Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
FEBHERBARI/MATJHI 2016
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½
Iphepheli linamakhasi ama-23.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2016 QP
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2016, 23 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · isindebele. Question paper, 23 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 23
- File size
- 401.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 23
This exam
NSC Supplementary Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubukghwari / Literature (Set Works)12 marks
- Question 7Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese
ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Landela imilayo esekuthomeni kwesinye nesinye isigaba ngokuyelela.
5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:
EMITHATHU KUSIGABA A
MUNYE KUSIGABA B
NAMUNYE KUSIGABA C
6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo
uyiphendulile.
7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.
9. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
10. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
IKHASI LOKUMUMETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. 'Umuntu mumuntu' Umbuzo omude 10 5
2. 'Kuwe Ndebele Kholitjhi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6
3. 'Ipi Yerholweni' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7
4. 'Isizi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Uyangen' umlobokazi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9
*YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
esigabeni B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI esigabeni C.
Esigabeni B kanye nesigabeni C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 13
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 13
NOFANA
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundiweko.
10. Ubukghwari bomlomo Umbuzo omude 25 15
11. Ubukghwari bomlomo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 16
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko.
12. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 19
13. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 19
14. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 21
15. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 22
YELELA: Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye
NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
IRHELO LOKUQINISEKISA
• Tlola itshwayo () erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule
yoke imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO UMBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
()
A: IINKONDLO 1–4 2
1
(Iinkondlo
ezibekelwe
ukufundwa) 2
3
4
A: Ikondlo
5 1 5
engakabonwa
B: INOVELA/ 6–11 1
6
UBUKGHWARI
BOMLOMO
7
(Umbuzo omude
NANYANA
onemibuzo 8
emifitjhani)
9
C: UMDLALO/ 12–15 1
10
IDRAMA
(Umbuzo omude
11
NANYANA
onemibuzo
emifitjhani) 12
13
14
15
YELELA: Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana
EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo eziboniweko (Umbuzo woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (Umbuzo wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
Umuntu mumuntu – JN Malobola
1 MaNdebele ngazomba iphasi,
2 Ngabona ngewami amehlo,
3 Abanye babona ngewabanye,
4 Ngezwa ngeendlebe,
5 Ngingazwelwa njengesiduli,
6 Umuntu yena semumuntu,
7 Zakhe aziqedwa phu!
8 Zakhe azibonwa zoke,
9 Zakhe azicimeli cime!
10 Zinande zivumbuluka
11 Zinga mamanzi avinyilika.
12 Uneenkanuko zomlambo ogelezako,
13 Unehliziyo ede,
14 Unehliziyo emarhamaru,
15 Nakuyingubo yona
16 Uyidosela ngancanye,
17 Wafuthumela ngapha
18 Uyidosela ngapha.
19 Ukukhamba uyakhamba,
20 Iduduma lokujama uyalibeka;
21 Iye, alibeke ajame na?
22 Iye, afike aphumule na?
23 Izabe ingasimumuntu,
24 Zakhe iinyawo azidinwa,
25 Kudinwa ihliziyo.
26 Wafumbatha uyakakarela,
27 Avele ngephango,
28 Azesule umlomo njengekukhu,
29 Akafumbathi alayelise,
30 Ufumbatha abuyelele,
31 Nguye-ke umuntu loyo,
32 Unehliziyo yomgodi ongazaliko,
33 Kwazala wakhe,
34 Utjhiya iphasi;
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
35 Alale obukhulu,
36 Akhohlwe ngekwakhe,
37 Akutjhiye akuqalile,
38 Sikwabelane simhloboke ...
Tlola ummongondaba wekondlo le bewuhlathulule bona iinthombe-ngqondo
ezisetjenziswe yimbongi ekondlweni le ziwuthinta njani lowo mmongondaba.
YELELA: Isingeniso esihlathulula bona uyini ummongondaba neenthombe-ngqondo
kuzokwabelwa imitlomelo emi-3 bese ukudzubhula nokuhlathululwa kweenthombe-
ngqondo ezisekela ummongondaba kuzokwabelwa imitlomelo eli-7. Amagama
ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10]
UMBUZO 2
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Kuwe Ndebele Kholitjhi – JM Mthimunye
1 Ngithi uyababona na?
2 Beza bagijima ngebelo,
3 Beza kuwe sithakgha,
4 Sithakgha esingadinwako,
5 Sithakgha esingapheli ihliziyo.
6 Mbandulo yakoMbokodo.
7 Sithi napo abantabethu,
8 Sibanikela kuwe ngokwazi,
9 Ukwazi itsengo lakho.
10 Ngithi uyababona na?
11 Yewubakhongozele ngezakh' izandla,
12 Ezinuk' ifundiso yokuhlakanipha.
13 KwaNzunza nakwaManala
14 Bekuzakuphilwa bunjani nabe ungekho?
2.1 Tlola bona iNdebele Kholitjhi imbongi iyingathekise nani ekondlweni engehla? (1)
2.2 Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emideni we-7 newobu-8
ekondlweni engehla. (1)
2.3 Rhunyeza ngomuda OWODWA bona imbongi iyikhakhaziselani iNdebele
Kholitjhi ekondlweni engehla. (2)
2.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda we-9 ngokuqalisa kokutjhiwo
yikondlo engehla. (2)
2.5 Ingabe umuda we-11 umhlobobani wesithombe-ngqondo begodu umumethe
muphi umqondo ngokommongondaba wekondlo le? (2)
2.6 Coca ngobuqiniso bommongondaba wekondlo le uqalise elwazini onalo. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
UMBUZO 3
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Ipi Yerholweni – DM Jiyane
1 Phasi enzansi erholweni,
2 KwaMahlungulu kwasala abantu,
3 Kwaduma izulu kwamekeza umbani,
4 Kwatjha isikhuni kwasala umlotha.
5 Kwahlwa emini iNdebele liqalene nomSuthu,
6 Lafika iBhuru lasiza umSuthu.
7 Umbango lo ngewani?
8 Nango uMampuru ngemathunjini,
9 Wathuthumba umdzobho yaba yincani indawo.
10 Yabambana kwathula umoya,
11 Yabambana kwaphapha ibhetjha eNdebeleni,
12 Yabambana kwaphapha umdzobho eMsuthwini,
13 Yabambana kwarathuka ibhrugu nerhembhe eBhunwini.
14 Kwaba nzima ephasini lekhethu,
15 Kwalila ikule, kwalila isibhuku nomkhonto.
16 Abantu barhayileka inga ziimpukani zingananto,
17 Yafulathela yamaBhunu nabeSuthu.
18 UMabhoko akathomi muntu,
19 Nango uMaqobolwana aqwilisa isitjhaba sesiyamile,
20 Bayenza indaba uburotho nejemu.
21 Wokhi! Amanaba asese namandla
22 Umtlhago ubhode amanzinzo,
23 Amanaka namaphotho kukudla ngenca yephango.
24 Iinhlokwana nanziya laphaya,
25 Iindumbu ziintutwana nobujadajada.
26 Kulele uMsuthu, iBhunu neNdebele.
27 Izandla neenyawo zakaNdebele zadliwa ziinsimbi,
28 Iintjhaba zigida ngethambo lakhe,
29 Nango sele asisembamgodi,
30 Namhlanje sidindi sinzinzile.
3.1 Tlola imihlobo EMIBILI yeentjhaba ebegade isilwa ekondlweni engehla. (2)
3.2 Tlola ubukondlo obusetjenziswe yimbongi emudeni wama-21 ekondlweni
engehla. (1)
3.3 Tlola igama elijanyelwe magama athi, 'Kwasala abantu' asetjenziswe
emudeni wesi-2 wekondlo engehla. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
3.4 Hlathulula ngawakho amagama ummongondaba wekondlo le. (2)
3.5 Ingabe ukusetjenziswa kwesaga endimeni yesi-5 ekondlweni engehla
sikuthinta njani wena njengomfundi wayo ekutheni uzwisise ngcono
ummongondaba wayo? (2)
3.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ekusebenziseni amaqhinga wetjhada
asemideni ye-10 ukuya keye-13. (2)
[10]
UMBUZO 4
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Isizi – JN Malobola
1 Laphuma njengemihla,
2 Laphakama lihlophe
3 Ukuzifihla kunina.
4 Imisebenzi yemihla
5 Irheme ngerherho layo.
6 Umuntu woke bekahlophe
7 Ukuyokufika lapho
8 Lapho alima khona.
9 Amacoco akakho kangako
10 Mvulo sidiniwe,
11 Nokho siyakhona,
12 Igijima njengemihleni ibhesi
13 Maye! Ha ... wu ... ! Iwu!
14 Gidi! Bhu! Bhu!
15 Ngokuphazima kwelihlo
16 Kwaphela nya!
17 Kwathula du!
18 Abanonileko kwaba ngabathulileko,
19 Abalimeleko kwaba ngabaphephileko,
20 Isizi langeWagendrift lembatha
21 IkwaNdebele ngomzuzwana.
22 Abotitjhere bayile,
23 Bakhambile abafundi,
24 Iinsebenzi zombuso ziyile,
25 Umbuso wembethe isizi.
26 Kwalila umNyango wezeFundo,
27 Khona umnyaka sele wonde kangaka?
28 Awa, ukwelusa kubhalile,
29 Iinkomo zifahlile, kubhalile.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
4.1 Tlola indawo lapho kwenzeka khona isehlakalo esisekondlweni engehla. (1)
4.2 Tlola imihlobo yeenthombe-ngqondo ezisetjenziswe yimbongi emudeni
ngamunye kengenzasi.
4.2.1 Laphuma njengemihla. (1)
4.2.2 Ukuzifihla kunina. (1)
4.3 Veza isizathu esasenza bona abantu bangacoci kangako ngelanga
elikhulunyiswa ekondlweni. (1)
4.4 Hlathulula bonyana ukusetjenziswa kwamatshwayo neenlingisi emideni we-13
nowe-14 kuwuthinta njani ummongondaba wekondlo engehla. (2)
4.5 Ucabanga bona waba yini umthelela wesehlakalo esikhulunyiswa ekondlweni
engehla esitjhabeni? Sekela ipendulwakho. (2)
4.6 Tshwaya ngelihlo elibukhali indlela umtloli asebenzise ngayo ilimi
elifihlakeleko emudeni wama-27 osekondlweni engehla bewutjho nokobana
lokho kuthinta njani abantu ababandakanyeke engozini le. (2)
[10]
KANYE
IKONDLO ENGAKABONWA: UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO.
UMBUZO 5
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Uyangen' umlobokazi – JM Mthimunye
1 Kwakwakwakwii ...!
2 Uyangen' umlobokazi,
3 Unyanyatha njengenwabu;
4 Ugeje ngezikanokutjho,
5 Nango weenkomo ezimasongesonge,
6 Zeempondw' ezilemele futhi.
7 Madoda phumani neenkhande,
8 Nizokuthambel' igugu lomuzi,
9 Ikwekwez' ekhanya salanga:
10 Ikwekwezi yomkhanyo wezungu lekosi.
11 Hlaban' uMafunazoke
12 Ikomo kababa yesiko, angene.
13 Mfaz' eenyawo ezimabatha
14 Sukel' ukutunatuna njengonombhenyani,
15 Uhlangel' ukuphuma kwelanga:
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
16 Ulis' ukufuthwa yintuthu
17 Ing' ungumaqubutjhwana
18 Ing' awunabekhenomkhulu likhona.
19 Bamangel' abathi bayazazi,
20 Babasith' umend' awukho,
21 Bathi; akayi kuwubona.
22 Nang' umlobokaz' angena!
23 Ungen' anyanyatha njengenwabu,
24 Ungen' agubuzele njengogubudu.
25 Kwakwakwakwii ...!
26 Nomaphelaphelana yelusa
27 Ilimu lakh' elimakghwakghwa,
28 Libophe lingangeni nomlobokazi.
29 Makhelana khalim' ihliziyo yakho,
30 Ulis' ukuhlolahlola ngombundwana.
31 Uyangen' umlobokazi;
32 Nosokana thanyela,
33 Ungalis' iinzibi zibuthelane
34 Emva komnyango
35 Zihlekis' abayeni zinganamazinyo.
36 Uyangen' umma ...
37 Nosokana ningabang' ubudala.
5.1 Tlola isithombe-ngqondo esisetjenziswe yimbongi emudeni we-9 wekondlo
engehla. (1)
5.2 Tlola igama elitjho ikomo ehlatjiswa umakoti nakasekwendeni elisetjenziswe
ekondlweni engehla. (1)
5.3 Rhunyeza ngamaphuzu AMABILI ummongondaba wekondlo le. (2)
5.4 Qedelela umuda ongenzasi ngokuzalisa ngependulo enembako kezingenzasi:
Umnyanya lapho umakoti asuke anyanyatha njengenwabu nakangena
ekhakwakhe ubizwa bona ...
A Mtjhado.
B Bukhazi.
C Ziinrhodlo.
D Simanje. (2)
5.5 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wama-26 ukuya kewama-27
uqalise kokutjhiwo yikondlo engehla le. (2)
5.6 Tshwaya ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe-ngqondo
emideni wama-23 ukuya kewama-24 bewuhlathulule bonyana unqopheni
ngaso. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA:
Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba.
Nawukhethe umbuzo OMUDE enoveleni nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa
bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo
qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI kanye nobukghwari bomlomo.
Khetha inovela EYODWA nofana ubukghwari bomlomo uphendule ngazo umbuzo
OWODWA.
UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Inovela etloleke kuhle neyenza abafundi bayo babe netjisakalo yokuyifunda
ngekhambe iba namararano. Akhe utsenge imihlobo yamararano (irarano
langaphakathi nelangaphandle) avezwe enovelini yesihloko esithi, MBALA NGUBABA
bewuhlathulule nokobana adlale yiphi indima ekuphumeleliseni inovela le beyifike
esiphethweni. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Asikime uMavela atjhinge ekesini ayokuthungelela igwayi. Athi angalokhela athathe
ikesi leyo ayibandamisele eduze konina. Eqinisweni vele ufuna ibe seduze nonina
ngombana afuna ukumbona kuhle. Ufuna ukumbona ebusweni bona, lokho akutjhoko
kungikho okusebusweni na?
'Mma ngiyabuza phela silukazi? Wathi emva kwesibuyiso aboDladla bazokuza
kodwana nanamhlanje kusathe nya. Ngathi nangikutjela bona banamala babotsotsi
abafuna ukusithathela ilifa lethu, wabhoka ngobukhali. Uyabona-ke bona bengiqinisile?
Uyabona na? Mma, khuluma phela. Amalami aphi nakunje. Mikhwenende lababantu.
Ngakutjela bona ubaba angekhe abe nehliziyo embi kangaka atlinye ikusasa lethu
ngomutja ngaleyo ndlela. Ngiyathemba bona amalami ayabonakala-ke namhlanje.'
Athi angatjho njalo uMavela kungene umkakhe uNaKabini alethele unina itiye. Athi
angangena uNaKabini, athule uMavela. Nokho kutholakale bona akahlali uNaKabini.
Abeke itiye leyo phambi kukanina aphume. Wehle ummoya kaMavela nakabona
umkakhe aphuma.
Athule kancani uMavela, athelele unina itiye naye azithelele. Bathi rhamurhamu kabili
aragele phambili ngekulumo yakhe nonina. 'Mma nanje ngiyakutjela bona ubulelesi
sebuthoma ukwanda la ngaphandle, wena uyangisola. Kusasa uzokuthi nawuvukako
ekuseni ufunyane kunganalitho la ngesibayeni, uthome ulile ngongathana. Angitjho
uzokulila ngongathana mma?'
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
'Mavela nangabe ziyetjiwa iinkomo zakayihlo kulungile. Umthetho uzazifuna
bewuzithole. Lokho akutjhiwo ngimi, kwatjhiwo nguyihlo asaphila. Futhi lokho kuhle
ngobanyana naye lapha alele khona uzabe azibona bona ziyetjiwa. Kodwana mina
njengonyoko angikazokuvuma bona kwenziwe into engakatjhiwo mthetho otjhiywe
nguyihlo. Angekhe mntwanami.
Khona nangabe sekuthoma ukwebiwa ifuyo, ufuna bona ngenzeni? Ufuna ngithi
azithengiswe? Mntwanami lelo angekhe ngalikhupha. Ikulumo kayihlo ayitjhiyako
angikazoyeqa. Ngamane zetjiwe iinkomezo sekunokobana ngeqe isibopho sakayihlo.'
Athi angatjho njalo uNaMtsweni kungene uHleziphi azokuditjhisa unina. Afunyane
umnakwabo seladitjhe nonina. Afike ahlale phasi alalele abayimonyongako.
[Ikhasi 53–54]
7.1 Tlola OKUBILI okwasele kuthonyiwe ukudliwa uBongwe nakahlongakalako
nokusivezela bona wahlongakala kusehlobo. (2)
7.2 Isiqetjhana esingehlesi sisivezela uNaMtshweni amlingisi onjani?
Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (1)
7.3 Tlola isizathu esenza bona uMavela anghale ekhabo angasalibhada
njengombana simthola namhlanje nasele azokubeka uyise nje. (2)
7.4 Indaba yokobana uMavela athuthe umzakhe abuyele eMadlangeni izwakala
ingahlali kuhle kuNaKabini. Tlola amagama awakhulumako afakazela
isitatimendesi. (2)
7.5 Ngokurhunyezweko veza ubujamo bepilo uFikile banoSizakele abazithola
sele baphila ngaphakathi kwabo nasele bahlala kwagogwabo eMadlangeni. (2)
7.6 Ngisiphi isenzo uHleziphi banoMhlekwa abazwakala bafana ngaso kodwana
sihlukile kunesakaMavela ngemva kobana bezwe indlela uyise ahlele ngayo
isifiso sakhe? (1)
7.7 Esiqetjhaneni esidzujulwe ngehla sizwa uMavela atjela unina indlela ifuyo
esele yetjiwe ngayo amalanga la. Ucabanga bona uyini umnqopho kaMavela
ngamanga awatjela unina la. (2)
7.8 Ucabanga bona kungebangalani uDladla abona bona ukwenza
kwakaBongwe isifiso kusimanga njengombana azwakala atjela uNaMtshweni
mhlana azombikela ngaso? (2)
7.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Ukuzila kwakaNaMtshweni kwakumliya bona akghone ukuphetha izinto
zomzakhe ezimalungana nokwabiwa kwelifa lakababa uBongwe. (2)
7.10 Ngokuzwisisa kwakho inovela le ucabanga bona umtloli usiyelelisa ukuthini
ngokuveza uMavela sele aleya amala lokha nakabonana noDladla nge-ofisini
labo? (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
7.11 Ingabe isenzo sakaNaMtshweni sokwamukela ubujamo bezinto nanyana sele
abona uMavela atlhuwisa kangaka ngombana angakghoni ukuthola ilifa
abalitjhiyelwe nguyise siyamukeleka na? Sekela isiqunto osithathako
ngephuzu ELILODWA. (2)
7.12 Isenzo sakaGotjiwe sokungarhabi nakenza amarhubhululwakhe ngokwetjiwa
kweenkomo zakwaBongwe simveza amlingisi onjani? Sekela ngesehlakalo
esisenovelini. (2)
7.13 Ngaphandle kokweba iinkomo zakayise njengombana uMavela enzile ngiliphi
igadango ebewungalithatha nabegade unguye ukwenzela bona kube nelitho
olitholako elifeni enilitjhiyelwe nguyihlo ngaphandle kobana ubuyele
esikolweni? (3)
[25]
UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana
Inovela etloleke kuhle neyenza abafundi bayo babe netjisakalo yokuyifunda
ngekhambe iba namararano. Akhe utsenge imihlobo yamararano (irarano
langaphakathi nelangaphandle) avezwe enovelini yesihloko esithi, UKHOLIWE
bewuhlathulule nokobana adlale yiphi indima ekuphumeleliseni inovela le beyifike
esiphethweni. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Wayegade azi bona umthwalo osemahlombe kuye uzokusuka. Uthe nakafikako
ngekeregeni wafumana abantu sebahlezi phasi, phela besele kusikhatjhana lingenile.
Wafika wahlala ngemuva. Ungena ngesikhathi umphathihlelo abiza labo abafuna
ukuthokoza uZimu ngalokho mhlambe abenzele khona namkha abasize kikho.
Omunye umntazana wasikima khona eduze kwakaKholiwe waya ngaphambili,
wayithoma indaba yakhe ngomfutho, 'Bazalwana ngithokoza uZimu ongibabaleleko
ezintweni ezimbi ezenziwa babantu abatjha abafana nami. Namhlanje abantazana
abatjha bahlanganisa amasokana, bekugcine nalapho amanye azibulala khona.
Okubuhlungu kukobana izinto ezimbi zenziwa ngibo abantu esithi bayakholwa. Mina
ngithi umuntu akakhethe bona ufuna zephasi namkha zakaZimu.'
Ukhuluma nje uNaNtuli uqale ngakuKholiwe. Ukhuluma nje uphaya nezandla,
amazinyo aphumele woke ngaphandle ngombana made nokuba made. Nakavale
umlomo nalokha nakangakawuvali kuyinto yinye ngombana amazinyo wona aziditjhele
ngaphandle. Uthe angaqeda ukufikisela uKholiwe wazihlalela phasi amehlwakhe
angasuki kuKholiwe. Yaragela phambili ikerege athwele ubudisi uNaMabhena.
Wayegade azitjela bona uyokuphungula umthwalo kanti uyowungezelela. Safika
isikhathi sokuthi iphume ikerege. Kuthe nakuthandazelwa ukuphuma waguqa
ngamadolo uKholiwe abanye bajame ngeenyawo njengombana gade kuthathwa ufefe.
Waqeda lo ogade avala ikonzo ngomthandazo wasala uKholiwe athandaza. Abanye
bamqala bamrhawukela, abanye bajama bathi mzenzisi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
Phela akuyiwa ngahlanye ingamamanzi. Wathandaza uKholiwe bewaqeda. Uthe
nakaphumako wathola abantu bangaphandle bajame ngababili ngabathathu. Ayikho
into egade bakhuluma ngayo ngaphandle kwakaKholiwe. Bathe bangambona abanye
kwaba ngabathukwako, abanye baqala phasi kanti abanye batjengisana ngaye.
UKholiwe begade sele ayindabamlonyeni.
[Ikhasi 88–89]
9.1 Tlola isihlokwana esingaphakathi kwenovela le ekudzujulwe kiso isiqetjhana
esingehlesi. (1)
9.2 Tlola ibizo lesokana uNaNtuli akhuluma ngalo bona lazibulala esiqetjhaneni
esingehlesi. (1)
9.3 Ngaphandle kwesokana elikhulunyiswa esiqetjhaneni esingehla kuthiwa
kukhona nomunye utitjhere owayegade afisa ngathana uKholiwe angaba
mkakhe. Akhe utlole izinto EZIMBILI utitjhere lo azenzela uKholiwe ukuzama
ukumdosa ngazo bona avume isibawo sakhe. (2)
9.4 Nikela amaphuzu AMABILI avela esiqetjhaneni esingehlesi asihlathululela
bona abalingisi benovela le banekolelo yobuKrestu. (2)
9.5 Ngokurhunyezweko tlola isenzeko esimthwalo ekuthiwa sisemahlombe
kaKholiwe afuna ngathana siyasukesi. (2)
9.6 Ngokurhunyezweko tlola ubujamo bepilo yababelethi bakaKholiwe ngemva
kobana kuzwakele isehlakalo esabangela uKholiwe umthwalesi. (2)
9.7 Hlathulula isithintela setjumayelo kaNaNtuli epilweni kaKholiwe. (2)
9.8 Ucabanga bonyana uyini umnqopho womtloli wenovela le wokusihlathululela
ngobujamo bakaNaNtuli esiqetjhaneni esidzujulwe ngehlesi? (2)
9.9 VUMELANA nofana UPHIKISANE nesitatimende esingenzasi bese usekela
isiqunto osithathako.
UZondani bekangazibulala kodwana ukuzibulala kwakhe kungabi nomthelela
omumbi epilweni kaKholiwe njengombana kwenzekile. (2)
9.10 UKholiwe wabonakala anamandla wokuqalana nobujamo ebekaphila
ngaphasi kwabo ngendaba le bekwafika lapha atjhada khona. Hlathulula
bonyana indaba yasuka yonakala nakufika kuphi bekufike lapha azibulala
khona. (2)
9.11 Ingabe uyini umnqopho womtloli wokusethulela uKholiwe athatha ubuphilo
bakhe enovelini le phezu kobana simazi alikholwa eliqinileko? (2)
9.12 Ngokubona kwakho ungathi uKholiwe uzame ngokusemandlenakhe woke
ukusombulula umraro abe nawo enovelini le nofana akakazami
ngokwaneleko na? Sekela isiqunto osithathako ngawakho amagama. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
9.13 Nasiyelela isiqetjhana esidzujulwe ngehlesi kuyabonakala bona abantu
uKholiwe asonda nabo bebangalazi iqiniso lendaba ephethe uKholiwe
kabuhlungu le. Nabegade unguKholiwe ngikuphi ebewungakwenza ngaleli
langa elikhulunyiswa esiqetjhaneni esingehla ukuhlanza ibizo lakho? (3)
[25]
NOFANA
UMBUZO 10: UBUKGHWARI BOMLOMO
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
ABANTU BAKWAMTSHWENI NABAKWAMATJHIYANA
Kwasukelasukela, cozi!
Kuthiwa ekadeni isitjhaba soke sasizwana, begodu kunokuthula ephasini loke
zombelele. Izinto zazenziwa ngesikhathi begodu kunetjhebiswano ebantwini. Ikosi
yayikuthabele khulu lokho begodu isakhomba ngophakathi, ingathonti phasi esitjhabeni
sayo.
Kuthiwa ikosi yayihlonitjhwa kwamambala begodu inamandla wokwenza nanyana
yintobani nawunganandlebe. Yayihlala iphethe ubhutjhulo nanyana umhlalandlini.
Lokhu okubili yayikuthakela phasi le kwaMhlabuyalingana. Nakungenzeka wenze
iphoso bese ikukhomba ngokhunye kwalokhu okubili wawurholophala unomphela.
Ekukhambeni kwesikhathi kwaba khona iimpurelani ezaphuma eqadi njengembada
yenyanga. Hlangana nabantu kwaba khona abathoma ukungalaleli banyefula umbuzo
wesiba. Bakhamba bahleba, baphehla inturhu, baqhulisana abantu ngeenhloko.
Umsebenzi wawungasaphathwa sekuphilwa ngokugogela. Ngelinye ilanga ikosi yabiza
imbizo ekulu. Embizweni le ikosi yatjela abantu bayo bonyana bathome ukuthalathala
emasimini ngombana izulu likhe lafefeza. Abantu badoswa ngendlebe bonyana
bangathomi bafake abakutjalileko ngendeni nasele kuvuthiwe ikosi ingakalumi. Abantu
babuyela emakhaya basetjisa amezwi abawatjelwe yikosi.
Kwathonywa-ke, kwayenywayenywa, unombhenyani wabindwa lithuli kulinywa. Kwathi
lokha nakuqalisiswako kwafunyaniswa bona kukhona idlanzana labantu eliphambana
newahlo ngombana kungeze kwayiwa ngahlanye kungasimamanzi. Imiqwana
yabantwaba yasonga imikhono yadosa imilomo yaba ngaka. Yakhamba ibhiqa itjala
nomonyani emphakathini. Inengi labantu laragela phambili nokusebenza. Kwakhamba
kwakhamba amabele athoma ukuvuthwa emasimini. Kwathi angakabiphi sathoma
isiqhenyanesa esinganamikhono ukuba litshwenyo. Sakhamba sikhukhutha ebusuku
siyokweba amabele emasimini. Iphango labe seliziphe amandla. Kwakuthi nawuthuka
uwela phezu kwaso ungakatjheji ulengelwe mumutja namkha isidorobho, uqedelelwe
ngeentonga ezazihlala zihlonywe emadinini.
[Ikhasi 77–78]
Tshwaya ngelihlo elibukhali ukusetjenziswa kweenthombe-ngqondo, izitjho, nezaga
enolwaneni etlolwe ngehla bewuhlathulule nokobana umtloli wayo uphumelele
kangangani ukuzisebenzisa ukwakha ibonelo phambili nokwethula isifundo ebalalelini
bayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
UMBUZO 11
11.1 UMOYA OMUMBI – CM Sangweni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
Kwasukelasukela, cozi!
Kadekade ephasini elingaphezu komhlaba kodwana ngaphasi
kwesibhakabhaka kwakuhlala amatje amakhulu. Amatje la bewahlala
ngokuthula nokuzwana, bewabomakhelana abathandanako. Iphaseli belaziwa
ngokuthi kusemkhathini. Iphasi ekungafiki nanyana ngubani kilo; kuhlekuhle
akekho umuntu okhewafika kileli phasi. Abokhokho balamatje bavumelana
ngokuthi nanyana sekunjani bangavumeli esinye isidalwa ngaphandle
kwamatje. Nabobamkhulu bamatje baraga ngokomthetho owatjhiwo
ngabadala.
Umoya wafika kileli phasi wabetha izandla wabawa bona bawuvumele
uzokwakha kileli phasi lokuthula. Amatje amatjha avuma bona umoya
uzokwakha hlangana nawo, kubayini? Angitjho athi umoya lo uyawasiza
ngokunande uwapholisa nakutjhisako. Umoya bewuthi nawuzwa bona
kutjhisa khulu uthome uphembethe kamnandi ngikho amatje aphula umthetho
owatjhiywa boyisemkhulu avumela ukuhlala nesinye isidalwa esingasilo ilitje.
Mbala-ke umoya wavunyelwa ukuhlala namatje ephasini lawo.
Ngokukhamba kwesikhathi umoya wathoma waba nomona nawubona ipilo
ehle ephilwa mamatje. Umoya bewungayazi lepilo ephilwa mamatje
yokuzwana. Wona ujayele yekhabo lapho kuhlala ngokulwa njalo nje. Lapho
umoya obuya khona ephasini lekhabo kuhlala kubangiswana ngokuthi
ngubani ikutana ezidlula zoke iinkutana zephasini lakomoya. Ukuphilisana
ngokuthula kwamatje kwenze umoya ucabange bona amatje amatjhatjha.
Arareka amatje ukuthi kanti umoya lo sewunjani, kubayini ungasaphembethi
nakutjhisako? Amatje ayezihlalele kamnandi nokutjhisa angakuzwa khulu
ngombana besele akujayele.
[Ikhasi 101]
11.1.1 Tlola iinzathu EZIMBILI ezenza bona amatje aphule umthetho
owabekwa boyisemkhulu ngokuvuma ukuhlala nomoya. (2)
11.1.2 Veza izinto EZIMBILI ezihle ezazenziwa mamatje ephasini lawo
ngaphambi kokobana kufike umoya. (2)
11.1.3 Ngokurhunyezweko hlathulula ipilo egade iphilwa mumoya
ephasini lekhabo. Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (2)
11.1.4 Nawumadanisa imibono yamatje amatjha nelutjha lenarha
yekhethu le ngikuphi okubonakala kufana? Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 17 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
11.1.5 Ucabanga bona kungebanga lani umtloli wenolwana le enze bona
umoya kube ngiwo oveza umona nokuhlangahlanga ephasini
lakomatje? (2)
11.1.6 Khetha ipendulo ekungiyo kezingenzasi.
Isaga esisetjenziswe enolwaneni esithi; 'Ungilesa esathunywa
igwayi sabuya nomsuqwa sihlathulula bona ...'
A Uhlakaniphile.
B Uyabona.
C Unekghono.
D Usidlhadlha. (2)
11.1.7 Ngokubona kwakho ingabe indlela yokuziphatha kwamatje
amakhulu isivezelani ngabantu esele bakhulile emiphakathini
esihlala kiyo? (3)
KANYE
11.2 IINANAZELO ZAKWAMTHOMBENI – ET Mampokoro
Funda iinanazelo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
IINANAZELO ZAKWAMTHOMBENI – ET Mampokoro
Ndiyasi!
Ndlovu!
NguGegana,
Owalala ngaphasi komuthi
Umuthi wavuka uthombile,
Kwathi nakuphalalwako bathi
Madoda asiphalale, sikhambeni,
Bathi sizakukhamba njani?
Umntwana athombe ngaphasi komuthi
Ngusindeki,
Singebakwamfazi wamabel' amade,
Owamunyisa umntwana ngaphetjheya kweligwa, neligwana,
E! Ndiyasi!
11.2.1 Tlola iinthakazelo EZINTATHU abantu bakwaMthombeni ababizwa
ngazo. (3)
11.2.2 Nikela isizathu esenze bona amadoda wakwaMthombeni
angakghoni ukukhamba lokha nakuphalalwako. (1)
11.2.3 Ucabanga bona ukungaphalali kwamadoda wakwaMthombeni
nanyana sekusikhathi sokobana akhambe kubaveza njengabantu
abanjani? (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 18 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
11.2.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mimida ethi, 'Owalala ngaphasi
komuthi, umuthi wavuka uthombile'. Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
11.2.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ukuphumelela kwembongi
ekusebenziseni ibinzana lamagama alirhwala endimeni yesi-2
eembongweni zakwaMthombeni. Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 19 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA:
Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba.
Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa
bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo
qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE
NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA.
Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 12: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Ukuze umdlalo ufikelele kummongondaba ohloswe mtloli kufanele kube netjhebiswano
phakathi kweenkulumo-pendulwano zabadlali nezenzeko. Akhe utshwaye ngelihlo
elibukhali iinkulumo-pendulwano ezihlangana nabadlali ocabanga bona zibe
nezenzeko eziphumelelisa ummongondaba womdlalo wesihloko esithi, IBHUDANGO
LAMI. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 13: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
(Kusekuseni ngesikhathi sokuthewukela eplasini kwaMathumbu. Iinsebenzi
zizilungiselela ukuthoma ngomsebenzi wazo wangamalanga)
MBULAWA: (Ujame phambi kwelutjha) Ngiyathemba bona nisakhumbula bonyana
sivumelene ngokuthini izolo madoda, angithi?
ILUTJHA: (Libuthene lodwa) Sisakhumbula kuhle khulu mkhozi.
MBULAWA: Kghani kukhona osele atjhugulule umkhumbulwakhe? Nange akhona
akaphakamise isandla simbone.
ILUTJHA: (Kungaphakamisi namunye)
MBULAWA: (Uyahleka) Kutjho bonyana noke nisakakarele esivumelwaneni sethu
madoda? Ngiyathokoza khulu nangabe kusese njengombana
sivumelene.
ILUTJHA: Kusese njengombana sivumelene mkhozi.
MBONANI: (Unqopha elutjheni) Sele kusikhathi sokuthewukela gadesi madoda.
Akube njalo-ke madoda!
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 20 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
MBULAWA: (Usajame phambi kwelutjha) E ... besisabawa ukukhuluma nawe baba
njengenduna.
MBONANI: (Ngokurareka) Sele konakelephi-ke gadesi madoda?
MBULAWA: Ilutjha lithi lisabawa ukuzwa kuwe njengenduna bona kanti uMathumbu
ubanjwe yini angaphenduli incwadi yeenghonghoyilo zalo?
MBONANI: Angazi mina madoda. Phana wanithembisa bona uzaniphendula nini?
ILUTJHA: Wathi simuphe amalanga alikhomba wokobana akwazi ukuhlolisisa
iinghonghoyilo zethu.
MBONANI: (Ngommoya opholileko) Ngiyanizwa madoda. Asithembeni bona
uzaniphendula. Sesingathoma ngomsebenzi ngombana isikhathi sele
sikhambile.
MBULAWA: Niyathewukela madoda?
ILUTJHA: (Ngokufuthumala) Awa! Asithewukeli singakafumani ipendulo
yeenghonghoyilo zethu.
MBULAWA: E ... ngibawa bona ningiboleke iindlelbe madoda! Ngisafuna
ukuhlathululela ubaba uMbonani ngamagadango esiwathethe izolo
emhlanganweni.
ILUTJHA: Mhlathululele ezwe kuhle mkhozi!
MBULAWA: E ... ngiyathokoza madodekhethu. Izolo besibambe umhlangano welutjha
kwaphela baba. Besiwubambele ngesibayeni sezimvu eduze
nakwaMabhena. Emhlanganweni loyo sivumelene ngokobana
asithewukeli namhlanjesi singakafumani ipendulo yeenghonghoyilo
zethu. Ngikho-ke ubona singasi majadujadu ngomsebenzi nje.
[Ikhasi 13–14]
13.1 Tlola iinghonghoyilo EZIMBILI ebezimunyethwe yincwadi yelutjha elayitlolela
uMathumbu. (2)
13.2 Kukulumo-pendulwano engehla le kuthiwa ilutjha belibambele umhlangano
ngesibayeni sezimvu. Tlola ngokurhunyezweko ESINYE isehlakalo esivela
emdlalweni lo esifaka hlangana izimvu. (2)
13.3 Tlola urhunyeze ubujamo uMbonani azithola akibo njengenduna yeplasini
lakaMathumbu. (2)
13.4 Tlola ngokurhunyezweko isenzeko nofana isehlakalo esalama ikulumo-
pendulwano engehla le. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 21 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
13.5 Rhunyeza izinto EZIMBILI ezimbi ezabangelwa siqunto esathathwa lilutjha
sokungathewukeli ngebanga lokuqothwa komndeni kaMasuku eplasini
ngombana kungasenamuntu ongasebenzela ikosikazi kaMasuku iplasi. (2)
13.6 Emdlalweni lo kunalapha uMathumbu abiza uTjhili noMbonani abatjela bona
uMbulawa nguye osusa inturhu eplasini lakhe. Ucabanga bona kungebanga
lani atjho njalo angathi lilutjha loke? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.7 Ucabanga bona kubayini ilutjha likhethe ukubambela umhlangano
ngesibayeni sezimvu iindawo zizinengi kangaka? Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
13.8 Ucabanga bona ukufika kwakaMbonani azokubikela uTjhili ngokwenziwa
yindodanakhe eplasini kwamrara nanyana kwaba yinto ebegade avele
ayilindele? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
13.9 Phendula ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA.
Umtloli usethulele uMbulawa amdlali ozele ngenturhu nongafuni ukubona
kunobudlelwano obuhle hlangana nabantu kungebangelo afika wafaka
iinsebenzi ezibabantu abatjha ummoya wokobana balwisane noMathumbu. (2)
13.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli ngokobana enze iinsebenzi
ezibabantu abatjha zingamsabi uMathumbu nazimadaniswa nezibabantu
abadala? (2)
13.11 Ngokubona kwakho ungathi kungebanga lani umtloli womdlalo lo enza bona
uMathumbu angafuni ukutjheja iinghonghoyilo zelutjha? (2)
13.12 Coca uveze amazizwakho ngobuqiniso nofana ukungasiliqiniso
kommongondaba womdlalo lo. (3)
[25]
UMBUZO 14: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Ukuze umdlalo ufikelele kummongondaba ohloswe mtloli kufanele kube netjhebiswano
phakathi kweenkulumo-pendulwano zabadlali nezenzeko. Akhe utshwaye ngelihlo
elibukhali iinkulumo-pendulwano ezihlangana nabadlali ocabanga bona zibe
nezenzeko eziphumelelisa ummongondaba womdlalo wesihloko esithi, UMBANGO
KANZUNZA NOMANALA. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 22 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
UMBUZO 15: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
UMANALA: (UManala uhlezi yedwa ulalele umzimba ongasimnandi)
Umzimba wami solo awuhlathuluki angazi ukuthi umraro ngabe ukuphi.
Angazi ukuthi unobangela womzimba wami obuhlungu ngayini.
Ngiphelelwa mamandla, ngiqobeka namalungu womzimba. Kghani
ngayintatha engibekelwe yona esibayeni sakababa uMusi. Kodwana
ngabe ibekwe nini ngombana uNzunza sele akhonjwa ngale kombundu.
Kutjho ukuthi nalapha ekhaya likhona inaba elihlekisana noNzunza thina
singaliboni. Vele ubulawa ngilowo odla naye sitja sinye. Ukhambe
nesitjhaba sami engisithandako ngokungemthetho. Ngizimisele
ukuzibuyiselela kuNzunza ngalokhu akwenze kimi. Ngizimisele godu
nokubuyisa isithunzi sami esitjhabeni sakababa ngobutjhapha
engabenzako. Kambe abanengi bebangangithembi kodwana namhlanje
bayabona ukuthi ngizimisele ukuragela nabo phambili nangokuzimisela.
Angisathembi namunye kilaba bakwethu. Omunye nomunye ujame
ngeenyawo kwanga ufuna ukuhlephula esitjhabeni sakababa lesi, lokho
bazakubona ngifile. Angisatholi ngabe balwa nami namkha balwa
nomajabajaba ogida ngethambo okungasingelakhe na. Ngendlela
ngizizwa ngakhona angiboni ukuthi ngizaliphatha isikhathi eside leli
lakababa.
Alo ngubani ozasale aluse isitjhaba sakababa ngombana nangu uNcagu
usese msana wamakonyana nje. Indaba le iyangigugunya begodu
iyangiphilelisa itlhoriye boke ubuthongo bami. UNzunza yena
uzawukhomba umuzi onotjwala namkha ngingafa angekhe adabula ...
(Amabutho kaNzunza asaba ukuhlangana namabutho wesitjhaba
saManala. Adeda bekafika koQoli lapha bacolelana khona)
UNCAGU: Jamani ihloko yendoda ayeqiwa.
UNZUNZA: Kwamambala ningibelethile Songubo. Nisize uNdala nasiza nami.
Kusukela namhlanje ningebakwaMsiza. Sitjhaba samaNdebele kulithabo
elingangani nasele sihlangene soke lapha. Namhlanje sakha ubuhlobo
nesitjhaba sekhethu ekungesomfowethu uManala. Siqinisa ubuhlobo
ngokuthi sithathe uMthise kaTjhangutjhangu abe yiNdlovukazi kaNcagu
kaMbuduma.
ISITJHABA: Bayede! Bayede! Ndabezitha. (Imbongi isikime ibonge uNzunza)
[Ikhasi 54, 74 & 75]
15.1 Esiqetjhaneni esingehla sizwa uManala asithi omunye nomunye kwanga
ufuna ukuhlephula esitjhabeni sakayise. Konje bekamangaki amadodana
wekosi uMusi nasele aphelele woke? (1)
15.2 Indlela uManala akhuluma ngayo ngoNzunza kuzwakala kwangathi uNzunza
lo uyabaleka. Tlola ngokurhunyezweko unobangela wokubaleka kwakhe. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 23 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC
15.3 Tlola isizathu esenza uManala bona abize isitjhaba esikhambe noNzunza
ngesitjhaba sakhe. (2)
15.4 Ngokurhunyezweko tlola iqhinga elenziwa nguNzunza elamphumelelisa bona
akwazi ukuthumba esinye isitjhaba samaNdebele kaMusi kaMhlanga. (2)
15.5 Tlola ubujamo bepilo yekosi uMusi obenza kube lula bona uNzunza akghone
ukumgalaja unamrhali. (2)
15.6 Ngemva kokucima kwelanga elinguManala ngubani owaba libambela
lakaNcagu njengombana agade asese msana wamakonyana nje? (1)
15.7 Ngokuzwisisa kwakho ikulumo kaManala engehla le ungathi isivezela
mhlobobani werarano? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
15.8 Ekulumeni kaManala engehla le kunalapha athi khona uzimisele godu
nokubuyisa isithunzi sakhe esitjhabeni sakayise ngobutjhapha abenzako.
Ucabanga bona ngibuphi lobo butjhapha akhuluma ngabo? (2)
15.9 Kunalapha uManala aveza khona iphuzu lokobana abanengi
bebangamthembi bonyana angasiphatha isitjhaba sakayise. Ucabanga bona
bekubangelwa yini bangamthembi? (2)
15.10 Ekulumeni engehla le sizwa uNzunza ababaza ngendlela bakoSongubo
bamsize ngayo. Ngawakho amagama hlathulula indlela abamsiza ngayo. (2)
15.11 VUMELANA nofana UPHIKISANE nesitatimende esingenzasi bese usekela
ipendulwakho ngokuqalisa esehlakalweni esivela kukulumo-pendulwano
edzujulwe ngehla le.
Umbango phakathi kwesitjhaba sakaManala nesakaNzunza okhulunyiswa
emdlalweni lo wathatha isikhathi eside ngaphambi kobana kucolelwane. (2)
15.12 Tshwaya ngelihlo elibukhali izehlakalo ezenzeke emdlalweni lo bese
ngowakho umbono uveza lezo ocabanga bona azikholwakali, umtloli umane
wazisebenzisa nje ukwenzela ukuphumelelisa ummongondaba
womdlalwakhe. (3)
15.13 Coca uveze amazizwakho ngesitlhori somdlalo lo. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LILOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2016 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC Supplementary 2016 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2016 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 QP

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2017 QP
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum