Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2017 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 12201716 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2017, 16 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) NOVEMBA 2017 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 100 Imemorandamu le inamakhasi ali-16. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 2 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI) TJHEJA: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama asetjenzisweko. UMBUZO 1 1.1 I-eseyi ecocako. Ngazizwa ngingakaphephi ngemva kwesehlakalweso. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi. • I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela. • I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko. • Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni. • Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga. • I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50] 1.2 I-eseyi ehlathululako. Umuntu engimthandako nengifisa ukufana naye. Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo. • Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo bokukhuluma. • Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya bha. • Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela, zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza akuhlathululako kukhanye bha. [50] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 3 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 1.3 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli. Ubujamo engikibo namhlanje babangelwa kukhuliswa mbelethi oyedwa. Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli. • Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu e-eseyini le. • Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni yaloyo otlolako. • Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima ethathwa ngotlolako. [50] 1.4 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli. Ubuthakathaka enginabo epilwenami. Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli. • Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu e-eseyini le. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 4 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu • Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni yaloyo otlolako. • Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima ethathwa ngotlolako. [50] 1.5 I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako. Ubuhle nobumbi bokuhlalisa abantu ababaphalali enarheni yeSewula Afrika. I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo yomibili imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko kukobana e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako ekutheni azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe ngokulinganako endabeni. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi. • Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle. • Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento ethileko anikelwe yona esihlokweni. • Unikela amaphuzu amahle namambi ngesihloko. [Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokuhlalisa abantu ababaphalali enarheni yeSewula Afrika]. [50] 1.6 I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye. Ilungelo lokukhuluma ngokutjhaphuluka livulele abantu bona bakhulume amagama anehloyo kabanye abantu. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi. I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni yomtloli. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Otlolako kumele athome ngokobana akhethe ihlangothi azokutlola ngalo. • Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela imibonwakhe. • Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 5 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu • Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele iphakamise imibono eqinileko. • Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe nehlonipho. • Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako [50] nesanelisako. 1.7 1.7.1& Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we- 1.7.2 eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba ngokuqala kilomhlahlandlela. [50] IMITLOMELO YESIGABA A: 50 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 6 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA UMBUZO 2 2.1 Incwadi yobungani. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani: • Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama. • Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu, umzawakho; njll. • Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako. Isib; Jabulile, Mma, Baba; njll. • Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha. • Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana nesihloko anikelwe sona. • Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke abangaziko ngapho; njll. • Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle kobana utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [25] 2.2 Incwadi yomthetho/yabakhulu Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga lesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele isib. Matjhi, Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni, okulilimi elingakavumeleki. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yomthetho: • Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja: Iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa lokha nakubalwa inani lamagama. • Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho- ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili. • Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana kutlolwa bona Nomzana nofana Kosikazi. • Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho ngamagabhadlhela. • Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/ isizathu sokutlola leyo ncwadi. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 7 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu • Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma ngakho. Kufanele asebenzise amagama afana nanaka: Ngiyokuthokoza; Ngizokuthaba; Kuzongithabisa. • Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe. • Iba nesilayeliso. • Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelwako azi kuhle bona utlolelwe ngubani. [25] 2.3 Ukuhlungwa Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa ukuhlungwa. Isakhiwo sokuhlungwa: • Siba nesakhiwo esifana nesomdlalo. • Njengemitlolo yoke kufanele sibe nesingeniso, umzimba nesiphetho. Esingenisweni kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokukhulunywa ngayo nokobana kuzabe kukhuluma abobani. • Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi kwamagama walabo abakhulumako. • Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako. • Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga lalabo abakhulumako; Isib. UMongameli wenarha nakakhuluma nomrhatjhi, umphathi webubulo lakwa-FNB nakakhuluma nomuntu ozokuhlungelwa umsebenzi. • Isiphetho sendaba asibe sekulumenabo, kuzwakale bonyana seyiyaphela. [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 8 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 2.4 Ikulumo ehlelekileko. Umfundi nangabe utlole ikulumo ehlelekileko, kumele akhumbule bonyana abantu abafani ngamasiko, ngeenkolelo, ngefundo, ngabakuthandako nokhunye. Kumele umfundi acabange ukobana bazawathanda amaphuzu azowakhuluma emnyanyeni lowo. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa ikulumo ehlelekileko: • Ihloso yekulumo. • Iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo ehlelekileko: - Isihloko > Kuqakathekile ukobana sibe nokobana ikulumo izokwenzelwaphi, ngubani, ngaliphi ilanga begodu sethule okumumethwe yikulumo. - Isilotjhiso > Kumele ococako alotjhise abakhona ngokulandelana kwabo, abakhulu nabancani, abalamanise kuhle ngokweenkhundla zabo emehlweni womphakathi. - Isingeniso > Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze kobana balalele. - Ummongondaba > Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe nemitjho emifitjhani enemiqondo elula beyisebenzise neembonelo ezijayelekileko. Awube magama akhiwe kuhle kugegedwe ukubuyelela amagama khulu /ngokudluleleko ngombana kulahlekisa ihlathululo yamambala (amatlitjhe). - Isiphetho > Siqakathekile begodu sisirhunyezo salokho esele kukhulunyiwe, asifake iselela. [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 9 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 2.5 IKharikhyulamu Vithaye nencwadi emkhambisani • Incwadi yokuzihlathulula nofana iKharikhyulamu Vithaye imtlolo omlando womuntu ngobufitjhani. Umtlolo lo uba nemininingwanakhe, imikhakha akhe aba lilunga layo, imisebenzi akhe ayenza nemininingwana yabantu abangathintwa ukufakaza ngaye. Incwadi le isetjenziswa mumuntu ofuna umsebenzi ngehloso yokuzihlathulula ngobufitjhani kumqatjhi. Ngokujayelekileko incwadi yokuzihlathulula/CV kufuze ibe nemininingwana elandelako: • Imininingwana ephathelene nami Isibongo. Amagama. Ilanga lamabeletho. Inomboro kamazisi. Inarha engabelethelwa kiyo. Ubulili. Ilimi elikhulunywa ekhaya. Amalimi engiwakhulumako. Isiphande sekhaya. Isiphande somsebenzi. Inomboro yomtato wekhaya. Inomboro yomtato wemsebenzini. • Imininingwana ephathelene nokufunda Igama lesikolo. Isitifikheyithi. Iimfundo. Umnyaka. • Umsebenzi Igama lebubulo. Indawo. Umsebenzi engiwenzako. Isikhathi engenza ngaso umsebenzi lo. • Imininingwana ephathelene nepilo Imidlalo engiyithandako. Imidlalo engidlala indima kiyo. Okhunye kokuzithabisa engikwenzako. • Abantu ekungabuzwa kibo ngami Nasi imininingwana etlhogekako ngabo: Amagama neembongo, indlela engihlobene nabo ngayo nofana iinkhundla zabo, iimphande zabo neenomboro zabo zomtato. Incwadi emkhambisani Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga lesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele; Isib. Matjhi, Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni, okulilimi elingakavumeleki. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 10 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa incwadi emkhambisani: • Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. • Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho- ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili. • Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana kutlolwa bona Nomzana nofana Kosikazi. • Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho ngamagabhadlhela. • Lomhlobo wencwadi uba nendima eyodwa eveza irhuluphelo lakho/ isizathu sokufaka isibawo somsebenzi lo. Faka ireferensi nofana inomboro yesibawo somsebenzi lowo ngendlela esikhangiswe ngayo. • Iba nesilayeliso. • Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelwako azi kuhle bona utlolelwe ngubani. [25] 2.6 I-athikili kamagazini. Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili kamagazini: • Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze. • I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo sesikhangiso. • I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo. • Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako. • Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule nanyana sibe nezwelo. • Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku- athikili. • I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako bona bayifunde. • Iindima akukafuzi bona zibe zide. • Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka. [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 50 INANI LOKE: 100 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO] TJHEJA: • Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya indaba yephepha lesi-3, isigaba A. • Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5. • Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi. • Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi. IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOKUHLELA - Ukuphendula okudluleleko. -Iimpendulo zihleleke kuhle, - Ukuphendula okwanelisako. -Ukuphendula okungakajami -Ukuphendula okuphume Izinga eliphezulu -Imiqondo ehlakaniphileko, zikhambelana khulu begodu - Imiqondo ekhambelanako ndawonye. endleleni khulu. (Ukuphendula) evusa imiqondo netjengisa zimnandi. nekholisako. -Imiqondo engakanqophi. -Imiqondo enganatlha ukukhula. -Kunobufakazi nokukhula - Kunokuhleleka -Ubufakazi obuncani nengazwakaliko. Ukuhleleka kwemiqondo okubonakalako. nokukhambelanako bokuhleleka - Imiqondo engakahleleki yokuhlela -Ukuhleleka okudluleleko -Isingeniso, umzimba okulingeneko kwesihloko, nokukhambelana kwendaba. nengakhambelaniko. Ukulemuka komnqopho, nokukhambelana nesiphetho kuhleleke kuhle isingeniso, umzimba abamukelilwazi nobujamo kwesingeniso, umzimba begodu kuyakhambelana. nesiphetho. nesiphetho. 30 AMAMAKSI 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Ukuphendula okudluleleko - Ukuphendula okuhlelwe -Ukuphendula okwanelisako -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko Izinga eliphasi kodwana kutlhayela kuhle. kodwana okunganatlha. okungakhambelaniko akukalingwa nokulingwa. amatshwayo wendaba ehle. - Imiqondo ekarisako -Imiqondo iyakhambelana okusezingeni eliphasi. -Imiqondo engakhambelaniko -Imiqondo ekhulileko nekhambelanako. ngokulingeneko. -Imiqondo ayikahlangani nengakafaneli. nenokuhlakanipha. - Kunokuhleleka nje -Kunokuhleleka begodu ayikanqophi. -Imiqondo enganatlha - Kunokuhleleka nokukhambelana nokukhambelana -Kunokuhleleka nengazwakaliko. nokukhambelana kwesingeniso, okulingeneko, kwesihloko, okungakhambelani nendaba. okuhle kwesingeniso, umzimba nesiphetho. umzimba nesiphetho. umzimba nesiphetho. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga) Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 ILIMI, ISITAYELA NOKU- -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista nesitayela EDITHA. nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama ezingakafaneli elifaneleko nelihle elifanele umnqopho, elifanele umnqopho, elingakafaneli umnqopho, umnqopho khulu, Izinga eliphezulu Iphimbo, irejista, isitayela ngokudluleleko, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nelwazimagama elifanele elinemba umnqopho, -Ilimi liyanemba begodu nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi abamukelilwazi lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi okusezingeni eliphasi. - Ilwazimagama elitlhayela nobujamo. nobujamo. -Ihlelo nesipelinghi okwethula ihlathululo. -Ihlelo nesipelinghi khulu nelenza kube budisi Ukukhethwa kwamagama, -Ukusetjenziswa kwelimi akunamphoso khulu, -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezinengi ukuzwisisa itheksthi. ukusetjenziswa kwelimi, kusezingeni elihle zimbalwa (10-14). kuneemphoso ezinengi (20 khulukhulu. - Ilimi elingazwakaliko. imithetjhwana, iimphumuzi, ngokudluleleko. - Indabakhe itlanywe kuya phezulu). - Kutlanywe ngokusezingeni -Ihlelo nesipelinghi ihlelo nesipelinghi. -Ihlelo nesipelinghi ngokutjengisa ikghono. - Kutlanywe ngokusezingeni eliphasi khulukhulu. kuneemphoso ezinengi esinganamphoso khulu (0-4). elilingeneko. ngokudluleleko/ 15 AMAMAKSI -Kutlanywe kuhle ngokubabazekako. ngokudluleleko. - Kutlanywe ngokusezingeni eliphasi khulukhulu. 13 10 7 4 -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama Izinga eliphasi elifaneleko nelihle elifanele umnqopho, elifanele umnqopho, elincani nelisezingeni eliphasi elinemba umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi elingakafaneli umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. -Ilimi liyanemba begodu nobujamo ngokulingeneko. abamukelilwazi nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi kusezingeni elihle khulu. -Ihlelo nesipelinghi okungathuli ihlathululo. okungakafaneli. -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezinengana -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi esinganamphoso ezinengi (5- (15-19). kuneemphoso ezinengi kuneemphoso ezinengi 9). -Kutlanywe kuhle. khulu. khulukhulu. -Kutlanywe kuhle khulu. - Kutlanywe ngokusezingeni - Kutlanywe ngokusezingeni eliphasi. eliphasi khulukhulu. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 -Kuvezwe amatshwayo -Kuvezwe amatshwayo -Amatshwayo - Amaphuzu amanye - Amaphuzu afunekako Amatshwayo wetheksthi. nemininingwana nemininingwana yesakhiwo nemininingwana anembako akhona. ayatlhayela. Ukwakhiwa kweengaba eqakathekileko yesakhiwo sendaba. evezweko iyakhambelana. -Ukwakhiwa kwemitjho -Ukwakhiwa kwemitjho nemitjho nokuquntulwa sendaba. -Kunokuqongelana okuhle -Imitjho neengaba kwakheke neengaba kuneemphoso. neengaba kuneemphoso kwamagama ngendlela - Kunokuqongelana okuhle kweengaba. ngendlela elingeneko. - Indaba izwakala kancani. ezinengi khulu. engasiyo. ngokudluleleko kweengaba. -Imitjho neengaba kwakheke -Indaba isanikela umqondo. - Indaba ayinamqondo. - Imitjho neengaba ngendlela ehle. kwakheke ngendlela ehle 5 AMAMAKSI ngokudluleleko. ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO: -km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 NESAKHIWO -Ukuphendula okulindelekileko -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula ngokusisekelo -Ukuphendula kutjengisa ngokudluleleko. nokutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi begodu kutjengisa ilwazi ukungabi khona kwelwazi -Ukuphendula nemibono. -Imiqondo ehlakaniphileko lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. -Ukubuthelelwa nokuhleleka nekhulileko. -Umtlolo unqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha -Akunakukhambelana kwemibono. -Ilwazi elingeneleleko awukaphumi esihlokweni nokukhambelana okumbadlwana kwemiqondo. - Umnqopho, abamukelilwazi, lamatshwayo wetheksthi. begodu usekelwe kokumunyethweko nemiqondo. kodwana okunengi –Imininingwana esekela amatshwayo/imithetjhwana kanye -Umtlolo unqophile. kuhle ngendlela etjengisa - Eminye imininingwana kuphambene nesihloko. isihloko imbalwa khulu. nobujamo -Kunokukhambelana ikghono. esekela isihloko iveziwe. -Imininingwana esekela -Akakasebenzisi amatshwayo kokumunyethweko nomqondo. -Kunemininingwana esekela - Isakhiwo sifanele isihloko imbalwa. nemithetho yesakhiwo. 15 AMAMAKSI -Isakhiwo sihleleke kuhle isihloko. ngokulingeneko kodwana -Kunemithetho begodu yoke imininingwana -Isakhiwo esifaneleko kunokungakhambelani. eqakathekileko yelimi esekela isihloko iveziwe. kodwana esetjenziswe ngendlela -Isakhiwo esifaneleko esinokungakhambelaniko ekungasiyo. nesinembako. okuncazana. -Kunobutjhapha obubonakalako emtlolwenakhe. ILIMI, ISITAYELA NOKU-EDITHA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele nelwazimagama kufanela nelwazimagama kufanela nelwazimagama kufanele nelwazimagama nelwazimagama umnqopho/umphumela, umnqopho kuhle khulu, umnqopho kuhle, ngokulingeneko umnqopho, kufanele akukhambelani abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nobujamo. kancani umnqopho, nomnqopho, abamukelilwazi -Ukusetjenziswa kwelimi -Ihlelo lisetjenziswe -Ihlelo lisetjenziswe - Ihlelo lineemphoso abamukelilwazi nobujamo. nobujamo. nemithetjhwana yokutlolwa kwelimi. ngokunembako begodu lihleleke ngokunembako begodu kodwana azilimazi ihlathululo. -Ihlelo lineemphoso -Ihlelo lineemphoso ezinengi -Ukukhethwa kwamagama kuhle khulu. lihleleke kuhle. ezenza bona ihlathululo khulukhulu ezenza bona anembako umnqopho. -Akunamphoso. -Akunamphoso ezinengi. ingazwakali. ihlathululo ingazwakali -Ukusetjenziswa kwamatshwayo nakancani. wokutlola nesipelinghi. 10 AMAMAKSI ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO: -km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 14 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 15 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all