Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2017
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama- 2½
Iphepheli linamakhasi ama-29.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2017 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2017, 29 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 29 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 29
- File size
- 468.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 29
This exam
NSC November Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubukghwari / Literature (Set Works)18 marks
- Question 4Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubukghwari / Literature (Set Works)20 marks
- Question 7Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
Show all 12 questions
- Question 11Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 13.1Ubukghwari / Literature (Set Works)15 marks
- Question 13.2Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 15Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)25 marks
- Question 17Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2017
NSC
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese
ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Landela imilayo esekuthomeni kwesinye nesinye isigaba ngokuyelela.
5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:
EMITHATHU KUSIGABA A
MUNYE KUSIGABA B
NAMUNYE KUSIGABA C
6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo
uyiphendulile.
7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: pheze imizuzu ema-55
10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2017
NSC
IKHASI LOKUMUMETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. 'Ngizokwenzanjani?' Umbuzo omude 10 5
2. 'Layaphi iphasi lekhethu' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6
3. 'Mona' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7
4. 'Uyazitshayela' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Ngibalabaliswa nguwe!' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10
*YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI
ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE
kwaphela.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 12
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 12
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 14
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14
10. UBonakele Umbuzo omude 25 16
11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 16
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundiweko.
12. 'Ubudoda abukhulelwa' Umbuzo omude 25 18
13. 'Iqhegu lekhondlo' kanye Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 18
'Neenanazelo zakwaMthombeni'
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini womdlalo ofundweko.
14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 21
15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 21
16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 24
17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 24
18. Ifindo Umbuzo omude 25 27
19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 27
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye
NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula
imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2017
NSC
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo
elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
A: IINKONDLO 1–4 2
(Iinkondlo eziboniweko)
A: IKONDLO 5 1
(Ikondlo engakabonwa)
B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1
BOMLOMO (Umbuzo
omude NANYANA
onemibuzo emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1
(Umbuzo omude
NANYANA onemibuzo
emifitjhani)
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide
nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2017
NSC
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
NGIZOKWENZANJANI? – TM Mthimunye
1 Ngifik' ephasin' uyafulathela,
2 Awusakhambi nam' ibangana,
3 Ngizoyitjengiswa nguban' indlela,
4 Ngizokwenzanjani?
5 Ngangithi ngizokukhula hlanu kwakho,
6 Ngangith' indlela ngizayitjengiswa nguwe,
7 Angisakghon' ukukubona ngawenyama,
8 Ngizokwenzanjani?
9 Ngizokwenzanjan' iphasi nalinje?
10 Ngizokubuza bani nabangasazaziko nje?
11 Mina ngiyokuba yini kubani?
12 Ngizokwenzanjani?
13 Namhlanjesi ngikuqal' eenthombeni,
14 Ngizwa ngabantu bona wawukhamba yiphi,
15 Ngizwa ngosiyazi bona wawugida yiphi,
16 Ngizokwenzanjani?
17 Namhlanjesi ngibukela zakosobantu,
18 Zekhethu ngiyaziphumbutha,
19 Bona ngizo kwamambal' anginaqiniso,
20 Ngizokwenzanjani?
Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le bese udzubhule
bewuhlathulule namagama akhethwe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmoya.
Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240.
YELELA: Isingeniso esihlathulula ummoya wekondlo, ikhethomagama nehlathululo
yamagama aveza ummoya wekondlo tjhatjhalazi azokwabelwa imitlomelo
eli-7 bese ilimi lona labelwe imitlomelo emi-3). [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2017
NSC
UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
LAYAPHI IPHASI LEKHETHU – BJ Skhosana
1 Layaph' iphasi lekhethu?
2 Elalikghatjiswe ngehlobotjhani,
3 Litjho ngomsob' ononileko,
4 Kumaribhidlha ngapha nangapha,
5 Limbeth' ehlaz' ingubo.
6 Layaph' iphasi lekhethu?
7 Kwamgang' uhlul' abesegwabo,
8 Kwamngenis' akadinwa liqude,
9 Kwavek' ayipheli inganabukhazi,
10 Ngifung' abomma ngabonokhethwako.
11 Layaph' iphasi lekhethu?
12 Iphasi lamagosi?
13 Iphasi lomnombela?
14 Kwasirhunqe sihlul' abentwana,
15 Kwanyam' iphekwa ngomhluzi wenye.
16 Ngikhumbul' amancele,
17 Ngikhumbul' amaja,
18 Ngikhumbul' abesegwabo,
19 Ngikhumbul' amasokana,
20 Lakhamb' elihlamazana.
21 Layaph' iphasi lekhethu?
22 Ngikhumbul' abobamkhulu ngeentende,
23 Ngikhumbul' abobaba ngeenhlangu,
24 Zayaph' iimporiyana zekhethu?
25 Nangu wami! Nangu wami!
26 Bamkhulu wakoPhangwako!
27 Bamkhulu wakoPhangwako!
28 Madl' iinkomo zakoKghobana!
29 Madl' iinkomo zakoKghobana!
30 Khona le!
2.1 Tlola ngegama ELILODWA ekukhunjulwa yimbongi endimeni yoku-1
yekondlo engehla le. (1)
2.2 Tlola isiga nofana isiko elikhulunyiswa yimbongi endimeni yesi-2 yekondlo le
elingakghoniko ukuzijamela lilodwa kodwana lisame emnyanyeni wequde? (1)
2.3 Rhunyeza okutjhiwo yimbongi ngendima yesi-4 yekondlo engehla le. (2)
2.4 Hlathulula umhlobo wesithombe-ngqondo osetjenziswe yimbongi emudeni
wesi-5 bewutjho nokobana ukusetjenziswa kwaso kuveza wuphi umqondo
ekondlweni le. (2)
2.5 Isihloko sekondlo le sizwakala sisijameleli salokho imbongi ehlose ukukutjho.
Hlathulula ngawakho amagama okunqotjhwe yimbongi ngesihlokwesi. (2)
2.6 Coca ngokukghonakala kokungabuyelwa epilweni ekhulunyiswa yimbongi
ekondlweni le. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2017
NSC
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
MONA – TM Mthimunye
1 Uyesabeka mona,
2 Ukhuph' ubunt' ebantwini,
3 Batjhuguluk' iimbandan' ezinganaboya
4 Ngawe mona.
5 Maye! Mona,
6 Wenzani ngomfundisi?
7 Umenzani ummamfundisi?
8 Umzalwana yena umenzisani?
9 Emisebenzini bayalila ngawe,
10 Emasondweni ngiso leso,
11 Ngebanga lakho mona,
12 Umumbi mona uyanyenyisa.
13 Ilihlo lakho liyabulala,
14 Ihliziywakho ngeyelitje,
15 Ufunani phezu kweentamo zamakholwa na?
16 Mhlana wokuphela uyokuba yini?
17 Zayaphi iinhloni zakho?
18 Izwelo lakho layaphi?
19 Isirhawu sakho wasitjhiyaphi?
20 Ngiyakwesaba mona.
21 Sikubonil' uqaqada phezu kwekholwa,
22 Uqaqad' eenhliziyweni zabazalwana,
23 Uhlukanis' imindeni,
24 Maye! Mona.
25 Isilil' esingaka ngebanga lakho mona.
26 Indlal' engak' ebangwe nguwe mona.
27 Emaswapheleni ziyokubuzwa kuwe mona.
28 Uzoyibikela bani?
29 Kuzabe kube nini mona,
30 Udlala ngeenhliziyo zabantu na?
31 Kuzabe kube nini uhlukanis' imindeni na?
32 Ngiyakwesaba mon' unesihlungu.
3.1 Ngokutjho kwembongi endimeni yoku-1 yekondlo le ithi khuyini okwenziwa
mumona ebantwini nebatjhugulula iimbandana ezinganaboya? (1)
3.2 Tlola indawo EYODWA lapha imbongi ibona umona urhagele khulu kiyo. (1)
3.3 Rhunyeza ngomuda OWODWA umqondo omunyethwe yindima yesi-2
yekondlo engehla le. (2)
3.4 Ingabe imbongi ilinga ukusitjelani ngomuda we-14 wekondlo engehla le? (2)
3.5 Ngokutjho komuda wama-23 imbongi ithi umona uhlukanisa imindeni.
Ucabanga bona ngikuphi okwenziwa malunga womndeni anomona bekufike
la umndeni lowo uhlukana khona? Tlola OKUBILI kwaphela. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2017
NSC
3.6 Coca ngelihlo elibukhali ihloso yembongi ngokusitlolela ikondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
UYAZITSHAYELA – TN Mahamba
1 Besisahlezi soke,
2 Sihlezi kumnandi nabo,
3 Sisagom' amabele,
4 Sithandwe kuphila nabo.
5 Lafika lobudlhayela,
6 Lafik' elinganasirhawu,
7 Lafik' elingakalindelwa,
8 Lafik' elingananembeza,
9 Lathatha ladlula,
10 Ngaphandle kokuzaza.
11 Nakungibo bayile,
12 Baginywe yihlabathi.
13 Bangakalidl' ilifa leenzukulwani zabo,
14 Batjhiya kok' ebanakho.
15 Ngathana bekulayezela ngakwajanyiswa,
16 Kwajanyisw' amalangana,
17 Amalanga kube ziimveke,
18 Iimveke ziphenduk' umnyaka,
19 Umnyak' uphenduk' unomphela.
20 Kufa ngiyakwesaba,
21 Kufa ungumazitshayela.
22 Ukheth' omfunako,
23 Ngesikhath' osifunako,
24 Utjhiy' abahlolokazi,
25 Utjhiy' abafelwa.
26 Usitjhiya nesilil' esidabul' ihliziyo,
27 Usitjhiya nesikhala,
28 Isikhal' esingasoze savaleka.
29 Besisafun' ukuba mnengi nabo,
30 Usitjhiye nekumbulo.
31 Wehlule ukuphila kwakuthulela ingwani.
32 Alo, sizakwenzani?
33 Akekho ongajamelana nawe,
34 Uhlule iinyanga zesikhuwa nezesintu,
35 Wahlula nabafundisi.
36 Kufa uyokufa nini?
37 Sihlale ngokuthula,
38 Siphil' unomphela.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2017
NSC
4.1 Tlola igama elijanyelwe libinzana lamagama athi; 'Sisagom' amabele'
asetjenziswe endimeni yoku-1 yekondlo le. (1)
4.2 Tlola umhlobo wesithombe-ngqondo osetjenziswe emudeni we-9 wekondlo
engehla le. (1)
4.3 Rhunyeza ngomuda OWODWA okutjhiwo yikondlo ukusuka emudeni we-15
ukufika kewama-19. (2)
4.4 Ingabe umuda wama-31 umumethe mhlobobani wesithombe-ngqondo
begodu ukusetjenziswa kwaso kuletha muphi umqondo ekondlweni le? (2)
4.5 Ngelwazi onalo ungathi kungabayini unobangela wokuhlongakala kwabantu
kangaka amalanga la begodu ucabanga bona kungavikelwa njani? (2)
4.6 Tshwaya wenabe ngommoya wekondlo le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[10]
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2017
NSC
IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
NGIBALABALISWA NGUWE! – JT Jiyana
1 Sekuminyaka sisoke,
2 Sisiwa sivuka sibona sicimeze,
3 Bavela bagadange, njalonjalo.
4 Wangithembisa ukufa nokuphila,
5 Kwatlhurha lehliziyo,
6 Ngasabana nalo ngiqale wena.
7 Wangibopha ihliziyo,
8 Ngaphola amaloyo,
9 Ngahluba njengenyoka
10 Ihluba ikhasi layo,
11 Kwakhanya inyanga
12 Isiyeri sakhanyisa indlela.
13 Nami ngasabana nawe ukufa nokuphila,
14 Ngakubabalela saqanda,
15 Iye, kungilo iqanda.
16 Ngaliphatha ngisabana nalo,
17 Ngiqale ubuhle balo,
18 Ukuphadlheka kusizilo.
19 Ubuzikazikani bezandla kubika,
20 Kubika ukoma kwesilongwe,
21 Somele ukuveza amagazuka,
22 Kutjho ukusasamba kweqanda,
23 Kudabuke yami ihliziyo,
24 Kucime ilanga.
25 Ngifuze ilitje,
26 Ngifuze umlotha,
27 Wehlule ukufa,
28 Wehlule ipilo,
29 Walilahla ithemba lami,
30 Wasiphula isithembiso sami,
31 Wasiphula isithembiso sakho,
32 Ukufa nokuphila
33 Ngibalabaliswa nguwe!
5.1 Tlola bona imbongi ihlobana njani nomuntu ebalabala ngaye ekondlweni
engehla le. (1)
5.2 Dzubhula umuda osetjenziswe endimeni yoku-1 yekondlo engehla
onehlathululo yokobana umuntu imbongi ebalabala ngaye lo wayithembisa
bona angeze ayitlhala nanyana kungaba njani. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2017
NSC
5.3 Rhunyeza uveze ubujamo obukatelele imbongi bona itlole ikondlo le. (2)
5.4 Hlathulula uveze umqondo obhamba onqotjhwe yimbongi ngokusebenzisa
imida ukusuka kewe-14 ukufika kewe-17 yekondlo engehla. (2)
5.5 Tlola bewuhlathulule umhlobo wesithombe-ngqondo omunyethwe mumuda
wama-24 wekondlo engehla. (2)
5.6 Coca ngommongondaba ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2017
NSC
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo
lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-
ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Inovela eyethulwe ngepumelelo ngileyo enesizinda esikhambisana nabalingisi
nommongondaba wayo. Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela isizinda
esikhambisana nabalingisi nommongondaba wenovela yesihloko; MBALA NGUBABA.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
'Ngiyakuzwa Jali. He … nawubiza abantu kangaka nje, iinkomo nezimvezo
uzozithathaphi? Ungathi isilarha sakho sikghona ukuqeda iveke tomu
singananyama uthi angibize abantu ngobunengi? Sekumnyaka wesithathu lo savula
azange khekube nenyama ethe tjha la esilarheni kodwana sewuthi angimemezele
bona kukhona yoke into,' kubuza uNaMzwezi ararwa yikulumo yendodakwakhe 5
evela emoyeni. USkhosana uthe nakabona umkakhe inga uthwala iindlebe,
wakhulula ummoyakhe. Semalangana phela akhuluma iinkulumo zomuntu osele
asutha. 'Awa, NaMzwezi kunesigojana engisivusileko esineenkomo ezihle
nezithengekekako. Nezimvu zikhona beziyathengeka nazo. Manje angifuni bona
abantu bala eBhosa bazi bona sikuphi isigodeso. Phela bangalala basibungelele 10
boke. Nawe uyabazi abantu bala ekhethu abafuni ukuhletjelwa,' kutjho uSkhosana
ahlathululela umkakhe, uNaMzwezi.
'Wo …! Uyazi sengiyahlathuluka-ke kwanje. Uyabona nawuthole indawo ethengisa
ngconywana kungcono khulu. Phela iinkomo ziyabiza kwanje. Manje isigodeso
usithole kuphi nenarha le Jali?' 15
'Awa. Ungangibuzi indawo lapha sikhona. Uzabe uvuzise ifihlo yami le, uyihlebele
abantu abanemali bakhambe bayongonela. Angeze ngakutjela NaMzwezi. Begodu
lokho kungakutshwenyi emmoyeni. Lokho yifihlo yami ngedwa. Wena nje, yazisa
abantu njengombana ngikulayela.'
'Kulungile Skhosana. Mina ngithokoza nakutjengisako bona kuyasebenzeka. Phela 20
sidinwe kuthukwa babantu nabathi bazokufuna inyama bayitlhoge,' kuvuma
uNaMzwezi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2017
NSC
Asahlezi nomkakhe uSkhosana afike uMasango. Balele bazwene bona kufuze
babonane namhlanje. Amalanga selabandamele wokuyokuthwala iinkomo
eMadlangeni. Athi angafika uMasango bekuthi dlwemu kuSkhosana. Atjho asikima 25
asukela umkakhe loya ahlangabeze uPhondw' elibovu. 'Besele ngithoma ukuthwala
amehlo makhelani. Ngihlezi nje, ngiyacabanga bona kghani ngawubanjwe yini.
[Ikhasi 61–62]
7.1 Tlola isibongo sesinanazelo sakwaJali ngokwesiqetjhana esingehlesi. (1)
7.2 Tlola igama lendawo lapho bekwakhe khona uJali banoMasango. (1)
7.3 Ngisiphi isizathu ebesenza bona uNaMzwezi azaze indaba ebekayilayelwa
nguJali yokobana amemezele bona abantu beze esilarheni bazokuthenga
inyama? Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI. (2)
7.4 Tlola OKUBILI uSkhosana akuthembisa umkakhe bona sekuzokutholakala
esilarheni sakhe. (2)
7.5 Tlola isizathu uMavela asitjela unina sokobana kungebangalani afanele
abuyele kwabo eMadlangeni. (2)
7.6 Rhunyeza okwakusele kwenziwa ngezinye zezakhamuzi zeMadlangeni ezabe
zazi bona uMavela ulizibulo lakaBongwe ngelanga uyise abekwa ngalo. (2)
7.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Efandisini kwaMarhinini ngelanga uMavela banaboSkhosana ababanjwa
ngalo kwabe kuze abantu abazokuthenga nebazokuthengisa kwaphela. (2)
7.8 Ucabanga bona kungebanga lani uMavela angazange atjele uDladla iqiniso
lokha nakaye ema-ofisini wabo eWitbank? (2)
7.9 Ingabe isenzo sakaSkhosana sokugalaja uMavela imali yeenkomo abesele
azithengisile simveza amumuntu onjani? Sekela ipendulwakho ngamaphuzu
AMABILI. (2)
7.10 Ngaphambi kobana uMavela akhambe kwabo athi uyokufuna umsebenzi
wayesele athanda ukucocela unina ngeenkomo nangembuzi ezetjiwako
esigodini seMadlangeni. Ucabanga bona bekakwenzelani lokhu? (2)
7.11 Ngaphambi kobana kufike indaba yesifiso esenziwa nguBongwe ngelifa lakhe
uMhlekwa wabesele atjele intombakhe bona ufuna ukuyivunulisa. Ucabanga
bona ukungasarageli phambili kwakhe nokuvunulisa intombakhe kodwana
akhethe ukuragela phambili ngeemfundo zakhe kungaba nomthelela onjani
phakathi kwakhe nentombakhe le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.12 Ingabe ucabanga bona isenzo sakaMavela sokunikela uDladla imininingwana
yakhe engasilo iqiniso lokha uDladla nakamvulela ifayili bona babe bameli
bakhe siyakholweka nofana asikholweki na? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (1)
7.13 Tshwaya ngelihlo elibukhali indlela umtloli asebenzise ngayo ilimi enovelini le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.14 Ingabe indlela yokuziphatha komlingisi onguMavela lokha iinkomo zakhe
nazithengwa ngemali ephezulu kunazo zoke efandisini mhlana
kuyokuthengiswa iinkomo iyamukeleka na? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2017
NSC
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Inovela eyethulwe ngepumelelo ngileyo enesizinda esikhambisana nabalingisi
nommongondaba wayo. Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela isizinda
esikhambisana nabalingisi nommongondaba wenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
'Mrharibo, senimakhuwa? Into enje kwaThubana?' Ngifunga ubaba uMatjhila
wakoMzenzi. Ngendlela agade akhuluma ngayo ukghari kaMuzi gade ungafunga
kobana uyabhadelwa, ukhuluma nje utjengisa nangezandla. Ukhuluma nje unina
kaMuzi umqalile kwangathi uthi khuluma uqede bese uyatjho nasele uqedile.
Nangambala safika isikhathi sokobana aphendule wathi, 'Amalanga wanamhlanjesi 5
akasiwo lawa wakade.' Uthe ukghari nakaqala bonyana uzakuragela phambili unina
kaMuzi, kwabe uqedile njalo bewasikima waragela phambili ngalokho agade
akwenza. UMuzi nomkakhe baphuthe okungokwabo. Kuthe ngemva kwemizuzu
engasimingaki yaduma iveni, zakhwezwa iimpahla. Emva kobana zikhweziwe uMuzi
nomkakhe bangena ngendlini njengombana ubaba kaMuzi ababawile. Bafika 10
balotjhisa ukghari ogade abonakala anganalo nelincani ithabo.
'Niyathaba nina ngombana nathumela ikhondlo lazonihlolela emzini bonyana
kujame bunjani. Awa, utjhadekile mntwanabantu.' Nanyana ukghari kaMuzi gade
akhuluma kwangathi uyamthokozisa uKholiwe kodwana bekungabona nomntwana
omncani bona akatjho lokho. UKholiwe wathula waziqalela phasi. Gade azakuthini 15
umntwabantu ngombana ezinye iindaba umuntu usuke angazi bonyana ziza
bunjani, ziindaba ezingenamuva nezingenaphambili. Kuthe sele angenile uyise
kaMuzi kwathandazwa, ababili bafiselwa itjhudu kwaba kuhle.
Kuthe sebazitjela bona bayakhamba, wathi uyise kaMuzi, 'Bentwabami, ngithi akhe
nginiyale kwamaphelelo njengombana nisiya emzinenu. Ngithanda bona nithathe 20
lokhu enginiyala ngakho. Bentwabami, ayikho into ebhuruza umuzi njengokobana
abantu abathetheneko bangazani. Ukwazana kutjho ukuvulelana iimfuba,
ningafihlelani litho. Ngaphandle kokutjelana izinto ezinitshwenyako nje, kufanele
nitjelane nezinto ezakhe zanenzakalela namtjhana zanganiphatha kuhle
nanisakhulako. Bentwabami kufanele nazane kwangathi nakhula noke.' Wadosa 25
ummoya uMnguni kwabonakala bona selaqedile umuntu omdala. Kuthe sele aqedile
uMnguni kwaba kusikima kwabo. UKholiwe amhlaba amezwi kasosokanakhe
wabhalelwa kuzibamba. Isakadugu savakatjhela ngemehlweni. Basuka badosa.
[Ikhasi 8–9]
9.1 Tlola igama nesibongo somngani kaKholiwe omkhulu aya kuye wayomtjela
ngekulumo katitjhere uNgendu yokobana uthe uyamthanda. (1)
9.2 Hlathulula bona ubudlelwano phakathi kwakaSipho noKholiwe bathoma njani. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2017
NSC
9.3 UMuzi banoKholiwe lo bathoma nini ukwazana? (1)
9.4 Madanisa iimilo EZIMBILI umtloli wenovela le asivezele zona ezifaka
hlangana umlingisi onguZondani nomlingisi onguKholiwe. (2)
9.5 Tlola isizathu esenza bona ukghari kaMuzi aphatheke kumbi lokha nakabona
imithwalo yaboMuzi ibekwe ngaphandle njengabantu abazilungiselela ukuya
emzinabo. (2)
9.6 Tlola urhunyeze ikulumo kaMnguni ayala ngayo uMuzi banoKholiwe
ngaphambi kobana baphume baye emzinabo. (2)
9.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Umtloli wenovela le usivezele uKholiwe amumuntu onganayo ihlonipho
nasitjheja ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakhe nommamfundisi
uMatjeni mhlana bayokukhuluma ngendaba kaZondani. (2)
9.8 Ucabanga bona uMuzi wenza ngokwaneleko nofana azange enza
ngokwaneleko ukuvimbela uKholiwe bona angathathi isiqunto sokobana
azikhuphe umphefumulo? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
9.9 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo umutjho
olandelako lo.
Ngelanga uZondani akwata ngalo khulu esondweni abe azwakale athandaza
sakulila wayekwatiswe kukobana …
A isondo liyaphuma angakarholi abantu ngomthandazo.
B kunganikeli kuhle kwabantu ebebeze esondweni.
C angaboni uKholiwe hlangana namalunga wesondo.
D uNgendu naye bekakhona ngesondweni ngalelo langa. (2)
9.10 Hlathulula ubuqiniso bekulumo kamalumakhe kaKholiwe ayikhuluma kuMuzi
ngelanga ekwakulotjolwa ngalo uKholiwe. (2)
9.11 Ucabanga bona kungebanga lani uKholiwe abone kungcono ayokubawa
uSipho bona azokutjela uMuzi ngepilwakhe esikhundleni sokobana azitjelele
yena? (2)
9.12 Ingabe uyamsola nofana awumsoli umkaSipho, uSara ngokulwisa kwakhe
uKholiwe lokha nakamfumana ahlezi noSipho emzinakhe? Sekela isiqunto
osithathako ngomuda OWODWA. (2)
9.13 Tshwaya ngokukholweka kwesenzo sakaZondani sokuzikhupha
umphefumulo ngonobangela wokobana uKholiwe angafuni ukuthandana
naye. (2)
9.14 Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela irarano langaphakathi lomlingisi
onguKholiwe esitlhorini senovela le. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2017
NSC
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
UBONAKELE – M Sikosana
Inovela eyethulwe ngepumelelo ngileyo enesizinda esikhambisana nabalingisi
nommongondaba wayo. Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusethulela isizinda
esikhambisana nabalingisi nommongondaba wenovela yesihloko esithi; UBONAKELE.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UBONAKELE – M Sikosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI C
'Ungibethelani wena Killer? Ngikwenzeni?'
'Usabuza!' Wambuyelela godu ngesandla sokugoma. 'Akhange ngikutjele bona
ngifuna ini … he …?' Wambuyelela walandelisa ngokumrarha khulu. 'Ngifuna
ukubona bonyana ngubani umakhonya lapha!'
Wazenzela nje kuBonakele uKiller. UBonakele naye kwamkhanyela bonyana 5
nakangaragela phambili nokobana azithambise kilelisokana, akukho okuzokulunga.
Wakhupha woke amandla anawo, wazibuyiselela kuKiller. UKiller watjho ngehliziyo
bonyana ngilo leli ithuba egade alilindele lokobana uBonakele azibuyisele. Wasuka
lapho uKiller weqa wajamela kude noBonakele enzela bona uBonakele amlandele.
UBonakele wacabanga bonyana uKiller sekaphelelwe mamandla, uyamsaba. 10
UKiller wenza ngasuthi uyabaleka, uBonakele waba la eenthendeni zakhe. Akhange
afune ukumnikela ithuba naye uKiller, wagijima ngamandla kwanjesi. Bekangubani
yena ongagijima noKiller, ikutani yenarha esele ineminyaka elitjhumi yenza
lomsebenzi weendubulo nokugijima mihla le!
UKiller lo uhlose ukudosela uBonakele emsamo kodwana uBonakele akakuboni 15
koke lokhu okwenziwa nguKiller. Yena yinye into afuna ukuyenza kuKiller, kukobana
ambambe amfundise abantu. Gade asazi kuhle nje bonyana nakungezwakala
bonyana yena, Bonakele uhlule uKiller, woke umuntu uzamhlonipha. UBonakele
uthe nakathi phapha, wazibona selangaphakathi kwendlu ekulu lapha kubandulelwa
khona iindubulo. Abakhozi bakaKiller adlala nabo kilesisiqhema azange basabuza 20
okunengi, bavele bambamba uBonakele bamdosela phakathi kwabo. Bamlotjhisa
ngokobana bamhleke. Bamphosela ngapha nangale, bamdula phasi, benza yoke
into engamphula ummoya.
UBonakele waphelelwa maqhinga. Wabona bonyana akukho nokuncani
angakwenza kilababantu abaneemphanga namandla amakhulu kangaka. Wazibona 25
sele afana nenyamazana phakathi kwabantu. Kwathi sekukade kwezwakala uKiller
athi, 'E .., Bonakele uyabona kwanje bona awunamandla?' Wahleka kancani.
'Kodwana e … ngiyakubona wena bonyana nawungazibandula nathi mihla yoke la
ungaba lisokana elinamandla. Ungabahlula boke lapha eDaveyton. Ungaba
yikutana njengami nje waziwe iphasi loke. 30
E … okungcono angiyibambe lapho indaba le ngombana sengiyabona nemehlweni
bonyana udlumbana mhlamunye nami sengithoma ukukuthembisa izulu elingekho.
Ngingathanda ukwizwa ngawe-ke kwanjesi bonyana uyibona bunjani indaba
engikutjela yona le.'
[Ikhasi 29–30]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2017
NSC
11.1 Tlola igama lomuntu obekaziwa mumuntu woke eDaveyton bona umdlali
weendubulo begodu ogijimakho. (1)
11.2 Tlola elinye ibizo elimqondofana naleli elisetjenziswe esiqetjhaneni esingehla
elithi: 'umakhonya'. (1)
11.3 Esiqetjhaneni esingehlesi kunalapho uKiller abuza khona uBonakele athi:
'Akhange ngikutjele bona ngifuna ini … he …?' Khuyini le ebeyifunwa
nguKiller kangaka kuBonakele? (1)
11.4 Tlola umhlobo wesithombe-ngqondo osetjenziswe emutjhweni olandelako.
Wazibona sele afana nenyamazana phakathi kwabantu. (1)
11.5 UBonakele wathi ngisiphi isizathu esamenza bona azithambise ngelanga
afika ngalo lokha uNduku banoSponono nabamuwunawunako? (2)
11.6 Tlola umahluko ophakathi kwendlela uNaSilombo ebekaphethe ngayo
uBonakele nale ebekaphethe ngayo umntwanakhe uBafunani. (2)
11.7 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okwabangela bona uNaMndebele agcine
sele aziphe inarha. (2)
11.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusethulela uBafunani sele
athandana nomsana wakwaKhoza bekufike lapha aba nomntwana naye
khona? (2)
11.9 Ingabe isiqunto esathatwa nguMahlangu sokobana agcine sele ayokufuna
umkakhe womtjhado uNaMndebele nendodanakhe uBonakele sisitjelani
ngaye? (2)
11.10 Ucabanga bona amagama kaKiller awatjela uBonakele lokha nakaqeda
ukumdosela lapha isiqhema sakhe sizibandulela khona aba namuphi
umthelela epilweni kaBonakele? (2)
11.11 Hlathulula umlayezo wenovela le ngephuzu ELILODWA. (2)
11.12 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Boke abantu beDaveyton bebamfisela itjhudu uBonakele lokha umphathi
wakhe nakamfaka esiqhemeni sababethi beendubulo ababhadelwako. (2)
11.13 Ingabe ukuphumelela kwakaBonakele epilweni kwaba namuphi umthelela
emndeninakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
11.14 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isingeniso senovela le.
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2017
NSC
UBUKGHWARI BOMLOMO
IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
'UBUDODA ABUKHULELWA' – CM Sangweni
Abatlami beenolwana bazitlama ngomnqopho wokobana ngemva kobana sizifundile
kube khona esikuzuzako ngazo. Akhe ucoce ngomlayezo nesifundo osithole
ngokufunda inolwana yesihloko esithi; 'UBUDODA ABUKHULELWA' engehla le
bewuhlathulule nokobana koke lokho ukususelaphi. Amagama ozowasebanzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
'IQHEGU LEKHONDLO' – CM Sangweni
13.1 Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
Kwasukelasukela!
Cozi!
Ephasini lakwaGundwana kwakuhlala isitjhaba sakwaKhondlo. Ikosi
yakwaKhondlo uRodo wayeyikosi ehlakaniphileko. Ngaso soke isikhathi
uRodo wayenza ngokusemandlenakhe bona isitjhaba sakhe siphila kuhle. 5
Ikosi yakwaKhondlo yenza isivumelwano sokuthula nekosi yakwaMangobe,
uMiyawu. Isivumelwaneso besitjho bona abokatsu namakhondlo angekhe
basasahlelana. Isivumelwano hlangana kweentjhaba ezimbilezi senza bona
ziphilisane ngokuthula nangethabo. Nawubona ikhondlo nokatsu bangalwi
ungasarareki, ipi yaphela ngelanga lokutlikitlwa kwesivumelwano 10
sokungasalwi.
URodo wabiza umhlangano omkhulu wesitjhaba sakhe, mbala atheleka
amakhondlo ngobunengi bawo. Into ayilemukako kukobana ikosawo
ibonakala itshwenyekile. Arareka bona uyise wesitjhaba utshwenywa yini
ngombana yoke into ikhamba kuhle. Kghani uMiyawu uphule isivumelwano? 15
Kungenzeka abokatsu bahlela ukusahlela amakhondlo? Amakhondlo
azibuza imibuzo eminengi ngesikhatjhana kodwana ipendulo do. Amaqhegu
neenlukazi zakwaKhondlo zabethwa livalo nabezwa ilutjha lifunisela
ngonobangela wokubizwa komhlangano.
Ikosi uRodo yasikima kabuthaka esihlalweni sayo, kwazwakala ubayede 20
omkhulu. Ngemva kobana amakhondlo atjho ubayede athula du. Ikosi
uRodo yajama yaqala isitjhaba sayo kwangathi iyathoma ukusibona
namhlanje. Ngemva kwesikhatjhana yathi, 'Sitjhaba sakababa
ngiyanilotjhisa.' Amakhondlo avuma ngokuthi, 'bayede'. URodo waraga
wathi: 'Ngiyazi bonyana nifuna ukwazi bona nginibizeleni? Sitjhaba 25
sakabamkhulu nginguMalelesa ngitshwenyekile. Ngiyazi bonyana
nizakurareka bona ngitshwenywa yini ngombana sihlezi kuhle kangaka
begodu kungenapi esiqalene nayo nokulamba singalambi.' Yathi bona itjho
njalo ikosi yamakhondlo kwabonakala amakhondlo atjhaphuluka ngombana
kwakhe kwaba nepi ekulu nembi hlangana namakhondlo nabokatsu. 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2017
NSC
Abokatsu baloba abentwana abanengi khulu epini leyo. Ngesikhathi sepi
amakhondlo emba imigodi ngaphasi kwemizi yabokatsu, ukwenzela bona
nayisabambene ngeenhluthu ekundleni, amanye wawo athumbukele
ngemizini yabokatsu. Amasana akhabe asele wodwa abulawa, iinlukazi
namaqhegu angasanamandla nawo abulawa. Abokatsu babona bona ipi 35
yabo namakhondlo iyabalobisa ngombana amakhondlo ayakghona
ukungena emizinabo azenzele umathanda.
Alo abokatsu bona bazakungena njani emizini yamakhondlo? Angitjho imizi
yawo semigojana emincani, abokatsu angeze bakghona ukungena emizini
yamakhondlo. Ngathana bebakghona bebazakungena nabo bawasozise 40
amakhondlo njengombana nawo abazwisa ubuhlungu kangaka.
Ikosi uRodo wayithoma indabakhe wathi; 'Bakwethu ngitshwenywa
kukobana umbuso osiphetheko lo eSewula Afrika awukasiphathi kuhle
ngombana uvumela abantu bathenge iinhlahla zokusibulala. Iinhlahlezo
zifakwa ekudleni kwethu. Abafowethu nabodadwethu bathi bangadla 45
ukudlokho bafe kabuhlungu. Iyangitshwenya into leyo ifuna khesiyiqale
ngamanye amehlo.' Amakhondlo atjho ubayede owasikinya imithi notjani
bona ikosawo itjho njalo. Yaragela phambili ikosi yamakhondlo yathi;
'Bakwethu abezimu bami bathi abantu batjhumayezana ngokobana
ibhayibheli lithi ungabulali. Alo nabasifakela itjhefu njalo ekudleni 50
akusikubulala lokho?'
[Ikhasi 11–12]
13.1.1 Tlola elinye igama lekosi yesitjhaba sakwaMangobe, uMiyawu. (1)
13.1.2 Tlola isiyeleliso iqhegu lekhondlo elayelelisa ngaso isitjhaba
sekhabo ngemva kokusivezela bona angeze bakghona ukuhlala
kude nabantu. (1)
13.1.3 Rhunyeza isizathu esakatelela isitjhaba sakwaMangobe bona
sivume ukwenza isivumelwano sokuhlala ngokuthula nesitjhaba
sakwaKhondlo. (2)
13.1.4 Rhunyeza isivumelwano esasenziwe sitjhaba sakwaMangobe
nesitjhaba sakwaGundwana. (2)
13.1.5 Hlathulula unobangela owenze umtlami wenolwana le bona anikele
ikosi yesitjhaba sakwaMangobe ibizo lokobana nguMiyawu. (2)
13.1.6 Ingabe isenzo sekosi yesitjhaba sakwaKhondlo, uRodo sokwenza
ngokusemandlenakhe bona isitjhaba sakhe siphile kuhle
ungasifanisa nesenzo samuphi uMongameli wenarha yeSewula
Afrika le wangaphambili? Sekela isiqunto osithathako. (2)
13.1.7 Ucabanga bonyana kungebanga lani umtlami wenolwana le ayiphe
isihloko esithi; 'Iqhegu lekhondlo'? (2)
13.1.8 Ngokubona kwakho ingabe isivumelwano esenziwa ziintjhaba
ezimbili ezikhulunyiswa enolwaneni le sisabonakala nanamhlanje?
Sekela isiqunto osithathako uqalise ebujameni obubonakalako
namhlanje. (2)
13.1.9 Coca ngesifundo osifumene ngekulumo yeqhegu lekhondlo
enolwaneni engehla le. (1)
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2017
NSC
13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
IINANAZELO ZAKWAMTHOMBENI – ET Mampokoro
1 Ndiyase!
2 Ndlovu!
3 NguGegana,
4 Owalala ngaphasi komuthi
5 Umuthi wavuka uthombile,
6 Kwathiwa nakuphalalwako bathi
7 Madoda asiphalaleni, sikhambeni,
8 Bathi sizakukhamba njani?
9 Umntwana athombe ngaphasi komuthi,
10 NguSindeki,
11 Singebakwamfazi wamabel' amade,
12 Owamunyisa umntwana ngaphetjheya kweligwa neligwana.
13 E! Ndiyase!
13.2.1 Tlola igama elisetjenziswe esinanazelweni esingehlesi elijamele
umlambo. (1)
13.2.2 Tlola isenzeko esizwakala simrabhu esinanazelweni
sakwaMthombenesi. (1)
13.2.3 Rhunyeza ikolelo yendlu enzima emanqophana nesibongo
sakwaMthombeni nezinye iimbongo ezibalwe esinanazelweni
esingehlesi. (2)
13.2.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo
iqiniso bese usekela isiqunto osithathako.
Esinanazelweni esingehlesi kuzwakala kusetjenziswe isithombe-
ngqondo serhwala. (2)
13.2.5 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda we-12 ukufika kewe-13
wesinanazelo esingehlesi. (2)
13.2.6 Esinanazelweni esingehlesi kukhulunyiswa indaba yokuphalala
nokukhamba. Ingabe lokho kusitjelani ngabantu bakwaMthombeni
nasitjhejisisa indlela ekwakuphilwa ngayo ekadeni? (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2017
NSC
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI,
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi
EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko bavame ukutlola imidlalo yabo bayidzimelelise
phezu kwabadlali ABATHATHU ekumdlali oyikutani, umdlali oyimbangi nomdlali
oyihlanganisa. Emdlalweni wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI veza abadlali
abathathwaba bewutjho nokobana kungebanga lani umdlali ngamunye umnikela
lesosikhundla. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
(Emapholiseni ebusuka amapholisa amajadujadu ngomsebenzi wawo
wangamalanga.)
BOTHA: (Uphethe iphetjhana elinamabizo weembotjhwa)
Dumako! Dumako!
DUMAKO: (Uyasabela bewuyagijima) Ngiyeza! 5
BOTHA: (Umnikela iphetjhana) Ngifuna bona ungikhuphele iimbotjhwa nanzi.
DUMAKO: (Ngokurareka) Ngizisephi mhlonitjhwa?
BOTHA: Uzilayitjhe ekoloyini yethu edosa ngemva nangaphambili.
DUMAKO: Kulungile mhlonitjhwa. (Aphume)
BOTHA: (Uhlezi nge-ofisinakhe begodu ubetha umlozi) 10
(Kungene uJooste nge-ofisini)
JOOSTE: Wathaba kangaka mlingani kubayini?
BOTHA: (Uyahleka) Phela namhlanje lilanga lokobana siyokubulala iimbotjhwa
zoke ezimavukelambuso.
JOOSTE: O! Ngiyakhumbula. Phana zingaki iimbotjhwa eziyokubulawa 15
namhlanje?
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2017
NSC
BOTHA: Zilitjhumi nesithandathu. Ezihlanu zazo ngezililutjha. (Akhuphe
ibhurendi ayibeke etafuleni) Thela sifuthumeze iingazi.
JOOSTE: (Athele barhamule) Lilanga elikhulu kithi namhlanjesi.
BOTHA: (Uyahleka) Ukutjho ngebanga lani lokho mlingani? 20
JOOSTE: (Uyarhamula) Ngitjho ngombana kulilanga lokubulawa kweembotjhwa
zombanganarha, sithoma ngokurhamula sigcine ngokutjhisa inyama.
BOBABILI: (Bahleke bebabethanise amarhalasi)
(Kukokode umuntu emnyango)
BOTHA: Ungubani? 25
MABONA: Ngimi mhlonitjhwa!
BOTHA: (Usaphethe irhalasi lebhurendi) Ngena!
MABONA: (Avule angene) Lotjhani bahlonitjhwa!
BOTHA: Lotjha Mabona (Umnikela irhalasi) Thela nawe urhamule.
JOOSTE: (Uyahleka) Angithi uyazi bona vane kwenzekani nawusifumana 30
sirhamula umrhamulo lo?
MABONA: Iye, sele ngazi.
JOOSTE: (Uyahleka) Thela godu urhamule. (Kungene uDumako)
BOTHA: Sele uqedile Dumako?
DUMAKO: Iye. 35
JOOSTE: (Umnikela irhalasi) Rhamula nawe ufuthumeze iingazi.
BOTHA: Sele azilayitjhile iimbotjhwa uDumako madoda. (Uyasikima) Khupha
utjwala nenyama ngesiqandisinapho Mabona uzilayitjhe ekoloyini.
JOOSTE: (Naye uyasikima) Sele ngithoma ukuba mnandi gadesi.
BOTHA: (Uyaphuma) Sekunjalo-ke madoda. (Bamlandele boke) 40
(Bangene ngeenkoloyini ezimbili bezisuke)
MABONA: (Utjhayela ikoloyi elayitjhe iimbotjhwa) Ngibona kwangathi ngizokulisa
esipholisenapha mina Dumako. (Bakhwele bobabili ekoloyini eyodwa)
DUMAKO: (Umnanjana) Ngombana kunani mlingani?
MABONA: (Ngokutshwenyeka) Kunebandlululo begodu akusiyo indlela 45
yokuphathwa kweembotjhwa le esiyenzako.
DUMAKO: (Uvula ibhurendi) Sizakuthini. Ukhumbule bona sisebenzela abentwana
bethu.
MABONA: (Ngokufuthumela) Sele ukhulunyiswa mrhamulo wena Dumako. Mina
ngeza esipholisenapha ngomnqopho wokuzokuqeda ubulelesi. 50
[Ikhasi 36–38]
15.1 Tlola izinto EZIMBILI ebezenziwa mapholisa webandlululo nakulilanga
lokubulawa kweembotjhwa zombanganarha. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2017
NSC
15.2 Ngisiphi isenzo ebesenziwa mapholisa webandlululo ebesingathabisi
uMabona bekwafika lapha acabanga ukulisa khona esipholiseni? (2)
15.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okwenza bona uMbulawa agcine athethe
isiqunto sokufundela ukuba mjameli wamalungelo wobuntu. (2)
15.4 Ngokurhunyezweko tlola isizathu ebesenza ababelethi bakaMbulawa
bacabange bona angeze abambelela eplasini. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
15.5 Tlola okufanako phakathi kwakaMbulawa noMongameli walokha weSewula
Afrika uNelson Mandela. Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (2)
15.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
UMbulawa bekumntwana ozimiselako nongabuyeli emva lokha nakazitjele
bona ufuna ukwenza into ethileko. (2)
15.7 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esingathathwa njengesisusa serarano
emdlalweni lo? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
15.8 Hlathulula unobangela owenze umtloli womdlalo lo anikele ihlangano
yaboBotha banoVenter ibizo elithi; 'ISikakarele'. (2)
15.9 UMabona uzwakala angayithabeli indlela amapholisa webandlululo asebenza
ngayo. Akhe uhlathulule ukobana lokho kungawusiza njani umbuso wentando
yenengi nange ufuna ukuphenya ngekambiso le ukwenzela bona labo
abathintekako bagwetjwe. (2)
15.10 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo umutjho
olandelako.
Umdlali ovezwe njengomdlali oyimbangi emdlalweni lo ngu …
A Tjhili.
B Mbonani.
C Venter.
D Mbulawa. (2)
15.11 Tshwaya ngobuqiniso bezehlakalo ezikhulunyiswa emdlalweni lo uqalise
ngehlangothini lehlalo yabantu bemaplasini yangesikhathi sebandlululo.
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
15.12 Coca wenabe ngokuphumelela komtloli ukunikela umdlalo lo isihloko
esiwufaneleko. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2017
NSC
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko bavame ukutlola imidlalo yabo bayidzimelelise
phezu kwabadlali ABATHATHU ekumdlali oyikutani, umdlali oyimbangi nomdlali
oyihlanganisa. Emdlalweni wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA
veza abadlali abathathwaba bewutjho nokobana kungebanga lani umdlali ngamunye
umnikela lesosikhundla. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI G
(Kusemathurini wekosi uMusi, uNanasi uhlezi noNzunza bayacoca. Ibandla
alikaphadlhalali lisahlezi.)
UNANASI: Mntwanami ungasaya kude ngombana uyihlo sele aluphele alo ufuna
ukudlulisela ubukhosi emadodaneni wakhe. Uyihlo ngiyamazi uthanda
uManala kunawe. Kungenzeka ukobana athathe unamrhali amnikele 5
yena nange wena ungakayeleli. Lisa ukulala, vula amehlo ukuze
ufumane ilitho ebukhosini bakayihlo.
UNZUNZA: Ubaba nakathatha unamrhali amnikela uManala mina ngizokusala
ngiyini? Ngizokufumanani ebukhosini bakababa?
UNANASI: Uyabona mntwanami, nange ungavusi ihloko uzokulala ngeenyaweni. 10
Vuka! Ngithi vuka! Nawulalako uzakudla ubuthongo bakho.
UNZUNZA: Awa umma uthi angenzeni ngombana ubaba nakathanda uManala
akukho engingakwenza okuzakuphendula ihliziyo nomkhumbulo
wakhe.
UNANASI: He! Akhe uthi uyezwa, indoda engangawe ayinawo amano? 15
UNZUNZA: Amano nginawo kodwana angazi ukobana ngiliphi elizangisiza.
UNANASI: Lalela-ke ngombana awunamano, ungakhambi ekhayapha mina
ngizokupha amano nange uyihlo anganikela uManala ubukhosi. Kambe
angekhe saphathwa sinothongwana esinjengoManala esazi ubuzimba
kwaphela. 20
UNZUNZA: Angekhe ngabenza ubutjhapha ngombana nami ngiyafuna ukuluma
efutheni njengabo boke laba abasemafutheni. Ngizokwenzani mma
ukuze nami ngifumane ubukhosi namkha ngifumane icezwana
emnothweni kababa?
UNANASI: (Aphendula ngobukhali) Ungarhabi mntwanami kukhona 25
engisakulindeleko kodwana kufanele wazi bonyana uManala unoboya
kanti wena awunabo. Khumbula ukobana uyihlo akasaboni emehlweni,
wena nawungembatha izembatho zenyamazana enoboya
ungaphumelela. Sizakuzwa ukobana kufanele amfumane njani
unamrhali. Nange angamnikelela ebandla uzabe asindile kodwana 30
nakazomthatha lapha angekhe amnuka. Ngithi angekhe abunuka
ubukhosi lobo. Kufanele weqe msinya ubuthathe phambi kwakhe.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2017
NSC
UNZUNZA: Lokhu kuzokwenzeka njani ngombana uManala uzabe sele azwile
ukobana kufanele azokuthatha ubukhosi?
UNANASI: Sh! Khulumela phasi kuzele swi ebandla lakayihlo ngaphandlapha. 35
Sewufuna ukuyikhulumela emlilweni nawenza nje. Awazi bonyana
wayikhulumela emlilweni iyathutha iye lapho ungasayifumana khona?
UNZUNZA: (Akhulumela phasi) Ngibawa umma angilibalele. Ngenziwa kukobana
ngiyarareka bonyana ngizokwenzani nange uManala angazi ukobana
kufanele azokuthatha ubukhosi. 40
UNANASI: Thula-ke wena uzakuzwa ngami, wena uhlale ulindile ungatjhidisi
inyawo.
UNZUNZA: Sengikhamba ngisayokulungisa ukuya phambili. Sengizakuzwa ngawe
mma.
UNANASI: Ususe iintongo emehlweni begodu ungakhohlwa ukulungisa isikhumba 45
esinoboya.
UNZUNZA: Iye mma angekhe ngikhohlwe.
[Ikhasi 14–16]
17.1 Tlola ibizo lomuntu ozokwelama ikosi ekuthiwa kufanele anikelwe unamrhali
wakhe. (1)
17.2 Hlathulula umuntu ekuthiwa uzokuthatha unamrhali lo ngokuya kwakaNanasi.
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
17.3 UNanasi wathi nakakhuluma noNzunza wathi ngisiphi isizathu esimenza
acabange bona ikosi izokudlulisela ubukhosi kilo omtlole ku-17.1? (1)
17.4 Ngokurhunyezweko tlola bonyana kweza njani bona unamrhali agcine afike
ezandleni zakaNzunza? (2)
17.5 Tlola okuhlukileko phakathi kwakaNzunza noManala nekuzizinto egade
ziqalwe nguNanasi namanye amadoda webandla lokha nakuthiwa ikosi
izokudlulisela unamrhali kilo ezomelama. Ipendulwakho ayibe maphuzu
AMABILI. (2)
17.6 Tlola ngamaphuzu AMABILI iinzathu egade zenza ikosi ifune ukudlulisela
ubukhosi bayo kilo egade izomelama. (2)
17.7 Ingabe amagama kaNzunza athi; 'Nangabe ufuna ukubuthatha kimi
ngizamgijimisa ngiyomphosa ebezimini bekhabo' amumethe muphi
umqondo? (2)
17.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
UNzunza ubevele abufuna ubukhosi naye kodwana bekangacabangi bona
angabuthola ngalendlela abuthole ngayo. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2017
NSC
17.9 Ucabanga bona kwakuyini unobangela wokuhlongakala kwakaManala nawo
woke amabambela kaNcagu lokha nabagijimisa uNzunza ngendaba
kanamrhali? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.10 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Indawo yakwaMnyamana i …
A seMiddelburg.
B kwaDlawulale.
C seRoosenekaal.
D sePitori. (2)
17.11 Ingabe isenzo sekosi sokudlulisela unamrhali kiloyo ozoyelama nayizizwa
ingasenamandla sisivezela imumuntu onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
17.12 Ingabe ucabanga bona izehlakalo ezenzeka emdlalweni lo ngezamambala
nofana ngezokuzithomela nje? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA
uliqalise ebujameni besitjhaba samaNdebele namhlanje. (2)
17.13 Coca ngokuphumelela komtloli ukusiphethela umdlalo wesihloko esithi,
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2017
NSC
UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko bavame ukutlola imidlalo yabo bayidzimelelise
phezu kwabadlali ABATHATHU ekumdlali oyikutani, umdlali oyimbangi nomdlali
oyihlanganisa. Emdlalweni wesihloko esithi; IFINDO veza abadlali abathathwaba
bewutjho nokobana kungebanga lani umdlali ngamunye umnikela lesosikhundla.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI H
(KukwaMsiza eTheresa Park, ngeTlhagwini yeTshwane. ULungile uhlezi nababelethi
bakhe ngekumbeni yokuphumula. Phambi kwabo kuneenkopi zetiye nebhorodo
yamakuke. Sebaqedile ukurhamula itiye.)
MNGUNI: Mntazanomkhulu yini kwanga sizokukhamba ngingakaboni
umkhwenyani nje? 5
LUNGILE: Ubaba akalinde kancani. Umkhwenyanakhe usendleleni.
MNGUNI: Kade silindile mntwanami. Angeze sikwazi ukulinda ukudlula
lapha. Sisayokuphambukela kwaMkoneni, eVerena. Kuneenkomo
afuna ukungithengisela zona, yeke-ke kufanele ngiyozibona.
Ungilotjhisele kumkhwenyani. (Asikime) NaMalemane, sikima 10
mkami, kude eMhluzi nasilapha.
NAMALEMANE: Thubana, yewuje ukhamba, ngizakufunyana ngekoloyini. Sisafuna
ukuzihleba.
MNGUNI: (Ahleke) NaMalemane uzokulisa nini ukuhleba mkami?
NAMALEMANE: Asihlebi ngomuntu kodwana sifuna ukukhuluma iindaba 15
zabomma. (Ngokuphela ihliziyo) Sitjhidela hle.
MNGUNI: Kulungile ngizakulinda ngekoloyini. Ngingalindi bekutjhinge ilanga.
LUNGILE: (Ahleke) Ubaba angatshwenyeka, ngizomtjhutjhumeza.
(Aphume uMnguni)
NAMALEMANE: Lungile, yini kwanga kusabhala nje? 20
LUNGILE: (Ngokurareka) Umma ukhuluma ngani?
NAMALEMANE: Ngomntwana.
LUNGILE: Sisazama.
NAMALEMANE: Nizokuzama benizitjhayise.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2017
NSC
LUNGILE: (Arhudule amehlo) Umma utjho ukuthini? 25
NAMALEMANE: Mntanami, wazihloma ngomuno ngelihlweni ngokwenda
emndenini ongazi uZimu.
LUNGILE: Mma, bakwaMsiza bayamazi uZimu. Unosokanami ngumma
wejoyini.
NAMALEMANE: Ijoyini ngeyabantu abasondako. (Ahleke) Mntanami, kunomehluko 30
phakathi kokusindiswa nokusonda. Abantu bekhakwakho
abakasindiswa kodwana sebayasonda. Ngathana bebasindisiwe
bengeze bakufaka isimanje.
LUNGILE: Isimanje sihlanganaphi nendaba le?
NAMALEMANE: Ziyahlangana. Mhlana ungena isimanje kwahlatjwa imbuzi 35
angithi?
LUNGILE: Iye.
NAMALEMANE: Yayihlatjelwa abaphasi. Okuyinto uZimu angayifuniko.
LUNGILE: Mma, azange wasingena isimanje?
NAMALEMANE: Ngasingena. 40
LUNGILE: Alo?
NAMALEMANE: Ngesikhatheso bengisese siphofu. Ngihlahlatha erharheni
lokungazi. Wena usingene usazi bonyana uZimu akasifuni.
Qala-ke kwanjesi, uZimu ubophe ifindo. Umntwana do.
LUNGILE: Mma, asilise itshele hle. UBalise uyangithanda begodu 45
uyangithabisa.
NAMALEMANE: Akakuthandi kodwana uthanda imalakho. Ukuthabisa ngani ube
urhola imali edlula yakhe?
[Ikhasi 23–24]
19.1 Tlola igama lendawo lapha kuhlala khona uBalise banomkakhe uLungile. (1)
19.2 Rhunyeza okuvela njengomraro esingenisweni somdlalo lo. (2)
19.3 Tlola OKUBILI uNaMalemane akuthatha njengabonobangela bokobana
uLungile angatholi umntwana. (2)
19.4 Ngaphandle kobana uBalise umntwana ovela ebabelethini abangamaziko
uZimu, rhunyeza esinye isizathu esenza uNaMalemane angakuthabeli
ukwenda kwakaLungile kuye. (2)
19.5 Rhunyeza isizathu esenza ukobona kube lula kuNobukhazi ukugandelela
uMnguni bona avumele uLungile banoBalise bona bayokubonana nenyanga
ekulu yeSiphago uMabhebheja. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2017
NSC
19.6 Nasiyelela indlela uThombeni ahlahluba ngayo uBalise banoLungile izwakala
ifana nendlela ebahlahlutjwa ngayo nguMabhebheja. Veza okufanako
nokungafaniko phakathi kweenhlahlubezi zombili. (2)
19.7 Emdlalweni lo kunalapha uMnguni akhakhazisa khona bona
umkhwenyanakhe banoLungile babantu abaziphilela kamnandi kodwana
uNaMalemane wamphendula ngokobana kufanele bahlale bathabile
ngombana kudliwa imali yomntwanakhe. Ingabe ikulumo kaNaMalemane le
isitjelani ngaye? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.8 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo umutjho
olandelako:
Umphorofidi okhulunyiswa emdlalweni lo uhlala e …
A Theresa Park.
B Mamelodi.
C Middelburg.
D Siyabuswa. (2)
19.9 Emdlalweni lo kunalapha uBalise banoLungile bangasakhulumisani khona
ngonobangela wokobana uLungile angayizwisisi indaba yokobana
bayokubona uThombeni. Ucabanga bona bewungaba yini umphumela
walokho nangathana ubujamobu buragele phambili? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
19.10 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa esehlakalweni esivela emdlalweni
lo.
Umtloli womdlalo lo usethulele uNaMalemane kumkhwekazi ongahloniphi
umuzi womkhwenyanakhe. (2)
19.11 Umtloli womdlalo lo akasivezeli tjhatjhalazi isitlhori sawo. Hlathulula
ngawakho amagama ocabanga bona kwasale kuba sitlhori emdlalweni lo
uqalise lapha umtloli asitjhiye khona. (2)
19.12 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
isiqunto osithathako ngokuvela emdlalweni lo.
Naphezu kobana uBalise azibona anomraro ngokobana angabi nomntwana
nomkakhe uLungile kodwana uMvimbi lokho ukubona kungasimraro
nakancani. (2)
19.13 Ingabe uyamsola nofana awumsoli uMnguni ngokobana akhohlise umkakhe
bona umzalwana kanti ngakelinye ihlangothi ubonana nenyanga emsitheleni?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (1)
19.14 Tshwaya ngokukholweka nofana ukungakholweki kwefindo elikhulunyiswa
nguMabhebheja emdlalweni lo. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum