Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
2016
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 70
Imemorandamu le inamakhasi abu-8.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
You're offline
Skip to contentMemorandum 








View all
IsiNdebele HL P1 May June 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isindebele Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Pages
- 8
- File size
- 288.8 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 8
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa
• Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).
• Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle
kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi
lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.
• Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
ukusekelwa kwependulo kwaphela.
• Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
IQINISO/UMBONO.
• Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.
• Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.
• Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (isiNzunza nesiNala).
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
1.1 1.1.1 Uthi babizwa ngabatlhorisi ngombana baphuma ijima lokutlhorisa
abanye abantu. (1)
1.1.2 - Babatlhorisa ngeenkulumo (Bakutjela emehlweni indlela (1)
onganalwazi ngayo, baba namaganyana ahlabako).
- Babatlhorisa ngezenzo (Ukuthusela, ukukurhuwelela
alemukise ezinye iinsebenzi ngesenzo sakho senzileko).
(Nanyana ngiziphi iimpendulo EZIMBILI ezigehla) (1)
1.1.3 Unobangela kukobana usuke ambona asendlelenakhe yokwenza
ubukhwabanisi/Amliya ukufumana okuthileko njengesikhundla. (1)
1.1.4 - Abatlhorisi abazikhukhumezako, lomhlobo uyathusela,
uyabetha bewuleyela abongazimbi babo amala. (2)
- Abatlhorisi abazifihlako, lomhlobo uzenza abantu abalungileko
kanti babakhohlisi, basebenzisa imizwa yabongazimbi babo
ukuze bathole ubuthakathaka babo kanti banjalo nje babuswa
mumona bebathanda nokutjhejwa.
-
Tjheja: Umfundi nakatlole kwaphela imihlobo emibili yabatlhorisi
akatlonyeliswe imitlomelo emibili bese ujeziswa imitlolo emibili
nakangakayirhunyezi). (2)
1.1.5 Zingitjela bona yena ngokwakhe usuke angazithembi,
unokuzinyaza/Zingitjela bona usuke anyaza ikulumo yaloyo muntu
okhulumako/Unenyazo/Zingitjela bona usuke afuna
ukuzibonakalisa kwanga yena ungcono kunalomuntu okhulumako.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako engavezwa mfundi
izakwamukelwa). (2)
1.1.6 Umukghwa lo usivezela bona abosomabubulo abanengi
abanandaba namalungelo wabasebenzi babo kodwana bazitjhejele
inzuzo kwaphela.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako
izakwamukelwa). (2)
1.1.7 C/Isisebenzi siyatjharagana besiphelelwe kukuzithemba. (2)
1.1.8 Ngicabanga bona zisuke zizincengela bona abatlhorisaba
bangajikeli ngakizo nazo zigcine sele zibongazimbi bokutlhoriswa/
Kusuke kuyindlela yokuzivikela ebatlhorisinaba.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako
izakwamukelwa). (2)
1.1.9 Umphumela kungaba kukobana amabubulo wabo agcine selawile
ngombana iinsebenzi ezitja azinawo amaboni womsebenzi ezizabe
ziwenza/Umphumela kungaba kubulunga imali ngombana
iinsebenzi ezitja zizokurholelwa imali encani nakumadaniswa
nemali ebegade irholelwa iinsebenzi esele zinesikhathi eside
zisebenza.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako
izakwamukelwa). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
1.1.10 Ngingaqatjha abaphathi abazokukghona ukusebenzisana
neensebenzi ngendlela ehle nekhombisa ukuzwana nazo
ngombana nginekolelo yokobana isisebenzi sisebenza ngcono
khulu emsebenzinaso nasisebenza ngehliziyo etjhaphulukileko
nezele ithando kunaleso esisebenza ngehliziyo ebuhlungu nezele
ukwesaba nokukwata.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako
izakwamukelwa). (2)
1.2 1.2.1 - Esithombeni soku-1 kubonakala umuntu owenganyelwe
sisandla ngaphezulu nokukhombisa bonyana kunomphathi
amsabako ngaphezu kwakhe/amengameleko/okukhombisa
bona uyagandelelwa/uyanyazwa. (1)
- Esithombeni sesi-2 kubonakala umuntu okungenzeka bona
mphathi ahlukumeza omunye ngokumkhombakhomba
ngomuno kabuhlungu. (1)
1.2.2 Kutlhoriswa kokugandelelwa mphathi nofana isikhulu emsebenzini
ngombana isandla esibonakalakwesi silitshwayo lokobana
isisebenzesi siyagandelelwa/siyazivikela.
Tjheja: Umhobo wokutlhoriswa limaraga elilodwa bese ukusekela
kuba limaraga elilodwa). (2)
1.2.3 Ngiyaphikisana nesitatimendesi, eenthombeni ezingehlezi abantu
ababatlhorisaba nalaba abatlhoriswako babonakala bababantu
abenza imisebenzi yabantu abafundileko ngombana umtlhoriswa
esithombeni soku-1 ubophe ithayi bese umtlhorisi nomtlhoriswa
esithombeni sesi-2 babonakala bambethe iinsudu. (2)
1.2.4 Esithombenesi kubonakala umuntu onzima atlhorisa umuntu
omhlophe nekusisenzo esasingeze senzeka ngesikhathi
sebandlululo, okutjho khona bona mbala izinto sezitjhugulukile.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako ingathathwa). (2)
1.2.5 Ngingathi uwela ngaphasi kwabatlhorisi abazikhukhumezako
ngombana kuthiwa lowomhlobo wabatlhorisi uyabetha, njeke
nasiyelela ubujamo bomtlhoriswa osesithombeni lo ukhombisa
abalekisa ubuso bakhe bona bungabetjhwa.
Tjheja: Umtlomelo owodwa ngewokuveza umhlobo womtlhorisi
bese owodwa ngewehlathululo).
(Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako izakwamukelwa). (2)
[30]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Ukurhunyeza okumayelana namaphuzu walokho okungenziwa mbelethi okhulisa
abentwana akude nekhaya.
UKUTSHWAYWA KWESIRHUNYEZO
Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:
• Ukwabiwa kwemitlomelo:
o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
eliqakathekileko).
o 3 imitlomelo yelimi.
o Inani loke: 10.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise
amagamakhe.
o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1.
o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2.
o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi
amagamakhe.
o 6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo.
o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1.
TJHEJA:
• Ukubala amagama:
o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani
lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
akusingilo.
o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
akukameli zijeziswe.
Isigaba sesirhunyezo
Thoma ngokobana ufundise abentwabakho ngobunjalo bepilo. Bafundise ukuhlonipha
woke umuntu ngendlela abakuhlonipha ngayo. Abentwabakho bafanele balandele
imithethwakho nanyana ungasi seduze nabo. Bafanele bazi bona uzokukhamba
isikhathi esingangani begodu uzokubuya nini ekhaya. Balawule wenzelabona
bangaphumi endleleni. Cocisana nabo ngokobana nitlolelane imilayezo
ngabomaliledinini, bakutjele ngakho koke abakwenzako. Zinikele isikhathi sokubalalela
kikho koke abakutjela khona bewuzame ukubakhuthaza eentweni abazenzako.
Nawusekhaya banikele isikhathi sakho soke nenze izinto ngokuhlanganyela
bewubasize nemisebenzinabo yesikolo.
Inani lamagama asetjenzisweko = 67
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
A 'Nanyana ungaba kude kangangani 1. Fundisa abentwabakho ngobunjalo
nekhaya ufanele ubafundise ngelwazi bepilo.
lepilo nekukulapho kuthoma khona
ukuba mbelethi wamambala.'
B 'Balemukise bona ihlonipho kuyinto 2. Bafundise ukuhlonipha woke umuntu
yokuthoma okumele babe nayo ngendlela abakuhlonipha ngayo.
njengombana bazabe bangahlali
nawe kodwana bahlala
nabatlhogomeli.'
C 'Abentwana bafanele bahlale basazi 3. Abentwabakho bafanele balandele
bona ukuba kude kwakho imithetho yekhaya nanyana ungasi
akutjhugululi imithetho yekhaya, njeke seduze nabo.
lokho kumele kungabi sizathu
sokobana bangaziphathi kuhle.'
D ‘Ungalisi ukubalawula ngombana 4 Balawule wenzele bona bangaphumi
uzisola, ufuna ukuba mbelethi endleleni.
othandwako nanyana sele ubona
bona abentwana baphuma
elawulweni.’
E 'Ngaso soke isikhathi yazisa 5. Bazise bonyana uzokubuya nini
abentwabakho ngehlelo lakho ekhaya.
lomsebenzi; bazi bonyana uzokubuya
nini ngombana ukuhlukana
kwamalunga womndeni kubuhlungu
begodu akujayeleki.'
F 'Ukucoca nabentwabakho 6. Ungahlala ucocisana nabo ngokobana
ngokuthumelana imilayezo nawukude nitlolelane imilayezo ngomaliledinini.
nabo ngenye yeendlela ezilula
ezizokwenza bona wazi ngalokho
abakwenzako emaphilwenabo
njengoba wena uzabe ungababoni.'
G 'Bakhuthaze, ubaphe amandla 7. Bakhuthaze bewubalalele ezintweni
ngokulalela abakutjhoko nanyana abazenzako.
kuzwakala kukuncani ngombana
lokho kuzobatjengisa bona unendaba
nabo.'
H 'Hlela isikhathi esikhethekileko 8. Nawusekhaya hlela isikhathi sokwenza
nabentwabakho nawusekhaya izinto ndawonye.
ngepelaveke nanyana kusekupheleni
kwenyanga.' Inani lamagama asetjenzisweko = 47
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3
Ukutshwaya isigaba C
• Ukupeleda:
o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo
yegamelo/okutjhiwo ligama lelo.
o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko,
ungci.
• Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe
ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo.
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
3.1 Umtloli wesikhangiswesi uwalandele ngefanelo amaqhinga wokukhangisa
ngombana:
- Amagama asetjenziselwe ukudosa abathengi nofana abantu atlolwe
ngamagabhadlhela.
- Isithombe somkhiqhizo/salokho okukhangiswako siveziwe.
- Bakhombise isikhumba esinamagazuka sangaphambi kobana umuntu
asebenzise isezeswesi nesikhumba esitjhelelako sangemva kobana
asisebenzisile.
- Umtloli usebenzise ilimi lokurogela ngamagama athi, 'Zizwe
unokuzithemba ngokuba nesikhumba sesana' esikhangisweni sakhe.
- Imigomo nemibandela itlolwe ngamaledere amancani ukwenzela bona
abantu bangayiboni basese kude.
(Iimpendulo EZINE kezingehla). (4)
3.2 Kungombana kumagama wesiNgisi atlolwe hlangana namagama
wesiNdebele. (1)
3.3 C/Esikhathini sakade. (1)
3.4 Lisisabizwana sobunikazi/songumnini/ubunikazi/ubumnini. (1)
3.5 Lilimi elikhohlisako/elidlelezelako/elirogelako/elidosako. (1)
3.6 Ubaba wakhamba umnyaka tomu, azange aba nendaba bona sasilala
sidleni.
(Umfundi angasebenzisa isenzukuthesi emutjhweni azitlamele wona). (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele lLimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/2016
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 4
4.1 Dade. (1)
4.2 Isifaniso/Isimanyaniso. (1)
4.3 -isis- silungelelo sepambosi yokwenzisisa. (1)
-an- silungelelo sepambosi yokwenzana. (1)
4.4 Mfo, mbawe wena ubaba ngombana ninaye niyazwisisana. (2)
4.5 Sipho gijima uyokunikela uyihlo ukudla kwakhe emasimini.
(Nanyana ngiwuphi umutjho umfundi azazitlamela wona onesenzo 'gijima'
uzakutlonyeliswa). (2)
4.6 Amagama akhulunywa ngubaba lo asitjela bona akakathabi nakancani
ngakubona kwenzeka kumabonakude ambukeleko lo/udanile ngokwenzeka
kumabonakude ambukeleko lo/Amagama la aveza bonyana ubaba lo uthatha
ihlangothi ngombana ngokuya ngaye besana kwaphela abakghona ukugijima, (2)
abentazana abakghoni. [10]
UMBUZO 5
5.1 Lisuselwa esenzweni 'nyaza'/Lisuselwa esenzweni. (1)
5.2 Ngiyazibuyiselela. (1)
5.3 - Ihliziyo (libizo). (1)
- Yakhe (sisabizwana sobunikazi/songumnini.) (1)
5.4 Ulingile ukuyibonisana noMsongelwa indaba kaSphenge le. (2)
5.5 - Ngithe nangithi ngivula umnyango ngawufumana ulodlhelwe. (1)
- Umfowethu, uZondiwe usebenzela umNyango wezoBulungiswa esifundeni
seMpumalanga.
(Nanyana ngimiphi imitjho enemiqondo efana nale etlolwe emutjhweni
engehla izakwamukelwa). (1)
5.6 UJamehloko angeze angihlula mina, nange angangihlula ngingabuyela kabili.
(Nanyana ngiwuphi umutjho ozwakalako ikani nakasebenzise isitjho esithi:
'ukubuyela kabili.’ (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
IsiNdebele HL P3 Nov 2019 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele HL P1 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiNdebele HL P2 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiNdebele HL P3 May June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele HL P1 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele HL P2 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
IsiNdebele HL P2 May June 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele HL P3 May June 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele HL P1 Feb March 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiNdebele HL P1 June July 2015 Memo_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May June 2016_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P3 May June 2016_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isindebele Hl
Explore more published documents in this catalogue.




