhle nabakghona ukuzilawula
kuyasiza ekuthuthukiseni ikghono lokuzilawula lomuntu. Nangabe abangani bakho
abanakho ukuzikhalima nawe uzokuba nobudisi bokobana uzikhalime. Ukuhlala
nabantu ebakhe baba nomraro ofana newakho epilweni kukwenza uthole iinluleko
zokobana ungakghona njani ukuzikhalima njengabo. Linganisa bona lokho ofuna
ukukufikelela kuqakatheke kangangani epilwenakho nokobana kuzokuba nomthelela
onjani. Nangabe kukhona into ofuna ukuyifikelela epilweni tjhugulula indlela owenza
ngayo izinto.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2017
NSC
Kufanele uzibekele umnqopho kodwana kungabi ngomkhulu ozokwenza bona kube
budisi ukuwufikelela. Ukwenza iminqopho emikhulu kungakuqeda amandla ugcine
ulahlekelwe kukuzithemba. Ngokufikelela kwakho lokho okuncani okunqophileko
ingqondwakho ithoma ukuzitjela bona umumuntu okghonako. Ukuze ukghone
ukuzikhalima qinisekisa bonyana kunomuntu olindeleke bona uziphendulele kuye
ngombana lokho kuzokwenza bona ungazigedli. Abantu abanengi abakuthandi
ukuthathwa njengezehluleki, njeke umuntu olindeleke bona uziphendulele kuye
uphenduka umgqugquzelakho. Kufanele utlole phasi amagadango ngendlela
ozowalandela ngayo ukuze uwaphumelelise. Kufanele uzwisise bona akukazokuba
lula nawusathomako kodwana kufuze uphikelele bekufike lapha kuba yijayelo khona.
[Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa esiNdebeleni]
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2017
NSC
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
UMNYANYA WOKUTHOKOZWA KWABAVUMI BESIKHETHU!!
YEWIZE ESIDITJHILE RESORT UZOKUSUTHISA IINDLEBE NGOKUDLA
KWAZO. UMVUMO OSIKINYISA NESINEDOLO!!
SIBALA ABAVUMI ABAPHAMBILI ABANJENGE-SAAIPLAAS BOYS,
UNOTHEMBI MKHWEBANE, AMATSHATHANGUBO NABANYE!
BABIZE BOKE! UMPHAKO UZABE UNGADLIWA MNTWANA!
KUVULWA NGE-IRI LE-10 EKUSENI.
- Abentwana abangaphasi kweminyaka eli-16 abangeni.
- Woke umuntu oza emnyanyeni lo kufuze eze nomlinganakhe.
- Abavunule isikhethu bazokuphiwa ama-CD wabavumi ebazabe bakhona mahala.
Nawufuna imininingwana ezeleko dosela uBafunani enomborweni: 0801 000 111
[Sithethwe ku: www.images.com]
3.1 Tlola bona isabizwana esithalelwe emutjhweni ongenzasi lo ngesamhlobo
bani.
Babize boke. (1)
3.2 Igama elithi; 'besiKhethu' elisetjenziswe esikhangisweni esingehlesi
lisetjenziswe njengesijameleli. Tlola igama elilijameleko. (1)
3.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana ujamiselele isinabisi sendawo
esithalelwe kiwo ngesiphikisana naso.
Abentwana abangaphasi kweminyaka eli-16 abangeni. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2017
NSC
3.4 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Ikulumo esetjenziswe esikhangisweni esingehlesi ethi; 'Uzokuthabisa indlebe
ngokudla kwayo' isetjenziswe njengesifenqo se …
A senzukuthi.
B sifaniso.
C senzasamuntu.
D tshimo. (1)
3.5 Tshwaya ngomqondo welimi elisetjenziswe embandeleni woku-1 nowesi-2
wesikhangiso esingehlesi. (2)
3.6 Hlathulula umqondo omunyethwe libinzana lamagama athi; 'Umvumo
osikinyisa nesinedolo' asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi. (2)
3.7 Dzubhula amagama asetjenziswe njengesaga esikhangisweni esingehlesi
uzakhele ngaso umutjho kubonakale bona uyayazi ihlathululo yaso. (2)
[10]
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
[Ithethwe ku: www.images.com]
4.1 Tlola iinkhekhe zekulumo EZIMBILI ezakhe ibizo elithi; 'uNtombizodwa'
elisetjenziswe ekhathunini engehla. (2)
4.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelwe kiwo
ngelinehlathululo ebhamba.
Ngiyazibuza bona uzokwenza njani nasele ngimathambamhlophe
nawuvilapha kangaka. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2017
NSC
4.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utlola isinciphiso sebizo elithalelweko
kiwo.
Abentazana bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele
bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya. (1)
4.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi uwenze ube yikulumo engakanqophi.
'Mma, ngibawa ungenzele nami ukudlokho' kutjho uMasesi. (1)
4.5 Sebenzisa isihlanganisi esifaneleko uhlanganise imitjho engenzasi le ibe
mumutjho owodwa.
Mma, ngibawa ungenzele nami ukudlokho. Ngisacoca noNtombizodwa. (2)
4.6 Thatha igama elithi; 'usiqedamlozi' elisetjenziswe ekhathunini engehla le
ulisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
yalo. (1)
4.7 Tshwaya ngomqondo welimi omunyethwe magama athi; 'Abentazana
bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele bapheke,
bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya' asetjenziswe
ekhathunini engehla le. (2)
[10]
UMBUZO 5
Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
'Mina ngigebengwe ngalendlela. Ngithi ngonelwe umntwana bese ngenziwa nje.
Sikhulume sazwana nokuzwana? NgoZimu lingawa lidojwe ziinkukhu. Phezu
kwamakhulu asithandathu wehlawulo esazwana ngawo sinoMahlangu umlomo
nomlomo, azongiphara ngeemponde ezimatjhumi amahlanu? Aqede lapho angitjele
bona sezwana?' Athi angayemayema nengqondwakhe njalo, awaqalisise kuhle layo 5
ma-postal order. Awathole atlolwe ama-R50,00 lilinye, negama lakhe litlolwe kuhle
njengomuntu ofuze akhokhelwe leyo mali. Kuthi akazibulale uNtuli. Arhwatjhule
nencwadi atlolelwe yona mkhozakhe uMahlangu. Ayithole bona ifundeka kamnandi.
Itjho kuhle incwadi bona njengabakhozi abaneengqondo ezivuthweko kuyamthabisa
ukuthola bona bayezwana ngehlawulo elikhulu lamaranda. Lokho kutjengisa 10
ukuzwana nokwazi isintu nomthetho. Esikhundleni sama-R600,00 ayihlawulo
umthumele i-R100,00 kwaphela.
'NaMaredi, qala lapho bona uMahlangu ungenzeni.' UNaMaredi akasakwazi ngitjho
nokwala phezu kobana umntwanakhe aqotjhiwe. Ayithathe incwadi leyo ayiphathe
ngesandla kodwana do ukuyipha amehlo. 'Imilandu esele ngiyenze ngalendlela. 15
Ngiyabuza phela? Ngirhuge amakhuwa azihlalele ngesimanga sakhe. Sithi abantu
bemadorobheni bararene iinhloko kanti asikababoni bemakhaya. Khuyini khona
lokhu?' UNtuli ulwa nje uNaMaredi uqale phasi, iinyembezi ziyagobhoza.
5.1 Tlola bona igama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo lisikhekhe bani
sekulumo.
Esikhundleni sama-R600,00 ayihlawulo umthumele i-R100,00 kwaphela. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Novemba 2017
NSC
5.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko
ngelimqondofana nalo kodwana elingalumeliko.
Azongiphara ngeemponde ezimatjhumi amahlanu? (1)
5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela isilungelelo esithalelweko
ngesinomqondo oveza ukwenzisa.
Ayithole bona ifundeka kamnandi. (1)
5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese urhwalabhisa/ulwangisa iledere
elithalelweko esenzwenesi.
Mina ngigebengwe ngalendlela. (1)
5.5 Hlathulula umqondo olethwa sisakhi esitlolwe ngokunzima khulu ebizweni
elisetjenziswe emutjhweni ongenzasi lo.
UNaMaredi akasakwazi ngitjho nokwala phezu kobana umntwanakhe
aqotjhiwe. (2)
5.6 Tlola bona ibinzana lamagama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo
lisetjenziswe njengani bewunikele nehlathululo yalo uqalise ekusetjenzisweni
kwalo etheksthini engehla le.
Ayithathe incwadi leyo ayiphathe ngesandla kodwana do ukuyipha amehlo. (2)
5.7 Thatha ibinzana lamagama athalelwe emutjhweni ongenzasi ulisebenzise
emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yalo.
NgoZimu lingawa lidojwe ziinkukhu. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2022 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum