You're offline
Skip to content
Question paper

IsiNdebele HL P2 Nov 2016_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isindebele HlGrade 12201625 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2016 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-25. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2016 NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, funda imibuzo bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela. 5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. NOFANA UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko. 6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo uyiphendulile. 7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2016 NSC IKHASI LOKUMUMETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Intatha' Umbuzo omude 10 5 2. 'Isizi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6 3. 'Amala' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 4. 'Langa lokuthula' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. 'Amabala' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10 *YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 12 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 12 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 14 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14 NOFANA UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. 10. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo omude 25 16 11. Ibuthelelo lomtlolo-ndabuko Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17 ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko. 12. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 20 13. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20 14. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 23 15. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2016 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo () erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO () A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo eziboniweko) A: IKONDLO (Ikondlo 5 1 engakabonwa) B: INOVELA/ 6–11 1 UBUKGHWARI BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 12–15 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2016 NSC ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo eziboniweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. Intatha – JK Mahlangu 1 Ngiphan' intatha 2 Enelapha ngay' isitjhaba, 3 Naselapha saphola singaguli, 4 Sakhohlw' ubuhle belanga, 5 Sakhohlw' ubumbi belinzim' ilifu, 6 Sakhohlwa sakhohlwa ngangakhohlwa. 7 Maye … uNomalanga! 8 KuNomalanga ngatjho 9 Bangatjh' abantu, 10 Bona ngizazibeth' isifuba ngaye, 11 Ngatjho laba linye ngathi, 12 Lakho livuth' ilangabu 13 Liyokuphela mhlana ngiphelako. 14 Ngiphan' intatha, 15 Qala nihlezi niyahleka, 16 Niqalile niyahleba, 17 Nith' ulayekil' uLayiwe 18 Bekath' uzakuphelelaph' uLayiwe, 19 Namhlanjes' uph' uNomalanga? 20 Ngiph' intatha, 21 Ningagifihlel' amabala, 22 Ngiphani ngizilaphe lingakatjhingi, 23 Ngiphani ngizilaphe nanyana selatjhinga, 24 Ngiphani ngizithobe ngizilaye ngizilahle, 25 Ngombana vele ngilahliwe mina Nolahliwe, 26 Ngilahlekelwe lithemba, ithabo nethando. 27 Nanyan' abantu bangatjho, 28 Bathi vele bavele batjho 29 Bon' ifes' izakutjhelwa mamanzi, 30 UNomalanga lilanga lami, 31 Lilang' elikhanyisa kukhanya, 32 Langitjhiya nelinzim' ilifu, 33 Ngasala ngilil' ezimathosi … 34 Ngiphan' intatha 35 Ngizelaphe ngingasinyanga, 36 Qalan' ngihlulukel' uNomalanga, 37 Sese ngiluk' intambo 38 Ezokuba ngeyam' indlela 39 Engisa kuNomalanga … Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2016 NSC Hlathulula bona amaqhinga wetjhada asetjenziswe yimbongi ekondlweni engehla awuthinta njani ummoya wekondlo le. YELELA: Isingeniso esihlathulula amaqhinga wetjhada, nommoya wekondlo sizokwabelwa imitlomelo emi-3 bese ihlathululo emanqophana namaqhinga wetjhada nokobana awuthinta njani ummoya wekondlo le yabelwe imitlomelo eli-7. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10] UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Isizi – JN Malobola 1 Laphuma njengemihla, 2 Laphakama lihlophe 3 Ukuzifihla kunina. 4 Imisebenzi yemihla 5 Irheme ngerherho layo. 6 Umuntu woke bekahlophe 7 Ukuyokufika lapho 8 Lapho alima khona. 9 Amacoco akakho kangako, 10 Mvulo sidiniwe, 11 Nokho siyakhona, 12 Igijima njengemhleni ibhesi. 13 Maye! Ha … wu …! Iwu! 14 Gidi! Bhu! Bhu! 15 Ngokuphazima kwelihlo 16 Kwaphela nya! 17 Kwathula du! 18 Ababonileko kwaba ngabathulileko, 19 Abalimeleko kwaba ngabaphephileko, 20 Isizi leWangendrift lembatha 21 IkwaNdebele ngomzuzwana. 22 Abotitjhere bayile, 23 Bakhambile abafundi, 24 Iinsebenzi zoMbuso ziyile, 25 UMbuso wembethe isizi. 26 Kwalila umNyango wezeFundo, 27 Khona umnyaka sele wonde kangaka? 28 Awa, ukwelusa kubhalile, 29 Iinkomo zifahlile, kubhalile. 2.1 Tlola isizathu esenza bona abongazimbaba bazifumane bakhwele ibhesi le. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2016 NSC 2.2 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha obunjwa mimida we-18 kuya kewama-21 ekondlweni le. (1) 2.3 Rhunyeze okutjhiwo yindima yoku-1 yekondlo le. (2) 2.4 Hlathulula imiqondo EMIBILI emunyethwe yindima yesi-2 yekondlo le. (2) 2.5 Hlathulula imiqondo EMIBILI evezwa ziinlingisi ezisetjenziswe yimbongi ekondlweni le. (2) 2.6 Ngephuzu ELILODWA coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. (2) [10] UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Amala – JK Mahlangu 1 Mala ndina wavelaphi? 2 Sewamil' elimini lami, 3 Neenhloni sezafa kimi, 4 Ungitjhugululile mala, 5 Ungitjhugulule inyeberu 6 Ngingasiyo nakancani, 7 Umvuzwami kwaba yintwa, 8 Mala waba yini? 9 Abaphila ngawe abanatlha. 10 Abahloya wena bayaphumelela, 11 Abahloya wena bayathembeka, 12 Abany' abakuthandi Thandi, 13 Babodwa abakukhonzako. 14 Mala wabuyaphi. 15 Imiz' uyiphulile, 16 Usivunguvungwani mala, 17 Iinthandani zitlhalene ngawe, 18 Iinlelesi zibotjhiwe ngawe, 19 Ineng' ulibulalisile, 20 Ngawe liyile lifile. 21 Mala ndina! 22 Ngilisa mala ngilisa! 23 Ngilisa ngiziphilele ngeqiniso. 24 Ngilisa ngivume zam' izono, 25 Khon' uZimu azangilibalela. 26 Mala ndina unomona! 27 Malakaz' ungonele, 28 Ngebizo lakaZimu ngiyakuyala, 29 Ngiyakuyala ngiyakulaya mala 30 Ngithi phum' elimini lami. 31 Nelincan' ilungelo awunalo 32 Phuma mala phuma! Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2016 NSC 3.1 Dzubhula umuda ngamunye osetjenziswe ekondlweni le onehlathululo elandelako. 3.1.1 Imbongi ayisanandaba nokobana abantu bathini ngokukhuluma kwayo amala. (1) 3.1.2 Imbongi seyihlala ilwa nabantu ngonobangela wokukhuluma kwayo amala. (1) 3.2 Rhunyeza ummongo omunyethwe yindima yesi-3 yekondlo le. (2) 3.3 Ingabe imbongi inqophe ukuthini ngomuda othi; 'Abaphila ngawe abanatlha' ewusebenzise ekondlweni le? (2) 3.4 Hlathulula umnqopho wembongi wokusebenzisa ibuyelelomqondo endimeni yesi-4 yekondlo le. (2) 3.5 Emudeni woku-1 newe-14 imbongi ibuza bona amala abuyaphi. Ngokwazi kwakho akhe utshwaye ngelihlo elihlabako ngemvelaphi yamala. (2) [10] UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Langa lokuthula – JN Malobola 1 Langa leentjhaba zephasi, 2 Langa lehlonipho yombelebele, 3 Langa lehlonipho yephasi, 4 Langa lehlonipho yezenzo. 5 Langa lezutjana elimhlotjhana, 6 Themba lekusasa elikhanyako. 7 Ugeja ngombala ohlaza sasibhakabhaka, 8 Isibhakabhaka setshwayo lokugeja. 9 Wena unezenzo; 10 Izenzo zokufumbathana ngezandla, 11 Kuthule kuthi du! Umzuzu, 12 Wakhe ukuthula komzuzu. 13 Wavuka ulele langa, 14 Iimphaphamtjhini zatjala 15 Ukuthula phezulu, 16 Zaphapha emhlana 17 Zilengisa amabhaloni, 18 Kwajama imisebenzi kwakhulekwa. 19 Ngawe kwacinywa imitjhini, 20 Ngawe kwathula imirhatjho, 21 Ngawe kwajama, kwajama nesitimela: 22 He! Umoya-ke? 23 Kwaba nokuthula ephasini, 24 Ukuthula kwengubo yeTempeli. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2016 NSC 25 Langa lokuthula, 26 Iinkonzo zageja ngawe, 27 Kwabe zanele esele ziphalakile, 28 Kwabe yanele esele iphangalele, 29 Kwabe zanele iintandani, 30 Kwabizwa ithando, umngani wakho. 31 Walawula, langa ungalawulwa, 32 Amaphephandaba ezwa ngawe, 33 Abomabonakude bezwa ngawe, 34 Imirhatjho yezwa ngawe, 35 Umuntu wezwa ngawe, 36 Amalambha akhanya kusemini. 37 Kwajama iWorld Trade Centre, 38 Imikhumbulo yacabanga ngepilo, 39 Ipilo yobuntu bobuntu. 40 Umuntu wancenga ihliziyo, 41 Ayincengela kwaPhezulu: 42 Kuthula yembatha iphasi hle! 4.1 Tlola imihlobo EMIBILI yeenthombe-ngqondo esetjenziswe yimbongi emudeni we-7 wekondlo le. (2) 4.2 Rhunyeza ummongo omunyethwe yindima yesi-4 yekondlo le. (2) 4.3 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa itshwayo lokubabaza emudeni wama-22 wekondlo le? (2) 4.4 Hlathulula unobangela wokobana imbongi ingathekise ukuthula okwathandazelwa ngelanga elikhulunyiswa ekondlweni le nokuthula kwengubo yeTempeli? (2) 4.5 Ekondlweni le imbongi ibabaza bona ngelangeli kwajanyiswa yoke into. Tshwaya ngokukghonakala nofana ukungakghonakali kwalokhu okutjhiwo yimbongi. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2016 NSC IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Amabala – JK Mahlangu 1 Sinini sam' umuhle, 2 Abaneng' uyabaphala, 3 Uphala yam' ihliziyo, 4 Isal' imhlophe kwegabhogo. 5 Kuwe angisoli litho 6 Ngaphandle kwamabalakho. 7 Sinini sami, 8 Vez' ubunjalo bakho, 9 Ungazifihli njengeqili 10 Enyameni yomuntu, 11 Ungangifihlel' amabala. 12 Vel' emkayini njengelanga. 13 Umuhle sinini sami, 14 Umatsikana ngomzimba, 15 Uhlazana ngebala, 16 Uhleka inga awufuni, 17 Iinyawo zakho 18 Zithunwa liphasi. 19 Kodwana amabalakho …! 20 Sinini sami, 21 Ithemba angisenalo ngawe, 22 Ithando angisenalo kuwe, 23 Mina ngikuhlobokile. 24 Ngililel' abanganamehlo, 25 Ngitlhuwel' ababona ngancanye, 26 Ngizwel' abaleleko, 27 Kuzakuthi kusa 28 Ibe kuhlwile. 5.1 Buyelela utlole umuda ongenzasi lo kodwana ujamiselele igama elithalelweko kiwo ngelimqondofana nalo. 'Sinini sam' umuhle' (1) 5.2 Tlola umhlobo wesithombe-ngqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-4 wekondlo le. (1) 5.3 Rhunyeza ummoya wekondlo le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2016 NSC 5.4 Ingabe imbongi inqophe ukuthini ngomuda wesi-3 wekondlo le? (2) 5.5 Hlathulula ummongondaba omunyethwe yindima yesi-5 yekondlo le. (2) 5.6 Tshwaya ngesenzo sesinini sembongi sokuba namabala. Ipendulwakho ayibe mumuda OWODWA. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2016 NSC ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI kanye nebuthelelo lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA. INOVELA UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Abatloli bamanovela batlola ngemimmongondaba eyakhiwa zizehlakalo ezihlukahlukeneko nesithi nasizitjhejisisako sithole iimfundo ezihlukileko kizo. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali izehlakalo ezakha ummongondaba wenovela yesihloko esithi; MBALA NGUBABA bese uhlathulula isifundo esitholakala esehlakalweni ngasinye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A 'Mavela akhe ungitjele, umma uNaMtshweni uyokuthini nakasibona sifika nemithwalo singakamlayeli nje? Phela yena ugade bona sizokufika sisodwa njengabantwabakhe abezele ukuzokuhlubula iinzilo. Manje nasele sifika ngentundu uzokuthini?' UNaKabini ubuza ngokwazi bona uMavela azange amhlathululele unosokanakhe bona uzokufuduka lapha eSoshanguve abuyele ekhaya eMadlangeni. Lento ecatjangwe nguMavela uyibona ilihlaya elimnandi emphakathini. Abantu beMadlangeni bazokucabanga bona uMavela sewubuya ekhaya ngokobana uyise ahlongakele. Ubuyela ilifa lakayise. Abanye bazabe bacabange bona uMavela uragwa nguye uNaKabini lo bona babuye ekhaya. 'Baba-ke! NgoZimu wayithoma uNaKabini. NaKabini vala umlonyanakho ulalele mina indodakwakho bona ngikutshayela muphi umthetho. Ngikutjelile bona angeze ngavuma ilifa lakababa lidliwe bosorhulu nabosonghwana neminye imikhwenende yabomalume ngikhona, ngiphila. Lokhu ngikutjho ngokwazi bona lapha bakhona abasapheli ekhaya. Manje ngifuna ukubatjengisa into ebangazange khebayibone boke laba abacabanga bona ubaba uhlongakele anganabentwana. Nawufuna ngihlale la ukube umnothwami ubaba ungitjhiyele wona le eMadlangeni utjho ukuthini?' Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2016 NSC Ukhuluma ubhincile epandla uMavela. 'Awa, angali bona nguwe ofuze ukulawula yoke into engekababa kodwana umma uNaMtshweni ukhona usaphila. Ungakghona ukunonde uya ekhaya uyokuhlola bona koke kusarageka kuhle na? Nakukhona okungakhambi ngendlela ubonisane naye umma. Nangaphandle kwalokho, umrharibo uMhlekwa ukhona angasiza lapha abhedlhwa khona umma.' UNaKabini ulinga ukukhandela lokho ahle akubona kusenzeka keminye imizi. 'Uthini? Ungangitjeli ngoMhlekwa umuntu osandukuphumaesikolweni. Nomfazi akanaye. Nangaphandle komfazi, ungalibali bona umrharibakho loyo uyangelama nokungelama. Nanje ngibuhlungu NaKabini, ngombana ubaba loya ubhubhe singakahlanganisi ikulumo. Ukube ukufa kuyabika ngabe ngaya kuye, sahlala phasi wangitjela phambi kwabo boke abentwana bakwethu bona uzobatjhiya ezandleni zami. Nanyana sekubhalile lokho, akekho umuntu ozokuvula umlonyanakhe. Abantu bayasazi isintu nekambiso yamasiko wesiNdebele. Izibulo nobuphetjani ngibo abasala nomthetho wekhaya nasele unomzana alele. Ukhuluma ini-ke wena NaKabini?' Kuphawula uMavela. [Ikhasi 14–15] 7.1 Tlola ibizo lobuphetjani bakaBongwe uMavela athi ngibo naye abangasala nomthetho njengombana uyise sele ahlongakele nje. (1) 7.2 Nikela umhlobo weziqu uMhlekwa afuna ukuzenza eYunivesithi yakwaZulu. (1) 7.3 Tlola ipendulo uMavela ayinikela umkakhe uNaKabini lokha nakambuza bona unina uyokuthini nakababona bafika nentundu ngombana bekabalindele njengabantu abazokuhlutjuliswa iinzilo kwaphela. (2) 7.4 Tlola OKUBILI okwenziwa nguMavela mhlana kubulungwa uyise nekumnikela isiqiniseko sokobana mbala ulizibulo lakaBongwe. (2) 7.5 Ngokurhunyezweko tlola ngomuda OWODWA amagama alumelako uMavela awatjela umkakhe uNaKabini lokha nakudenjwa indaba yokubuyela eMadlangeni. (2) 7.6 UMavela ubiza aboDladla ngemikhwenende efuna ukweba ilifa abalitjhiyelwe nguyise. Tlola okwenziwa boDladla okuphikisana nekulumo kaMavela le. (2) 7.7 Hlathulula ngezehlakalo EZIMBILI ezibufakazi bokobana nanyana uMavela abegade azenza umuntu ohlakaniphileko nje kodwana unobudlhadlha yena angabulimukiko. (4) 7.8 Phendula ngoLiqiniso nofana Akusilo Iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa kokuvela enovelini le. Nasiyelela iinkulumo zakaMavela ngendaba yesifiso esenziwa nguyisesi, zikhambe zisinikela ukuzaza bona mbala ubangakholwa bona senziwa nguyise kodwana kokhunye kuvele kwanga usiphikisa ngabomu ngombana simrarhela ngaphandle. (2) 7.9 UMhlekwa banoMavela bentwana ababelethwa ngumma oyedwa, uNaMtshweni kodwana imikghwa yabo ayifani. Ucabanga bona ungabayini unobangela walokho nasiqalelela ngehlangothini lokwamukela kwabo indaba yesifiso ekuthiwa senziwa nguyisesi? (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2016 NSC 7.10 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wenovela le wokwenza bona uMavela angazuza nopeni onzima naphezu kweenkomokazi ezingaka zakwabo azebako? (2) 7.11 Ingabe uyazwelana noMavela ngokobana abotjhelwe ukulwela amalungelwakhe wokuba lizibulo nofana awuzwelani naye? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 7.12 Coca ngesiphetho senoveli le uqalise ngehlangothini labafundi bayo nangehlangothini lomndeni kaBongwe. Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI. (4) [25] UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Abatloli bamanovela batlola ngemimmongondaba eyakhiwa zizehlakalo ezihlukahlukeneko nesithi nasizitjhejisisako sithole iimfundo ezihlukileko ngazo. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali izehlakalo ezakha ummongondaba wenovela yesihloko esithi; UKHOLIWE bese uhlathulula isifundo esitholakala esehlakalweni ngasinye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B 'Niyathaba nina ngombana nathumela ikhondlo lazonihlolela emzini bonyana kujame bunjani. Awa utjhadekile mntwanabantu.' Nanyana ukghari kaMuzi gade akhuluma ngathi uyamthokozisa uKholiwe kodwana bekungabona nomntwana omncani bona akatjho lokho. UKholiwe wathula waziqalela phasi. Gade azakuthini umntwabantu ngombana ezinye iindaba umuntu usuke angazi bona ziza bunjani, ziindaba ezinganamuva nezinganaphambili. Kuthe sele angenile nobaba kaMuzi, kwathandazwa, ababili bafiselwa itjhudu kwaba kuhle. Kuthe sebazitjela bona bayakhamba uyise kaMuzi wathi kibo, 'Bentwabami, ngithi akhe nginiyale kwamaphelelo. Njengombana nisiya emzinenu ngithanda bona nithathe lokhu enginiyala ngakho. Bentwabami ayikho into ebhuruza umuzi njengokobana abantu abathetheneko bangazani. Ngaphandle kobana nitjelane izinto ezinitshwenyako nje, kufanele nitjelane izinto ezakhe zanenzakalela namkha zanganiphatha kuhle. Bentwabami kufanele nazane kwangathi nakhula noke.' Wadosa umoya uMnguni kwabonakala bona selaqedile umuntu omdala. Kuthe sele aqedile Umnguni kwaba kusikima kwabo. UKholiwe amhlaba amagama kasosokanakhe wabhalelwa kuzibamba. Isakadugu savakatjhela ngemehlweni. Badosa. 'Kholiwe uyazi ihliziyo yami izele ithabo nangibona bona sewungewami, kimi koke lokhu ungathi kulibhudango.' UMuzi ukhuluma nje balunge kewabo umuzi. 'Kwanjesi sekufanele samukele Kholiwe ukobana mina nawe sesitjhadile.' Bafika-ke emzinabo babeka izinto ngamananeko. Omunye nomunye wawungathi uthi; 'Sengiyokuthoma ipilo etja.' Ngiso lesisikhathi la bakhumbula amezwi womfundisi ogade abahlanganisa nakathi; 'Nina enitjhadako nikhumbule ukobona nivela emakhayeni ahlukeneko, nakhuliswa ngeendlela ezahlukeneko bazali abahlukeneko. Nanyana kunjalo kufanele nihlale ndawonye. Okukhulu kunakho koke kubekezelelana.' [Ikhasi 9–10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2016 NSC 9.1 Tlola amabizo wabentwana bakaMuzi banoKholiwe. (2) 9.2 Konje umuzi kaKholiwe noMuzi wawakhiwe kiyiphi indawo? (1) 9.3 Ngubani omunye umuntu obekasonda naboZondani owaphatheka kabuhlungu lokha uKholiwe nakala ukwamukela ithando lakaZondani? (1) 9.4 Tlola isehlakalo esabangela bona ukghari kaMuzi atshime uKholiwe ngokobana athi wathumela ikhondlo lazomhlolela bona lapha ayokutjhada khona kujame njani. (2) 9.5 Tlola urhunyeze isizathu esenza bona amagama uMnguni ayelelisa ngawo abatjhadi ababilaba angehli kamnandi kuKholiwe. (2) 9.6 Enovelini le sitjelwa bona uKholiwe wathoma iimfundo zakhe zobutitjhere egatjeni leVista elingeMamelodi kodwana wagcina sele ayoziqedelela egatjeni elingeDaveyton. Tlola isizathu esenza bona athuthuswe egatjeni elingeMamelodi asiwe kelingeDaveyton. (2) 9.7 Phendula ngoLiqiniso nofana Akusilo Iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa esiqetjhaneni esidzujulwe ngehla. Umtloli wenovela le usethulele uKholiwe kumlingisi ongazithathiko iiyeleliso zabanye abantu kodwana ozenzela kwaphela lokho okusehliziywenakhe. (2) 9.8 Hlathulula ngesehlakalo ocabanga bona saba sisusa serarano enovelini le ngemva kwesikhathi eside indaba yokuzibulala kwakaZondani yenzeka. (2) 9.9 Hlathulula bona ukuzibulala kwakaZondani kwaba namthelela muphi emaphilweni wabalingisi abangenzasi. 9.9.1 Kunina kaZondani (2) 9.9.2 KuMuzi (2) 9.10 Ucabanga bona ngiliphi irarano langaphandle elivela enovelini le esingalithatha njengelidlale indima eqakathekileko ekutheni inovela le ifike esitlhorini sayo? Sekela isiqunto osithathako. (2) 9.11 Tshwaya ngephuzu ELILODWA ngesizinda sesikhathi senovela le uqalise endabeni yokobana uKholiwe bekafundele ibizelo lokuba ngutitjhere. (1) 9.12 Ingabe uyamsola uKholiwe ngokobana aphethe ngokuzikhupha umphefumulo nakazibona angasakghoni ukukghodlhelelela imiraro aqalene nayo nofana awumsoli? Sekela isiqunto osithathako uqalise kunobangela owenze bona agcine athethe isiquntwesi. (2) 9.13 Ngaphambi kobana uKholiwe azikhuphe umphefumulo uMuzi wambona bona kunento emdlako. Nabegade unguMuzi ngikuphi ebewungakwenza kuKholiwe ukukhandela bona agcine athethe isiqunto asithethekwesi? (2) [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2016 NSC UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – E Mampokoro UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) 'UMOYA OMUMBI' – CM Sangweni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. ITHEKSTHI C Kwasukelasukela. Cozi! Kade kade ephasini elingaphezu komhlaba ngaphasi kwesibhakabhaka kwakuhlala amatje amakhulu. Amatje la bewahlala ngokuthula nokuzwana, bewabomakhelana abathandanako. Iphaseli belaziwa ngokuthi kusemkhathini. Ipasi ekungakafiki nanyana ngubani kilo kuhlekuhle akekho umuntu okhe wafika kileliphasi. Abokhokho balamatje bavumelana ngokuthi nanyana sekunjani bangavumeli esinye isidalwa ngaphandle kwamatje. Nabobamkhulu bamatje baraga ngomthetho owatjhiwo ngabadala. Umoya wafika kileliphasi wabetha izandla wabawa bona bawuvumele uzokwakha kileliphasi lokuthula. Amatje amatjha avuma bona umoya uyokwakha hlangana nawo, kubayini? Angitjho athi umoya lo uyawasiza ngokunonde uwapholisa nakutjhisako. Umoya bewuthi nawuzwa bona kutjhisa khulu uthome uphembethe kamnandi ngikho amatje aphula umthetho owatjhiywa boyisemkhulu avumela ukuhlala nesinye isidalwa esingasilo ilitje. Mbala-ke umoya wavunyelwa ukuhlala namatje ephasini lawo. Ngokukhamba kwesikhathi umoya wathoma waba nomona nawubona ipilo ehle ephilwa mamatje. Umoya bewungayazi lepilo ephilwa mamatje yokuzwana. Wona ujayele yekhabo lapho kuhlala ngokulwa njalo nje. Lapho umoya obuya khona ephasini lekhabo kuhlala kubangiswana ngokuthi ngubani ikutana ezidlula zoke iinkutana zephasini lakomoya. Ukuphilisana ngokuthula kwamatje kwenze umoya ucabange bona amatje amatjhatjha. [Ikhasi 101] Emtlolweni oyinolwana umlingisi oyimbangi nguye owenza bona inolwana ikghone ukuragela phambili beyiyokufika esifundweni umthiyi wayo asuke asihlosileko ngayo. Enolwaneni yesihloko esithi, 'UMOYA OMUMBI' akhe utshwaye ngokuvezwa komlingisi oyimbangi bewuhlathulule nokobana umthiyi wayo uphumelele kangangani ukumsebenzisa ekusethuleleni isifundo asihlosileko ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2016 NSC UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 11.1 'ILITJE LEMILINGO' – CM Sangweni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Kwasukelasukela. Cozi! Emandulo kwakukhona iphasi elinothileko. Iphaseli lalinothe kwamambala kangangokuthi wawungatjala nanyana yini imile. Ephasineli umraro kwakubabantu bakhona. Abantwaba khabe bamavila, bebavilapha khulu. Into eyayenza abantwaba bavilaphe kukobana, kwakukhona ilitje elikhulu ebebabawa kilo ukudla. Ilitjeli lalilikhulu, umuntu nakabawako lalivuleka umgodi omkhulu umuntu angene ngaphakathi abawe ukudla akufunako. Ilitje limnikele athathe ukudla kwakhe akhambe athabile. Ngamalanga abantu bebajama umjeje, ngamunye ngamunye batjele ilitje, 'Litje vuleka ngilambile' mbala ilitje livuleke. Umuntu abawe ukudla akuthandako, ilitje limnikele khona. Kusebusika namkha kusehlobo, ngamalanga abantu bajama umjeje bazokubawa ukudla. Ilitje labanesineke labanikela ukudla abakufunako. Njengombana abantwaba abasebenzi basebenza ukudla banda msinya, bababanengi msinya. Ilitje lathoma labanobudisi bokupha abantu abanengi khulu ukudla. Lazibuza ilitje lathi, abantwaba sebabanengi khulu, angisakghoni ukubondla, ngenzeni ukuze abantwaba bangabulawa yindlala? Lahleka kamnandi ilitje nasele lifunyene ipengu. Njengemhleni bafika abantu, umjeje waba mude khulu. Ilitje labanikela ukudla okunengi khulu okudlula kwemihleni. Bathaba khulu abantu benza iminyanya, abanye benza amaphathi. Ukudla okunengi kwamotjheka ngombana akhange bakubeke kuhle. Angitjho bakuthola simahla. Ilitje larareka nalibona abantu bajame umjeje lathi; 'Abantwaba ngibanikele ukudla kwamalanga alikhomba, alo bazokufunani?' Njengayizolo namhlokha abantu batjho into yinye; 'Litje vuleka ngilambile.' Mbala lavuleka ilitje lakhupha yoke imihlobo yembewu yokudla labanikela. Basilingeka abantu ngombana abafuni imbewu bafuna ukudla, bafuna ukuphiwa ingasi ukusebenza bazenzele ukudla. Bathatha imbewu bayilahlela le. 'Asiligedeni ilitjeli siyolilahla, alisenamsebenzi walitho alifuni ukwenza into esithi aliyenze.' Kwatjho abantu basilingekile. Kwahlanganiswa iinhloko babuzana bona bangaligeda njani ilitjekazi nanti elingasabahloniphiko. Minengi imibono eyavezwako, eminye beyiphikiswa khonokho kuthiwe angeze yasebenza kuhle. [Ikhasi 65–66] 11.1.1 Tlola okuvezwe njengomraro enolwaneni le. (1) 11.1.2 Tlola isenzo esimbi esasenziwa lilitje lemilingweli nesingathi ngiso esaba ngunobangela wependulo oyinikele EMBUZWENI 11.1.1 ngehla. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2016 NSC 11.1.3 Ngokutjho kwenolwana le kuthiwa ngimuphi unobangela owenza bona abantwaba bande msinya babe banengi? (2) 11.1.4 Veza okufanako okwenziwa lilitje lemilingo enolwaneni le nalokho okwenziwa ngurhulumende weSewula Afrika. (2) 11.1.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Ikulumo ethi, 'Ilitje laba nesineke' ihlathulula bona ilitje … A labakhwabanisela. B laba nomusa. C laba nehliziyo embi. D labahleka. (2) 11.1.6 Nasitjhejisisa umukghwa wabantwaba wokobana bayokujama umjeje babawe ukudla elitjeni lomlingweli ungathi ungathekiswe nasiphi isiga esibonakala senzeka enarheni yekhethu le? (2) 11.1.7 Ingabe isenzo seemfene esikhulunyiswa enolwaneni le singathekiswe nabobani nawutjhejisisa ubujamo benarha yeSewula Afrika le? Sekela isiqunto osithathako. (2) 11.1.8 Ingabe isenzo selitje lemilingo sokunikela abantu imihlobo yeembewu zokudla ezahlukahlukeneko sisitjelani nasisimadanisa nokwenzeka enarheni le? (1) 11.1.9 Coca ngokuvela njengomlayezo enolwaneni le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2016 NSC 11.2 'IIMBONGO ZAKARHOLIHLAHLA NELSON MANDELA' – MA Mahlangu Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E Iimbongo zakaRholihlahla Nelson Mandela UNelson Mandela yingorho eyafakwa esikhungweni Yavalelwa iphasi loke lanyenya, Ladana kwanga kuvalelwe uZimu. Ikunz' ibhodl' ekampeni ivalelwe Abelusi nabavaleli bathukwa kwathuka uHendrik Verwoerd Kwathukwa kanye noJohn Voster, Wayisusa eRobben Island wayivalela ePolsmor, Yabhodla kwadengezela uBotha wehla esihlalweni, UDe Klerk wathi asafika wayivulela. Abanye bathi bayibona bayimbuluzela Kwambuluz' iWit wolf kwabamhlophe, Yandlondlobala yadlokoma Kwambuluz' i-Conservative khona Ngakhona kwabamhlophe. Usehla senyuka nephasi ngenca yokwendlalela Ihlalakuhle yabanzima nabamhlophe, Mina ngizwe bamkhomb' eNgilandi kweliphetjheya Ngezwa bamkhomb' eMerika. Ngizwe bamkhomb' eRussia embusweni we-Socialism. U-Comrade Rolihlahla Nelson Mandela Yimbandulo eqinileko enamandla Iyakwazi ukubandula ikululeko Edwaleni elibukhuni lebandlululo lasaphazeka. 11.2.1 Tlola amagama wamajele AMABILI avela esibongwenesi uMandela akhe avalelwa kiwo. (2) 11.2.2 Dzubhula umuda osetjenziswe yimbongi esibongweni esingehla omumethe umqondo ngamunye kengenzasi. (a) UNelson Mandela azange alisa ukulwisana nebandlululo nanyana gade sele abotjhiwe. (1) (b) UMandela wathi bona atjhatjhululwe ejele azange ahlale kodwana wakhamba iinarha zoke zephasi. (1) 11.2.3 Hlathulula umqondo ofihlakeleko ozwakaliswa yindima yokugcina yesibongo esingehlesi. (2) 11.2.4 Ngokutjho kweBhayibheli kuthiwa ubukhulu bakaZimu abumadaniswa kodwana eembongwenezi uMandela umadaniswe noZimu. Ingabe lokho kukulethela muphi umqondo ngekutani le? (2) 11.2.5 Ngokubona kwakho indlela izinto zenzeka ngayo enarheni le ungathi ikululeko eyalwelwa yikutani ekhulunyiswa esibongwenesi iyabonakala na? Sekela ipendulwakho. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2016 NSC ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha Umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Akhe uhlathulule bona umtloli womdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI uphumelele kangangani ukusebenzisa imihlobo yamararano ekusethuleleni umnqopho womdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F MBONANI: (Ngommoya opholileko) ngiyanizwa madoda. Asithembeni bona uzaniphendula. Sesingathoma ngomsebenzi ngombana isikhathi sele sikhambile. MBULAWA: Niyathewukela madoda? ILUTJHA: (Ngokufuthumala) Awa! Asithewukeli! MBULAWA: E … ngibawa bona ningiboleke indlebe madoda! Ngisafuna ukuhlathululela ubaba uMbonani ngamagadango esiwathethe izolo emhlanganweni. ILUTJHA: Mhlathululele ezwe kuhle mkhozi! MBULAWA: E … ngiyathokoza madodekhethu. Izolo besibambe umhlangano ngesibayeni sezimvu eduze nakwaMabhena. Emhlanganweni loyo sivumelene ngokobana asithewukeli singakafumani ipendulo yeenghonghoyilo zethu. Ngikho-ke ubona singasi majadujadu ngomsebenzi. MBONANI: (Ngokufuthumela) Niyalizwa-ke ilutjha madoda? (Ubuza abadala) ABADALA: (Nabo bafuthumela) Liyavilapha ilutjheli. Alazi bona likokoda ejele ngesenzo salwesi! Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2016 NSC MBULAWA: Sifuna ukuqeda ibandlululo eplasinapha bobaba. UMathumbu akanalungelo lokusigandelela nokusibandlulula! MBONANI: (Usafuthumele) Uzokuqothisa uyihlo eplasinapha wena msana. Solokhu kwafika wena eplasinapha izinto ziyatjharagana! ABADALA: (Basafuthumele) Akazi bona abantu abafana naye bavalelwe ejele elisemanzini elibizwa iRobben Island! ILUTJHA: (Nalo lifuthumele) Asinandaba nokubotjhwa thina! Sidiniwe thina kugandelelwa nguMathumbu bobaba. MBONANI: (Usafuthumele) Lisani ukunghanghabala ikani madoda! Naningafuniko ngizanibizela uMathumbu! ILUTJHA: (Lisafuthumele begodu liyagidagida) Sifuna yena mathupha! Sifuna yena mathupha! ABADALA: Biza uMathumbu wena Mbonani! Sidiniwe thina mavila la! (Basebenze) ILUTJHA: (Liyagidagida belibhina iingoma zomzabalazo.) MBONANI: (Angene ngekoloyini abize uMathumbu ngomrhala angekoloyini. Kungakapheli imizuzu elisumi sekathelekile uMathumbu.) VENTER: (Ufuthumele begodu wembethe izambatho zakakhakhi) Konakeleni? MBONANI: (Wethula ingwani bewuyifaka ngekhwatjheni) Lilutjha makhosi. Lithomile godu alifuni ukusebenza. ILUTJHA: (Liragela phambili ngokugidagida.) VENTER: (Unqopha elutjheni) Nilila ngani madoda? MBULAWA: (Ubetha izandla) Thulani madoda! Ngibolekeni indlebe madoda! ILUTJHA: (Lilise ukugidagida.) VENTER: (Ufuthumele) Ngibuzile bona nilila ngani madoda? MBULAWA: (Unqopha kuMathumbu) Silila ngependulo yeenghonghoyilo zethu. Sele kuphele iinyanga ezintathu kodwana awusiphenduli. [Ikhasi 14–15] 13.1 UMathumbu wathembisa ilutjha bona uzakuphendula iinghonghoyilo zalo ngemva kwamalanga amangaki? (1) 13.2 Ngokwesiqetjhana esingehlesi ungathi uyini unobangela wokufuthumela kweensebenzi ezibabantu abadala? (1) 13.3 Tlola OKUBILI okumunyethwe mtlolo weenghonghoyilo ilutjha eliwunikele uMathumbu. (2) 13.4 Ngokutjho kwabantu abadala ngabanjani abantu abavalelwa ejele elisemanzini elibizwa bona yiRobben Island? (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2016 NSC 13.5 Coca ngendlela iinsebenzi ezibabantu abadala ezithi uMathumbu wenza ngayo lokha nakabetha umuntu. (1) 13.6 Nikela okufanako okusenziwa makhuwa wemaplasini ebantwini abawasebenzelako nalokho egade kwenziwa nguVenter ebantwini bakhe. Ipendulo akube maphuzu AMABILI. (2) 13.7 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA ikulumo kaVenter ayitjela uMbonani noTjhili manqophana neenghonghoyilo zelutjha. (2) 13.8 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. UMbulawa ngokutholakala kwakhe amlandu ngokuba mdosiphambili welutjha nokutholakala aneencwadi zehlangano yezombanganarha esele yavalwa umlomo ikhotho yebandlululo yamgweba iminyaka emasumi … A amabili nantathu. B amathathu nambili. C amabili nahlanu. D amahlanu nambili. (2) 13.9 Ucabanga bona kubangelwa yini ukobana abantu abadala bangakhambisani nelutjha ekulingeni kwalo ukuzitjhaphulula egandelelweni nebandlululweni abalithola kuMathumbu? (2) 13.10 Hlathulula umnqopho womtloli womdlalo lo wokwenza bona uMbulawa asinde lokha nakade kudunyuzwa iimbotjhwa zezombanganarha uqalise ngehlangothini lesakhiwo somdlalo. (2) 13.11 Phendula ngoLiqiniso nofana Akusilo Iqiniso bese usekela isiqunto osithathako. Ngelanga lokudunyuzwa kweembotjhwa zombanganarha bekuba mnyanya okhethekileko ngombana WOKE amapholisa bekalithabela, kuselwe ibhurendi kubaswe nenyama. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.12 Isenzo sakaMathumbu sokobana athengise iplasi lokha nakezwa kumenyezelwa bona kuzokubanjwa amakhetho atjhaphulukileko navumela woke umuntu bona avowude sisivezelani ngaye? (2) 13.13 Tshwaya ngelihlo elibukhali isenzo sakaVenter sokulisisa abesana bemindeni yezakhamuzi zeplasini lakhe bona bazokusebenzela aboyise lokha nabahlongakeleko nofana barholophele, bangasakghoni ukusebenza. (2) 13.14 Coca ngokuphumelela komtloli womdlalo lo ukuwunikela isihloko esithi; Ibhudango Lami. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2016 NSC UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Akhe uhlathulule bona umtloli womdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUZNA NOMANALA uphumelele kangangani ukusebenzisa imihlobo ehlukahlukeneko yamararano ekusethuleleni umnqopho womdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (UMbangwa noTjhaba bazokuhlebela ikosi ngabakubonileko) UMANALA: Bobani labo? UTJHABA: Ndabezitha nguTjhaba noMbangwa. UMANALA: Ngenani nkutana zekhethu. (Bangene) Hlalani nako amahlalo. UTJHABA NOMBANGWA: (Bahlala) Bayede Ngwenyama. UMANALA: Siyabonana nkakaramba zakababa uMusi. Ningibona nginje bengisacabanga ngepi enayilwa kamnandi nangobukutani. Ngabona amaThombeni abeletha iinthende nganithemba ngesibindi senu nangokuthembeka kwenu. Ngiyabona ukobana nomile nakhu imilomo yenu imhlophe twa komlotha. Akhe nithele equsaneni nantiya emsamo nehlise ithuli nelanga elikhupha unomdakana emgodini. UTJHABA: Sithi tjhebetjhebe Ndabezitha ngokuzokutshwenya uziphumulele. Sizwile bonyana uNdabezitha akafuni ukuliywa. Kuthe nasibabikela ngesikuphetheko bathi singeza ngombana iNgwenyama ifuna abazoyibikela ngobujamo bezinto ngaphandlapha. UMANALA: Kunjalo Tjhaba ngithe ngifuna abaphethe iindaba ezimnandi nofana ezakhako njengalezi eniziphetheko. Kambe iphasi lilumile muva nje alisafani nalokha. Nanginibonako ngiyathaba ngombana ngazi kobana nize ngeendaba ezizokusiza isitjhaba sakababa. UMBANGWA: Sithokoza amagama wakho Ndabezitha ayasakha thina njengesitjhaba sakho. Size lapha ukuzokuluma ingwenyama indlebe ngesikubonileko nasikhamba sizuma. Ndabezitha uNzunza sele abalekile ngenzasapha uthuthukele phambidlana kwanjesi. UMANALA: Ngiyathokoza ukuzongiluma indlebe, ukubaleka kwakhe angekhe kumsize ngombana usese kilo leli lobudlelezeli. Mina naye siya kude, okumbi kukobana umzimba wami awusimnandi kodwana amabutho wami azangibuyiselela kuye. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2016 NSC UTJHABA: Ndabezitha sithi asikutjhiye usale uphumula. Thina sisayokuphetha lokho osithume khona. UMANALA: Ngiyathokoza sitjhaba sakababa khambani kamnandi. (Baphume) (UManala uhlezi yedwa ulalele umzimba ongasimnandi.) UMANALA: Umzimbami solo awuhlathuluki angazi ukobana umraro ngabe ukuphi. Ngiphelelwa mamandla ngiqobeka namalungu womzimba. Kghani ngayintatha engibekelwe yona esibayeni sikababa uMusi? Kodwana ingabe ibekwe nini ngombana uNzunza sele akhonjwa ngale kombundu. Kutjho bona nalapha ekhaya likhona inaba elihlekisana noNzunza thina singaboni. Vele ubulawa ngiloyo odla naye sitja sinye. Ukhambe nesitjhaba engisithandako ngokungemthetho. Ngizimisele ukuzibuyiselela kuNzunza ngalokhu akwenze kimi. Ngizimisele godu nokubuyisa isithunzi sami esitjhabeni sakababa ngobutjhapha obenzekako … [Ikhasi 52–54] 15.1 Tlola umhlobo weenkhali EZIMBILI ebekuliwa ngazo nezikhulunyiswa khulu embangweni womdlalo lo. (2) 15.2 Ngemva kokucima kwelanga elinguManala kwabusa iinkosi ezimbalwa ezaba mabambela wekosana uNcagu. Tlola ibizo lekosi yokuthoma eyaba libambela lekosi uNcagu. (1) 15.3 Konje ikosi uNcagu iintambo zokubusa wazithatha ngemva kobana kucime liphi ilanga? (1) 15.4 Ngisiphi isizathu esenza bona uManala agijimisane noNzunza, angamlisi asale azibusela isitjhaba sakayise esiselekwesi? (2) 15.5 Rhunyeza indima edlalwe mdlali ngamunye kabangenzasi ekuragiseleni umdlalo lo phambili. 15.5.1 UNanasi (2) 15.5.2 UNgendu (2) 15.6 Ucabanga bona kwabangelwa yini kobana amabutho kaManala abe namandla ukudlula amabutho kaNzunza embangweni okhulunyiswa emdlalweni lo naphezu kobana uNzunza abusa ngonamrhali? (2) 15.7 Hlathulula ubudlelwano obuzwakala buphakathi kwekosi uManala nesitjhaba sayo etheksthini edzujulwe ngehla le. (2) 15.8 Phendula ngoLiqiniso nofana Akusilo Iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngokuvela emdlalweni lo. Ngokwesiko nangokwekambiso yesitjhaba samaNdebele ikosi ayibi nesitjhaba isabusa kodwana iba nesitjhaba ngemva kobana ilanga likhotheme. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2016 NSC 15.9 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli womdlali lo wokobana anikele uManala isimilo sokungatjheji iindaba zekosini kodwana azithandele ukukhupha ubuzimba bokuzuma? (2) 15.10 Kwathi bona kusuke umbango phakathi kwabajameli bakaNzunza nebakaManala, aManala abonakala anamandla ukudlula amaNzunza. Hlathulula izinto EZIMBILI ocabanga bona zaba bonobangela balokho. (2) 15.11 Tshwaya ngomhlobo werarano omunyethwe siqetjhana esidzujulwe ngehlesi. (2) 15.12 Coca ngokutjhuguluka kwalokho ebekulindelekileko esiphethweni somdlalo lo. (3) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isindebele Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all
Grade 12 · Isindebele Hl · 2016 · NSC November Exam · Question paper · Paper 2 · isindebele | Hlayiso | Hlayiso