You're offline
Skip to content
Memorandum

IsiNdebele HL P1 May June 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isindebele HlGrade 1220168 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2016 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 70 Imemorandamu le inamakhasi abu-8. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/2016 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa. • Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe ukusekelwa kwependulo kwaphela. • Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. • Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe. • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (isiNzunza nesiNala). • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/2016 SCE – Imemorandamu 1.1 1.1.1 Uthi babizwa ngabatlhorisi ngombana baphuma ijima lokutlhorisa abanye abantu. (1) 1.1.2 - Babatlhorisa ngeenkulumo (Bakutjela emehlweni indlela (1) onganalwazi ngayo, baba namaganyana ahlabako). - Babatlhorisa ngezenzo (Ukuthusela, ukukurhuwelela alemukise ezinye iinsebenzi ngesenzo sakho senzileko). (Nanyana ngiziphi iimpendulo EZIMBILI ezigehla) (1) 1.1.3 Unobangela kukobana usuke ambona asendlelenakhe yokwenza ubukhwabanisi/Amliya ukufumana okuthileko njengesikhundla. (1) 1.1.4 - Abatlhorisi abazikhukhumezako, lomhlobo uyathusela, uyabetha bewuleyela abongazimbi babo amala. (2) - Abatlhorisi abazifihlako, lomhlobo uzenza abantu abalungileko kanti babakhohlisi, basebenzisa imizwa yabongazimbi babo ukuze bathole ubuthakathaka babo kanti banjalo nje babuswa mumona bebathanda nokutjhejwa. - Tjheja: Umfundi nakatlole kwaphela imihlobo emibili yabatlhorisi akatlonyeliswe imitlomelo emibili bese ujeziswa imitlolo emibili nakangakayirhunyezi). (2) 1.1.5 Zingitjela bona yena ngokwakhe usuke angazithembi, unokuzinyaza/Zingitjela bona usuke anyaza ikulumo yaloyo muntu okhulumako/Unenyazo/Zingitjela bona usuke afuna ukuzibonakalisa kwanga yena ungcono kunalomuntu okhulumako. (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako engavezwa mfundi izakwamukelwa). (2) 1.1.6 Umukghwa lo usivezela bona abosomabubulo abanengi abanandaba namalungelo wabasebenzi babo kodwana bazitjhejele inzuzo kwaphela. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2) 1.1.7 C/Isisebenzi siyatjharagana besiphelelwe kukuzithemba. (2) 1.1.8 Ngicabanga bona zisuke zizincengela bona abatlhorisaba bangajikeli ngakizo nazo zigcine sele zibongazimbi bokutlhoriswa/ Kusuke kuyindlela yokuzivikela ebatlhorisinaba. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2) 1.1.9 Umphumela kungaba kukobana amabubulo wabo agcine selawile ngombana iinsebenzi ezitja azinawo amaboni womsebenzi ezizabe ziwenza/Umphumela kungaba kubulunga imali ngombana iinsebenzi ezitja zizokurholelwa imali encani nakumadaniswa nemali ebegade irholelwa iinsebenzi esele zinesikhathi eside zisebenza. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/2016 SCE – Imemorandamu 1.1.10 Ngingaqatjha abaphathi abazokukghona ukusebenzisana neensebenzi ngendlela ehle nekhombisa ukuzwana nazo ngombana nginekolelo yokobana isisebenzi sisebenza ngcono khulu emsebenzinaso nasisebenza ngehliziyo etjhaphulukileko nezele ithando kunaleso esisebenza ngehliziyo ebuhlungu nezele ukwesaba nokukwata. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2) 1.2 1.2.1 - Esithombeni soku-1 kubonakala umuntu owenganyelwe sisandla ngaphezulu nokukhombisa bonyana kunomphathi amsabako ngaphezu kwakhe/amengameleko/okukhombisa bona uyagandelelwa/uyanyazwa. (1) - Esithombeni sesi-2 kubonakala umuntu okungenzeka bona mphathi ahlukumeza omunye ngokumkhombakhomba ngomuno kabuhlungu. (1) 1.2.2 Kutlhoriswa kokugandelelwa mphathi nofana isikhulu emsebenzini ngombana isandla esibonakalakwesi silitshwayo lokobana isisebenzesi siyagandelelwa/siyazivikela. Tjheja: Umhobo wokutlhoriswa limaraga elilodwa bese ukusekela kuba limaraga elilodwa). (2) 1.2.3 Ngiyaphikisana nesitatimendesi, eenthombeni ezingehlezi abantu ababatlhorisaba nalaba abatlhoriswako babonakala bababantu abenza imisebenzi yabantu abafundileko ngombana umtlhoriswa esithombeni soku-1 ubophe ithayi bese umtlhorisi nomtlhoriswa esithombeni sesi-2 babonakala bambethe iinsudu. (2) 1.2.4 Esithombenesi kubonakala umuntu onzima atlhorisa umuntu omhlophe nekusisenzo esasingeze senzeka ngesikhathi sebandlululo, okutjho khona bona mbala izinto sezitjhugulukile. (Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako ingathathwa). (2) 1.2.5 Ngingathi uwela ngaphasi kwabatlhorisi abazikhukhumezako ngombana kuthiwa lowomhlobo wabatlhorisi uyabetha, njeke nasiyelela ubujamo bomtlhoriswa osesithombeni lo ukhombisa abalekisa ubuso bakhe bona bungabetjhwa. Tjheja: Umtlomelo owodwa ngewokuveza umhlobo womtlhorisi bese owodwa ngewehlathululo). (Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako izakwamukelwa). (2) [30] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/2016 SCE – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana namaphuzu walokho okungenziwa mbelethi okhulisa abentwana akude nekhaya. UKUTSHWAYWA KWESIRHUNYEZO Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi amagamakhe. o 6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo. o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1. TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. Isigaba sesirhunyezo Thoma ngokobana ufundise abentwabakho ngobunjalo bepilo. Bafundise ukuhlonipha woke umuntu ngendlela abakuhlonipha ngayo. Abentwabakho bafanele balandele imithethwakho nanyana ungasi seduze nabo. Bafanele bazi bona uzokukhamba isikhathi esingangani begodu uzokubuya nini ekhaya. Balawule wenzelabona bangaphumi endleleni. Cocisana nabo ngokobana nitlolelane imilayezo ngabomaliledinini, bakutjele ngakho koke abakwenzako. Zinikele isikhathi sokubalalela kikho koke abakutjela khona bewuzame ukubakhuthaza eentweni abazenzako. Nawusekhaya banikele isikhathi sakho soke nenze izinto ngokuhlanganyela bewubasize nemisebenzinabo yesikolo. Inani lamagama asetjenzisweko = 67 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/2016 SCE – Imemorandamu Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO A 'Nanyana ungaba kude kangangani 1. Fundisa abentwabakho ngobunjalo nekhaya ufanele ubafundise ngelwazi bepilo. lepilo nekukulapho kuthoma khona ukuba mbelethi wamambala.' B 'Balemukise bona ihlonipho kuyinto 2. Bafundise ukuhlonipha woke umuntu yokuthoma okumele babe nayo ngendlela abakuhlonipha ngayo. njengombana bazabe bangahlali nawe kodwana bahlala nabatlhogomeli.' C 'Abentwana bafanele bahlale basazi 3. Abentwabakho bafanele balandele bona ukuba kude kwakho imithetho yekhaya nanyana ungasi akutjhugululi imithetho yekhaya, njeke seduze nabo. lokho kumele kungabi sizathu sokobana bangaziphathi kuhle.' D ‘Ungalisi ukubalawula ngombana 4 Balawule wenzele bona bangaphumi uzisola, ufuna ukuba mbelethi endleleni. othandwako nanyana sele ubona bona abentwana baphuma elawulweni.’ E 'Ngaso soke isikhathi yazisa 5. Bazise bonyana uzokubuya nini abentwabakho ngehlelo lakho ekhaya. lomsebenzi; bazi bonyana uzokubuya nini ngombana ukuhlukana kwamalunga womndeni kubuhlungu begodu akujayeleki.' F 'Ukucoca nabentwabakho 6. Ungahlala ucocisana nabo ngokobana ngokuthumelana imilayezo nawukude nitlolelane imilayezo ngomaliledinini. nabo ngenye yeendlela ezilula ezizokwenza bona wazi ngalokho abakwenzako emaphilwenabo njengoba wena uzabe ungababoni.' G 'Bakhuthaze, ubaphe amandla 7. Bakhuthaze bewubalalele ezintweni ngokulalela abakutjhoko nanyana abazenzako. kuzwakala kukuncani ngombana lokho kuzobatjengisa bona unendaba nabo.' H 'Hlela isikhathi esikhethekileko 8. Nawusekhaya hlela isikhathi sokwenza nabentwabakho nawusekhaya izinto ndawonye. ngepelaveke nanyana kusekupheleni kwenyanga.' Inani lamagama asetjenzisweko = 47 IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/2016 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Ukutshwaya isigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo yegamelo/okutjhiwo ligama lelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko, ungci. • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 Umtloli wesikhangiswesi uwalandele ngefanelo amaqhinga wokukhangisa ngombana: - Amagama asetjenziselwe ukudosa abathengi nofana abantu atlolwe ngamagabhadlhela. - Isithombe somkhiqhizo/salokho okukhangiswako siveziwe. - Bakhombise isikhumba esinamagazuka sangaphambi kobana umuntu asebenzise isezeswesi nesikhumba esitjhelelako sangemva kobana asisebenzisile. - Umtloli usebenzise ilimi lokurogela ngamagama athi, 'Zizwe unokuzithemba ngokuba nesikhumba sesana' esikhangisweni sakhe. - Imigomo nemibandela itlolwe ngamaledere amancani ukwenzela bona abantu bangayiboni basese kude. (Iimpendulo EZINE kezingehla). (4) 3.2 Kungombana kumagama wesiNgisi atlolwe hlangana namagama wesiNdebele. (1) 3.3 C/Esikhathini sakade. (1) 3.4 Lisisabizwana sobunikazi/songumnini/ubunikazi/ubumnini. (1) 3.5 Lilimi elikhohlisako/elidlelezelako/elirogelako/elidosako. (1) 3.6 Ubaba wakhamba umnyaka tomu, azange aba nendaba bona sasilala sidleni. (Umfundi angasebenzisa isenzukuthesi emutjhweni azitlamele wona). (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele lLimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/2016 SCE – Imemorandamu UMBUZO 4 4.1 Dade. (1) 4.2 Isifaniso/Isimanyaniso. (1) 4.3 -isis- silungelelo sepambosi yokwenzisisa. (1) -an- silungelelo sepambosi yokwenzana. (1) 4.4 Mfo, mbawe wena ubaba ngombana ninaye niyazwisisana. (2) 4.5 Sipho gijima uyokunikela uyihlo ukudla kwakhe emasimini. (Nanyana ngiwuphi umutjho umfundi azazitlamela wona onesenzo 'gijima' uzakutlonyeliswa). (2) 4.6 Amagama akhulunywa ngubaba lo asitjela bona akakathabi nakancani ngakubona kwenzeka kumabonakude ambukeleko lo/udanile ngokwenzeka kumabonakude ambukeleko lo/Amagama la aveza bonyana ubaba lo uthatha ihlangothi ngombana ngokuya ngaye besana kwaphela abakghona ukugijima, (2) abentazana abakghoni. [10] UMBUZO 5 5.1 Lisuselwa esenzweni 'nyaza'/Lisuselwa esenzweni. (1) 5.2 Ngiyazibuyiselela. (1) 5.3 - Ihliziyo (libizo). (1) - Yakhe (sisabizwana sobunikazi/songumnini.) (1) 5.4 Ulingile ukuyibonisana noMsongelwa indaba kaSphenge le. (2) 5.5 - Ngithe nangithi ngivula umnyango ngawufumana ulodlhelwe. (1) - Umfowethu, uZondiwe usebenzela umNyango wezoBulungiswa esifundeni seMpumalanga. (Nanyana ngimiphi imitjho enemiqondo efana nale etlolwe emutjhweni engehla izakwamukelwa). (1) 5.6 UJamehloko angeze angihlula mina, nange angangihlula ngingabuyela kabili. (Nanyana ngiwuphi umutjho ozwakalako ikani nakasebenzise isitjho esithi: 'ukubuyela kabili.’ (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isindebele Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all