Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
FEBHERBARI/MATJHI 2017
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½
Iphepheli linamakhasi ama-25.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 QP
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 25 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 25
- File size
- 318.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 25
This exam
NSC Supplementary Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubukghwari / Literature (Set Works)9 marks
- Question 3Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubukghwari / Literature (Set Works)20 marks
- Question 7Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, funda yoke imibuzo
bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela.
5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo
EMIBILI.
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko.
NOFANA
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini
yobukghwari bomlomo efundiweko.
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko.
6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo
uyiphendulile.
7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55
10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
IKHASI LOKUMUMETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. 'Ipi yerholweni' Umbuzo omude 10 5
2. 'Awa, angivumi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6
3. 'Isililo senyoni' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7
4. 'Mma wami' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Umuntu yena, awa' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9
*YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI ESIGABENI C.
ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 13
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 13
NOFANA
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundiweko.
10. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo omude 25 15
11. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 16
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko.
12. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 20
13. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20
14. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 23
15. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye
NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
()
A: IINKONDLO 1–4 2
(Iinkondlo
eziboniweko)
A: IKONDLO (Ikondlo 5 1
engakabonwa)
B: INOVELA/ 6–11 1
UBUKGHWARI
BOMLOMO
(Umbuzo omude
NANYANA
onemibuzo
emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA 12–15 1
(Umbuzo omude
NANYANA
onemibuzo
emifitjhani)
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye
NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo eziboniweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
IPI YERHOLWENI – DM Jiyane
1 Phasi enzasi erholweni,
2 KwaMahlungulu kwasala abantu,
3 Kwaduma izulu kwamekeza umbani,
4 Kwatjha isikhuni kwasala umlotha.
5 Kwahlwa emini iNdebele liqalene noMsuthu,
6 Lafika iBhunu lasiza uMsuthu.
7 Umbango lo ngewani?
8 Nango uMampuru ngemathunjini,
9 Wathuthumba umdzobho yaba yincani indawo.
10 Yabambana kwathula umoya,
11 Yabambana kwaphapha ibhetjha eNdebeleni,
12 Yabambana kwaphapha umdzobho eMsuthwini,
13 Yabambana kwarathuka ibhrugu nerhembe eBhunwini.
14 Kwaba nzima ephasini lekhethu,
15 Kwalila ikule, kwalila isibhuku nomkhonto.
16 Abantu barhayileka inga ziimpukani zingananto,
17 Yafulathela yamaBhunu nabeSuthu.
18 UMabhoko akathomi muntu,
19 Nango uMaqobolwana acwilisa isitjhaba sesiyamile,
20 Bayenza indaba uburotho nejemu.
21 Wokhi! Amanaba asese namandla
22 Umtlhago ubhode amanzinzo,
23 Amanaka namaphotho kukudla ngenca yephango.
24 Iinhlokwana naziya laphaya,
25 Iindumbu ziintutwana nobujadajada.
26 Kulele uMsuthu, iBhunu neNdebele.
27 Izandla neenyawo zakaNdebele zadliwa ziinsimbi,
28 Iintjhaba zagida ngethambo lakhe,
29 Nango sele asisembamgodi,
30 Namhlanje sidindi sinzinzile.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
Tlola ummoya ozwakaliswa yikondlo engehla le, dzubhula bewuhlathulule
ikhethomagama elisetjenziswe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmoya.
YELELA: Isingeniso esihlathulula ummoya nekhethomagama sizokwabelwa
imitlomelo emi-3 bese ihlathululo emanqophana nokuveza tjhatjhalazi
ummoya wekondlo izokwabelwa imitlomelo eli-7. Amagama
ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10]
UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
AWA, ANGIVUMI – JK Mahlangu
1 Ikoro yami neyakho
2 Njengomuntu nesibandana azifani.
3 Isibongo sami nesakho
4 Njengeentaba, zihlangana ngamathunzi.
5 Izinyo lakho nelami
6 Njengezulu nephasi zitjhidelene.
7 Kodwana mina nawe siyinyanda
8 Ebotjhwe sithakgha samambala,
9 Sona esathabisa amazuba nasiyibophako,
10 Sona esadanisa iimfene nasiyibophako.
11 Ekutatayeni sabe sisoke,
12 Ekuqothaqotheni iinkukhu sabe sisoke,
13 Itshele yabe imdlalo omnandi,
14 Kodwana amagqubu bekanganandawo
15 Ngombana banjalo abanombuso ezulwini.
16 Ikhambo lefundo salisungula soke,
17 Ungafuni ukudlulwa kwaba yikuthazo,
18 Eyamila kimi nakuwe,
19 Eyadala bona sitjheletjhelele
20 Njengeemfesi zeTjhaluza.
21 Ukuthanda ukuphalisana kwami nawe,
22 Ngikho okusifikise lapha,
23 Ngikho okusitjengisa idolo esele lisenyonga.
24 Emidlalweni yeenkolo
25 Sabe sibomabizwasabele,
26 Sabe siziingorho zayo yoke.
27 Bewungasihlula, bewungazikhotha emhlana,
28 Besingazikhanzinga besikudlule inga ujamile.
2.1 Dzubhula umuda onehlathululo engenzasi osetjenziswe yimbongi ekondlweni
le.
Imbongi nomnganayo bese baseduze nokuzibona baphumelele. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
2.2 Dzubhula bewuhlathulule isitjho esisetjenziswe yimbongi endimeni yesi-4
yekondlo le. (2)
2.3 Rhunyeza ummongo omunyethwe mumuda we-9 ukuya kewe-10 ekondlweni
engehla. (1)
2.4 Hlathulula umnqopho wembongi wokusebenzisa ngokubuyelela umhlobo
owodwa wesithombe-ngqondo endimeni yoku-1 yekondlo le. (2)
2.5 Ingabe igama, 'siyinyanda' elisetjenziswe endimeni yoku-1 isihlathululelani
ngembongi nomnganayo. (2)
2.6 Ngokwazi kwethu itshele sisenzo esimbi nesingathandwa babantu. Akhe
utshwaye ngawakho amagama bona kubayini imbongi ekondlweni le ithi
itshele yabe imdlalo omnandi kiyo nomnganayo lo. (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ISILILO SENYONI – JK Mahlangu
1 Mina ngiphapha njalo nje,
2 Ngizul' emkayini ngedwana,
3 Ngizul' ongcon' umuthi
4 Wokuphumula kamnandi,
5 Ngiphumul' ukubalabala.
6 Mina ngilizuba ngiyazulazula,
7 Ngizul' omanz' umuthi,
8 Engingakha kiwo ngedwa
9 Ngakhe ngakhele safuthi,
10 Ngingasafuduka ngitjho
11 Lisina ngesinanja.
12 Ngihlala ngiphapha njalo
13 Omanz' umuthi angiwufunyani
14 Ubutlawana bami sebuyala.
15 Ngamane ngigege nay' imithi
16 Bengifunyan' ongifaneleko
17 Ngakhe kiwo kamnandi.
18 Noman' iinyoni zingatjho
19 Bona ngiphaphele safuthi,
20 Ukuzuma khona ngiyazuma,
21 Kubamba ezumako,
22 Zizulele nyon' ehle!
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
23 Ngihlala ngiphapha njalo.
24 Eziny' iinyoni ziyangisola.
25 Ezinye zisol' amabalami,
26 Ezinye zisol' ubuhle bami,
27 Ezinye zikhuz' amalami.
28 Zimu, ngibutha nami hle!
3.1 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha elifumaneka endimeni yoku–1 emudeni
wesi-2 ukuya kowesi-4. (1)
3.2 Dzubhula umuda okhombisa bonyana imbongi izibawela kuMdali lokho
ekufunako. (1)
3.3 Rhunyeza okuvezwe njengommongondaba ekondlweni le. (2)
3.4 Hlathulula ngawakho amagama umqondo omunyethwe mumuda we-7 ukuya
kewe-10 wekondlo le. (2)
3.5 Endimeni yesi-4 yekondlo le kunebinzana lamagama asisaga. Akhe
uhlathulule bona isageso sitjho ukuthini ngokommongondaba wekondlo le. (2)
3.6 Nange unikelwa ithuba lokobana uyelelise imbongi ngalokhu eratharatha
ngakho ekondlweni le ungayiyelelisa uthini? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
MMA WAMI – MS Mahlangu
1 Ungikhalimile iye,
2 Angali ngiyavuma.
3 Wathi ngingakhambi ebusuku,
4 Wathi ngingakhambi nabesana.
5 Ngabuza ngifuna ukwazi,
6 Ngabuza bonyana kungebanga lani.
7 Ipendulo yakho kwaba liswazi,
8 Ipendulo kwaba ziinhlamba.
9 Wathi ngingabuzi okunengi
10 Kwaphela ngenze njalo.
11 Ngahlala ngitshwenyekile
12 Ngombana ngifuna ukwazi
13 Bonyana yini ephethwe busuku,
14 Bonyana yini elumako ebasaneni.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
15 Iye, ngakhamba ngekani
16 Ngombana ngifuna ilwazi.
17 Umvuzo walokho kwaba budisi,
18 Kwaba ngilokhu okubonako.
19 Nanyana ungangithuka,
20 Uthi: ngeqa amagama wakho.
21 Kwaphela khumbula lokhu:
22 Wangifihlela iqiniso lakho.
4.1 Tlola ummoya ozwakaliswa mumuda woku-1 newesi-2 ekondlweni engehla
le. (1)
4.2 Tlola isehlakalo esehlela imbongi nesiyenza siyizwe sele isola unina kangaka
ngokuyifihlela kwakhe iqiniso. (1)
4.3 Rhunyeza ummongo omunyethwe yindima yesi-4 yekondlo le. (2)
4.4 Ngokuzwisisa kwakho ikondlo le akhe umadanise ikolelo yembongi nekolelo
kanina. (2)
4.5 Hlathulula umqondo omumethwe mumuda we-19 ukuya kewama-22.
Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.6 Ngowakho umbono ungathi kuyamukeleka ukobana umntwana omntazana
angakhamba ebusuku na? Sekela isiqunto osithathako. (2)
[10]
KANYE
IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
UMUNTU YENA, AWA – MS Ntuli
1 Ebusuku umuntu uyagegedwa,
2 Nakuyikomo uyidlule kuhle,
3 Inja ingcono, iyakhonkotha,
4 Umuntu yena! Awa.
5 Layaphi ithemba lobuntu?
6 Kwayaphi ukusizana kwabantu?
7 Gadesi umuntu uphalwa sibandana.
8 Umuntu yena! Awa.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
9 Iphasi litjhugulukile,
10 Umbala uhlukanise
11 Umuntu nobuntu,
12 Umtlhago libandlululo.
13 Ukungathembani kuzakuphela nini?
14 Sizakuhlabana kuphelelephi?
15 Kwakukuhle sisabuzana indlela,
16 Siyikhombisane ngehliziyo emhlophe.
17 Awa, umtlhago wabonwa yifene;
18 Gadesi umuntu utlhaga ngomuntu,
19 Umaye! Ngewomntwana noyise
20 La umuntu eza khona.
21 Makhelana uthembelani
22 Ilitje ngikhona?
23 Asithembane, sithembe uZimu,
24 Umuntu yena! Awa.
5.1 Tlola amalunga abumba ivumelwano-phetha endimeni yesi-2 yekondlo
engehla bewutlole nokobana ngeyamhlobobani. (2)
5.2 Rhunyeza ummongondaba wekondlo le. (2)
5.3 Hlathulula umnqopho wembongi ngokusebenzisa amagama athi: 'Inja
ingcono, iyakhonkotha' endimeni yoku-1 yekondlo le. (2)
5.4 Hlathulula okutjhiwo yimbongi ngendima yesi-3 yekondlo le. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.5 Coca wenabe ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA:
Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha imibuzo EMIFITJHANI
emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa
bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI kanye nebuthelelo lomtlolo-ndabuko.
Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-ndabuko uphendule ngayo
umbuzo OWODWA.
INOVELA
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Coca ngokulamana kwezehlakalo zenovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA
bewutshwaye nangommoya ozwakaliswa zizehlakalwezi. Amagama ozowasebenzisa
awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
Asahlezi ngaphandle esibandameni uNaMtshweni ayibone ivela phetjheya ikoloyi.
Azibuze bona ingabe ngekabani, ifunani? Athi angayitlhoga ipendulo ezamanelisa,
akhumbule bona mhlambe ngeyaboDladla. Phela basengakezi ukuzokuthwala ifuyo
kaBongwe njengokutjho kwabo mhlamnene. Inyanga seyiphelile, nabentwana
sebahlubulile. Ngalokho kutjho khona bona sekufuze bafike aboDladla bazokwenza 5
njengokutjho komtlolo wesifiso sakaBongwe. Aphose amehlo phezulu kuKhololo
azibone zithe rhiya iinkomo zakwakhe neembuzi. Awaphose phetjheya ekoloyini eza
kancani ayibone bona mbala iza kwakhe. Athi ubiza uMhlekwa angasabeli. Athi
ubiza uHleziphi, akhumbule bona akekho, usesikolweni. Akhethe ukuthula
ngombana umakotakhe uNaKabini usaye emalongweni. Okhona nguMavela. 10
Mbala ize ifike ithi tsi ecabazini ikoloyi. Kwehle imikhukhuva emibili yamadoda.
Imikhaba nasiya, baze babhembesile. Nawe uyabona nje bona badla kusale.
Okudondisako nje kukobana indlela abambethe ngayo ayikhambisani nemikhababo.
Bambethe abokhakhi esele bathoma nokurathuka kanti namanyathelo ayavuma
bona kade athengwa. 15
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
Iimpumulo sezineentunjana. Angisayiphathi yeenthende sekunokobana bakhambe
ngawo ngombana bawafakile, bakhamba hlanukwawo. Iphoritjhi solo agcina
ngaleyo ayithola nakenziwako. Nokho uNaMtshweni ayibone msinya bona ayihlabi
ngejamo leempondo zayo. Ngokubona imikhaba yodwa nje, anele. Azitjele bona
ukudla usuthe, mkhaba. Isembatho asikhulumi ilizwi elingehla komkhaba. 20
'Yebo baba! Ekhaya!' kukhuleka imikhukhuva le emibili yamadoda. 'Akhulu!',
kuthokoza uNaMtshweni ahlezi ngerhodlweni. Angene amadoda aye eduze
noNaMtshweni afike aqondame.
'Silotjhisile ekhaya.' 'Akhulu bobaba,' kuvuma uNaMtshweni. 'Ngikho ekhabo
kaMavela Mahlangu la?' kubuza enye yamadoda, enguSkhosana. Avume 25
uNaMtshweni. Athi angavuma abuze bona beze ngani. Bathi basacabanga
ukumphendula, kwabe selababonile uMavela. Abarhabe bangakavinjezelwa khulu
ngemibuzo ebuya kunina. 'Awu Jali, nize nafika? Besele ngingasathembi mina bona
nizabe nisavela.' Mbala bajabulelane njengabantu abazanako. UNaMatshweni
bekatjhaphuluke nakabona uMavela abazi abantwaba. 30
[Ikhasi 44–46]
7.1 Tlola ibizo lakamma ogade aditjhise uNaMtshweni lokha nakufika aboDladla. (1)
7.2 Konje uNaMtshweni wamkhalima ngamagama athini lokha uMavela
nakamtjela bona ufanele abuye azokubona bona wenzani ngefuyo kayise
ezele iimbaya le? (2)
7.3 Ngathini amala aleywa nguSkhosana ukukhandela bona uMavela
angakhambi nabo abe afike lapha bahlala khona. (1)
7.4 Isifiso sakaBongwe begade simumethe amaphuzu amane aqakathekileko.
Hlangana namaphuzu amane la ngiliphi uMavela agade alwisana nalo afuna
ukulitjhugulula? (2)
7.5 Tlola izinto EZIMBILI ezatjhejwa nguNaMtshweni emikhukhuveni yamadoda
engena kwakhe le nezamenza agcine ngokukhupha amagama athi; 'Ayihlabi
ngejamo leempondo zayo'. (2)
7.6 Rhunyeza indlela ikulumo kaMavela nemikhukhuva emibili le ebagcina
bayisonge ngayo ngelanga langesiqetjhana esidzujulwe ngehlesi. (2)
7.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
USkhosana wanikela uMavela itjhege lemali engange ...
A R7 320.
B R3 720.
C R2 370.
D R3 027. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
7.8 Hlathulula umnqopho womtloli wokusethulela uMavela amumuntu odobha
phasi ngepilo yemzinakhe. (2)
7.9 Phendula ngoLiqiniso namkha Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto
osithathako uqalise kokuvela enovelini le.
Nanyana uBongwe abegade amumuntu wesikhethu nosawalandelako
amasiko kodwana ubalikholwa. (2)
7.10 Ingabe indlela uBongwe atlolise ngayo isifiso sakhe isitjelani ngaye? Sekela
isiqunto osithathako. (2)
7.11 Ucabanga bona ngikuphi okwenza kwaba lula kuMhlekwa bonyana akghone
ukulandela isifiso sakayise njengokutjho kwaso? Tlola kube KUBILI. (2)
7.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli wenovela le ekuthiyeni umlingisi wayo
oyikutani ibizo. Ipendulwakho ayibe mumuda OWODWA. (2)
7.13 Ingabe uyabasola aboDladla ngokobana bavumele umthetho bona ugwebe
uMavela iminyakakazi engaka naphezu kobana sebezwile bona ulizibulo
lakaBongwe nofana awubasoli? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.14 Coca ngesizinda sesikhathi senovela le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA elisekelweko. (1)
[25]
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Coca ngokulamana kwezehlakalo zenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE bewutshwaye
nangommoya ozwakaliswa zizehlakalwezi. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-
340–390. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
'Ngiyakuzwa Sipho, okutjho bona umkakho nguye osuke wathatha ngamawala
adlumbana bona kunobuhlotjana phakathi kwakho nowakwami lo.' Atjho uMuzi
akhomba uKholiwe. Manje sabe sifikile isikhathi sokobana liphandleswe ithumba
ngombana besele livele ihlokwana. Phakathi kwayo yoke imibuzo le umbuzo uMuzi
agade afuna ukuphenduleka kiwo kukobana kubayini umkakhe aphatheka kumbi 5
kangaka mhlazana abona uBusisiwe athoma ukuba namatshwayo wokobana
sekangena kesinye isigaba sokukhula. Into egade imudla khulu uMuzi kukobana
kanti akafuni bona abentwababo bakhule na? Yindaba enjani le? Kanti abentwana
kufanele bahlale babancani? Ukuzibuza kwakhe imibuzo le kwamfikisela
umkhumbulo wokobana kutjho bona kukhulu okusekukhuleni. 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
'Mnakwethu, ngibuhlungu khulu ukobana mina nawe sithome ukwazana
nokubonana ngezingasimnandi kangaka kodwana nina njengombana nibabantu
abakholwako nizangivumela nangithi leli lihlelo lakaZimu.' Atjho ngesibindi uSipho.
Ukhuluma nje uSipho uMuzi uqale uKholiwe, nokho akutjho bona ubengakalaleli
okutjhiwo nguSipho. Ngendlinapha kuthe du, nenalidi ingazwakala nayiwako. 15
Angeze wavuma bona kunabantu. Ngikho lokho kuthula okwenza abentwana bezwa
ilizwi ngendlini lisithi; 'Mnakwethu Mnguni, indaba umkakho angibawe bonyana
ngizokutjela yona yide khulu. Eqinisweni angazi bona ngingathoma kuphi.' Wathi
ukuthulathula uSipho. Ngesikhathesi uSipho selathoma ukubethwa livalo. Kanti
umkakhe uthule nendabakazi ekulu enganabuthomo kodwana ukuyilangazelela 20
kwakhe indaba le kwamenza alise ukucabanga khulu aqale uSipho. 'Ngibawa
ungivumele mnakwethu Muzi, ngibawa ungiphe iveke yoke khengiyokuhluza
ingqondo ngombana indabale yide, kufanele ngiyoyihlalela kuhle ngikwazi
ukuyilandelisa kuhle.'
Nanyana kwaba budisi kangaka kuMuzi ukukwamukela lokho okutjhiwo nguSipho 25
kodwana wakateleleka bonyana asamukele isibawo sakaSipho. Ngebanga
lokobana gade kungasimnandi ngekhaya uSipho wabona kungcono abe yindlela.
Nangambala walayelisa wakhamba uSipho. Into yokuthoma ayenzako nakafika
kwakhe kwaba kubuyisana nomkakhe. Bavumelana nangendaba yokufuna
amazinyo amabili. Kuthe kungakapheli nesitheni isikhathi uSipho wangena 30
ngekumbeni yokufundela wahlala phambi kwekhomphyutha, wasebenza.
[Ikhasi 20]
9.1 Tlola isizinda sesikhathi somnyaka esitholakala esethulweni senovela le. (2)
9.2 UMuzi banoKholiwe bathoma ukubonana kuphi begodu babeyokwenzani
lapho? (2)
9.3 Ngisiphi isehlakalo esenziwa nguKholiwe mhlana baditjhe emzinabo
nakungena abentwababo babuya esikolweni sangaboMgqibelo nesalemukisa
uMuzi bona kukhona indaba umkakhe lo amfihlela yona? (2)
9.4 Tlola urhunyeze indlela uKholiwe athoma ukwazana ngayo noSipho. (2)
9.5 Umtloli wenovela le usithulele uMuzi kumlingisi ongakhulumeli futhi. Tlola
okuvela enovelini le okubufakazi balokho. (2)
9.6 Ngokuzwisisa kwakho inovela le ungathi ngisiphi isiga esasilayeza bona
uKholiwe unomraro esenzeka ngelanga bekhabo kaMuzi ababeze ngalo
bazokulobola kodwana uMuzi azange asithathela ehloko? (2)
9.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wenovela le wokwenza bona
uKholiwe aphethe ngokuzibulala naphezu kobana awazi umthetho kaZimu
wokobana ukubulala kusisono. (2)
9.8 Njengomuntu owazi inovela le akhe uhlathulule ngokwakufanele kwenzeke
ngesikhathi nakuzokuhlanzwa ibizo lakaKholiwe endabeni yokuzibulala
kwakaZondani le. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
9.9 Ingabe ukuzidumuza kwakaZondani azidumuzela uKholiwe kumveza
amlingisi onjani? (2)
9.10 Ingabe uKholiwe wazama ngokwaneleko ukuqeda umrarwakhe lo ngaphambi
kobana athathe isiqunto sokuzibulala nofana azange azame ngokwaneleko?
Sekela isiqunto osithathako uqalise kokuvela enovelini le. (2)
9.11 Tshwaya ngokuhleleka kwesakhiwo senovela le. Ipendulwakhe ayibe
mumuda OWODWA. (1)
9.12 Iinini zakaZondani ungazisola godu ubuye ungazisoli ngokuzonda kwazo
uKholiwe ngokobana kuthiwe uZondani uzibulele ngebanga lakhe. Tshwaya
ngawakho amagama ngamahlongothi amabili la uveze bona kubayini
ungazisola nofana ungazisoli. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (4)
[25]
UBUKGHWARI BOMLOMO
IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – E Mampokoro
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
'UMABOMVANA NEPUNGUTJHA' – E Mampokoro
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
ITHEKSTHI C
Kwasukelasukela.
Cozi!
Kwakukhona umntazana ibizo lakhe linguMabomvana. Bekhabomkhulu bebakhe
eduze kwehlathi elinzima tshu nelisabeka khulu kwamambala. Ekhabo
kaMabomvana bebakhe ekupheleni kwehlatheli. Ngelinye ilanga unina 5
kaMabomvana wamthuma kwagogwakhe bona amkhambisele ukudla abe afike
amhlanzele neengubo. Ugogo kaMabomvana wabe sekaluphele angasakghoni
ukuzenzela izinto ezinengi. UMabomvana wavuka nakudabuka phasi wabuthabutha
koke afanele akukhambisele ugogwakhe. Unina wamdosa ngendlebe bonyana
angathomi nangengozi agubulule ukudla kwakagogwakhe endleleni. Nanyana 10
angabonwa mumuntu osabeka kangangani. Nangambala uMabomvana wathatha
umantji ozele ukudla wabayindlela.
Lathi nalithi phatjha ePumalanga uMabomvana wabe sekakhambe iliqha elide tle.
Wathi angakatjheji wathuswa yipungutjha eyamvelela eduze. Yamlotjhisa yabe
yambuza namavuko. UMabomvana walinga ukuzibuthelela wangathanda 15
ukutjengisa ipungutjha bonyana uthukiwe. Nayo yalinga ukuzenza muhle
kuMabomvana yambuza yathi, 'Hawu, Mkhozami uthweleni uphuka kangaka?
Awufuni bonyana ngikusize? Maye! Uyangirhawula. Ulitjhingisaphi-ke mntazanami
kusese sekuseni kangaka?' UMabomvana waphendula wathi, 'Ngisaya kwagogo
ngisamsela okumnandi, okunjengamaqanda, inyama nokhunye.' 'Konje uhlalaphi 20
ugogwakho?' Kubuza ipungutjha.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
'Uhlala ekupheleni kwehlatheli, manqophana nomuthi omkhulu womunga.'
'Wo, utjho umuzi oseqadi komuthi omkhulu, ngiwazi khulu.' 'Bengingazi bona
kukwagogwakho. Nayizolo benginaye, maye! Uthi unomusa na,' kutjho ipungutjha.
'Kanti uyamazi ugogo?' Kubuza uMabomvana nehliziyo seyithi gidi. 25
'Ngimazi khulu unesisa kwamambala umma loya. Konje uthe umphatheleni?'
Kubuzisisa ipungutjha itjho itjhidela kuMabomvana. UMabomvana naye wazibona
sekathule umthwalo wawuvula, ipungutjha yabona bonyana umphatheleni
ugogwakhe'.
[Ikhasi 35–36]
Umnqopho omkhulu wabathiyi beenolwana kwakukufundisa abalaleli bazo, khulukhulu
abentwana ngokuziphatha nokobana kube khona okuthileko abakufundako ngazo.
Akhe utshwaye ngelihlo elihlabako ukuziphatha komlingisi oyikutani wenolwana
yesihloko esithi; 'UMABOMVANA NEPUNGUTJHA' bewuhlathulule nokobana ngisiphi
isifundo ositholileko ngomlingisi lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
'UBUDODA ABUKHULELWA' – CM Sangweni
11.1 Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
Kwasukelasukela!
Cozi!
Ngomunye umnyaka kwakhe kwavuka ipi hlangana neentjhaba ezimbili.
Isitjhaba sakwaPhumasilwe nesitjhaba sakwaMaphuthuma. Iintjhabezi
zahlangana phezulu kwathula umoya. Isitjhaba sakwaPhumasilwe sasaziwa 5
iphasi loke bona sisitjhaba sabaphehli benturhu. Isitjhaba
sakwaPhumasilwe sasihlome siphelele sidoswa yindunaso uMadoda.
Nakukhulunywa ngoMadoda kwakukhulunywa ngekutani yesitjhaba
eyaziwako. Zoke iintjhaba ezakhelene nesitjhaba sakwaPhumasilwe
zazimazi kuhle uMadoda bona akabhenywa, akasisango. Ngehlangothini 10
lakaMadoda lapho ayibambe khona ipi, kwakhomba bona bayathumba. Ipi
yesitjhaba sakwaMaphuthuma yasele ithoma ukuhlehla ngehlangothini
lakaMadoda. Abangani bakaMadoda, uMkhuzelwa noPorwana nabo
bebakhupha ikghono lokulwa eqadi kukaMadoda.
Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bathoma batshwenyeka nababona 15
ukobana uMadoda nabangani bakhe beyisa ipi yakwaMaphuthuma.
Njengombana ipi ibambene ngeenhluthu nje, abomma nabentwana
babalekele esiqongweni sentaba. Ukujama phezu kwentaba kwenza bona
babone kuhle koke okwenzekako. Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma
bakhuza umhlolo nababona umsana oneminyaka elisumi nesithandathu 20
enza into engakhange yenziwe msana ongangaye. UZabalunge wasuka
ngebelo watjhinga epini aphethe zakhe.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 17 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
Umnakwabo kaZabalunge uZamani owayasepini, wamkhalima wathi
akabuyele esiqongolweni sentaba ngombana nabo ibutho lakwaPhumasilwe
liyababhalela. Nangambala ibutho lakwaMaphuthuma besele lihlehla 25
sakubaleka. Ikulumo kaZamani akhange imthundubaze uZabalunge,
kunalokho ngencangapho aboMadoda nabangani bakhe bazenzela khona.
Amadoda wesitjhaba sakwaMaphuthuma aqina idolo nakabona uZabalunge
enza imigilingwana, kambe wayekhupha ikghono angazange alibone
likhutjhwa msanyana onganga lo. 30
UMadoda nebutho lakhe bathoma babetjhwa livalo, bafikelwa mkhumbulo
wokobana mhlamunye boke abesana bakwaMaphuthuma banekghono
njengalomsana obajamise kumbi. Ikulumo ethi; 'ayihlabi ngobujamo
beempodo zayo' yahlala epepeneneni lokha uZabalunge nakaqalene
noMkhuzelwa. UZabalunge bekamsanyana nje osanuka ibisi kanti 35
uMkhuzelwa bekulijoni elaziwako. Ngokuphazima kwelihlo uMkhuzelwa
wahlaba ngedolo phasi.
[Ikhasi 97]
11.1.1 Tlola isiga esasenza isitjhaba sakwaPhumasilwe saziwe
eentjhabeni zoke zangesikhathi esikhulunyiswa enolwaneni le. (1)
11.1.2 Ngokutjho kwenolwana le kuthiwa khuyini okwabangela abomma
besitjhaba sakwaMaphuthuma bagcine sele babalekela
esiqongolweni sentaba? (1)
11.1.3 Tlola ibizo lomfowabo lomlingisi oyikutani wenolwana le. (1)
11.1.4 Rhunyeza isiga esabonwa bommaba nabafika phezu kwesiqongolo
sentaba nesabenza bona bangenwe mamanzi emadolweni. (1)
11.1.5 Dzubhula amagama asetjenziswe esiqetjhaneni esingehlesi
anehlathululo ethi; 'umuntu nakanesimo esincani ngokomzimba
akutjho bona angeze enza izinto ezibukwako'. (2)
11.1.6 Phendula umbuzo ongenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo Iqiniso
bese usekela ipendulwakho.
Isehlakalo esikhulunyiswa enolwaneni le singathekiswe nesakhe
senzeka eBhayibhelini ngesikhathini sakade. (2)
11.1.7 Hlathulula umnqopho womthiyi wenolwana le wokunikela isitjhaba
sekhabo kaMadoda ibizo elithi; 'kukwaPhumasilwe'. (2)
11.1.8 Ingabe umthiyi wenolwana le unqophe ukuthini ngekulumo
ayisebenzise esiqetjhaneni esingehlesi ethi; 'zoke iintjhaba
ezazakhelene nesitjhaba sakwaPhumasilwe zazimazi uMadoda
bona akabhenywa, akasisango'? (2)
11.1.9 Coca ngokuphumelela komthiyi wenolwana le ngokuyinikela
isihloko esithi; 'Ubudoda Abukhulelwa.' (3)
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 18 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
11.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
KwaMhlanga – D Mabhena
1 Bayethe! Bayethe!
2 Bayethe mtjhade KwaMhlanga!
3 Bayethe mtjhade KwaNdebele!
4 Uyingwenyam' eengwenyameni,
5 Bayethe! Bayethe KwaMhlanga.
6 Ukugeja kwaziwa nguwe,
7 Ugeja ngeentaba,
8 Wageja ngezikghwa,
9 Wabhodabhodwa milanjana
10 Yamanz' angabubuliko.
11 Bayethe KwaMhlanga!
12 Ebusuku ugeja ngeenkwekwezi,
13 Usal' ufana neLandani,
14 Isidzwili samaNgisi.
15 Iingwegwe zakho zisithele.
16 Ulibandla lamadoda,
17 Usibethamthetho,
18 Waduma siyaqhaqhazela,
19 Siphathwe makhaza kusehlobo,
20 Ilanga likhuph' inyok' emgodini.
21 Wen' awuzum' uyazunyelwa,
22 Wen' awugubh' uyagujelwa,
23 Usidzwili selawulo KwaNdebele.
24 Ngitjho nobutjhontjhwani bulawulwa nguwe,
25 Ubhalelwa kukufa kwaphela.
26 Khula kosi!
27 Nzinza kosi!
28 Busa ngwenyama!
29 Bayethe mtjhade!
30 Bayethe KwaMhlanga.
11.2.1 Tlola OKUBILI okubalwe yimbongi eembongwenezi okwenza bona
indawo yaKwaMhlanga iqaleke iyihle. (2)
11.2.2 Rhunyeza ngawakho amagama ummongo omunyethwe yindima
yesi-4 eembongweni ezingehlezi. (2)
11.2.3 Kuhlathulula ukuthini navane kuthiwa ilanga likhupha inyoka
ngemgodini? (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 19 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
11.2.4 Imbongi inqophe ukusitjelani ngomuda wama-23 weembongwezi?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.2.5 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe-
ngqondo sesenzasamuntu eembongwenezi. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 20 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona
ukhetha imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini nanyana ebukghwarini
bomlomo qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE
NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA.
Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Kanengi abatloli bemidlalo basuke babe nerhuluphelo lokobana imidlalo yabo
ngathana ingadlalwa tjhatjhalazi esiteji ukwenzela bona abafundi bayo bayizwisise
ngcono. Coca ngokukghonakala nokungekhe kwakghonakala kokudlalwa esiteji
komdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-
340-390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
TJHILI: (Uthelela iinkukhu isiphila) Sazisiza ngokufudukela lapha kosikazi.
NANTULI: (Uhlezi ngaphasi komuthi) Ukutjho ngebanga lani lokho baba?
TJHILI: (Unqopha kuye) Ngitjho ngombana soloko safika lapha sele ngithoma
nokunona.
NANTULI: (Uyahleka) Ngiyakubona nami baba. Ngabona wenziwa ziinkukhu 5
nezimvu ozifuyileko.
TJHILI: (Uhlala phasi) Sele ngililela amandlami engawamotjha eplasini. Ngabe
ngafika esabelwenapha ngisese namandla, ngabe indodanami yafunda
beyaqeda.
NANTULI: (Ngokutshwenyeka) Ungakhulumi ngoMbulawa ngombana ungivusela 10
amanceba baba. Mhlamunye sele aba mathambo lapha akhona.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 21 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
TJHILI: (Ngokumtjhiriya) Singalahli ithemba kosikazi. Ngitjho ngombana uZimu
ukhona, begodu akahlulwa lilitho.
NANTULI: (Utshega iinyembezi) Ihliziyo yami iba buhlungu lokha nangibona
abentwana besikolo baya esikolweni. Ngisuke ngikhumbule bona 15
uMbulawa bekanebhudango lokuba mjameli wamalungelo wobuntu.
TJHILI: (Umlalisa esifubeni sakhe) Ngibawa bona ungilibalele ngokukuthunuka
amanceba kosikazi.
NANTULI: (Uvusa ihloko) Ngiyakuzwa baba. (Wesula iinyembezi) Sele ngikhohlwe
ukukwazisa bona kunomsanyana olethe incwadi etlolwe ibizo lakho 20
baba.
TJHILI: (Ngokurareka) Iphi incwadi leyo?
NANTULI: (Ayikhuphe) Nasi baba.
TJHILI: (Ayivule ayifunde).
NANTULI: (Ngokurareka) Wamomotheka wedwa baba kubayini? Kghani ivela 25
kuMbulawa?
TJHILI: (Sele aqedile ukuyifunda) Ivela kuMbonani esasakhe naye eplasini
lakaMathumbu.
NANTULI: (Uyahleka) Uthini baba?
TJHILI: Uthi ngimfunise indawo lapha esabelweni. Batjho uMathumbu 30
uyalithengisa iplasela. Batjho abanikazi balo abatjha bafuna ukwakha
ibubulo leenkukhu kileya ndawo.
NANTULI: (Ngokurareka) Kutjho bona kufanele ifuduke yoke imizi leya eseplasini?
TJHILI: Iye kunjalo kosikazi. Wasebenza ngokusiqotha kusakhanya uMathumbu.
Phela sekufanele bakhokhele iinthuthi ezizobathutha gadesi. 35
[Ikhasi 52–54]
13.1 Tlola ibizo lendawo lapha gade sele kwakhe khona uTjhili ngesikhathi
sekulumo-pendulwano engehla le. (1)
13.2 Tlola isizathu esenza bona kube lula kuTjhili ukufudukela endaweni akhe kiyo
le ngemva kobana uMathumbu abaqothile eplasini lakhe. (1)
13.3 Ngokomdlalo lo kuthiwa ngisiphi isizathu esenza bona yoke imizi eyayakhe
eplasini lakaMathumbu igcine sele ikateleleke bona ifuduke? (2)
13.4 Hlathulula indlela uMbulawa agcina afike ngayo ekampeni yabaphalali
benarha yeSewula Afrika eyayiseBotswana ngemva kobana aphunyurhe
ekudunyuzweni mapholisa webandlululo. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 22 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
13.5 Ngokuyelela ikulumo-pendulwano ephakathi koTjhili nokosikazakhe engehla
le akhe unikele umehluko phakathi kwepilo ezwakala sele bayiphila kilendawo
nepilo ebebayiphila basese seplasini kaMathumbu uqalise ngehlangothini
lokufuya. (2)
13.6 Rhunyeza amatjhuguluko amenyezelwa ngowayengumongameli
wangesikhathi somdlalo lo nesingathi ngiwo enza bona amanye wamapholisa
webandlululo agcine sele alisa esipholiseni. (2)
13.7 Phendula isitatimendesi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela
isiqunto osithathako.
Nasiyelela indlela iinsebenzi ezibabantu abatjha zenza ngayo emdlalweni lo
singatjho bona ngizo ezaziqinisa uMathumbu isibindi sokobana azenzele
umathanda eensebenzini ezililutjha. (2)
13.8 Madanisa okwenziwa lilutjha langesikhathi somdlalo lo nelutjha langomnyaka
we-1976 uqalise ngehlangothini lelungelo lokufunda. (2)
13.9 Hlathulula isizinda sepilo esisivezelwa mndeni wakwaTjhili mhlana uMbulawa
afika ekhabo eza noMbonani ngemva kobana sele afeze ibhudango lakhe. (2)
13.10 Ingabe umtloli uphumelele kangangani ukusebenzisa umdlali onguMbonani
njengenduna yeplasini emdlalweni lo? (2)
13.11 Ucabanga bona isenzo sakaVenter sokwala ukuphendula incwadi yelutjha
yeenghonghoyilo sisiphumelelise bunjani isifiso somdlali oyikutani sokufeza
ibhudango lakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.12 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
isiqunto osithathako ngokuvela emdlalweni lo.
Nanyana kwakuvele kumthetho webandlululo wokobana kugandelelwe
abantu abanzima ngesikhathi sebandlululo kodwana uVenter bekenza
ngokudluleleko. (2)
13.13 Ngelwazi onalo ungathi isehlakalo esikhulunyiswa emdlalweni lo sokobana
amaBhuru aziimpurelani ahloma isiqhema esasinqophe ukulwisana
namatjhuguluko la ngesamambala nofana umtloli womdlalo lo uyazithomela
nje? Sekela ipendulwakho uqalise elwazini onalo. (2)
13.14 Coca ngesifundo osifunde ngomdlali oyikutani womdlalo lo ngokuqala indlela
afika enza ngayo izinto nakafika eplasini lakaMathumbu. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 23 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Kanengi abatloli bemidlalo basuke babe nerhuluphelo lokobana imidlalo yabo
ngathana ingadlalwa tjhatjhalazi esiteji ukwenzela bona abafundi bayo bayizwisise
ngcono. Coca ngokukghonakala nokungekhe kwakghonakala kokudlalwa esiteji
komdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI G
(UNzunza sele ahlangene noSongubo banoNdala. Bararwe kukweyama umlambo
ozele uphuphuma).
USONGUBO: Hlala lapha khengiyokufunela iinhlahla kuNangubokazi Ndala.
UNZUNZA: Ungubani wena okhamba nomuntu ongakufela nanyana
kukunini lo? Awuboni ukobana ulimele umuntu lo? 5
USONGUBO: Mina nginguSongubo ngiphuma kuDlomu kaMthimkhulu.
Olimeleko lo nguNdala. Sibaleka aManala mqongo. Ngikhuluma
nje nawo aseenthendeni zethu.
UNZUNZA: Hawu! Kubuhlungu ukuzwa ukobana aManala asasilandela
phezu kobana siqobeke kangaka. Kanti abantu laba bafunani, 10
bafuna ukusidla siphila?
UNDALA: Uyayizwa ingoma leyo, neentuli leza uyazibona? Sele kungiwo-
ke aManala mqongo, amakhondlomthangala sele aphezu
kwethu. Maye mina nokulimala ngilimele angazi bona ngizokuba
yini! 15
UNZUNZA: (Ezwe isitjhaba sakhe silila ngokudinwa) Angazi ukobana
sizokwenzanjani ngombana sidiniwe, umlambo nawo naku uzele
swi. Angazi kobana sizakulekelelwa ngubani.
USONGUBO: Akhe ngilekelele uNdala osele kusikhathi aquma lo. (Akhuluma
nonina) Mma nangu uNdala uphethe amathumbu ngezandla 20
bewukhafula neengazi ngomlomo.
UNANGUBOKAZI: Ngiyeza ngizomsiza. (Afike asize uNdala)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 24 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
UNZUNZA: Sidiniwe, kade silwa naManala. Nakhu uNdala nimsiza, mina
nesitjhaba sami angekhe nasisiza na? Kambe basiqedile
KwaSimkhulu besafulathela seza nganeno, nakho-ke sebafikile 25
godu.
UNANGUBOKAZI: (Ezwa uNzunza alila) Ukubulawa mamanzi ngiyakwesaba. Laba
bangani benu kanti naningakatjheji azonibulala aManala.
Mntanami Songubo ngipha ingubo yedini. (Amnikele) Ngipha
enye godu. Le ngizayithatha ngiguqe phezu kwayo ngamadolo. 30
Lokho ngikwenzela bonyana ngikhandise aManala mqongo
ukuze nabathi bayanibulala nani nizibuyiselele nibabulale.
UNZUNZA: Alo sizokulwa njani ngombana sidiniwe begodu nesitjhaba sami
siphelele KwaSimkhulu? Lokhu ngikubuziswa kukobana ngizwa
uNaNgubokazi nakathi nabasibulalako sizazibuyiselela. 35
Sizazibuyiselela ngani ngombana sidiniwe begodu isitjhaba sami
asikho kangako siphelele KwaSimkhuulu.
UNANGUBOKAZI: Thula uqale mina ngiqede ukubhinca ingubo yedini le,
uzakubona nangiqedako ukobana kuzakwenzekani. Letha enye
leyo ngiyembathe. (Bamnikele. Arhuwelele uNangubokazi 40
acimezile)
UNCAGU: Jamani ihloko yendoda ayeqiwa.
[Ikhasi 73–74]
15.1 Tlola ibizo lomlambo ekuthiwa aboNzunza babhalelwa kukuweyama
esiqetjhaneni esidzujulwe ngehlesi. (1)
15.2 Konje umbango okhulunyiswa emdlalweni lo wathoma amaNdebele
nakakiyiphi indawo? (1)
15.3 Tlola uveze ubutjhapha OBUBILI ebenziwa yikosi uMusi nesingathi baba
ngunobangela wesisusa sombango okhulunyiswa emdlalweni lo. (2)
15.4 Nikela ibizo lekosi ebegade ibusa isitjhaba saManala ngesikhathi kwenzeka
isehlakalo esidzujulwe kukulumo-pendulwano engehla le. (1)
15.5 Tlola ELINYE igama aManala abe gade sele abizwa ngalo ngaphandle kwala
asesiqetjhaneni esingehla bewuhlathulule nokobana kubayini besele abizwa
ngegamelo. (2)
15.6 Tlola isibongo uNzunza asipha abantu bakwaSongubo ngemva kobana
bamsizile yena nesitjhaba sakhe bona aManala angababulali. (1)
15.7 Coca urhunyeze isehlakalo esalandela esenzeka esiqetjhaneni esidzujulwe
ngehlesi. (2)
15.8 Kubayini umdlalo lo ubizwe ngomdlalo-ndabuko. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeK haya (HL)/P2 25 DBE/Febherbari–Matjhi 2017
NSC
15.9 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Ngemva kokucima kwelanga elinguManala ibambela lekosana uNcagu
kwabangu ...
A Magutjana.
B Mrhawu.
C Sele.
D Sabi. (2)
15.10 Ingabe indlela uNanasi enza ngayo izinto emdlalweni lo zimveza ambelethi
onjani? Sekela ipendulwakho. (2)
15.11 Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko basebenzisa izehlakalo ezikholwekako
nezingakholwekiko ngomnqopho wokuragisela imidlalo yabo phambili.
Hlangana nezehlakalo ezibalwa emdlalweni lo ngiziphi EZIMBILI ocabanga
bona azikholwakali, umtloli uzisebenzisele kwaphela ukuragisela
umdlalwakhe phambili? (2)
15.12 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese
usekela isiqunto osithathako ngelwazi onalo.
Kuliqiso bona uNzunza akazi bona aManala afunani kuye. (2)
15.13 Tshwaya ngendima edlalwe nguMbangwa banoTjhaba emdlalweni lo. (2)
15.14 Ingabe uyamsola uNcagu ngokobana akhalime amabuthwakhe lokha
nakafuna ukubulala amabutho kaNzunza nofana awumsoli? Sekela isiqunto
osithathako ngawakho amagama. (3)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC Supplementary 2017 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2016 QP
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum