Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 QP

Question paperisiNdebele HLGrade 12201829 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2018, 29 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) FEBHERBARI/MATJHI 2018 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-29. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Landela imilayo esekuthomeni kwesinye nesinye isigaba ngokuyelela. 5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU KUSIGABA A MUNYE KUSIGABA B NAMUNYE KUSIGABA C 6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo uyiphendulile. 7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC IKHASI LOKUMUMETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Iimbongo Zepilo' Umbuzo omude 10 5 2. 'Buza Kunembeza' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6 3. 'Thando' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 4. 'Ibala Ngelakho' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. 'Umona' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9 *YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 10 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 10 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 13 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 13 10. UBonakele Umbuzo omude 25 15 11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 15 UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. 12. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo omude 25 17 13. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17 ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini womdlalo ofundweko. 14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 21 15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 21 16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 24 17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 24 18. Ifindo Umbuzo omude 25 27 19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 27 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo eziboniweko) A: IKONDLO 5 1 (Ikondlo engakabonwa) B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1 BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. IIMBONGO ZEPILO – TN Mahamba 1 Ubambisene nephasi, 2 Uyindlalifa yalo, 3 Langa lokungaboni okusepepeneneni, 4 Ngubo egubuzes' iphasi njengogubudu, 5 Utakataka nozitakatakelako, 6 Ulise nolisako, 7 Ukhambisana nobunjalo bezinto. 8 Ulidondolo lakho koke, 9 Ukhanya iphasi loke, 10 Ungumakhamba ananya njengenwabu. 11 Uzwana nabakuthandako nabakuzondako, 12 Uziphathe, uqale umuntu, 13 Ulayelisa kabuhlungu emntwini, 14 Kusale isililo ngemva, 15 Kusale amatlhuwo nezondo. 16 Imihlathi nayiqoth' iindlebe ngethabo 17 Nawe wenza njalo, 18 Imihlathi nayitjhidez' iindlebe ngokudana 19 Nawe wenza njalo. 20 Nawufuna ukulayelisa, 21 Uyancengwa bona ubuye, 22 Ubuye ungabuyi, 23 Nawukhumbul' ekhen' ungoyela safuthi. 24 Umngani wehliziyo yomuntu, 25 Ibanga ukhamba elifitjhani nelide, 26 Ipengu nonobangela azaziwa. 27 Pilo, uyigezi ekhamba kujame tsi, 28 Kujame ngitjho nobutjhontjhwani. 29 Unzima tshu! Awuphumbutheki, 30 Bathokoza usese senyameni, 31 Baphazima usese nabo, 32 Awubolekisanwa, awusiyipahla, 33 Unjalo nje unabakhambisani, 34 Kungajama bona nawe uyajama. Tlola ummongondaba wekondlo le. Dzubhula bewuhlathulule bona iinthombe-ngqondo ezisetjenziswe yimbongi ekondlweni le ziwuthinta njani lowo mmongondaba. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240. YELELA: Isingeniso esihlathulula ummongondaba wekondlo neenthombe-ngqondo ezikhambisana neenhlathululo zazo zizokwabelwa imitlomelo eli-7 bese ilimi labelwe imitlomelo emi-3. [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. BUZA KUNEMBEZA – TM Mthimunye 1 Ungakhuluma okukhulumako, 2 Utjho okutjhoko, 3 Yinye oyaziko, 4 Buza kunembeza. 5 Izandla zakho zenz' okuhle na? 6 Iinyawo zakho zikhamba kuhle na? 7 Indaba ingaphakathi. 8 Umlom' ukhulum' okulungileko na? 9 Ilimu lakho liyaphilisa na? 10 Izandla zakho ziyaphilisa na? 11 Buza kunembeza. 12 Ulenzele kuhl' iphasi na? 13 Liyathokoza ngawe na? 14 Liphilile ngawe na? 15 Buza kunembeza. 16 Niyaphan' umlomo na? 17 Bayaph' abanganasono na? 18 Ufunani kilab' abanganasono nawe na? 19 Uwarhatjhelan' amadzinyani na? 20 Buza kunembeza. 2.1 Tlola izitho zomzimba EZIMBILI imbongi elila ngazo endimeni yesi-3 yekondlo engehla bona ingabe zenza okuhle kabanye abantu na? (2) 2.2 Rhunyeza imiqondo EMIBILI emunyethwe yindima yesi-5 yekondlo engehla le. (2) 2.3 Hlathulula umqondo omunyethwe yindima yoku-1 yekondlo engehla le. (2) 2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokubuyelela amagama athi, 'Buza kunembeza' emaswapheleni wenye nenye indima yekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.5 Tshwaya bewuhlathulule ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. THANDO – TN Mahamba 1 Ithando kukudla kwehliziyo, 2 Mummoya omnanjana, 3 Ummoya opholileko, 4 Werobhelela elimnandi tle! 5 Ngitjhwile ngathi: 'Ngiyakuthanda' 6 Ngitjhwiswa ngilokhu engikuzwako, 7 Lokhu okungitjhisa ngaphakathi kimi, 8 Lokhu okwenza ihliziyo yami 9 Ipharupharume khudlwana. 10 Angikatjhwiswa yikanuko, 11 Angikatjhwiswa ngilokhu onakho, 12 Angikatjhwiswa kulapho uphuma khona, 13 Ngitjhwiswa ngilokhu ongikho, 14 Ngendlela oziphethe ngayo, 15 Kungenze ngazala ithando, 16 Lazala laphuphuma ngawe. 17 Ngiyathemba angikoni 18 Ngokukubikela bona ngiyakuthanda? 19 Uthandwe yihliziyo yami, 20 Ikuthande yakuthandisisa, 21 Yaba nomthandela wasafuthi. 22 Ilihlo lasoloko lithe njo! Kuwe 23 Lithabela ukukubona, 24 Lithabela ukukubona uhleka. 25 Uhleka ihlokwami ihlangane, 26 Uzibumbe kufane. 27 Iindlebe zami zilalele, 28 Zithabela ukuzwa ilizwi lakho, 29 Engqondwenami kuhlez' isithombe sakho, 30 Singibhalelisa ukucabanga. 31 Ngikuthanda ukukuthanda, 32 Ihliziyo yami ngufakazi wakho koke. 3.1 Dzubhula umuda ngamunye osetjenziswe yimbongi ekondlweni engehla le onehlathululo engenzasi. 3.1.1 Indlela imbongi ezizwa ngayo emmoyeni ngesithandwa saywesi iyingathekisa nomratha osele urhubela sakutjha. (1) 3.1.2 Ngendlela imbongi ethanda isithandwa saywesi ngayo sese kuba ngasuthi ihlala isibona ngaso soke isikhathi. (1) 3.2 Tlola isizathu esenze bona imbongi ingasebenzisi itshwayo ekugcineni komuda wobu-8 wekondlo engehla le. (2) 3.3 Hlathulula umnqopho wembongi wokusebenzisa ibuyelelamqondo ukusuka emudeni we-10 ukufika kewe-13 wekondlo engehla le. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 3.4 Hlathulula ummongondaba wekondlo engehla le ngawakho amagama. (2) 3.5 Coca ngobuhle nofana ubungozi bommongondaba ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. IBALA NGELAKHO – TN Mahamba 1 Kwayi, kwayi, uyaphi? 2 Uyaphi thina silele? 3 Nawuphulwa lijamo 4 Lizakuphula belikubeke phasi. 5 Zikhalime lingakafiphali, 6 Wenzele ingomuso lakho, 7 Kazi amalwele ayakghophola. 8 Abantu abakufihleli: 9 'Umuhle mntwanomuntu' 10 Batjho babe limu linye, 11 Uziqale esibonibonini ube lihlo linye nabo. 12 Usuke uzibethe isifuba. 13 Usuke uhlahlathe udurhe nommango. 14 Kubayini nabakufunako bangakutholi? 15 Uphunyurh' elimin' elimnandi nelilolweko. 16 Zibuze bamsila nje badoswa yini? 17 Bafika bakukhohlise ngento yinye, 18 Abanye beza bazi bona unguthathekile, 19 Bathi bangagolintethe babone abeze ngayo. 20 Feza okuzokuphumelelis' epilweni, 21 Zikhakhazise ngebala uSomnini akuphe lona, 22 Ibala ngelakho, iba nomona ngalo. 23 Uzabe uzenzela wena. 24 Zithande, zivikele ingomuso likulindile. 4.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obusetjenziswe yimbongi emudeni woku-1 wekondlo engehla. (2) 4.2 Ngonjani umuntu esithi uphulwa lijamo. (1) 4.3 Rhunyeza okutjhiwo yimbongi endimeni yesi-2 yekondlo engehla le. (1) 4.4 Ucabanga bona umuntu ekukhulunywa ngaye ekondlweni engehla ngewabuphi ubulili? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 4.5 Ingabe imbongi inqophe ukuthini ngomuda wama-21 wekondlo engehla le? (2) 4.6 Tshwaya ngelimi elisetjenziswe yimbongi emudeni we-19 bewutjho nokobana imbongi iphumelele kangangani ukusebenzisa ilimeli ukuveza tjhatjhalazi lokho ekuhlosileko ngalo. (2) [10] KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC IKONDLO ENGAKABONWA: UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. UMONA – MS Ntuli 1 Nguhliziyokul' umafela ngendeni, 2 Sihlub' abany' iimpiko 3 Angazenzeli yena. 4 Ngumarhudul' amehlw' abovu; 5 Wamalangab' atjhisa kutjhisa, 6 Abe makhaza kumakhaza. 7 Ngunyawo liphapha phezulu, 8 Nguhloko sithaya phasi. 9 Nguhliziyo silal' emini, sivuk' ebusuku; 10 Sirhulurhulu sirhuluphel' umnyama, 11 Uphetjhulwa mumoya, 12 Urhurhulwa mamanzi; 13 Uphekwa kuphakululwa, uphakulula kuphekwa. 14 Akwenzako kwaziwa nguye, umona. 5.1 Dzubhula izitho zomzimba EZIMBILI imbongi engathekise ngazo umona ekondlweni engehla le. (2) 5.2 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha osetjenziswe yimbongi endimeni yesi-2 emideni ye-7 ukuya kewe-9 wekondlo engehla. (1) 5.3 Tlola ngomuda OWODWA okutjhiwo mumuda we-11 newe-12 ngomuntu onomona. (1) 5.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wesi-2 othi, 'Sihlub' abany' iimpiko' wekondlo engehla le. (2) 5.5 Ucabanga bona kubangelwa yini bona imbongi ingathekise umona nesirhulurhulu ekondlweni engehla le. (2) 5.6 Coca wenabe ngommoya ovezwa yimbongi ekondlweni engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Ingemuva nesizinda sabalingisi bamanovela zinomthelela omkhulu kummongondaba umtloli asuke awuhlosile. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali ingemuva nesizinda somlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA bewuhlathulule nendima eziyidlalileko ukuphumelelisa ummongondaba wayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A 'Mma ummoya phasi. Bengingazi bona ngiyona begodu ngilwisa abentwana bakababa ngalendlela,' kurabhela uNaKabini azisola bona bekasenzani. 'Mrharibo sibawa ummoyakho wehle. Ungayi nomnakwethu lo. Thina simazi ubaba asaphila. Akasirari. Unjalo vele,' kurabhela uMhlekwa. 'Uqinisile Mhlekwa. Ncancabe mrharibo,' kweleka uHleziphi. 'Uyihlo wabahlala aniyala ubusuku nemini bona ningalingi nibe netjhada 5 kilomuzi. Nami bengisakuyelelisa izolo ebusuku Mavela bona ningathomi nibange itjhada nokuzila nisazilile nje. Nanje ngiyalibuyelela, yibani nommoya wokuthula nokwelamana. Bambisanani ngokuzwana entweni eniyenzako,' kusatjho uNaMtshweni ngehliziyo ebuhlungu. Athule uMavela aqale unina. Aqale umkakhe. Abuyele kunina godu. 'Mma ngiyabona 10 bona niyanginina. Anikafuzi bona ningisole ngalendlela enenza ngayo. Isikhundla sakababa siphethwe ngimi kwanje. Ubaba bekangaphendulwa nakaphefumulako. Mina ngiyaphendulwa. Kghani angisilo izibulo la ekhaya na? Nangikhuza uNaKabini akukafuzi bona niphendule.' UMavela ukhuluma ngokunghala. Ukusolwa kwakhe ngunina nabentwana bakwabo, kumliyile. Phela ubaphathele imiphumela yekhambo 15 lakhe lokuya eWitbank kiboDladla. Nasele kutjharagana ngalendlela angasakhulumi uMavela. Asikime aphumele ngaphandle. Inyanga liliqa, igcwele. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC Kukhanya bha ngaphandle. Iinkwekwezi ziviliviliza kamnanjana esibhakabhakeni. Aphume ngesirhodlweni uMavela, aye esibayeni seenkomo. Aziqale. Afumane zithe yelele phasi, zilele zoke. Zetjisa kwaphela. Athule. Afise ngathana kungomuso 20 uSkhosana afike. Kufuze bazokwakhisana amano phela. Eembuzini nezimvini angasaya. Aneliswe ziinkomo kwaphela. Kuthi emva komzuzwana abuyele ngekhaya godu. Abathole basabalabala ngobukhali bakhe bokuphoqa umkakhe. 'Mhlekwa ninoHleziphi nanikghonako, mina ngithi ragani ngefundo uyihlo anikhombe kiyo. Ningamdanisi nalapho alele khona begodu ngithemba bona naboyihlomkhulu 25 bazanisiza, niphumelele.' [Ikhasi 40–41] 7.1 UNaKabini ubonakala atjhaphulukile solo afike ekhakwakhe eMadlangeni. Tlola OKUBILI okuphunyulwe nguNaKabini ngomkhukhu ebebahlala kiwo eSoshanguve. (2) 7.2 Ngokuqala etheksthini engehla le akhe utlole okwenziwa nguMavela lokhu unina athi uBongwe ubegade angakwenzi. (2) 7.3 Tlola amaphuzu AMABILI avela enovelini le esingathi ngiwo enza bona uNaMtshweni angabi nokusola bona mbala isifiso esikhulunyiswa boDladla lesi senziwa nguBongwe. (2) 7.4 Tlola isizathu esenza bona aboDladla bangene bebayokufika ngendlini lapha kwakuhlezi khona uNaMtshweni ngelanga ebabelethe ngalo isifiso sakaBongwe. (2) 7.5 Tlola urhunyeze ikulumo kaMavela ayikhuluma lokha nakakhuluma nomkakhe ambikela ngokuthenga kwakhe ikoloyi ngaphambi kobana bafuduke eSoshanguve. (2) 7.6 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo umutjho olandelako. Ifuyo eyathathwa boDladla kwaBongwe yayokuthengiswa yenza imali engange … A R29 200,00. B R20 900,00. C R22 900,00. D R22 090,00. (2) 7.7 Ingabe uMavela isifiswesi usiphikisa ngombana angakholwa ngeqiniso bona senziwa nguyise nofana usiphikisa ngabomu? Sekela isiqunto osithathako uqalise kokuvela enovelini le. (2) 7.8 Isenzo sakaDladla sokobana abawe abantu ebekanabo bona baguqe bathandaze ngemva kokucocisana kwabo ngesifiso esatlolwa nguBongwe simveza amumuntu onjani? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 7.9 Hlathulula umnqopho womtloli wokuriyadisa aboDladla bona bazokuthatha ifuyo kaBongwe bayoyithengisa njengokutjho kwesifiso sakhe naphezu kobana kwasele kudlule amalangana abentwabakhe bahlutjulisiwe. (2) 7.10 Isenzo sakaMavela sokukhamba abe ayokufika eBhundu esilarheni sakaSkhosana nanyana atjeliwe nje bona amapholisa waKwaNdebele ayambopha umuntu ongahlali khona sisivezelani ngaye? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.11 Ingabe isenzo sakaBongwe sokuhlela ukwabiwa kwelifa lakhe ngendlela yesikhuwa nekuyindlela ephambana nesiko lesintu sisitjelani ngaye? (2) 7.12 Esiphethweni senovela le sitjelwa bona uMavela wagwetjwa itjhumi leminyaka neminyaka ebunane. Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani naye? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.13 Coca ngomhlobo wesiphetho senovela le uqalise ngehlangothini lomndeni wakwaBongwe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Ingemuva nesizinda sabalingisi bamanovela zinomthelela omkhulu kummongondaba umtloli asuke awuhlosile. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali ingemuva nesizinda somlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE bewuhlathulule nendima eziyidlalileko ukuphumelelisa ummongondaba wayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B 'Ngiyakuzwa Sipho, okutjho bona umkakho nguye osuke wathatha ngamawala adlumbana bona kunobuhlotjana phakathi kwakho nowakwami.' Atjho uMuzi akhomba uKholiwe. Manje sabe sifikile isikhathi sokobana liphandleswe ithumba ngoba besele liveze ihlokwana. UMuzi phakathi kwayo yoke imibuzo agade afuna ukuphenduleka kiyo, omkhulu ngilo wokobana kubayini umkakhe athome ukuphatheka kumbi kangaka 5 mhlana uBusisiwe athoma ukukhombisa amatshwayo wokobana sekangena kesinye isigaba sokukhula? Into ebegade imudla khulu uMuzi kukobana kanti umkakhe akafuni abentwana babo bakhule na? Yindaba enjani leyo? Kanti abentwana kufanele bahlale babancani? Ukuzibuza kwakhe imibuzo le kwamfikisela umkhumbulo wokobana kutjho bona kukhulu okusekukhuleni. 10 'Mnakwethu, ngibuhlungu khulu bona mina nawe sithome ukwazana nokubonana ngezingasimnandi kangaka kodwana nina njengombana nibabantu abakholwako nizangivumela nangisithi leli lihlelo lakaZimu.' Atjho ngesibindi uSipho. Ukhuluma nje uSipho uMuzi uqale uKholiwe, nokho akutjho bona ubengakalaleli okutjhiwo nguSipho. Ngendlinapha kuthule kuthe du, nenalidi nayiwako ingazwakala. Angeze wavuma bona 15 kunabantu. Ngikho lokho kuthula okwenza abentwana ngaphandle bangasahlaliseki. Kuthe ngelikade abentwana bezwa ilizwi ngendlini lisithi; 'Mnakwethu Mnguni, indaba umkakho angibawe bona ngizokutjela yona yide khulu.' Uthe nakathi khulu, wavula nezandla zatjengisa ubukhulu kwamambala. 'Eqinisweni angazi bona ngingathoma ngakuphi.' Wathi ukuthulathula uSipho. 20 Ngesikhatheso uMuzi sele athoma ukubethwa livalo. Kanti umkakhe uthule nendabakazi ekulu enganabuthomo kodwana ukuyilangazelela kwakhe indaba le kwamenza alise ukucabanga khulu aqale uSipho. 'Ngibawa ungivumele mnakwethu Muzi, ngibawa ungiphe iveke yoke khese ngiyokuhluza ingqondo ngombana indaba le yide, kufanele ngiyoyihlalela kuhle ngikwazi ukuyilandelisa kuhle.' 25 [Ikhasi 19–20] 9.1 Tlola abanye abangani bakaZwelibanzi ABABILI ngaphandle kwakaKholiwe. (2) 9.2 Rhunyeza ikulumo kamalumakhe kaZondani ayikhuluma kuMuzi ngelanga okwakulotjolwa ngalo uKholiwe. (2) 9.3 Ithumba ekukhulunywa ngalo etheksthini engehla le ekuthiwa seliseduze nokobana liphandleswe ngengiliphi? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 9.4 Tlola unobangela owenza bona uKholiwe aye emzini kaSipho nakazakugcina alwa nomkaSipho, uSara. (2) 9.5 Rhunyeza umlayezo wetjumayelo kaMfundisi uMahlangu eyakhulisa umraro kaKholiwe owawuvele sele uthomile. (2) 9.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Nanyana uKholiwe bekahlangabezana nemiraro ekukhuleni kwakhe kodwana imirarwakhe azange yamenza bona alahlekelwe mkhumbulo bekufike lapha ahlangahlangana khona. (2) 9.7 Hlathulula indlela azizwa ngayo uZondani lokha uKholiwe nakamtjela ngomuntu ongafanela ukuba yindoda kwakhe. (2) 9.8 Hlathulula isenzo esenziwa nguZondani nesingathi senza bona umndenakhe ube nesizathu esihle sokuhloya uKholiwe ngokuzibulala kwakhe. (2) 9.9 Ucabanga bona ukungafiki ngesikhathi kwencwadi eyatlolwa nguZondani ngesikhathi asesibhedlela yaba namphumela muphi emndeninakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.10 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esingasenza bona sibe nesiqiniseko sokobana ngaphandle kwakaSipho, unina kaKholiwe naye bekazi bona umntwanakhe akanamlandu ngokuzibulala kwakaZondani? (2) 9.11 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa kokuvela enovelini le. Hlangana nemilayezo umtloli wenovela le afuna ukusidlulisela yona kukobana nasisebenza ngabantu, khulukhulu abagulako kuqakathekile bona koke abakutjhoko sikuthathele ehloko. (2) 9.12 Ingabe isiqunto sakayise kaKholiwe sokuqunta ukungasarageli phambili nokubhadelela uKholiwe iindleko zesikolo ngemva kobana kuvele indaba kaZondani siyamukeleka nofana asemukeleki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 9.13 Coca uveze amazizwakho ngokuzehlulela kwakaKholiwe bekufike lapha azikhupha khona umphefumulo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) UBONAKELE – M Sikosana Ingemuva nesizinda sabalingisi bamanovela zinomthelela omkhulu kummongondaba umtloli asuke awuhlosile. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali ingemuva nesizinda somlingisi oyikutani wenovela yesihloko esithi; UBONAKELE bewuhlathulule nendima eziyidlalileko ukuphumelelisa ummongondaba wayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340-390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UBONAKELE – M Sikosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C 'Madekhethu! Izambatho zami zoke zisele kileya koloyi egade ngiyikhwele nangiza lapha. Nendlala seyithoma ukungisahlela. Ngomele amanzi. Umzimbami woke udiniwe, kunjalo nje ngithoma nokuzwa amakhaza. Yindaba engizayithini yoke le? Kodwana lokhu ngikubona kungcono khulu kunepilo le egade ngiyiphila kwethu. Kuliqiniso akekho umuntu ozangisiza la kodwana okuthokozisako kukobanyana 5 umphefumulwami uphumulile.' UBonakele walala khona lapho, ngelanga elilandelako wavuka ngamasa avuswa makhaza. Wagelagela loke ihlathi angazi bonyana uya kuphi. Lapha ehlathini kunzima akakwazi ukubona ngitjho nelanga khona azakwazi bonyana sikhathi bani. UBonakele ubegelagela loke ihlathi afunana neenthelo zemmangweni. Ebusuku godu 10 alale khona lapho ehlathini. Kwabe kwaphela amalanga amathathu alala lapho ehlathini. 'Ngimi lo osele aphenduke intandani namhlanjesi ababelethi bami kube basaphila bobabili?' Watjho zehla zalandelana iinyembezi kodwana wazesula ngombana akekho umuntu angamlilela nasele kunjengombana kunje. 'Namhlanjesi ngizwa umzimbami lo ungangivumeli kuhle bona ngiyokulala kilelihlathi ngombana 15 izolo ngibone inyoka phezu komuthi.' Athule aqale ngehlathini lapha avame ukulala khona. 'Ipheze yangigongoda inyoka leya. Njeke kungcono ngiyokulala kude nehlathi namhlanjesi.' Wasuka khonokho wangena etjanini obude obumdlulako watjhinga kenye intatjana egade ayibona ivele kancazana kude nehlathi. Uthe asakhamba etjanini obude wabona intuthu ithunya kude. Wavele wazibonela 20 bonyana lapha kuthunya khona intuthu le, kunomuzi. Naye akazi bonyana yini into eyamtjela bonyana abandamele ngapha kuvela khona intuthu le. Kodwana wazibona sele avelele ngakhona. Wajamela kude waqalisisa. Kwenzeka koke lokhu nje sekuthoma ukurhwalala, sekuthoma ukobana kube nzima yoke inarha ngombana nakhu neenkwekwezi bezivalwe mamafu njengombana izulu gade lithembisa ukuna 25 ebusuku. Uthe asajame lapho uBonakele, asararekile, wezwa umzimba ufikelwa kukwesaba. Njeke wabona bonyana okungcono angakwenzako kukobana akhambe ayokulala ngesibayeni seenkomo zomuzi lo awuqalileko. [Ikhasi 10–11] 11.1 Tlola isizathu esenze uBonakele azifumane sele agelagela ehlathini afunana nendawo yokulala njengombana sibona kusenzeka etheksthini engehla le. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 11.2 Tlola okwalimukisa umtjhayeli wekoloyi eyabe ikhwelwe nguBonakele nakasuka ekhabo bona akasimsanyana omncani njengombana ambona. (2) 11.3 Tlola amabizo wabesana ABABILI abalwa noBonakele lokha nakahlika ibhesi ngeDaveyton. (2) 11.4 Ngikuphi okwenza uNomzana uMbuyiseli athande uBonakele khulu nekwagcina sele kwenza abentwabakhe bona bahloye uBonakele? (2) 11.5 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okuhle okwakhunjulwa nguMahlangu ngomkakhe uNaMndebele lokha nakaphendulana noNaSilombo ngoyise kaBafunani. (1) 11.6 Rhunyeza bonyana kweza njani bona uBonakele azifumane sele angaphakathi kwendawo yaboKiller yokuzibandulela iindubulo. (2) 11.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Boke abentwana abakhule batlhoriswa emakhabo bagcina sele bahlala eendleleni ipilwabo yoke bangasenathemba ngepilo ehle. (2) 11.8 UBonakele ubonakala amumuntu otjhejako nonelemuko lezinto ezenzakalako endaweni akiyo, ucabanga bona umukghwa lo wamsiza njani ekuthomeni irhwebo lakhe lokuthengisa amahabhula? (2) 11.9 Madanisa ipilo uBonakele ayiphila nakafika eDaveyton nepilo yabentwana abahlala eendleleni zenarheni yeSewula Afrika. (2) 11.10 Hlathulula ihloso yomtloli yokwenza bona iqhinga lakaDilika noHloyiwe lokuqotjhisa uBonakele ekhabo liphumelele. (2) 11.11 Ucabanga bona ukwala kwakaNaMndebele ukubizwa ngegama lakhe nanyana sele anesikhathi eside kangaka asebenza eJwanasbhege kumveza amumuntu onjani? (2) 11.12 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomlingisi onguNaSilombo ngobujamo asele azifumana aqalene nabo bokuhlongakalelwa mntwanakhe uBafunani? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 11.13 Nasiyelela isiphetho senovela le, uNaSilombo uguqa phambi kwakaBonakele ubetha irhobhe. Hlathulula bona lokhu kusitjelani ngobujamo bepilo mazombe? (2) 11.14 Coca uveze amazizwakho ngokuqakatheka kwakamma weengazi epilweni yomntwana. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) 'ILITJE LEMILINGO' – CM Sangweni Iinolwana ziindatjana zekadeni ezazicocwa ngokuqalisa ezehlakalweni ezenziwa babantu nofana ebujameni obubonakala ebantwini. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali inolwana yesihloko esithi; 'ILITJE LEMILINGO' bese umadanisa izehlakalo ezikhulunyiswa kiyo nezehlakalo ezibonakala zenziwe babantu emalangeni wanamhlanje. Amagama ozowasebanzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 13.1 'ISINGHONGHOYILO SEZINJA' – CM Sangweni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Kwasukelasukela! Cozi! Ephasini elalingaphasi komhlaba kwakuhlala isitjhaba sezinja. Isitjhabesi sasibuswa yikosazo uBhova. Isitjhaba sakwaNja sasaziwa ngokobana sitjhaba esibukhali khulu esasingasahlelwa nanyana ngubani. Zoke iintjhaba 5 ezakhelene nesitjhaba sezinja zazizisaba khulu izinja. Nanyana abomakhelana bezinja babesilingwa kukobana izinja zinomkhuba wokobana qobe inyezi nayizeleko ziqale phezulu zibethe umkhulungwani. Naziqale phezulu njalo zibanga itjhada elikhulu zizwakale kude. Kodwana ngubani ozozikhalima? Ngombana ozokhe athi vu uzokuya kiboyisemkhulu. Kuyaziwa 10 bona isitjhaba sakwaNja asitjhiyi litho eliphilako nasele sisahlele. Ngikho nanje iintjhaba eziseduze zithuthumela nazibona izinja ziphelele esigodlweni sekosazo uBhova. Esinye nesinye isitjhaba safuna ukwazi bonyana kazi kuyokusahlelwa kuphi. Esinye nesinye isitjhaba sahlala maquphe, yinye into ethenjiweko, libelo. 15 Umhlangano wezinja wawubizwe zizinja ezimapholisa. Izinjezi zazifuna ukuyelelisa ezinye ngokuhlukumezeka eentetjhini zamapholisa lapho zisebenza khona. Izinja ezimapholisa zayelelisa ezinye ngengozi eziqalene nayo ngamalanga nazisemsebenzini. Umkhulumeli wezinja ezimapholisa uBraki wathi; 'Bafowethu nabodadwethu ningasavuma ukuba mapholisa. 20 Thina mapholisa siyahlukunyezwa. Okokuthoma sinikelwa inyama evuthiweko ekubeni thina sizidlela inyama ehlaza. Okwesibili sikhanjiswa isikhathi eside singabonani nemindeni yethu. Akhese ucabange-ke, nakhu ubuya emsebenzini abentwana bakho sebakhulile kodwana abakwazi. Abakwazi ngombana kade wakhamba, wakhamba basese midlwana. Nawubuyako 25 ubafumana pheze sebalingana nawe, niyabona ukobana ibuhlungu ipilo yobupholisa?' Zoke izinja zahlokoma ngalekulumo kaBraki kodwana kwaba khona ukungavumelani. Ezinye zathi akufani nokuhlala ekhaya ungasebenzi, ezinye zathi kuyafana ngombana uphenduka inja enganamuzi, ipikiswano yaba yikulu kwamambala. 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UBraki uthe nakabona bona izinto ziphuma elawulweni, wangenelela. Besele kukhona izinja ezikhombana ngemino zivezelana amazinyo amambi. 'Sitjhaba sakagogo, lalelani. Into esitshwenyako thina mapholisa kukobana sigijimisa abantu sibabambe sibanikele amapholisa wabantu. Nasigijimisa umuntu singena emarharheni athusako, singene emirhobeni eneenyoka ngitjho 35 nangemanzini. Niyazi nje bona abanye babantu esibagijimisakwaba bahlome ngeengidi? Manjesi-ke nawugijimisa umuntu ohlome ngesigidi vane ugijimisa ukufa.' Ikulumo kaBraki yafaka ivalo emadolweni wezinja ngombana ezingasiwo amapholisa bezicabanga bona amapholisa asebenza kamnandi, awaqalani neengozi. 40 [Ikhasi 85–86] 13.1.1 Dzubhula igama elisetjenziswe enolwaneni engehla le elitjho izinjana ezincani. (1) 13.1.2 Tlola OKUBILI okuvela enolwaneni le okusinghonghoyilo sezinja ezimapholisa. (2) 13.1.3 Tlola isizathu esinikelwa zizinja ezivungazela bona ukusebenza njengenja elipholisa kuyafana nokungasebenzi. (1) 13.1.4 Rhunyeza umkhutjana omumbi owawenziwa sitjhaba sakwaNja nowawusilinga iintjhaba ezakhelene naso. (2) 13.1.5 Hlathulula ocabanga bona kubonobangela abenze umtlami wenolwani le anikele abalingisaba iinkhundla ezingenzasi. (a) Ukwenza uBhova bona abe yikosi yesitjhaba sakoNja. (2) (b) Ukwenza uBraki bona abemkhulumeli wezinja ezimapholisa. (2) 13.1.6 Ngaphandle komsebenzi wokugijimisa iinlelesi owenziwa zizinja ezimapholisa ngiwuphi omunye umsebenzi owenziwa zizinja ezimapholisa nezibonakala ziwenza ngcono khulu ukudlula amapholisa ngokwawo. (2) 13.1.7 Tshwaya ngobuqiniso bezehlakalo ezivela enolwaneni le nezisenzakalako nanamhlanje. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 13.1.8 Coca ngomlayezo esiwethulelwa yinolwana le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 13.2 Funda iinanazelo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E KWAMHLANGA – D Mabhena 1 Bayethe! Bayethe! 2 Bayethe mtjhade KwaMhlanga! 3 Bayethe mtjhade waKwaNdebele! 4 Uyingwenyam' eengwenyameni, 5 Bayethe! Bayethe KwaMhlanga! 6 Ukugeja kwaziwa nguwe, 7 Ugeje ngeentaba, 8 Wageja ngezikghwa, 9 Wabhodwabhodwa milanjana 10 Yamanz' angabubuliko. 11 Bayethe KwaMhlanga! 12 Ebusuku ugeja ngeenkwekwezi, 13 Usal' ufana neLandani, 14 Isidzwili samaNgisi, 15 Iingwegwe zakho zisithele. 16 Ulibandla lamadoda, 17 Usibethamthetho, 18 Waduma siyaqhaqhazela, 19 Siphathwe makhaza kusehlobo, 20 Ilanga likhuph' inyok' emgodini. 21 Wen' awuzum' uyazunyelwa, 22 Wen' awugubh' uyagujelwa, 23 Usidzwili selawulo KwaNdebele, 24 Ngitjho nobutjhontjhwani bulawulwa nguwe. 25 Ubhalelwa kukufa kwaphela. 26 Khula kosi! 27 Nzinza kosi! 28 Busa Ngwenyama! 29 Bayethe mtjhade! 30 Bayethe KwaMhlanga! 13.2.1 Buyelela utlole umuda ongenzasi lo kodwana ujamiselele igama elithalelwe kiwo ngalelo elilijameleko. Ebusuku ugeja ngeenkwekwezi. (1) 13.2.2 Rhunyeza ngomuda OWODWA ummongo omunyethwe yindima yesi-2 yesibongo esingehlesi. (2) 13.2.3 Tlola umhlobo wesithombe-ngqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wama-24 wesibongo esingehlesi. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 13.2.4 Hlathulula okunqotjhwe yimbongi ngomuda we-9 ukuya kewe-10 wesibongo esingehlesi. (2) 13.2.5 Ucabanga bona kungebanga lani imbongi ingathekise indawo yaKwaMhlanga neNgwenyama yesitjhaba eembongweni ezingehlezi. (2) 13.2.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe- ngqondo esiveza tjhatjhalazi ummongondaba wekondlo le. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Imidlalo yakhiwa ngeenkulumo-pendulwano bese kuthi ngemva kwazo kube nesenzeko nofana izenzeko ezilandela ikulumo-pendulwano leyo. Akhe ucoce ngekulumo-pendulwano eyaba phakathi koMbulawa nababelethi bakhe, uMbulawa nelutjha, iinsebenzi ezibabantu abadala nezibabantu abatjha bese uveza isenzeko nofana izenzeko ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F ABADALA: (Bahlezi phasi.) Ragela phambili ndodana silalele. MBULAWA: (Uragela phambili.) Ilutjha lithi libuza bona sele nizwile ngokwehlakalele bakwaMasuku na? MBONANI: (Ujamele abadala.) Nange nibuza manqophana nesifo esele sivele kwaMasuku ipendulo yethu ithi iye. 5 MBULAWA: Iye sibuza manqophana naso isifo bobaba. Ilutjha lithi libuza bona nithini ngokuqothwa komfelokazi kaNomzana uMasuku, nangokuhlongakala kwendodana yakhona? MBONANI: (Ngokutshwenyeka.) Sibuhlungu khulu ngento evelele bakwaMasuku. Asazi bona singathathani siyihlanganise nani bona uMathumbu alise 10 igadango lokuqotha umndeni kaMasuku. MBULAWA: (Ngokutshwenyeka.) Ngiyathemba bakwethu bona nisakhumbula bonyana ubaba uMasuku wahlongakalela khona eplasinapha? ABADALA: (Ngokutshwenyeka.) Siyakhumbula ndodana. Sisakhumbula nokobana wahlongakala ngebanga lokusikwa mtjhini obhulako. 15 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC MBULAWA: Ngiyathokoza ngombana nisakhumbula bobaba. Namhlanjesi sele kuhlongakele indodana yakhona, ebekungiyo eyathatha isikhundla sakababa uMasuku eplasini. Nithini-ke ngombana uMathumbu uthethe igadango lokuwuqotha umndeni wakwaMasuku ngombana awusenamuntu ongawusebenzela iplasi. 20 ABADALA: Asazi bona singaniphendula sithini ndodana. MBULAWA: Nikhumbule bona into eyenzeke kwaMasuku ingenzeka nanyana kubani okhona eplasinapha. MBONANI: Lapho khona uyibambe ngesibhukwini ndodana. MBULAWA: Ngiyathemba akekho ongaziko bonyana umfelokazi kababa uMasuku 25 unobulwele besifuba somoya. Angekhe akwazi ukusebenza iplasi. Alo-ke uMathumbu umqotha bona ayephi begodu ayokusebenzela ngubani? MBONANI: Namhlanjesi khona ubuza into ephilako ndodana. Okubuhlungu kukobana asazi bona singathini. MBULAWA: Kungenziwani engenza bona uMathumbu atjhugulule igadango asele 30 alithathele umndeni kababa uMasuku. MBONANI: Asazi bona kungenziwani ndodana. Phela kade khulu ayenza into le. Akathomi emndenini wakwaMasuku lo wodwa. Mthethwakhe wakade nisesebancani nina. MBULAWA: Ilutjha lithi sele kusikhathi sokobana kuphele lokho. 35 MBONANI: Salinga sahluleka ndodana. MBULAWA: Ukubhalelwa akusikukhwela intaba bobaba. ABADALA: Alo-ke nina benibona bonyana kwenziweni? MBULAWA: Thina besithi kungaba njani nange kunganghalwa umsebenzi khona uMathumbu azokwazi ukutjhugulula igadango asele alithathele umndeni 40 kababa uMasuku. [Ikhasi 20–21] 15.1 Tlola unobangela wokuqotjhwa komndeni wakwaMasuku eplasini lakaVenter. (1) 15.2 Ukwalela kwakaMathumbu ilutjha ukobana lifunde kuphikisana naliphi ilungelo ngaphakathi komThethosisekelo weSewula Afrika? (2) 15.3 Tlola igadango elathathwa lilutjha ngomnqopho wokukhombisa uMathumbu bona alikhambisani negadango alithetheko lokuqotjha umfelokazi kaMasuku. (2) 15.4 Tlola into EYODWA eyenziwa nguJooste nebufakazi bokobana uyingcenye yamakhuwa aziimpurelani nanyana yena angazange abe lilunga lehlangano yeSikakarele. (2) 15.5 Rhunyeza ummongo wekulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaMathumbu, uTjhili noMbonani ngemva kobana ilutjha lethule iinghonghoyilo zalo kuMathumbu. (1) 15.6 Ngokurhunyezweko tlola okwakumunyethwe ziindaba ebezethulwa mrhatjhi uGabhogo ngamakhetho. (2) 15.7 Ingabe ikulumo-pendulwano engehla le isivezela uMbulawa amumuntu onjani? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 15.8 Ucabanga bona kungebanga lani iinsebenzi ezibabantu abadala zingakghoni ukulwisana neenqunto ezithathwa nguMathumbu naphezu kobana zilazi iqiniso? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 15.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Nasiyelela indlela iinsebenzi ezibabantu abatjha egade zilwa ngayo emdlalweni lo, singatjho bona ngiyo into ebeyenza uMathumbu aqinise ihloko angafuni ukulalela iinlilo zeensebenzi. (2) 15.10 Ngaphandle kokugidinga ukubulawa kweembotjhwa zombanganarha, ucabanga bona ngisiphi esinye isizathu esingabenza basele ibhurendi? (2) 15.11 Khetha ipendulo enembako kezingezasi bese uqedelela ngayo umutjho olandelako. UNaidoo nakacoca noMbulawa uthi wabaleka eSewula Afrika ngombana amapholisa begade amfunela umlandu wokuthiya isithuthumbisi ... A esithabathabeni seentolo. B esikolweni esasifunda abentwana bamakhuwa kwaphela. C etatawini lakamakhakhulwararhwe. D etatawini lebholo erarhwako. (2) 15.12 Nawuyelela indlela uMathumbu aphatha ngayo iinsebenzi zakhe emdlalweni lo ingabe uyayisola nofana awuyisoli? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 15.13 Ingabe ucabanga bona uTjhili bekafanele nofana bekangakafaneli ukuhlathululela uMathumbu ngebhudango lakaMbulawa lokuba mjameli wamalungelo wobuntu? (2) 15.14 Coca ngesizinda sesikopilo esivela esabelweni esibizwa bona kuKwaNdebele nekukulapho umndeni wakaTjhili wafudukela khona. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Imidlalo yakhiwa ngeenkulumo-pendulwano bese kuthi ngemva kwazo kube nesenzeko nofana izenzeko ezilandela ikulumo-pendulwano leyo. Akhe ucoce ngekulumo-pendulwano eyaba phakathi koNzunza noNanasi, koNzunza noMusi nekulumo kayedwana kaNzunza bese uveza isenzeko nofana izenzeko ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (UMbangwa noTjhaba bayacoca, inengi liyagida lilindele uNgendu noMlahleki ukobana bafike nomsusathuli.) UTJHABA: Ngikuthulela ingwani Mbangwa mngani. Kambe engikuzwe la kufana poro nento ogade ungihlebela yona. UMBANGWA: Mina ngiyindoda engalaliko ehlala ifuna ngombana walala awuzokudla 5 litho. UTJHABA: Kwamambala kubamba ezumako. UMBANGWA: Nepangela ehle ngelila igijima. Okungidanisako kukuthi uManala angimboni kilendawo esikiyo. UTJHABA: Uqinisele nami ngimfune ngamehlo kodwana angimboni. Ngiyarareka 10 bona ingabe igama lona ulifumene na. UMBANGWA: Ngethemba bona ulifumene kodwana ngebanga lokobana uthanda ukuya ebuzimbeni mhlamunye uye khona. UTJHABA: Uthi uzakubusa libuseke leli lakaMusi ngombana kwanga akazitjheji lezi zebukhosini. 15 UMBANGWA: Uqinisile lapho mngani kodwana ngiyakuphikisa kilokho. Kambe ikomo ayihlabi ngobujamo beempondo zayo. Mhlambe sithi uthanda ubuzimba khulu kanti uzoliphatha ngobukhulu ubuhlakaniphi nangepumelelo. UTJHABA: Ubuyela emagameni wakho nasisehlathini laKwaMnyamana nawuthi 20 angabuya nengwe iphila. UMBANGWA: Iye mngani, bengikutjho lokho ngiqinisile ngombana ubukhosi buyasetjenzelwa. Nange unganakghono begodu unganalemuko lobuzimba ungadliwa ziimbandana uphila. Isitjhaba sizasoloko siqale indlela sithi uyabuya nesikhumba sengwe emabala kanti sele 25 ufulathelwe ngabaphasi. UTJHABA: Nangizwa lawo wami ngiyawaginya abuyele kwasifuba. Sengizakuhlala phasi ngithabalale ngilindele okuzakuvela ngemva kokuthi athathe unamrhali. UMBANGWA: Ungahlali phasi uthabalale kodwana ukhumbule amagama wekosi athi 30 asihlangane besisingathane. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UTJHABA: Makhulu lawo mazwi mngani. Angenza ngibethe irhobhe ngithi wokhi! Sewungehlule singakabi litjhumi lezandla phezulu. UMBANGWA: Umuntu owamukelako muhle mngani nakahluliweko. (Emva kobana ikosi ikhambe uTjhaba noMbangwa bayathokoza.) 35 UMBANGWA: Ngikhumbula amagama wakho mhlaza sisehlathini KwaMnyamana. UTJHABA: Kanti ukhumbula izinto zakade kangaka. Kambe kwakungathi ngisisangoma esibhula ngehloko. UMBANGWA: Wakhuluma njengomuntu olayelisako kodwana wawungalayelisi. Ngangingakukholwa ngangithi ususa isizungu ngombana siphume 40 ubuzimba bombuyalize. Namhlanje ngisele ngikhamisile ngalokho owangitjela khona. [Ikhasi 12–13 and 40] 17.1 Ngikuphi okwenza uTjhaba angathembi bona uManala angakghona ukubusa isitjhaba sekosi uMusi njengombana yona izibika ukungasakghoni ukuragela phambili nokubusa nje? (2) 17.2 Tlola ikulumo kaMbangwa ayelelisa ngayo uTjhaba eyayihlathulula bona angathatheli uManala phasi. (2) 17.3 Tlola amabizo weengijimi zekosi uMusi ezathunywa bona ziphalale ziyokubikela isitjhaba bona sizokulalela umlayezo weNgwenyama uMusi. (2) 17.4 Rhunyeza ummongo wekulumo kayedwana kaNanasi yalokha nakazakuphazanyiswa kuthokoza kwakaNgendu noMlahleki nabazokuthathela ibandla amarhabha womsusathuli. (2) 17.5 UNzunza wenza isiqiniseko sokobana uyamfumana unamrhali. Tlola OKUBILI akwenzako nokwaqinisekisa bona uyamthola. (2) 17.6 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Amagama kaNanasi athi, 'Nange ungavusi ihloko uzokulala ngeenyaweni' ahlathulula bona … A uzokulala aphumule. B uzokulala aphilelwe. C uzozisola. D uzokujabajaba. (2) 17.7 Ngokutjho kwakaNzunza uthi isizathu esenza bona uyise adlulisele unamrhali kuManala kukobana umthanda ukudlula yena. Ingabe lokho kuliqinso kangangani? (2) 17.8 Ucabanga bona kungebanga lani uManala afike ngemva kwesikhathi nakayokuthatha unamrhali kuyise naphezu kobana awutholile umlayezo wokobana afike ngamasa? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 17.9 Hlathulula okwenziwa nguManala nokwakungakatjhejwa babantu abanengi ngemva kobana uNzunza amgalaje unamrhali. (2) 17.10 Ingabe uyini umnqopho womtloli womdlalo lo wokusebenzisa umuntu wengubo ukuqeda umbango hlangana neentjhaba ezimbilezi? (2) 17.11 Ngokubona kwakho ingabe umlingisi onguManala bekufanele azibethe isifuba kobana nguye ikosi naphezu kobana angakaphathi unamrhali? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 17.12 Ingabe isenzo sokobana ikosi yathi nayithinta uNzunza yamuzwa anoboya yacabanga bona nguManala siyakholweka nofana asikholweki? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 17.13 Emdlalweni lo kunalapha kuvela khona bona amanye wamabutho alandela uNzunza besele azisola. Ngisiphi isiqunto ogade ungasithatha nangathana bewusebujameni bakaMhlekwa noSigodo bokuzisola ngokulandela uNzunza? Ipendulo ayibe ngephuzu ELILODWA. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Imidlalo yakhiwa ngeenkulumo-pendulwano bese kuthi ngemva kwazo kube nesenzeko nofana izenzeko ezilandela ikulumo-pendulwano leyo. Akhe ucoce ngekulumo-pendulwano eyaba phakathi koBalise noLungile, eyaba phakathi koBalise, uLungile noThombeni neyaba phakathi koBalise noMnguni bese uveza isenzeko nofana izenzeko ezilandela ikulumo-pendulwano ngayinye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340-390. [25] UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI H (UBalise adose uLungile ngeendlebe, ammange.) LUNGILE: Mrholozi, enjephana sineminyaka emingaki satjhada? BALISE: (Urarekile.) Kubayini ubuze umbuzo lowo? LUNGILE: Mihlanu angitjho? BALISE: Kunjalo. 5 LUNGILE: Eminyakeni emihlanu le sisebenze ngamandla nangokuzimisela. Sinakho koke esikutlhogako. Isithabathaba somuzi, ifenitjhara kanokutjho neenkoloyi ezibizako. BALISE: UZimu usiqalelele. Inengi labangani bethu bagcina ngokuzibhudanga izinto esinazwezi. 10 LUNGILE: Lokho kutjho ukuthini? (Adose ummoya.) Siphumelele? BALISE: Hlamazana, kwenzanjani? LUNGILE: Mrholozi, sinakho koke kodwana asinamntwana. Khona kutjhiwo bonyana uZimu angeze akupha koke. Alo asidime umntwana? BALISE: Sithandwa sami, umntwana sizomfu … 15 LUNGILE: Kuphi? Nini? BALISE: UZimu uzwa msinyana kodwana uthatha isikhathi ukuphendula. LUNGILE: Ngifisa kwanga ngingakukholwa kodwana akuvumi. Sithandaze besakghubuka amadolo kodwana nanamhlanje sisakhe umkhanyo. BALISE: Asihlale ethembeni. Lizosiphilisa. 20 LUNGILE: Bangaki abodorhodera esele sibuya kibo ngalinto yomntwana? (UBalise aqale phezulu, acimeze. Abubule.) Ubhalelwa nakubabala! BALISE: Badlula etjhumini. LUNGILE: Boke babhalelwe kusisiza. (Avuke. Athabalale. Aqale uBalise ngemehlweni.) Balise, uyangithembisa bonyana awukazongitlhala? 25 BALISE: Ngikutlhalelani? LUNGILE: Ngombana ngibhalelwa kukubelethela umntwana. BALISE: (Avuke. Aguqe phambi komkakhe ngaphambi kokubeka isandla sakhe sesincele ehlombe lakaLungile.) Lungile, mina nawe asikahlanganiswa mntwana. Sihlanganiswe li … 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC LUNGILE: Lithando. Ngiyakwazi lokho kodwana iqiniso liyasala, umndeni opheleleko ngonababelethi abanande bakhalima. BALISE: Angijami nawe. Umndeni opheleleko ngozele ithando nokufuthumela. Njengomndeni wethu lo. (Adose umoya.) Sithandwa sami, asikazami ngokwaneleko bonyana singaphosela ithawula. 35 LUNGILE: Ungakutjho njani lokho sibe sibuya kibodorhodera abadlula etjhumini? BALISE: Asizame abosiyazi. LUNGILE: (Arhudule amehlo.) Abosiyazi! BALISE: Iye, iinyanga nanyana abantu abasebenza ngamanzi. 40 LUNGILE: (Ahleke.) Balise, uhlangene ihloko? BALISE: Mkami, umlambo ulingwa ngedondolo. Mhlambe singathukwa umqasa uphephela ngentongeni. LUNGILE: Ukholelwa ekutheni umntwana ufunyanwa ngaphakathi kwesigujana sesiwatjho! (Anikine ihloko.) Ngathana umma ulapha bekazakuvulela 45 ivesi ethi isitjhaba sami siyalahleka ngokutlhoga ilwazi. Wena utlhoga liphi ilwazi ufunde kangaka? [Ikhasi 16–17] 19.1 Konje ngebakwabani abantu bakwaMrholozi? (1) 19.2 Tlola bona umtloli womdlalo lo usethulele uLungile asebenza muphi umsebenzi nowenza bona unina azikhakhazise ngaye kangaka. (1) 19.3 Tlola unobangela owenza bona uLungile angaphatheki kuhle naphezu kobana banakho koke banendodakwakhe. (2) 19.4 Indaba yokukhamba bekuyokufikwa kibosiyazi ekhulunyiswa kukulumo- pendulwano engehla le yakhamba beyayokufika nakuNaMalemane, ongunina kaLungile. Tlola izinto EZIMBILI uNaMalemane athi zizokwenziwa kuLungile nange avuma ukukhamba noBalise emphorofidini. (2) 19.5 Rhunyeza unobangela owenza bona uNaMalemane angamzwisisi kuhle uMsiza naphezu kobana amkhwenyanakhe. (2) 19.6 Rhunyeza ipendulo kaLungile ayitjela uBalise ngemva kobana amhlathululele ngeqhinga alitjelwe nguHleziphi nelithi mhlawumbe lingabasiza ukurarulula umrarwabo wokungabi nomntwana lo. (2) 19.7 Ucabanga bona imali iyawakha umuzi njengombana kusitjho uNaMalemane bona umuzi kaMsiza uqiniswe yimali kaLungile? (2) 19.8 Hlathulula unobangela owenza bona uMnguni angatjeli umkakhe ngokukhamba kwakhe kuMabhebheja. (2) 19.9 Ingabe ikulumo kaMnguni ethi; 'Ilizwi labaphasi lakhelwa isibaya' aphendula ngayo uMabhebheja imumethe muphi umqondo? (2) 19.10 Ingabe isenzo sakaBalise sokucocisana nabalingani bakhe ngokomsebenzi ngemiraro yomzakhe sisivezelani ngaye? (2) 19.11 Ingabe umukghwa kaNaMalemane wokobana azenzele umathanda emzini womkhwenyanakhe kusitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 19.12 Ngokubona kwakho ungathi kusisenzo esilungileko nofana esingakalungi sokobana uNaMalemane angafuni umkhwenyanakhe ngonobangela wokobana akhuliswe babelethi abangasi bazalwana? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 19.13 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa umdlali onguNobukhazi emdlalweni lo. Ipendulwakho ayibe ngephuzu ELILODWA. (2) 19.14 Coca ngesifundo esitholakala emdlalweni lo. Ipendulwakho ayibe ngephuzu ELILODWA. (1) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LILOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all