Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
NOVEMBA 2017
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 100
Imemorandamu le inamakhasi ali-16.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2017 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2017, 16 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 16
- File size
- 1.7 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 16
This exam
NSC November Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.4Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking25 marks
- Question 2.5Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.6Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 2 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)
TJHEJA: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama
asetjenzisweko.
UMBUZO 1
1.1 I-eseyi ecocako.
Ngazizwa ngingakaphephi ngemva kwesehlakalweso.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
• I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
• I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
• Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
• Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
• I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50]
1.2 I-eseyi ehlathululako.
Umuntu engimthandako nengifisa ukufana naye.
Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
• Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
bokukhuluma.
• Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
bha.
• Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
akuhlathululako kukhanye bha. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 3 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
1.3 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.
Ubujamo engikibo namhlanje babangelwa kukhuliswa mbelethi oyedwa.
Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.
Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
lamambala.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
• Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
e-eseyini le.
• Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
yaloyo otlolako.
• Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
ethathwa ngotlolako. [50]
1.4 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.
Ubuthakathaka enginabo epilwenami.
Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.
Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
lamambala.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
• Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
e-eseyini le.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 4 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
• Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
yaloyo otlolako.
• Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
ethathwa ngotlolako. [50]
1.5 I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako.
Ubuhle nobumbi bokuhlalisa abantu ababaphalali enarheni yeSewula
Afrika.
I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo
yomibili imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko kukobana
e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono
yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo.
Okumnandi ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako
ekutheni azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona
lingcono kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni
kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe
ngokulinganako endabeni.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.
• Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.
• Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento ethileko
anikelwe yona esihlokweni.
• Unikela amaphuzu amahle namambi ngesihloko.
[Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokuhlalisa abantu
ababaphalali enarheni yeSewula Afrika]. [50]
1.6 I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye.
Ilungelo lokukhuluma ngokutjhaphuluka livulele abantu bona bakhulume
amagama anehloyo kabanye abantu. Vumelana nofana uphikisane
nesitatimendesi.
I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
yomtloli.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Otlolako kumele athome ngokobana akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
• Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
imibonwakhe.
• Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 5 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
• Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele
iphakamise imibono eqinileko.
• Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
nehlonipho.
• Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako [50]
nesanelisako.
1.7 1.7.1& Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
1.7.2 eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba ngokuqala
kilomhlahlandlela. [50]
IMITLOMELO YESIGABA A: 50
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 6 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
UMBUZO 2
2.1 Incwadi yobungani.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani:
• Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso
nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
• Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
umzawakho; njll.
• Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako. Isib; Jabulile,
Mma, Baba; njll.
• Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
• Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
nesihloko anikelwe sona.
• Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
boke abangaziko ngapho; njll.
• Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi
umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho
utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle
kobana utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana
niyazana nabantu obatloleleko. [25]
2.2 Incwadi yomthetho/yabakhulu
Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga
lesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele isib. Matjhi,
Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni,
okulilimi elingakavumeleki.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yomthetho:
• Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande
sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja:
Iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa lokha nakubalwa
inani lamagama.
• Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho-
ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi
kokutlola isiphande sesibili.
• Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
kutlolwa bona Nomzana nofana Kosikazi.
• Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho
ngamagabhadlhela.
• Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/ isizathu sokutlola leyo
ncwadi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 7 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
• Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma
ngakho. Kufanele asebenzise amagama afana nanaka: Ngiyokuthokoza;
Ngizokuthaba; Kuzongithabisa.
• Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
• Iba nesilayeliso.
• Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka bengubo
baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz.
ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo
otlolelwako azi kuhle bona utlolelwe ngubani. [25]
2.3 Ukuhlungwa
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa ukuhlungwa.
Isakhiwo sokuhlungwa:
• Siba nesakhiwo esifana nesomdlalo.
• Njengemitlolo yoke kufanele sibe nesingeniso, umzimba nesiphetho.
Esingenisweni kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokukhulunywa
ngayo nokobana kuzabe kukhuluma abobani.
• Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
kwamagama walabo abakhulumako.
• Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
• Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga
lalabo abakhulumako; Isib. UMongameli wenarha nakakhuluma
nomrhatjhi, umphathi webubulo lakwa-FNB nakakhuluma nomuntu
ozokuhlungelwa umsebenzi.
• Isiphetho sendaba asibe sekulumenabo, kuzwakale bonyana seyiyaphela. [25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 8 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
2.4 Ikulumo ehlelekileko.
Umfundi nangabe utlole ikulumo ehlelekileko, kumele akhumbule bonyana
abantu abafani ngamasiko, ngeenkolelo, ngefundo, ngabakuthandako
nokhunye. Kumele umfundi acabange ukobana bazawathanda amaphuzu
azowakhuluma emnyanyeni lowo.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa ikulumo ehlelekileko:
• Ihloso yekulumo.
• Iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo ehlelekileko:
- Isihloko > Kuqakathekile ukobana sibe nokobana ikulumo
izokwenzelwaphi, ngubani, ngaliphi ilanga begodu
sethule okumumethwe yikulumo.
- Isilotjhiso > Kumele ococako alotjhise abakhona
ngokulandelana kwabo, abakhulu nabancani,
abalamanise kuhle ngokweenkhundla zabo
emehlweni womphakathi.
- Isingeniso > Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze
kobana balalele.
- Ummongondaba > Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe nemitjho
emifitjhani enemiqondo elula beyisebenzise
neembonelo ezijayelekileko. Awube magama
akhiwe kuhle kugegedwe ukubuyelela amagama
khulu /ngokudluleleko ngombana kulahlekisa
ihlathululo yamambala (amatlitjhe).
- Isiphetho > Siqakathekile begodu sisirhunyezo salokho esele
kukhulunyiwe, asifake iselela. [25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 9 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
2.5 IKharikhyulamu Vithaye nencwadi emkhambisani
• Incwadi yokuzihlathulula nofana iKharikhyulamu Vithaye imtlolo omlando
womuntu ngobufitjhani. Umtlolo lo uba nemininingwanakhe, imikhakha
akhe aba lilunga layo, imisebenzi akhe ayenza nemininingwana yabantu
abangathintwa ukufakaza ngaye. Incwadi le isetjenziswa mumuntu ofuna
umsebenzi ngehloso yokuzihlathulula ngobufitjhani kumqatjhi.
Ngokujayelekileko incwadi yokuzihlathulula/CV kufuze ibe
nemininingwana elandelako:
• Imininingwana ephathelene nami
Isibongo.
Amagama.
Ilanga lamabeletho.
Inomboro kamazisi.
Inarha engabelethelwa kiyo.
Ubulili.
Ilimi elikhulunywa ekhaya.
Amalimi engiwakhulumako.
Isiphande sekhaya.
Isiphande somsebenzi.
Inomboro yomtato wekhaya.
Inomboro yomtato wemsebenzini.
• Imininingwana ephathelene nokufunda
Igama lesikolo.
Isitifikheyithi.
Iimfundo.
Umnyaka.
• Umsebenzi
Igama lebubulo.
Indawo.
Umsebenzi engiwenzako.
Isikhathi engenza ngaso umsebenzi lo.
• Imininingwana ephathelene nepilo
Imidlalo engiyithandako.
Imidlalo engidlala indima kiyo.
Okhunye kokuzithabisa engikwenzako.
• Abantu ekungabuzwa kibo ngami
Nasi imininingwana etlhogekako ngabo:
Amagama neembongo, indlela engihlobene nabo ngayo nofana iinkhundla
zabo, iimphande zabo neenomboro zabo zomtato.
Incwadi emkhambisani
Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga
lesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele; Isib. Matjhi,
Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni,
okulilimi elingakavumeleki.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 10 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa incwadi emkhambisani:
• Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande
sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi.
• Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho-
ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako
ngaphambi kokutlola isiphande sesibili.
• Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
kutlolwa bona Nomzana nofana Kosikazi.
• Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho
ngamagabhadlhela.
• Lomhlobo wencwadi uba nendima eyodwa eveza irhuluphelo lakho/
isizathu sokufaka isibawo somsebenzi lo. Faka ireferensi nofana inomboro
yesibawo somsebenzi lowo ngendlela esikhangiswe ngayo.
• Iba nesilayeliso.
• Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka bengubo
baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz.
ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo
otlolelwako azi kuhle bona utlolelwe ngubani. [25]
2.6 I-athikili kamagazini.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili kamagazini:
• Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
• I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza
ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo
sesikhangiso.
• I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
• Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
• Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule
nanyana sibe nezwelo.
• Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-
athikili.
• I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako
bona bayifunde.
• Iindima akukafuzi bona zibe zide.
• Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka. [25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 50
INANI LOKE: 100
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]
TJHEJA:
• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya indaba yephepha lesi-3, isigaba A.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOKUHLELA - Ukuphendula okudluleleko. -Iimpendulo zihleleke kuhle, - Ukuphendula okwanelisako. -Ukuphendula okungakajami -Ukuphendula okuphume
Izinga eliphezulu
-Imiqondo ehlakaniphileko, zikhambelana khulu begodu - Imiqondo ekhambelanako ndawonye. endleleni khulu.
(Ukuphendula) evusa imiqondo netjengisa zimnandi. nekholisako. -Imiqondo engakanqophi. -Imiqondo enganatlha
ukukhula. -Kunobufakazi nokukhula - Kunokuhleleka -Ubufakazi obuncani nengazwakaliko.
Ukuhleleka kwemiqondo okubonakalako. nokukhambelanako bokuhleleka - Imiqondo engakahleleki
yokuhlela -Ukuhleleka okudluleleko -Isingeniso, umzimba okulingeneko kwesihloko, nokukhambelana kwendaba. nengakhambelaniko.
Ukulemuka komnqopho, nokukhambelana nesiphetho kuhleleke kuhle isingeniso, umzimba
abamukelilwazi nobujamo kwesingeniso, umzimba begodu kuyakhambelana. nesiphetho.
nesiphetho.
30 AMAMAKSI
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ukuphendula okudluleleko - Ukuphendula okuhlelwe -Ukuphendula okwanelisako -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko
Izinga eliphasi
kodwana kutlhayela kuhle. kodwana okunganatlha. okungakhambelaniko akukalingwa nokulingwa.
amatshwayo wendaba ehle. - Imiqondo ekarisako -Imiqondo iyakhambelana okusezingeni eliphasi. -Imiqondo engakhambelaniko
-Imiqondo ekhulileko nekhambelanako. ngokulingeneko. -Imiqondo ayikahlangani nengakafaneli.
nenokuhlakanipha. - Kunokuhleleka nje -Kunokuhleleka begodu ayikanqophi. -Imiqondo enganatlha
- Kunokuhleleka nokukhambelana nokukhambelana -Kunokuhleleka nengazwakaliko.
nokukhambelana kwesingeniso, okulingeneko, kwesihloko, okungakhambelani nendaba.
okuhle kwesingeniso, umzimba nesiphetho. umzimba nesiphetho.
umzimba nesiphetho.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
ILIMI, ISITAYELA NOKU- -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista nesitayela
EDITHA. nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama ezingakafaneli
elifaneleko nelihle elifanele umnqopho, elifanele umnqopho, elingakafaneli umnqopho, umnqopho khulu,
Izinga eliphezulu
Iphimbo, irejista, isitayela ngokudluleleko, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi
nelwazimagama elifanele elinemba umnqopho, -Ilimi liyanemba begodu nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi nobujamo.
umnqopho, abamukelilwazi abamukelilwazi lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi okusezingeni eliphasi. - Ilwazimagama elitlhayela
nobujamo. nobujamo. -Ihlelo nesipelinghi okwethula ihlathululo. -Ihlelo nesipelinghi khulu nelenza kube budisi
Ukukhethwa kwamagama, -Ukusetjenziswa kwelimi akunamphoso khulu, -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezinengi ukuzwisisa itheksthi.
ukusetjenziswa kwelimi, kusezingeni elihle zimbalwa (10-14). kuneemphoso ezinengi (20 khulukhulu. - Ilimi elingazwakaliko.
imithetjhwana, iimphumuzi, ngokudluleleko. - Indabakhe itlanywe kuya phezulu). - Kutlanywe ngokusezingeni -Ihlelo nesipelinghi
ihlelo nesipelinghi. -Ihlelo nesipelinghi ngokutjengisa ikghono. - Kutlanywe ngokusezingeni eliphasi khulukhulu. kuneemphoso ezinengi
esinganamphoso khulu (0-4). elilingeneko. ngokudluleleko/
15 AMAMAKSI -Kutlanywe kuhle ngokubabazekako.
ngokudluleleko. - Kutlanywe ngokusezingeni
eliphasi khulukhulu.
13 10 7 4
-Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela
nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama
Izinga eliphasi
elifaneleko nelihle elifanele umnqopho, elifanele umnqopho, elincani nelisezingeni eliphasi
elinemba umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi elingakafaneli umnqopho,
abamukelilwazi nobujamo. -Ilimi liyanemba begodu nobujamo ngokulingeneko. abamukelilwazi nobujamo.
-Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi
kusezingeni elihle khulu. -Ihlelo nesipelinghi okungathuli ihlathululo. okungakafaneli.
-Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezinengana -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi
esinganamphoso ezinengi (5- (15-19). kuneemphoso ezinengi kuneemphoso ezinengi
9). -Kutlanywe kuhle. khulu. khulukhulu.
-Kutlanywe kuhle khulu. - Kutlanywe ngokusezingeni - Kutlanywe ngokusezingeni
eliphasi. eliphasi khulukhulu.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
-Kuvezwe amatshwayo -Kuvezwe amatshwayo -Amatshwayo - Amaphuzu amanye - Amaphuzu afunekako
Amatshwayo wetheksthi. nemininingwana nemininingwana yesakhiwo nemininingwana anembako akhona. ayatlhayela.
Ukwakhiwa kweengaba eqakathekileko yesakhiwo sendaba. evezweko iyakhambelana. -Ukwakhiwa kwemitjho -Ukwakhiwa kwemitjho
nemitjho nokuquntulwa sendaba. -Kunokuqongelana okuhle -Imitjho neengaba kwakheke neengaba kuneemphoso. neengaba kuneemphoso
kwamagama ngendlela - Kunokuqongelana okuhle kweengaba. ngendlela elingeneko. - Indaba izwakala kancani. ezinengi khulu.
engasiyo. ngokudluleleko kweengaba. -Imitjho neengaba kwakheke -Indaba isanikela umqondo. - Indaba ayinamqondo.
- Imitjho neengaba ngendlela ehle.
kwakheke ngendlela ehle
5 AMAMAKSI ngokudluleleko.
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
NESAKHIWO -Ukuphendula okulindelekileko -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula ngokusisekelo -Ukuphendula kutjengisa
ngokudluleleko. nokutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi begodu kutjengisa ilwazi ukungabi khona kwelwazi
-Ukuphendula nemibono. -Imiqondo ehlakaniphileko lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi.
-Ukubuthelelwa nokuhleleka nekhulileko. -Umtlolo unqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha -Akunakukhambelana
kwemibono. -Ilwazi elingeneleleko awukaphumi esihlokweni nokukhambelana okumbadlwana kwemiqondo.
- Umnqopho, abamukelilwazi, lamatshwayo wetheksthi. begodu usekelwe kokumunyethweko nemiqondo. kodwana okunengi –Imininingwana esekela
amatshwayo/imithetjhwana kanye -Umtlolo unqophile. kuhle ngendlela etjengisa - Eminye imininingwana kuphambene nesihloko. isihloko imbalwa khulu.
nobujamo -Kunokukhambelana ikghono. esekela isihloko iveziwe. -Imininingwana esekela -Akakasebenzisi amatshwayo
kokumunyethweko nomqondo. -Kunemininingwana esekela - Isakhiwo sifanele isihloko imbalwa. nemithetho yesakhiwo.
15 AMAMAKSI -Isakhiwo sihleleke kuhle isihloko. ngokulingeneko kodwana -Kunemithetho
begodu yoke imininingwana -Isakhiwo esifaneleko kunokungakhambelani. eqakathekileko yelimi
esekela isihloko iveziwe. kodwana esetjenziswe ngendlela
-Isakhiwo esifaneleko esinokungakhambelaniko ekungasiyo.
nesinembako. okuncazana. -Kunobutjhapha
obubonakalako
emtlolwenakhe.
ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
-Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela
-Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
nelwazimagama kufanela nelwazimagama kufanela nelwazimagama kufanele nelwazimagama nelwazimagama
umnqopho/umphumela,
umnqopho kuhle khulu, umnqopho kuhle, ngokulingeneko umnqopho, kufanele akukhambelani
abamukelilwazi nobujamo.
abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nobujamo. kancani umnqopho, nomnqopho, abamukelilwazi
-Ukusetjenziswa kwelimi
-Ihlelo lisetjenziswe -Ihlelo lisetjenziswe - Ihlelo lineemphoso abamukelilwazi nobujamo. nobujamo.
nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi.
ngokunembako begodu lihleleke ngokunembako begodu kodwana azilimazi ihlathululo. -Ihlelo lineemphoso -Ihlelo lineemphoso ezinengi
-Ukukhethwa kwamagama
kuhle khulu. lihleleke kuhle. ezenza bona ihlathululo khulukhulu ezenza bona
anembako umnqopho.
-Akunamphoso. -Akunamphoso ezinengi. ingazwakali. ihlathululo ingazwakali
-Ukusetjenziswa kwamatshwayo
nakancani.
wokutlola nesipelinghi.
10 AMAMAKSI
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
14 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
15 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
16 DBE/Novemba 2017
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2021 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper