Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 QP

Question paperisiNdebele HLGrade 12201725 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 25 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) FEBHERBARI/MATJHI 2017 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-25. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, funda yoke imibuzo bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela. 5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. NOFANA UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko. 6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo uyiphendulile. 7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC IKHASI LOKUMUMETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Ipi yerholweni' Umbuzo omude 10 5 2. 'Awa, angivumi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6 3. 'Isililo senyoni' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 4. 'Mma wami' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. 'Umuntu yena, awa' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9 *YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 13 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 13 NOFANA UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. 10. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo omude 25 15 11. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 16 ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko. 12. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 20 13. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20 14. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 23 15. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO () A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo eziboniweko) A: IKONDLO (Ikondlo 5 1 engakabonwa) B: INOVELA/ 6–11 1 UBUKGHWARI BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 12–15 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo eziboniweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. IPI YERHOLWENI – DM Jiyane 1 Phasi enzasi erholweni, 2 KwaMahlungulu kwasala abantu, 3 Kwaduma izulu kwamekeza umbani, 4 Kwatjha isikhuni kwasala umlotha. 5 Kwahlwa emini iNdebele liqalene noMsuthu, 6 Lafika iBhunu lasiza uMsuthu. 7 Umbango lo ngewani? 8 Nango uMampuru ngemathunjini, 9 Wathuthumba umdzobho yaba yincani indawo. 10 Yabambana kwathula umoya, 11 Yabambana kwaphapha ibhetjha eNdebeleni, 12 Yabambana kwaphapha umdzobho eMsuthwini, 13 Yabambana kwarathuka ibhrugu nerhembe eBhunwini. 14 Kwaba nzima ephasini lekhethu, 15 Kwalila ikule, kwalila isibhuku nomkhonto. 16 Abantu barhayileka inga ziimpukani zingananto, 17 Yafulathela yamaBhunu nabeSuthu. 18 UMabhoko akathomi muntu, 19 Nango uMaqobolwana acwilisa isitjhaba sesiyamile, 20 Bayenza indaba uburotho nejemu. 21 Wokhi! Amanaba asese namandla 22 Umtlhago ubhode amanzinzo, 23 Amanaka namaphotho kukudla ngenca yephango. 24 Iinhlokwana naziya laphaya, 25 Iindumbu ziintutwana nobujadajada. 26 Kulele uMsuthu, iBhunu neNdebele. 27 Izandla neenyawo zakaNdebele zadliwa ziinsimbi, 28 Iintjhaba zagida ngethambo lakhe, 29 Nango sele asisembamgodi, 30 Namhlanje sidindi sinzinzile. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC Tlola ummoya ozwakaliswa yikondlo engehla le, dzubhula bewuhlathulule ikhethomagama elisetjenziswe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmoya. YELELA: Isingeniso esihlathulula ummoya nekhethomagama sizokwabelwa imitlomelo emi-3 bese ihlathululo emanqophana nokuveza tjhatjhalazi ummoya wekondlo izokwabelwa imitlomelo eli-7. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10] UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. AWA, ANGIVUMI – JK Mahlangu 1 Ikoro yami neyakho 2 Njengomuntu nesibandana azifani. 3 Isibongo sami nesakho 4 Njengeentaba, zihlangana ngamathunzi. 5 Izinyo lakho nelami 6 Njengezulu nephasi zitjhidelene. 7 Kodwana mina nawe siyinyanda 8 Ebotjhwe sithakgha samambala, 9 Sona esathabisa amazuba nasiyibophako, 10 Sona esadanisa iimfene nasiyibophako. 11 Ekutatayeni sabe sisoke, 12 Ekuqothaqotheni iinkukhu sabe sisoke, 13 Itshele yabe imdlalo omnandi, 14 Kodwana amagqubu bekanganandawo 15 Ngombana banjalo abanombuso ezulwini. 16 Ikhambo lefundo salisungula soke, 17 Ungafuni ukudlulwa kwaba yikuthazo, 18 Eyamila kimi nakuwe, 19 Eyadala bona sitjheletjhelele 20 Njengeemfesi zeTjhaluza. 21 Ukuthanda ukuphalisana kwami nawe, 22 Ngikho okusifikise lapha, 23 Ngikho okusitjengisa idolo esele lisenyonga. 24 Emidlalweni yeenkolo 25 Sabe sibomabizwasabele, 26 Sabe siziingorho zayo yoke. 27 Bewungasihlula, bewungazikhotha emhlana, 28 Besingazikhanzinga besikudlule inga ujamile. 2.1 Dzubhula umuda onehlathululo engenzasi osetjenziswe yimbongi ekondlweni le. Imbongi nomnganayo bese baseduze nokuzibona baphumelele. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 2.2 Dzubhula bewuhlathulule isitjho esisetjenziswe yimbongi endimeni yesi-4 yekondlo le. (2) 2.3 Rhunyeza ummongo omunyethwe mumuda we-9 ukuya kewe-10 ekondlweni engehla. (1) 2.4 Hlathulula umnqopho wembongi wokusebenzisa ngokubuyelela umhlobo owodwa wesithombe-ngqondo endimeni yoku-1 yekondlo le. (2) 2.5 Ingabe igama, 'siyinyanda' elisetjenziswe endimeni yoku-1 isihlathululelani ngembongi nomnganayo. (2) 2.6 Ngokwazi kwethu itshele sisenzo esimbi nesingathandwa babantu. Akhe utshwaye ngawakho amagama bona kubayini imbongi ekondlweni le ithi itshele yabe imdlalo omnandi kiyo nomnganayo lo. (2) [10] UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ISILILO SENYONI – JK Mahlangu 1 Mina ngiphapha njalo nje, 2 Ngizul' emkayini ngedwana, 3 Ngizul' ongcon' umuthi 4 Wokuphumula kamnandi, 5 Ngiphumul' ukubalabala. 6 Mina ngilizuba ngiyazulazula, 7 Ngizul' omanz' umuthi, 8 Engingakha kiwo ngedwa 9 Ngakhe ngakhele safuthi, 10 Ngingasafuduka ngitjho 11 Lisina ngesinanja. 12 Ngihlala ngiphapha njalo 13 Omanz' umuthi angiwufunyani 14 Ubutlawana bami sebuyala. 15 Ngamane ngigege nay' imithi 16 Bengifunyan' ongifaneleko 17 Ngakhe kiwo kamnandi. 18 Noman' iinyoni zingatjho 19 Bona ngiphaphele safuthi, 20 Ukuzuma khona ngiyazuma, 21 Kubamba ezumako, 22 Zizulele nyon' ehle! Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 23 Ngihlala ngiphapha njalo. 24 Eziny' iinyoni ziyangisola. 25 Ezinye zisol' amabalami, 26 Ezinye zisol' ubuhle bami, 27 Ezinye zikhuz' amalami. 28 Zimu, ngibutha nami hle! 3.1 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha elifumaneka endimeni yoku–1 emudeni wesi-2 ukuya kowesi-4. (1) 3.2 Dzubhula umuda okhombisa bonyana imbongi izibawela kuMdali lokho ekufunako. (1) 3.3 Rhunyeza okuvezwe njengommongondaba ekondlweni le. (2) 3.4 Hlathulula ngawakho amagama umqondo omunyethwe mumuda we-7 ukuya kewe-10 wekondlo le. (2) 3.5 Endimeni yesi-4 yekondlo le kunebinzana lamagama asisaga. Akhe uhlathulule bona isageso sitjho ukuthini ngokommongondaba wekondlo le. (2) 3.6 Nange unikelwa ithuba lokobana uyelelise imbongi ngalokhu eratharatha ngakho ekondlweni le ungayiyelelisa uthini? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. MMA WAMI – MS Mahlangu 1 Ungikhalimile iye, 2 Angali ngiyavuma. 3 Wathi ngingakhambi ebusuku, 4 Wathi ngingakhambi nabesana. 5 Ngabuza ngifuna ukwazi, 6 Ngabuza bonyana kungebanga lani. 7 Ipendulo yakho kwaba liswazi, 8 Ipendulo kwaba ziinhlamba. 9 Wathi ngingabuzi okunengi 10 Kwaphela ngenze njalo. 11 Ngahlala ngitshwenyekile 12 Ngombana ngifuna ukwazi 13 Bonyana yini ephethwe busuku, 14 Bonyana yini elumako ebasaneni. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 15 Iye, ngakhamba ngekani 16 Ngombana ngifuna ilwazi. 17 Umvuzo walokho kwaba budisi, 18 Kwaba ngilokhu okubonako. 19 Nanyana ungangithuka, 20 Uthi: ngeqa amagama wakho. 21 Kwaphela khumbula lokhu: 22 Wangifihlela iqiniso lakho. 4.1 Tlola ummoya ozwakaliswa mumuda woku-1 newesi-2 ekondlweni engehla le. (1) 4.2 Tlola isehlakalo esehlela imbongi nesiyenza siyizwe sele isola unina kangaka ngokuyifihlela kwakhe iqiniso. (1) 4.3 Rhunyeza ummongo omunyethwe yindima yesi-4 yekondlo le. (2) 4.4 Ngokuzwisisa kwakho ikondlo le akhe umadanise ikolelo yembongi nekolelo kanina. (2) 4.5 Hlathulula umqondo omumethwe mumuda we-19 ukuya kewama-22. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.6 Ngowakho umbono ungathi kuyamukeleka ukobana umntwana omntazana angakhamba ebusuku na? Sekela isiqunto osithathako. (2) [10] KANYE IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. UMUNTU YENA, AWA – MS Ntuli 1 Ebusuku umuntu uyagegedwa, 2 Nakuyikomo uyidlule kuhle, 3 Inja ingcono, iyakhonkotha, 4 Umuntu yena! Awa. 5 Layaphi ithemba lobuntu? 6 Kwayaphi ukusizana kwabantu? 7 Gadesi umuntu uphalwa sibandana. 8 Umuntu yena! Awa. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 9 Iphasi litjhugulukile, 10 Umbala uhlukanise 11 Umuntu nobuntu, 12 Umtlhago libandlululo. 13 Ukungathembani kuzakuphela nini? 14 Sizakuhlabana kuphelelephi? 15 Kwakukuhle sisabuzana indlela, 16 Siyikhombisane ngehliziyo emhlophe. 17 Awa, umtlhago wabonwa yifene; 18 Gadesi umuntu utlhaga ngomuntu, 19 Umaye! Ngewomntwana noyise 20 La umuntu eza khona. 21 Makhelana uthembelani 22 Ilitje ngikhona? 23 Asithembane, sithembe uZimu, 24 Umuntu yena! Awa. 5.1 Tlola amalunga abumba ivumelwano-phetha endimeni yesi-2 yekondlo engehla bewutlole nokobana ngeyamhlobobani. (2) 5.2 Rhunyeza ummongondaba wekondlo le. (2) 5.3 Hlathulula umnqopho wembongi ngokusebenzisa amagama athi: 'Inja ingcono, iyakhonkotha' endimeni yoku-1 yekondlo le. (2) 5.4 Hlathulula okutjhiwo yimbongi ngendima yesi-3 yekondlo le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.5 Coca wenabe ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI kanye nebuthelelo lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA. INOVELA UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Coca ngokulamana kwezehlakalo zenovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalwezi. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Asahlezi ngaphandle esibandameni uNaMtshweni ayibone ivela phetjheya ikoloyi. Azibuze bona ingabe ngekabani, ifunani? Athi angayitlhoga ipendulo ezamanelisa, akhumbule bona mhlambe ngeyaboDladla. Phela basengakezi ukuzokuthwala ifuyo kaBongwe njengokutjho kwabo mhlamnene. Inyanga seyiphelile, nabentwana sebahlubulile. Ngalokho kutjho khona bona sekufuze bafike aboDladla bazokwenza 5 njengokutjho komtlolo wesifiso sakaBongwe. Aphose amehlo phezulu kuKhololo azibone zithe rhiya iinkomo zakwakhe neembuzi. Awaphose phetjheya ekoloyini eza kancani ayibone bona mbala iza kwakhe. Athi ubiza uMhlekwa angasabeli. Athi ubiza uHleziphi, akhumbule bona akekho, usesikolweni. Akhethe ukuthula ngombana umakotakhe uNaKabini usaye emalongweni. Okhona nguMavela. 10 Mbala ize ifike ithi tsi ecabazini ikoloyi. Kwehle imikhukhuva emibili yamadoda. Imikhaba nasiya, baze babhembesile. Nawe uyabona nje bona badla kusale. Okudondisako nje kukobana indlela abambethe ngayo ayikhambisani nemikhababo. Bambethe abokhakhi esele bathoma nokurathuka kanti namanyathelo ayavuma bona kade athengwa. 15 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC Iimpumulo sezineentunjana. Angisayiphathi yeenthende sekunokobana bakhambe ngawo ngombana bawafakile, bakhamba hlanukwawo. Iphoritjhi solo agcina ngaleyo ayithola nakenziwako. Nokho uNaMtshweni ayibone msinya bona ayihlabi ngejamo leempondo zayo. Ngokubona imikhaba yodwa nje, anele. Azitjele bona ukudla usuthe, mkhaba. Isembatho asikhulumi ilizwi elingehla komkhaba. 20 'Yebo baba! Ekhaya!' kukhuleka imikhukhuva le emibili yamadoda. 'Akhulu!', kuthokoza uNaMtshweni ahlezi ngerhodlweni. Angene amadoda aye eduze noNaMtshweni afike aqondame. 'Silotjhisile ekhaya.' 'Akhulu bobaba,' kuvuma uNaMtshweni. 'Ngikho ekhabo kaMavela Mahlangu la?' kubuza enye yamadoda, enguSkhosana. Avume 25 uNaMtshweni. Athi angavuma abuze bona beze ngani. Bathi basacabanga ukumphendula, kwabe selababonile uMavela. Abarhabe bangakavinjezelwa khulu ngemibuzo ebuya kunina. 'Awu Jali, nize nafika? Besele ngingasathembi mina bona nizabe nisavela.' Mbala bajabulelane njengabantu abazanako. UNaMatshweni bekatjhaphuluke nakabona uMavela abazi abantwaba. 30 [Ikhasi 44–46] 7.1 Tlola ibizo lakamma ogade aditjhise uNaMtshweni lokha nakufika aboDladla. (1) 7.2 Konje uNaMtshweni wamkhalima ngamagama athini lokha uMavela nakamtjela bona ufanele abuye azokubona bona wenzani ngefuyo kayise ezele iimbaya le? (2) 7.3 Ngathini amala aleywa nguSkhosana ukukhandela bona uMavela angakhambi nabo abe afike lapha bahlala khona. (1) 7.4 Isifiso sakaBongwe begade simumethe amaphuzu amane aqakathekileko. Hlangana namaphuzu amane la ngiliphi uMavela agade alwisana nalo afuna ukulitjhugulula? (2) 7.5 Tlola izinto EZIMBILI ezatjhejwa nguNaMtshweni emikhukhuveni yamadoda engena kwakhe le nezamenza agcine ngokukhupha amagama athi; 'Ayihlabi ngejamo leempondo zayo'. (2) 7.6 Rhunyeza indlela ikulumo kaMavela nemikhukhuva emibili le ebagcina bayisonge ngayo ngelanga langesiqetjhana esidzujulwe ngehlesi. (2) 7.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. USkhosana wanikela uMavela itjhege lemali engange ... A R7 320. B R3 720. C R2 370. D R3 027. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 7.8 Hlathulula umnqopho womtloli wokusethulela uMavela amumuntu odobha phasi ngepilo yemzinakhe. (2) 7.9 Phendula ngoLiqiniso namkha Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako uqalise kokuvela enovelini le. Nanyana uBongwe abegade amumuntu wesikhethu nosawalandelako amasiko kodwana ubalikholwa. (2) 7.10 Ingabe indlela uBongwe atlolise ngayo isifiso sakhe isitjelani ngaye? Sekela isiqunto osithathako. (2) 7.11 Ucabanga bona ngikuphi okwenza kwaba lula kuMhlekwa bonyana akghone ukulandela isifiso sakayise njengokutjho kwaso? Tlola kube KUBILI. (2) 7.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli wenovela le ekuthiyeni umlingisi wayo oyikutani ibizo. Ipendulwakho ayibe mumuda OWODWA. (2) 7.13 Ingabe uyabasola aboDladla ngokobana bavumele umthetho bona ugwebe uMavela iminyakakazi engaka naphezu kobana sebezwile bona ulizibulo lakaBongwe nofana awubasoli? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.14 Coca ngesizinda sesikhathi senovela le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA elisekelweko. (1) [25] UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Coca ngokulamana kwezehlakalo zenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalwezi. Amagama ozowasebenzisa awabe ma- 340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B 'Ngiyakuzwa Sipho, okutjho bona umkakho nguye osuke wathatha ngamawala adlumbana bona kunobuhlotjana phakathi kwakho nowakwami lo.' Atjho uMuzi akhomba uKholiwe. Manje sabe sifikile isikhathi sokobana liphandleswe ithumba ngombana besele livele ihlokwana. Phakathi kwayo yoke imibuzo le umbuzo uMuzi agade afuna ukuphenduleka kiwo kukobana kubayini umkakhe aphatheka kumbi 5 kangaka mhlazana abona uBusisiwe athoma ukuba namatshwayo wokobana sekangena kesinye isigaba sokukhula. Into egade imudla khulu uMuzi kukobana kanti akafuni bona abentwababo bakhule na? Yindaba enjani le? Kanti abentwana kufanele bahlale babancani? Ukuzibuza kwakhe imibuzo le kwamfikisela umkhumbulo wokobana kutjho bona kukhulu okusekukhuleni. 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 'Mnakwethu, ngibuhlungu khulu ukobana mina nawe sithome ukwazana nokubonana ngezingasimnandi kangaka kodwana nina njengombana nibabantu abakholwako nizangivumela nangithi leli lihlelo lakaZimu.' Atjho ngesibindi uSipho. Ukhuluma nje uSipho uMuzi uqale uKholiwe, nokho akutjho bona ubengakalaleli okutjhiwo nguSipho. Ngendlinapha kuthe du, nenalidi ingazwakala nayiwako. 15 Angeze wavuma bona kunabantu. Ngikho lokho kuthula okwenza abentwana bezwa ilizwi ngendlini lisithi; 'Mnakwethu Mnguni, indaba umkakho angibawe bonyana ngizokutjela yona yide khulu. Eqinisweni angazi bona ngingathoma kuphi.' Wathi ukuthulathula uSipho. Ngesikhathesi uSipho selathoma ukubethwa livalo. Kanti umkakhe uthule nendabakazi ekulu enganabuthomo kodwana ukuyilangazelela 20 kwakhe indaba le kwamenza alise ukucabanga khulu aqale uSipho. 'Ngibawa ungivumele mnakwethu Muzi, ngibawa ungiphe iveke yoke khengiyokuhluza ingqondo ngombana indabale yide, kufanele ngiyoyihlalela kuhle ngikwazi ukuyilandelisa kuhle.' Nanyana kwaba budisi kangaka kuMuzi ukukwamukela lokho okutjhiwo nguSipho 25 kodwana wakateleleka bonyana asamukele isibawo sakaSipho. Ngebanga lokobana gade kungasimnandi ngekhaya uSipho wabona kungcono abe yindlela. Nangambala walayelisa wakhamba uSipho. Into yokuthoma ayenzako nakafika kwakhe kwaba kubuyisana nomkakhe. Bavumelana nangendaba yokufuna amazinyo amabili. Kuthe kungakapheli nesitheni isikhathi uSipho wangena 30 ngekumbeni yokufundela wahlala phambi kwekhomphyutha, wasebenza. [Ikhasi 20] 9.1 Tlola isizinda sesikhathi somnyaka esitholakala esethulweni senovela le. (2) 9.2 UMuzi banoKholiwe bathoma ukubonana kuphi begodu babeyokwenzani lapho? (2) 9.3 Ngisiphi isehlakalo esenziwa nguKholiwe mhlana baditjhe emzinabo nakungena abentwababo babuya esikolweni sangaboMgqibelo nesalemukisa uMuzi bona kukhona indaba umkakhe lo amfihlela yona? (2) 9.4 Tlola urhunyeze indlela uKholiwe athoma ukwazana ngayo noSipho. (2) 9.5 Umtloli wenovela le usithulele uMuzi kumlingisi ongakhulumeli futhi. Tlola okuvela enovelini le okubufakazi balokho. (2) 9.6 Ngokuzwisisa kwakho inovela le ungathi ngisiphi isiga esasilayeza bona uKholiwe unomraro esenzeka ngelanga bekhabo kaMuzi ababeze ngalo bazokulobola kodwana uMuzi azange asithathela ehloko? (2) 9.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wenovela le wokwenza bona uKholiwe aphethe ngokuzibulala naphezu kobana awazi umthetho kaZimu wokobana ukubulala kusisono. (2) 9.8 Njengomuntu owazi inovela le akhe uhlathulule ngokwakufanele kwenzeke ngesikhathi nakuzokuhlanzwa ibizo lakaKholiwe endabeni yokuzibulala kwakaZondani le. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 9.9 Ingabe ukuzidumuza kwakaZondani azidumuzela uKholiwe kumveza amlingisi onjani? (2) 9.10 Ingabe uKholiwe wazama ngokwaneleko ukuqeda umrarwakhe lo ngaphambi kobana athathe isiqunto sokuzibulala nofana azange azame ngokwaneleko? Sekela isiqunto osithathako uqalise kokuvela enovelini le. (2) 9.11 Tshwaya ngokuhleleka kwesakhiwo senovela le. Ipendulwakhe ayibe mumuda OWODWA. (1) 9.12 Iinini zakaZondani ungazisola godu ubuye ungazisoli ngokuzonda kwazo uKholiwe ngokobana kuthiwe uZondani uzibulele ngebanga lakhe. Tshwaya ngawakho amagama ngamahlongothi amabili la uveze bona kubayini ungazisola nofana ungazisoli. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (4) [25] UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – E Mampokoro UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) 'UMABOMVANA NEPUNGUTJHA' – E Mampokoro Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. ITHEKSTHI C Kwasukelasukela. Cozi! Kwakukhona umntazana ibizo lakhe linguMabomvana. Bekhabomkhulu bebakhe eduze kwehlathi elinzima tshu nelisabeka khulu kwamambala. Ekhabo kaMabomvana bebakhe ekupheleni kwehlatheli. Ngelinye ilanga unina 5 kaMabomvana wamthuma kwagogwakhe bona amkhambisele ukudla abe afike amhlanzele neengubo. Ugogo kaMabomvana wabe sekaluphele angasakghoni ukuzenzela izinto ezinengi. UMabomvana wavuka nakudabuka phasi wabuthabutha koke afanele akukhambisele ugogwakhe. Unina wamdosa ngendlebe bonyana angathomi nangengozi agubulule ukudla kwakagogwakhe endleleni. Nanyana 10 angabonwa mumuntu osabeka kangangani. Nangambala uMabomvana wathatha umantji ozele ukudla wabayindlela. Lathi nalithi phatjha ePumalanga uMabomvana wabe sekakhambe iliqha elide tle. Wathi angakatjheji wathuswa yipungutjha eyamvelela eduze. Yamlotjhisa yabe yambuza namavuko. UMabomvana walinga ukuzibuthelela wangathanda 15 ukutjengisa ipungutjha bonyana uthukiwe. Nayo yalinga ukuzenza muhle kuMabomvana yambuza yathi, 'Hawu, Mkhozami uthweleni uphuka kangaka? Awufuni bonyana ngikusize? Maye! Uyangirhawula. Ulitjhingisaphi-ke mntazanami kusese sekuseni kangaka?' UMabomvana waphendula wathi, 'Ngisaya kwagogo ngisamsela okumnandi, okunjengamaqanda, inyama nokhunye.' 'Konje uhlalaphi 20 ugogwakho?' Kubuza ipungutjha. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 'Uhlala ekupheleni kwehlatheli, manqophana nomuthi omkhulu womunga.' 'Wo, utjho umuzi oseqadi komuthi omkhulu, ngiwazi khulu.' 'Bengingazi bona kukwagogwakho. Nayizolo benginaye, maye! Uthi unomusa na,' kutjho ipungutjha. 'Kanti uyamazi ugogo?' Kubuza uMabomvana nehliziyo seyithi gidi. 25 'Ngimazi khulu unesisa kwamambala umma loya. Konje uthe umphatheleni?' Kubuzisisa ipungutjha itjho itjhidela kuMabomvana. UMabomvana naye wazibona sekathule umthwalo wawuvula, ipungutjha yabona bonyana umphatheleni ugogwakhe'. [Ikhasi 35–36] Umnqopho omkhulu wabathiyi beenolwana kwakukufundisa abalaleli bazo, khulukhulu abentwana ngokuziphatha nokobana kube khona okuthileko abakufundako ngazo. Akhe utshwaye ngelihlo elihlabako ukuziphatha komlingisi oyikutani wenolwana yesihloko esithi; 'UMABOMVANA NEPUNGUTJHA' bewuhlathulule nokobana ngisiphi isifundo ositholileko ngomlingisi lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 'UBUDODA ABUKHULELWA' – CM Sangweni 11.1 Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Kwasukelasukela! Cozi! Ngomunye umnyaka kwakhe kwavuka ipi hlangana neentjhaba ezimbili. Isitjhaba sakwaPhumasilwe nesitjhaba sakwaMaphuthuma. Iintjhabezi zahlangana phezulu kwathula umoya. Isitjhaba sakwaPhumasilwe sasaziwa 5 iphasi loke bona sisitjhaba sabaphehli benturhu. Isitjhaba sakwaPhumasilwe sasihlome siphelele sidoswa yindunaso uMadoda. Nakukhulunywa ngoMadoda kwakukhulunywa ngekutani yesitjhaba eyaziwako. Zoke iintjhaba ezakhelene nesitjhaba sakwaPhumasilwe zazimazi kuhle uMadoda bona akabhenywa, akasisango. Ngehlangothini 10 lakaMadoda lapho ayibambe khona ipi, kwakhomba bona bayathumba. Ipi yesitjhaba sakwaMaphuthuma yasele ithoma ukuhlehla ngehlangothini lakaMadoda. Abangani bakaMadoda, uMkhuzelwa noPorwana nabo bebakhupha ikghono lokulwa eqadi kukaMadoda. Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bathoma batshwenyeka nababona 15 ukobana uMadoda nabangani bakhe beyisa ipi yakwaMaphuthuma. Njengombana ipi ibambene ngeenhluthu nje, abomma nabentwana babalekele esiqongweni sentaba. Ukujama phezu kwentaba kwenza bona babone kuhle koke okwenzekako. Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bakhuza umhlolo nababona umsana oneminyaka elisumi nesithandathu 20 enza into engakhange yenziwe msana ongangaye. UZabalunge wasuka ngebelo watjhinga epini aphethe zakhe. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 17 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC Umnakwabo kaZabalunge uZamani owayasepini, wamkhalima wathi akabuyele esiqongolweni sentaba ngombana nabo ibutho lakwaPhumasilwe liyababhalela. Nangambala ibutho lakwaMaphuthuma besele lihlehla 25 sakubaleka. Ikulumo kaZamani akhange imthundubaze uZabalunge, kunalokho ngencangapho aboMadoda nabangani bakhe bazenzela khona. Amadoda wesitjhaba sakwaMaphuthuma aqina idolo nakabona uZabalunge enza imigilingwana, kambe wayekhupha ikghono angazange alibone likhutjhwa msanyana onganga lo. 30 UMadoda nebutho lakhe bathoma babetjhwa livalo, bafikelwa mkhumbulo wokobana mhlamunye boke abesana bakwaMaphuthuma banekghono njengalomsana obajamise kumbi. Ikulumo ethi; 'ayihlabi ngobujamo beempodo zayo' yahlala epepeneneni lokha uZabalunge nakaqalene noMkhuzelwa. UZabalunge bekamsanyana nje osanuka ibisi kanti 35 uMkhuzelwa bekulijoni elaziwako. Ngokuphazima kwelihlo uMkhuzelwa wahlaba ngedolo phasi. [Ikhasi 97] 11.1.1 Tlola isiga esasenza isitjhaba sakwaPhumasilwe saziwe eentjhabeni zoke zangesikhathi esikhulunyiswa enolwaneni le. (1) 11.1.2 Ngokutjho kwenolwana le kuthiwa khuyini okwabangela abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bagcine sele babalekela esiqongolweni sentaba? (1) 11.1.3 Tlola ibizo lomfowabo lomlingisi oyikutani wenolwana le. (1) 11.1.4 Rhunyeza isiga esabonwa bommaba nabafika phezu kwesiqongolo sentaba nesabenza bona bangenwe mamanzi emadolweni. (1) 11.1.5 Dzubhula amagama asetjenziswe esiqetjhaneni esingehlesi anehlathululo ethi; 'umuntu nakanesimo esincani ngokomzimba akutjho bona angeze enza izinto ezibukwako'. (2) 11.1.6 Phendula umbuzo ongenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo Iqiniso bese usekela ipendulwakho. Isehlakalo esikhulunyiswa enolwaneni le singathekiswe nesakhe senzeka eBhayibhelini ngesikhathini sakade. (2) 11.1.7 Hlathulula umnqopho womthiyi wenolwana le wokunikela isitjhaba sekhabo kaMadoda ibizo elithi; 'kukwaPhumasilwe'. (2) 11.1.8 Ingabe umthiyi wenolwana le unqophe ukuthini ngekulumo ayisebenzise esiqetjhaneni esingehlesi ethi; 'zoke iintjhaba ezazakhelene nesitjhaba sakwaPhumasilwe zazimazi uMadoda bona akabhenywa, akasisango'? (2) 11.1.9 Coca ngokuphumelela komthiyi wenolwana le ngokuyinikela isihloko esithi; 'Ubudoda Abukhulelwa.' (3) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 18 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 11.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E KwaMhlanga – D Mabhena 1 Bayethe! Bayethe! 2 Bayethe mtjhade KwaMhlanga! 3 Bayethe mtjhade KwaNdebele! 4 Uyingwenyam' eengwenyameni, 5 Bayethe! Bayethe KwaMhlanga. 6 Ukugeja kwaziwa nguwe, 7 Ugeja ngeentaba, 8 Wageja ngezikghwa, 9 Wabhodabhodwa milanjana 10 Yamanz' angabubuliko. 11 Bayethe KwaMhlanga! 12 Ebusuku ugeja ngeenkwekwezi, 13 Usal' ufana neLandani, 14 Isidzwili samaNgisi. 15 Iingwegwe zakho zisithele. 16 Ulibandla lamadoda, 17 Usibethamthetho, 18 Waduma siyaqhaqhazela, 19 Siphathwe makhaza kusehlobo, 20 Ilanga likhuph' inyok' emgodini. 21 Wen' awuzum' uyazunyelwa, 22 Wen' awugubh' uyagujelwa, 23 Usidzwili selawulo KwaNdebele. 24 Ngitjho nobutjhontjhwani bulawulwa nguwe, 25 Ubhalelwa kukufa kwaphela. 26 Khula kosi! 27 Nzinza kosi! 28 Busa ngwenyama! 29 Bayethe mtjhade! 30 Bayethe KwaMhlanga. 11.2.1 Tlola OKUBILI okubalwe yimbongi eembongwenezi okwenza bona indawo yaKwaMhlanga iqaleke iyihle. (2) 11.2.2 Rhunyeza ngawakho amagama ummongo omunyethwe yindima yesi-4 eembongweni ezingehlezi. (2) 11.2.3 Kuhlathulula ukuthini navane kuthiwa ilanga likhupha inyoka ngemgodini? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 19 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 11.2.4 Imbongi inqophe ukusitjelani ngomuda wama-23 weembongwezi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.2.5 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe- ngqondo sesenzasamuntu eembongwenezi. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 20 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona ukhetha imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Kanengi abatloli bemidlalo basuke babe nerhuluphelo lokobana imidlalo yabo ngathana ingadlalwa tjhatjhalazi esiteji ukwenzela bona abafundi bayo bayizwisise ngcono. Coca ngokukghonakala nokungekhe kwakghonakala kokudlalwa esiteji komdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI. Amagama ozowasebenzisa awabe ma- 340-390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F TJHILI: (Uthelela iinkukhu isiphila) Sazisiza ngokufudukela lapha kosikazi. NANTULI: (Uhlezi ngaphasi komuthi) Ukutjho ngebanga lani lokho baba? TJHILI: (Unqopha kuye) Ngitjho ngombana soloko safika lapha sele ngithoma nokunona. NANTULI: (Uyahleka) Ngiyakubona nami baba. Ngabona wenziwa ziinkukhu 5 nezimvu ozifuyileko. TJHILI: (Uhlala phasi) Sele ngililela amandlami engawamotjha eplasini. Ngabe ngafika esabelwenapha ngisese namandla, ngabe indodanami yafunda beyaqeda. NANTULI: (Ngokutshwenyeka) Ungakhulumi ngoMbulawa ngombana ungivusela 10 amanceba baba. Mhlamunye sele aba mathambo lapha akhona. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 21 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC TJHILI: (Ngokumtjhiriya) Singalahli ithemba kosikazi. Ngitjho ngombana uZimu ukhona, begodu akahlulwa lilitho. NANTULI: (Utshega iinyembezi) Ihliziyo yami iba buhlungu lokha nangibona abentwana besikolo baya esikolweni. Ngisuke ngikhumbule bona 15 uMbulawa bekanebhudango lokuba mjameli wamalungelo wobuntu. TJHILI: (Umlalisa esifubeni sakhe) Ngibawa bona ungilibalele ngokukuthunuka amanceba kosikazi. NANTULI: (Uvusa ihloko) Ngiyakuzwa baba. (Wesula iinyembezi) Sele ngikhohlwe ukukwazisa bona kunomsanyana olethe incwadi etlolwe ibizo lakho 20 baba. TJHILI: (Ngokurareka) Iphi incwadi leyo? NANTULI: (Ayikhuphe) Nasi baba. TJHILI: (Ayivule ayifunde). NANTULI: (Ngokurareka) Wamomotheka wedwa baba kubayini? Kghani ivela 25 kuMbulawa? TJHILI: (Sele aqedile ukuyifunda) Ivela kuMbonani esasakhe naye eplasini lakaMathumbu. NANTULI: (Uyahleka) Uthini baba? TJHILI: Uthi ngimfunise indawo lapha esabelweni. Batjho uMathumbu 30 uyalithengisa iplasela. Batjho abanikazi balo abatjha bafuna ukwakha ibubulo leenkukhu kileya ndawo. NANTULI: (Ngokurareka) Kutjho bona kufanele ifuduke yoke imizi leya eseplasini? TJHILI: Iye kunjalo kosikazi. Wasebenza ngokusiqotha kusakhanya uMathumbu. Phela sekufanele bakhokhele iinthuthi ezizobathutha gadesi. 35 [Ikhasi 52–54] 13.1 Tlola ibizo lendawo lapha gade sele kwakhe khona uTjhili ngesikhathi sekulumo-pendulwano engehla le. (1) 13.2 Tlola isizathu esenza bona kube lula kuTjhili ukufudukela endaweni akhe kiyo le ngemva kobana uMathumbu abaqothile eplasini lakhe. (1) 13.3 Ngokomdlalo lo kuthiwa ngisiphi isizathu esenza bona yoke imizi eyayakhe eplasini lakaMathumbu igcine sele ikateleleke bona ifuduke? (2) 13.4 Hlathulula indlela uMbulawa agcina afike ngayo ekampeni yabaphalali benarha yeSewula Afrika eyayiseBotswana ngemva kobana aphunyurhe ekudunyuzweni mapholisa webandlululo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 22 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 13.5 Ngokuyelela ikulumo-pendulwano ephakathi koTjhili nokosikazakhe engehla le akhe unikele umehluko phakathi kwepilo ezwakala sele bayiphila kilendawo nepilo ebebayiphila basese seplasini kaMathumbu uqalise ngehlangothini lokufuya. (2) 13.6 Rhunyeza amatjhuguluko amenyezelwa ngowayengumongameli wangesikhathi somdlalo lo nesingathi ngiwo enza bona amanye wamapholisa webandlululo agcine sele alisa esipholiseni. (2) 13.7 Phendula isitatimendesi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako. Nasiyelela indlela iinsebenzi ezibabantu abatjha zenza ngayo emdlalweni lo singatjho bona ngizo ezaziqinisa uMathumbu isibindi sokobana azenzele umathanda eensebenzini ezililutjha. (2) 13.8 Madanisa okwenziwa lilutjha langesikhathi somdlalo lo nelutjha langomnyaka we-1976 uqalise ngehlangothini lelungelo lokufunda. (2) 13.9 Hlathulula isizinda sepilo esisivezelwa mndeni wakwaTjhili mhlana uMbulawa afika ekhabo eza noMbonani ngemva kobana sele afeze ibhudango lakhe. (2) 13.10 Ingabe umtloli uphumelele kangangani ukusebenzisa umdlali onguMbonani njengenduna yeplasini emdlalweni lo? (2) 13.11 Ucabanga bona isenzo sakaVenter sokwala ukuphendula incwadi yelutjha yeenghonghoyilo sisiphumelelise bunjani isifiso somdlali oyikutani sokufeza ibhudango lakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.12 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngokuvela emdlalweni lo. Nanyana kwakuvele kumthetho webandlululo wokobana kugandelelwe abantu abanzima ngesikhathi sebandlululo kodwana uVenter bekenza ngokudluleleko. (2) 13.13 Ngelwazi onalo ungathi isehlakalo esikhulunyiswa emdlalweni lo sokobana amaBhuru aziimpurelani ahloma isiqhema esasinqophe ukulwisana namatjhuguluko la ngesamambala nofana umtloli womdlalo lo uyazithomela nje? Sekela ipendulwakho uqalise elwazini onalo. (2) 13.14 Coca ngesifundo osifunde ngomdlali oyikutani womdlalo lo ngokuqala indlela afika enza ngayo izinto nakafika eplasini lakaMathumbu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 23 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Kanengi abatloli bemidlalo basuke babe nerhuluphelo lokobana imidlalo yabo ngathana ingadlalwa tjhatjhalazi esiteji ukwenzela bona abafundi bayo bayizwisise ngcono. Coca ngokukghonakala nokungekhe kwakghonakala kokudlalwa esiteji komdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (UNzunza sele ahlangene noSongubo banoNdala. Bararwe kukweyama umlambo ozele uphuphuma). USONGUBO: Hlala lapha khengiyokufunela iinhlahla kuNangubokazi Ndala. UNZUNZA: Ungubani wena okhamba nomuntu ongakufela nanyana kukunini lo? Awuboni ukobana ulimele umuntu lo? 5 USONGUBO: Mina nginguSongubo ngiphuma kuDlomu kaMthimkhulu. Olimeleko lo nguNdala. Sibaleka aManala mqongo. Ngikhuluma nje nawo aseenthendeni zethu. UNZUNZA: Hawu! Kubuhlungu ukuzwa ukobana aManala asasilandela phezu kobana siqobeke kangaka. Kanti abantu laba bafunani, 10 bafuna ukusidla siphila? UNDALA: Uyayizwa ingoma leyo, neentuli leza uyazibona? Sele kungiwo- ke aManala mqongo, amakhondlomthangala sele aphezu kwethu. Maye mina nokulimala ngilimele angazi bona ngizokuba yini! 15 UNZUNZA: (Ezwe isitjhaba sakhe silila ngokudinwa) Angazi ukobana sizokwenzanjani ngombana sidiniwe, umlambo nawo naku uzele swi. Angazi kobana sizakulekelelwa ngubani. USONGUBO: Akhe ngilekelele uNdala osele kusikhathi aquma lo. (Akhuluma nonina) Mma nangu uNdala uphethe amathumbu ngezandla 20 bewukhafula neengazi ngomlomo. UNANGUBOKAZI: Ngiyeza ngizomsiza. (Afike asize uNdala) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 24 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC UNZUNZA: Sidiniwe, kade silwa naManala. Nakhu uNdala nimsiza, mina nesitjhaba sami angekhe nasisiza na? Kambe basiqedile KwaSimkhulu besafulathela seza nganeno, nakho-ke sebafikile 25 godu. UNANGUBOKAZI: (Ezwa uNzunza alila) Ukubulawa mamanzi ngiyakwesaba. Laba bangani benu kanti naningakatjheji azonibulala aManala. Mntanami Songubo ngipha ingubo yedini. (Amnikele) Ngipha enye godu. Le ngizayithatha ngiguqe phezu kwayo ngamadolo. 30 Lokho ngikwenzela bonyana ngikhandise aManala mqongo ukuze nabathi bayanibulala nani nizibuyiselele nibabulale. UNZUNZA: Alo sizokulwa njani ngombana sidiniwe begodu nesitjhaba sami siphelele KwaSimkhulu? Lokhu ngikubuziswa kukobana ngizwa uNaNgubokazi nakathi nabasibulalako sizazibuyiselela. 35 Sizazibuyiselela ngani ngombana sidiniwe begodu isitjhaba sami asikho kangako siphelele KwaSimkhuulu. UNANGUBOKAZI: Thula uqale mina ngiqede ukubhinca ingubo yedini le, uzakubona nangiqedako ukobana kuzakwenzekani. Letha enye leyo ngiyembathe. (Bamnikele. Arhuwelele uNangubokazi 40 acimezile) UNCAGU: Jamani ihloko yendoda ayeqiwa. [Ikhasi 73–74] 15.1 Tlola ibizo lomlambo ekuthiwa aboNzunza babhalelwa kukuweyama esiqetjhaneni esidzujulwe ngehlesi. (1) 15.2 Konje umbango okhulunyiswa emdlalweni lo wathoma amaNdebele nakakiyiphi indawo? (1) 15.3 Tlola uveze ubutjhapha OBUBILI ebenziwa yikosi uMusi nesingathi baba ngunobangela wesisusa sombango okhulunyiswa emdlalweni lo. (2) 15.4 Nikela ibizo lekosi ebegade ibusa isitjhaba saManala ngesikhathi kwenzeka isehlakalo esidzujulwe kukulumo-pendulwano engehla le. (1) 15.5 Tlola ELINYE igama aManala abe gade sele abizwa ngalo ngaphandle kwala asesiqetjhaneni esingehla bewuhlathulule nokobana kubayini besele abizwa ngegamelo. (2) 15.6 Tlola isibongo uNzunza asipha abantu bakwaSongubo ngemva kobana bamsizile yena nesitjhaba sakhe bona aManala angababulali. (1) 15.7 Coca urhunyeze isehlakalo esalandela esenzeka esiqetjhaneni esidzujulwe ngehlesi. (2) 15.8 Kubayini umdlalo lo ubizwe ngomdlalo-ndabuko. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 25 DBE/Febherbari–Matjhi 2017 NSC 15.9 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Ngemva kokucima kwelanga elinguManala ibambela lekosana uNcagu kwabangu ... A Magutjana. B Mrhawu. C Sele. D Sabi. (2) 15.10 Ingabe indlela uNanasi enza ngayo izinto emdlalweni lo zimveza ambelethi onjani? Sekela ipendulwakho. (2) 15.11 Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko basebenzisa izehlakalo ezikholwekako nezingakholwekiko ngomnqopho wokuragisela imidlalo yabo phambili. Hlangana nezehlakalo ezibalwa emdlalweni lo ngiziphi EZIMBILI ocabanga bona azikholwakali, umtloli uzisebenzisele kwaphela ukuragisela umdlalwakhe phambili? (2) 15.12 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngelwazi onalo. Kuliqiso bona uNzunza akazi bona aManala afunani kuye. (2) 15.13 Tshwaya ngendima edlalwe nguMbangwa banoTjhaba emdlalweni lo. (2) 15.14 Ingabe uyamsola uNcagu ngokobana akhalime amabuthwakhe lokha nakafuna ukubulala amabutho kaNzunza nofana awumsoli? Sekela isiqunto osithathako ngawakho amagama. (3) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all