Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201621 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2016, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) 2016 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-21. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/2016 SCE YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela. 5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU KUSIGABA A MUNYE KUSIGABA B NAMUNYE KUSIGABA C 6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo uyiphendulile. 7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/2016 SCE IKHASI LOKUMUNYETHWEKO Ikhaseli lizokwenza ukobana umfundi akhethe imibuzo afuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana afunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo eziboniweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Umuntu Mumuntu' Umbuzo omude 10 5 2. 'Amala' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6 3. 'Langa Lokuthula' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 4. 'Intatha' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. 'Ifikile Ipisi' Umbuzo onemibuzo emfitjhani 10 10 *YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enoveleni qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. ISIGABA B: INOVELA INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 13 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 13 ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko. 10. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 16 11. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 16 12. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 18 13. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 19 YELELA: Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana MIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/2016 SCE IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO () A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo eziboniweko) A: IKONDLO (Ikondlo 5 1 engakabonwa) B: INOVELA 6–9 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 10–13 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) YELELA: Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/2016 SCE ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo eziboniweko (Umbuzo woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (Umbuzo wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. Umuntu Mumuntu – JN Malobola 1 MaNdebele ngazomba iphasi, 2 Ngabona ngewami amehlo, 3 Abanye babona ngewabanye, 4 Ngezwa ngeendlebe, 5 Ngizwelwa njengesiduli, 6 Umuntu yena semumuntu, 7 Zakhe aziqedwa phu! 8 Zakhe azibonwa zoke. 9 Zakhe azicimeli cime! 10 Zinande zivumbuluka 11 Zinga mamanzi avinyilika. 12 Uneenkanuko zomlambo ogelezako, 13 Unehliziyo ede, 14 Unehliziyo yamarhamaru, 15 Nakuyingubo yona, 16 Uyidosela ngancanye, 17 Wafuthumela ngapha, 18 Uyidosela ngapha. 19 Ukukhamba uyakhamba, 20 Iduduma lokujama uyalibeka; 21 Iye, alibeke ajame na? 22 Iye, afike aphumule na? 23 Izabe ingasi mumuntu, 24 Zakhe iinyawo azidinwa, 25 Kudinwa ihliziyo. 26 Wafumbatha uyakakarela, 27 Avele ngephango, 28 Azisule umlomo njengekukhu, 29 Akafumbathi alayelise, 30 Ufumbatha abuyelele, 31 Nguye-ke umuntu loyo, 32 Unehliziyo yomgodi ongazaliko, 33 Kwazala wakhe, 34 Utjhiya iphasi; 35 Alale obukhulu, 36 Akhohlwe ngekwakhe, 37 Akutjhiye akuqalile, 38 Sikwabelane simhloboke. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/2016 SCE Tlola ummongondaba wekondlo le, dzubhula bewuhlathulule amagama asetjenziswe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190-240. YELELA: Isingeniso esihlathulula ummongondaba sizokwabelwa imitlomelo emi-3, bese ihlathululo yamagama aveza ummongondaba yabelwe imitlomelo eli-7. [10] UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Amala – JK Mahlangu 1 Mala ndina wavelaphi? 2 Sewamil' elimini lami, 3 Neenhloni sezafa kimi 4 Ungitjhugululile mala 5 Ungitjhugulule inyeberu 6 Ngingasiyo nakancani, 7 Umvuzwami kwaba yintwa. 8 Mala waba yini? 9 Abaphila ngawe abanatlha, 10 Abahloya wena bayaphumelela, 11 Abahloya wena bayathembeka, 12 Abany' abakuthandi Thandi, 13 Babodwa abakukhonzako. 14 Mala wabuyaphi? 15 Imizi uyiphulile, 16 Usivunguvungwani mala. 17 Iinthandani zitlhalene ngawe, 18 Izelelesi zibotjhiwe ngawe, 19 Ineng' ulibulalisile. 20 Mala ndina! 21 Ngilisa mala ngilisa! 22 Ngilisa ngiziphilele ngeqiniso, 23 Khon' uZim' azangilibalela. 24 Mala ndina unomona! 25 Malakaz' ungonele 26 Ngebizo lakaZimu ngiyakuyala. 27 Ngiyakuyala ngiyakulaya mala 28 Ngithi phum' elimini lami. 29 Nelincan' ilungel' awunalo 30 Phuma mala phuma! Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/2016 SCE 2.1 Buyelela utlole umuda ngamunye kengenzasi bese ujamiselela igama elithalelweko ngelimqondofana nalo. 2.1.1 'Umvuzwami kwaba yintwa.' (1) 2.1.2 'Abahloya wena bayaphumelela' (1) 2.2 Rhunyeza ngomuda OWODWA okutjhiwo yimbongi endimeni yesi-3 yekondlo engehla le. (2) 2.3 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wesi-2 wekondlo engehla le ngephuzu ELILODWA. (2) 2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi ngokusebenzisa ibuyelelamqondo endimeni yoku-1 yekondlo engehla le? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.5 Nasiyelela indlela imbongi erhaye ngayo ikondlo le kuyezwakala bona kunesithombe-ngqondo imbongi esisebenzise pheze kiyo yoke imida yekondlo le. Tshwaya ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa lowo mhlobo wesithombe-ngqondo. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Langa Lokuthula – JN Malobola 1 Langa leentjhaba zephasi, 2 Langa lehlonipho yombelebele, 3 Langa lehlonipho yephasi, 4 Langa lehlonipho yezenzo. 5 Langa lezutjana elimhlotjhana, 6 Themba lekusasa elikhanyako. 7 Ugeja ngombala ohlaza sasibhakabhaka, 8 Isibhakabhaka setshayo lokugeja. 9 Wena unezenzo: 10 Izenzo zokufumbathana ngezandla, 11 Kuthulwe du! Umzuzu, 12 Wakhe ukuthula komzuzu. 13 Wavuka ulele langa, 14 Iimphaphamtjhini zatjala 15 Ukuthula phezulu, 16 Zaphapha emhlana 17 Zilengisa amabhaloni, 18 Kwajama imisebenzi kwathandazwa. 19 Ngawe kwacinywa imitjhini, 20 Ngawe kwathula imirhatjho, 21 Ngawe kwajama, kwajama nesitimela: 22 He! Umoya-ke? 23 Kwaba nokuthula ephasini, 24 Ukuthula kwengubo yeTempeli. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/2016 SCE 25 Langa lokuthula, 26 Iinkonzo zageja ngawe, 27 Kwabe zanele esele ziphalakile, 28 Yabe yanele esele iphangalele, 29 Kwabe zanele iintandani, 30 Kwabizwa ithando, umngani wakho ... 3.1 Dzubhula imida enemiqodo elandelako esetjenziswe endimeni yoku-1 yekondlo engehla le. 3.1.1 Imbongi beyinesiqiniseko sokobana ilangeli lizokuletha ukuthula kwasafuthi esitjhabeni. (1) 3.1.2 Ilanga elikhulunyiswa ekondlweni le laliqaliswe eenhlangeni zoke zeSewula Afrika. (1) 3.2 Tlola imihlobo yeenthombe-ngqondo EZIMBILI ezimunyethwe mumuda we-7 wekondlo engehla le. (2) 3.3 Hlathulula ngawakho amagama indlela isenzeko esibalwa yimbongi ukusuka emudeni we-9 ukufika kewe-11 esenzeka ngayo ngelanga elikhulunyiswa ekondlweni le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.4 Ucabanga bona khuyini ekwagandelela umbuso bona ugcine uthethe ilanga elikhulunyiswa ekondlweni le njengelanga lokuthandazela ukuthula enarheni yeSewula Afrika le? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.5 Ngokutjho kwembongi ekondlweni le ithi ilangeli laletha ukuthula enarheni mazombe. Ngokubona kwakho ingabe ukuthulokho kusabonakala nanamhlanje na? Sekela isiqunto osithathako uqalise ebujameni ebenzeka amalanga la. (2) [10] UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Intatha – JK Mahlangu 1 Ngiphan' intatha 2 Enelapha ngay' isitjhaba, 3 Naselapha saphola singaguli, 4 Sakhohlw' ubuhle belanga, 5 Sakhohlw' ubumbi belinzim' ilifu, 6 Sakhohlwa sakhohlwa ngangakhohlwa. 7 Maye ... uNomalanga! 8 KuNomalanga ngatjho 9 Bangatjh' abantu, 10 Bona ngizazibeth' isifuba ngaye, 11 Ngatjho laba linye ngathi: 12 Lakho livuth' ilangabu 13 Liyokuphela mhlana ngiphelako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/2016 SCE 14 Ngiphan' intatha, 15 Qala nihlezi niyahleka, 16 Niqalile niyahleba, 17 Nith' ulayekil' uLayiwe, 18 Bekath' uzakuphelelaph' uLayiwe, 19 Namhlanjes' uph' uNomalanga? 20 Maye ... uNomalanga! 21 Kunomalanga ngatjho 22 Bangatjh' abantu, 23 Bona ngingazibeth' isifuba ngaye, 24 Ngatjho laba linye ngathi: 25 Lakho livuth' ilangabu 26 Liyokuphela mhlana ngiphelako. 4.1 Tlola ubukondlo obuzwakaliswa ngungwaqa u-s- emudeni wesi-3 wekondlo engehla le. (1) 4.2 Buyelela utlole umuda ongenzasi lo bese ujamiselela amagama athalelweko ngegama ELILODWA elitjhiwo libinzaneli: 'Sakhohlw' ubumbi belinzim' ilifu' (1) 4.3 Imida engenzasi le ngamunye unesithombe-ngqondo seseqamagama. Nikela igama eleqiweko emudeni ngamunye: 4.3.1 'Ngatjho laba linye ngathi' (1) 4.3.2 'Lakho livuth' ilangabu' (1) 4.4 Ngomuda OWODWA hlathulula ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. (2) 4.5 Ingabe imbongi isitjela ukuthini ngomuda we-10 wekondlo engehla le? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.6 Tshwaya ngommongondaba omunyethwe yindima yesi-3 yekondlo engehla bewutjho nokobana uyakholweka nofana awukholweki na? (2) [10] KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/2016 SCE IKONDLO ENGAKABONWA: UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO. UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Ifikile Ipisi – PS Skosana 1 Ukufa kwakungasikufa, 2 Iye, kwabelethwa kukufa. 3 Kwahlonitjhwa kuyipisi, 4 Kwaba sililo kwaphela. 5 Kwavela ngeentabeni kusililo, 6 Iminyembezi yeenlukazi yageleza, 7 Ipi yaqala uMadzela inguMadzela, 8 Yaqala uSinghalela inguSinghalela. 9 Kufa ngangithi uza nento, 10 Ngingazi bona 11 Ubhiqa esibayeni seemfarigi, 12 Uzenza umuntu uziinzibi. 13 Abelusi beenkomo 14 Bazitjhiya ngesibayeni, 15 Babalekela ngemirhotjheni, 16 Babaleka wena pisi. 17 Ipisi ifikile, 18 Ifikile irhabile, 19 Irhabele ukuthumba, 20 Isuse iphango elingazaliko. 21 Wu! Woke uyahlahlatha, 22 Bahlahlatha badanile, 23 Bazuma ikambo etja, 24 Ikambo enganayo ipisi. 5.1 Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-3 ukuya kewesi-4 yekondlo engehla le. (1) 5.2 Tlola ubukondlo OBUBODWA obumunyethwe mumuda wesi-2 wekondlo engehla le. (1) 5.3 Rhunyeza ngomuda OWODWA okunqotjhwe yimbongi ngendima yesi-3 yekondlo engehla le. (2) 5.4 Hlathulula ngawakho amagama okutjhiwo yimbongi ngomuda wama-20 wekondlo engehla le uqalise kummongondaba wekondlo le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.5 Ucabanga bona kubayini imbongi ingathekisa ukufa nepisi? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe-ngqondo sesingathekiso ukusivezela ummongondaba omunyethwe yindima yesi-6 yekondlo le. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/2016 SCE ISIGABA B: INOVELA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enoveleni qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha Umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI: MBALA NGUBABA KANYE NOKHOLIWE. Khetha inovela EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Abatloli bamanovela batlola gemimmongondaba ekholwekako ngomnqopho wokudlulisela imilayezo ethileko ebafundini bawo. Akhe utshwaye ngokukholweka kommongondaba wenovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA bewuveze nokobana ngethini imilayezo umtloli azama ukusidlulisela yona ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Mma ngiyabuza phela silukazi? Wathi emva kwesibuyiso aboDladla bazokuza, kodwana nanamhlanje kusathe nya. Ngathi nangikutjela bona banamala, babotsotsi abafuna ukusithathela ilifa lethu, wabhoka ngobukhali. Uyabona-ke bona bengiqinisile? Uyabona na? Mma, khuluma phela. Amalami aphi nakunje. Mikhwenende lababantu. Ngakutjela bona ubaba angekhe abe nehliziyo embi kangaka atlinye ikusasa lethu ngomutja ngaleyo ndlela. Ngiyathemba bona amalami ayabonakala-ke namhlanje. Athi angatjho njalo uMavela kungene umkakhe uNaKabini alethele unina itiye. Athi angangena uNaKabini, athule uMavela. Nokho kutholakale bona akahlali uNaKabini. Abeke itiye leyo phambi kukanina aphume. Wehle ummoya kaMavela nakabona umkakhe aphume. Athule kancani uMavela, athelele unina itiye naye azithelele. Bathi rhamurhamu kabili aragele phambili ngekulumo yakhe nonina. 'Mma nanje ngiyakutjela bona ubulelesi sebuthoma ukwanda la ngaphandle, wena uyangisola. Kusasa uzokuthi nawuvukako ekuseni ufunyane kunganalitho la ngesibayeni, uthome ulile ngongathana. Angitjho uzokulila ngongathana mma?' Mavela nangabe ziyetjiwa iinkomo zakayihlo kulungile. Umthetho uzazifuna bewuzithole. Lokho akutjhiwo ngimi, kwatjhiwo nguyihlo asaphila. Futhi lokho kuhle ngobanyana naye lapha alele khona uzabe azibona bona ziyetjiwa. Kodwana mina njengonyoko angikazokuvuma bona kwenziwe into engakatjhiwo mthetho otjhiywe nguyihlo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/2016 SCE Angekhe mntwanami. Khona nangabe sekuthoma ukwetjiwa ifuyo, ufuna bona ngenzeni? Ufuna ngithi azithengiswe? Mntwanami lelo angekhe ngalikhupha. Ikulumo kayihlo ayitjhiyako angikazoyeqa. Ngamane zetjiwe iinkomezo sekunokobana ngeqe isibopho sakayihlo'. Athi angatjho njalo unina kaMavela, kungene uHleziphi azokuditjhisa unina. Afunyane umnakwabo seladitjhe nonina. Afike ahlale phasi alalele abayimonyongako. Ehliziyweni kaMavela kuzwakale bona sekufike ongakafaneli. Azitjele bona akunandaba, uHleziphi mncani akamlami nokumlama. Ngathana nguMhlekwa ngakuyezwakala. [Ikhasi 53–54] 7.1 Tlola isibongo salapha kubelethwa khona unina kaMavela. (1) 7.2 Tlola ngephuzu ELILODWA okuvela esingenisweni senovela le okusilayela bona uBongwe wahlongakala kusehlobo. (1) 7.3 Rhunyeza ikulumo kaMavela ayitjhiya nonina ngemva kokubekwa kwakayise ngaphambi kobana abuyele kwakhe eSoshanguve. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 7.4 Ngethini indaba eyakhulunywa boDladla uMavela angayizwisisiko nale athi imamala? (2) 7.5 Konje uDladla osele abizwa nguMavela ngomkhwenende lo uhlangana njani nabantu bakwaBongwe? (1) 7.6 Nikela iinzathu EZIMBILI ezazenza uMavela bona abhalelwe kubuyela esikolweni njengesifiso sakayise. (2) 7.7 Tlola urhunyeze isehlakalo esenziwa nguMavela efandisini nesenza kube lula bona uGotjiwe akghone ukumbona bona nguye isela elebe iinkomo zakaBongwe. (2) 7.8 Hlathulula umnqopho wekulumo kaJali ayitjela uMasango nakathi, 'Kudliwa umgodla ovulweko.' Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.9 Ucabanga bona bekuyini umnqopho wakaMavela wokobana aphele atjele unina amala bona sekunomukghwa wokwetjiwa kwefuyo endaweni yeMadlangeni? (2) 7.10 Njengomuntu ofunde inovela le bewafika esiphethweni sayo, ungathi khuyini okwenziwa nguBongwe okufakazela ikulumo kanina nakathi uyise wathi iinkomo zakhe nazingalahleka umthetho uzazifuna bewuzithole? (2) 7.11 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa esehlakalweni esenzeka enovelini le. Ngokwenza isifiso ngelifa lakhe, uBongwe wayevele anqophe bona nakungenzeka uZimu amkhumbule, uMavela angatholi litho elifeni azabe alitjhiyile. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/2016 SCE 7.12 Ucabanga bona yikambiso ehle nofana embi yokobana unomzana nakaleleko kube lizibulo elisala lilawula izinto zakhe? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.13 Tshwaya ngomlayezo wenovela le uqalise ngehlangothini lakaBongwe. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.14 Ingabe uyamsola uMavela ngokuphikisana nesifiso ekuthiwa senziwa nguyise nofana awumsoli? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 7.15 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isihloko senovela ethi, 'Mbala Ngubaba'. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Abatloli bamanovela batlola ngemimmongondaba ekholwekako ngomnqopho wokudlulisela imilayezo ethileko ebafundini bawo. Akhe utshwaye ngokukholweka kommongondaba wenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE bewuveze nokobana ngethini imilayezo umtloli azama ukusidlulisela yona ngawo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo esilandelako. ITHEKSTHI B AkusinguNgendu yedwa egade alinde umnyama onganalifu kodwana noZondani bekumphethe ukugula lokhu okuphethe uNgendu. Wayegade alala acabanga uKholiwe uZondani. Avuke kube ngiso sona leso godu. Nanyana uZondani abona intaba ayikhwelako bona iyakhuphukela, akhange alilahle ithemba. Nangani bathi ithemba alibulali. Wayesele avame nokuzila ukudla athandaze abawe uKholiwe kuZimu. Wayesazi bonyana kufanele kwenzeke intando kaZimu. Ngelinye ilanga azihlalele wafikelwa mkhumbulo wokuthi kungcono abuyele esikolweni ayokufunda bekabe nalo ibanga letjhumi. Umcabango lo ulethwa kukhumbula amezwi kaKholiwe. Amezwi kaKholiwe gade angamnikeli nokuncani ukuthula. Nobuthongo bebungafiki angacabanga amezwi lawo. 'Kghani ngifunde ngeqadi, alo ngoba ukufunda ngeqadi kubudisi, khona nangilisa umsebenzi batjho ngiya esikolweni umma uzakudlani? Khona nangilisa umsebenzi batjho ngiya esikolweni ngiyokumbatha irhembe nebhrugu elinzima abantu angeze bathi ngiyarhapha? Kodwana thana ngiyakhohlwa ngombana abakwazi okungiphetheko.' UZondani yamfikela imicabango le kwangathi kunomuntu oyikghuthulileko. Yabophana ihloko yesokana. 'Khona nangilisa umsebenzi ngithi ngiyokufunda ngazi ngani bonyana uKholiwe uzongithanda?' Ukuzibuza kwakhe imibuzo le uZondani nokho bekungamqedi amandla. Wabona ukuthi kufanele angazithambisi. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/2016 SCE Ngesikhathi uZondani acabanga ukuya ngaso esikolweni ayokufunda ibanga lekhomba, uKholi gade sele aphase umnyaka wokuthoma eemfundweni zakhe ze- B.A.(Ed.) kukutkuthi ngomnyaka olandelako azokuthoma umnyaka wesibili. Uthe asahlezi kwabo uZondani woke umuntu avalile avalele uKresmusi wasuka waya koKholiwe ayombikela ngegadango afuna ukulithatha. BekungoMgqibelo emini uKholi azihlalele ekhaya afunda inovela yesiNgisi ethi, 'She stoops to Conquer'. Uthe asafunda, akokode uZondani. Amamukele, angene uZondani, balotjhisane kube kuhle. uZondani abuze uKholi bonyana ukhambe njani umnyaka lo esikolweni. Ngaphandle kokumotjha isikhathi asikime ukholiwe aye ngekamurwini abuye sele aphethe iphepha lemiphumela. Athole uZondani bonyana ezimbili iimfundo uKholiwe uziphase ngamalengiso amthokozise kube kuhle kudele. [Ikhasi 51–52] 9.1 Tlola bona umnyama ongenalifu lo ogade ulindwe nguNgedu noZondani ngimuphi. (1) 9.2 UNgendu ekukhulunywa ngaye etheksthini engehla le wazana njani noKholiwe? (1) 9.3 Tlola ibizo lencwadi egade ifundwa nguKholiwe nakuzokufika uZondani. (1) 9.4 Ngesithini isizathu esanikelwa nguZondani lokha uKholiwe nakambuza bona kubayini afuna ukubuyela esikolweni? (2) 9.5 Konje uMuzi bekaphethe siphi isikhundla esikolweni ebekasebenza kiso? (1) 9.6 Tlola isizathu esenza bona umyelelisi agcine athethe isiqunto sokobana uKholiwe afuduswe, asiwe egatjeni leVista elingeDaveyton. (2) 9.7 Tlola ngokurhunyezweko amagama akhulunywa nguKholiwe nagcina sele acabangisa uZondani bona ngathana angabuyela esikolweni. (2) 9.8 Ingabe amagama kaZwelibanzi awakhuluma kuKholiwe athi; 'Kholi, iphasi litlhoga abantu abafana nawe' ngemva kobana baphikisene isikhathi eside lokha nabagade batsenga incwadi ndawonye asitjela bona uZwelibanzi lo umumuntu onjani? Sekela isiqunto osithathako ngomuda OWODWA. (2) 9.9 Ucabanga bona isiqunto esathathwa nguyise kaKholiwe sokungasarageli phambili nokumbhadalela iindleko zokufunda eVista besifanele nanyana besingakafaneli? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 9.10 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. UKholiwe uvezwe njengomlingisi ongatjhugulukiko eenquntweni azithathako ngombana waqunta bona angeze athandana nomuntu kungakaveli iqiniso lesizathu sokuzibulala kukaZondani begodu lokho wakwenza. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/2016 SCE 9.11 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela abomma besambatho bazonda uKholiwe ngemva kokuzwakala kwesehlakalo sokuzibulala kwakaZondani? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.12 Enovelini le sitjelwa bona uZondani wathi sele ahlongakele wabuye waphaphama. Ngokuzwisisa kwakho ungathi kungebanga lani umtloli wenovela le akhethe ukumbuyisa godu sele ahlongakele? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.13 Tshwaya ngesifundo esisithola enovelini le uqalise kumlingisi ovezwe njengonesi, uThembi bewuveze nokobana usisuselaphi leso sifundo. (3) 9.14 Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umlingisi oyikutani esethulweni senovela le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/2016 SCE ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha Umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Umdlalo uzwakala kuhle begodu udlulisa isifundo esinqotjhwe mtloli wayo ngepumelelo nangabe iingameko nofana izenzeko zawo zilandelana ngendlela efaneleko nenokuqongelana. Akhe ucoce ngokuphumelela komtloli ukulamanisa izehlakalo zomdlalo wesihloko esithi, IBHUDANGO LAMI bewuveze nokobana lokho kumsize kangangani ekudluliseni isifundo asinqophileko ngomdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo esilandelako. ITHEKSTHI C (Ekhaya kwaVenter, uNomzana uVenter ubambe umhlangano noTjhili nenduna uMbonani) VENTER: (Uhlezi phambo kwabo) Ngiyathokoza ngombana nifike ngesikhathi madoda. Kunento engifuna bona sibonisane ngayo. Angazi nofana ngingaragela phambili na? MBONANI: (Uphuthe imikhono) Iye ungaragela phambili makhosi. Kghani kukhona ofuna ukukubuza Tjhili? TJHILI: (Uhlikihla umkhono owasikwa mtjhini) Awa, akukho. VENTER: (Ngommoya opholileko.) Ngiyathokoza madoda. Kunento engangiphathi kuhle eyenzeka eplasinapha. Kade khulu ngisebenza nani madoda kodwana khenge kheninginikele umraro njengelutjha elijamele aboyise eplasinami. Angazi bona besele uzwile ngesenzo sendodanakho na Tjhili? TJHILI: (Ngokuzithoba) Iye sele ngizwile makhosi. Nami ngiphatheke kumbi ngesenzo sayo makhosi. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/2016 SCE MBONANI: Into engisilinga ngayo ilutjha kukobana alifuni ukungilalela. Lizenzela nanyana yini elifuna ukuyenza. VENTER: Ngibone kukuhle bonyana ngibize wena Tjhili ngombana yindodanakho evusa umguruguru eplasinami. Ngibona inga inommoyana wezombanganarha. Iraga umsebenzi wehlangano esele yavalwa umlomo lapha ephasini lekhethu. Ngikubizele bona ukhe uyidose ngendlebe. TJHILI: Ngiyezwa makhosi. Ngizakulinga ukubonisana nayo bona ilise ukwenza izinto eziphambukileko. MBONANI: Inekani indodanakho Tjhili. Angazi bona ifuze bani. VENTER: Indodanakho itjala ummoyana omumbi elutjheni elisebenza eplasini. Ngikhuluma nawe nje, kusafanele bona ngiphendule iinghonghoyilo zabo. Engifuna nikwazi madoda kukobana angekhe ngiyiphendule incwadi yeenghonghoyilo zabo, ngizolibophisa. Ngiyathemba niyangizwa madoda? TJHILI: (Ngommoya ophasi) Siyakuzwa makhosi. MBONANI: (Uhlikihla izandla) Kuzwakele kwamambala makhosi. VENTER: (Asikime) Kulungile-ke madoda, sele ningakhamba gadesi. (Basikime bobabili babone enganatjani) [Ikhasi 12–13] 11.1 Tlola isizathu ebesenza iinsebenzi ezibabantu abadala zibize uVenter ngomakhosi? (1) 11.2 Ngiwaphi amagama akhulunywa nguVenter kuTjhili aba sisusa serarano emdlalweni lo? (1) 11.3 Tlola iinghonghoyilo EZIMBILI ezanikelwa uVenter lilutjha. (2) 11.4 Tlola indlela umtloli asivezele ngayo umdlali onguMbonani etheksthini engehla le. (2) 11.5 Tlola isizathu esenze bona ilutjha libambele umhlangano esibayeni sezimvu eduze nakwaMabhena. (2) 11.6 Rhunyeza utjho bona yini unobangela wokubizwa kwakaTjhili noMbonani nguVenter? (2) 11.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako. Ukuvulwa kwendawo yesabelweni kwaba sisombululo semiraro yeensebenzi ezinengi zeplasini lakaVenter. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/2016 SCE 11.8 Ucabanga bona isenzo sakaVenter sokwala ukuphendula incwadi yelutjha yeenghonghoyilo sisiphumelelisa bunjani isifiso somdlali oyikutani sokufeza ibhudango lakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.9 Hlathulula ngomuda OWODWA ikulumo kaDumako ethi; 'awuboni bonyana thina amapholisa anzima sisetjenziswa njengezinja'. (2) 11.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa abantu abadala eplasini nokubabantu abavumela yoke into ekhulunywa likhuwa? Ipendulo akube mumutjho OWODWA. (2) 11.11 Ungathi waba yini umphumela wokubaswa kwenyama nokuselwa kwebhrendi mapholisa ngesikhathi badumuza iimbotjhwa? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.12 Ingabe umukghwa womdlali onguNaNtuli wokunikela isivakatjhi okudliwako nanyana okuselwako usitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe? (2) 11.13 Ingabe indlela yokuziphatha kwelutjha yokuphosa iinsebenzi ezibabantu abadala ngamagade lokha nababakhandelako bona bangasebenzi iyamukeleka nanyana ayamukeleki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 11.14 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela umlayezo womdlalo lo. Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (1) [25] UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Umdlalo uzwakala kuhle begodu udlulisa isifundo esinqotjhwe mtloli wayo ngepumelelo nangabe iingameko nofana izenzeko zawo zilandelana ngendlela efaneleko nenokuqongelana. Akhe ucoce ngokuphumelela komtloli ukulamanisa izehlakalo zomdlalo wesihloko esithi, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA bewuveze nokobana lokho kumsize kangangani ekudluliseni isifundo asinqophileko ngomdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/2016 SCE UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo esilandelako. ITHEKSTHI D (UManala ukhuluma yedwa emva kokuthi aphume kuyise) UMANALA: Maye! Wangenza uNzunza, wathatha ubukhosi bami ngisagoma amabele. Uyazi ngirarekile ukobana ubaba umnikele njani ubukhosi ngombana uthe ngize namhlanje. Ngiyafika sele kuthiwa umajabajaba ubuthethe ubukhosi bami. Ihlokwami ayisasebenzi izinto nasele zijame ngalendlela. Angazi ukuthi sekufanele ngithathe liphi igadango nasele kunje. Kusenga zoke izinto zitjhigamile, kwangathi umhlaba lo ujamile. Nakunje ngikhumbula umma osele asemalibeni. Ayikho into ebuhlungu ukudlula ukutlhoga, yinto ebuhlungu ukudlula yoke into ephasini. Ngathana kaMasokasokile usadla amabele mhlamunye ngabe izinto azisingalendlela gadesi. Kufanele ngiluke amano wokobana ngizokusebenza njani nasele kunje. Nakhu ngifikelwa mcabango omuhle kanti nobaba ungiphe itjhwalo lokuzuma. Vele ukuzuma ngiyakuthanda. Kuzakuthi kusasa ngibuthelele amadoda aphume ubuzimba. Kuhle ngombana senginetjhwalo lokobana nangiphumako ngingabuyi mkhonoze. Angizokubatjela ukobana akusibo ubuzimba beenyamazana kodwana kuzabe bungebokufuna indlovu. Nangingafumana izinyo engimukwe lona ngizabe ngiqedile. Kuzakuthi nasifika ehlathini siphenduke ibutho elizakuqotha uNzunza nabajameli bakhe. Ngifuna ukumbona atjhabalele kileli angitlhorise kilo. Mina naye mhlamunye sizakulibalelana kwelizako, hayi kileli lobugirikitjani. Angikhambe ngiyoziphumulela ngombana umzimba nommoya kuphasi ngento engiyenziwe mntwana wakwethu. Kuzakuthi kusasa ngiphume ubuzimba ngiphalale ngiyomzuma bengimthole … (Kusesigodlweni sekosi. Amadoda abekaphume ubuzimba noManala afika esigodlweni alethe umbiko othi uNzunza balwe naye wabaleka. Bafikela phezu kwendaba ethi ilanga licimile.) USIPHONGO: Bayede! Ndabezitha! Wena owakhula ugubudu asadla ubulongwe. UMANALA: Akhe uhlole Somphangwa ukobana ngangubani loyo. USOMPHANGWA: Ndabezitha! (Athi ru aphume) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/2016 SCE USIPHONGO: Ngithi baba Somphangwa, silethe umbiko wekhambo lethu edzinyaneni leNgwenyama. UMANALA: Tjela uSabi noSiphongo bangene bazongibikela ngekhambo labo. (Aphume uSomphangwa abuye nabo). USIPHONGO (Bangena) Bayede! Ndabezitha! NOSABI: UMANALA: Ngaphambi kobana sikhulume okunengi ngifuna ukunazisa nakhu okubuhlungu. Nifika nje nifikela phezu kwendaba ebuhlungu esiveleleko lapha esigodlweni. Ilanga lamalanga wamaNdebele sele licimile. Bekani iinkhali phasi sihloniphe ukulala kweNgwenyama. Kuzakuthi ngemva kwezibuhlungwezi sibuye simbone uMajabajaba othethe ubukhosi bakababa ngokudlelezela. [Ikhasi 33 & 36–37] 13.1 Tlola isehlakalo esenziwa nguNzunza nekungiso esaqinisekisa ikosi bona nguNzunza oyigalaje unamrhali. (2) 13.2 Nikela amabizo wabadlali ABABILI ababenomthelela omkhulu bona unamrhali agcine sele awele ezandleni ezingakafaneli. (2) 13.3 Konje ngathini amagama akhulunywa nguMbangwa nazwakalisa ukuthemba uManala ngehlangothini lobuzimba lokha uTjhaba nakathi akamboni njengomuntu ongasibusa ngefanelo isitjhaba sakaMusi? (2) 13.4 Nikela imihlobo yeenkhali EMIBILI eyayisetjenziswe embangweni okhulunyiswa emdlalweni lo. (2) 13.5 Tlola ngokurhunyezweko isizathu esenza bona aManala agcine sele abizwa ngokobana mahlabanahlubule. (2) 13.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Ngokuya kukaNzunza ikosi beyifuna ukudlulisela unamrhali ngombana imthanda. (2) 13.7 Ngemva kobana uNzunza abaleke nesinye sesitjhaba sakaMusi, kwaba khona esisalako. Ucabanga bona kwabangelwa yini bona uManala angazihlaleli phasi, azibusele lesisitjhaba esasisele? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.8 Ucabanga bona isitjhaba besazi ukobana ubukhosi bufanele budluliselwe kuManala ngaphambi kobana ikosi isitjele nofana besingazi? Sekela ipendulwakho ngokuqalisa kokuvela emdlalweni lo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele iLimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/2016 SCE 13.9 Ucabanga bonyana ngisiphi isizathu esenza abafundi bomdlalo lo bavumelana ngelokuthi nanyana uNanasi ahlohlozela uNzunza bona abange ubukhosi kodwana naye ngokwakhe bevele abuqothele? (2) 13.10 Ngowakho umbono ngikuphi okungenziwa okungaba liqhinga lokuhlanganisa isitjhaba samaNdebele esele sibonakala sihlukaniswe mibangwesi. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.11 Ingabe iqhinga elasetjenziswa nguNzunza lokugalaja uyise unamrhali kuyinto yamambala nofana akusiyinto yamambala? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 13.12 Coca ngomhlobo werarano ozwakaliswa yikulumo kaManala etheksthini edzujulwe ngehla le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.13 Tshwaya ngeqhinga lomtloli lokusebenzisa uMusi ukobana adlulise unamrhali ayedwa kunganazinduna zakhe. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LILOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all