Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 1220189 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2018 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 70 Imemorandamu le inamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa. • Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe ukusekelwa kwependulo kwaphela. • Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. • Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho woke tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe. • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwahluka kwamalimi weeengodi. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 1.1 1.1.1 - Mkhakha wokutjhayela iinthuthuthu ezikhambisa imilayezo/ ukudla okuthengwe ngoku-odwa/Mkhakha wokutjhayela iinthuthuthu ezikhambisa iinsinjana ezincani ezithengwa ngoku-odwa. (1) - Mkhakha wabasebenzi beentolo abangasebenza imisetjenzana yangamalanga/Ziinsebenzi ezibhadelisa abathengi/Ziinsebenzi ezipaka ipahla ethengiswako ngamananeko. (1) 1.1.2 Umphathi/Msunguli wehlangano yabaqatjheli iGiraffe. (1) 1.1.3 Isizathu kukobana boke abantu ebegade banabo erhelweni labo sebabatholele imisebenzi. (1) 1.1.4 URhulumende angadlala indima ngokobana asekele amabubulo namarhwebo amancani la ngeemali ukwenzela bona akghone ukubhadela abasebenzi bawo imali engconywana. (2) 1.1.5 Unobangela ukobana babalekela ukuqatjha iinsebenzi ezinamaboni/ilemuko lomsebenzi ngombana zizokufuna ukubhadelwa imali enengi bagcine bangasenzi inzuzo/Unobangela ukobana iinsebenzi zesikhatjhana azibhadelwa amabhonasi. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.6 Ngomutjho lo umtloli wetheksthi le unqophe bona ilutjha ngilo elingasebenziko ngobunengi kanti ngakelinye ihlangothi lisalindeleke bona lifunde, lithathe nofana lende, lakhe imizi nokhunye nje okunengi okulisikopilo lokukhula komuntu/Unqophe ukusivezela bona kunengi elisafanele likwenze epilwenalo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.7 Ngicabanga bona amahlelo la akanikeli loke ilutjha amathuba alinganako ngombana ilutjha eliphuma emindenini etlhagako alinabo abomaliledinini abane-inthanede, njeke alikghoni ukugugula lihlole amathuba wemisebenzi avulekileko. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.8 Akusilo iqiniso ngombana etheksthini engehla le kuvela bona ihlelo labaqatjheli leGiraffe lisetjenziswa liphasi loke kanti nomsunguli walo ungowenarheni ye-USA, okutjho khona bona umraro lo wembethe iphasi loke/Iimbalobalo ekuthiwa zafumana umsebenzi ngehlelo leGiraffe ngezephasi loke, akusizo zenarha yeSewula Afrika kwaphela. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.1.9 D/Kuhlanganisa umqatjhi nomqatjhwa. (2) 1.1.10 Ngibona kwangathi kungebanga lokobana uRhulumende usuke athathe imali ekufanele asekele ngayo amabubulo angalawulwa mBuso ayisebenzisele ukusungula nofana ukwandisa amathuba wemisebenzi yawo bese kuthi lawa angalawulwa mBuso angabi nemali eyaneleko yokubhadela iinsebenzi zawo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 1.1.11 Ngibona kungcono ukobana amalunga womndeni asebenze woke bese arhole imali encani sekunokobana kusebenze ilunga lomndeni elilodwa lirhole imali enengi ngombana nanyana angakghona ukondla woke umuntu kodwana ekugcineni omunye nomunye uneemfuneko zakhe eziqalene naye ayedwa ngaphandle kokudla/Akukafaneli umndeni uthembele elungeni lomndeni elilodwa ngombana nalingahlongakala umndeni lowo uzokusala utlhaga, ungasenaye umuntu ongawondla. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2 1.2.1 Abantu abasesithombeni sesi-3 bapaka ipahla ematjhelfini. (1) 1.2.2 Umsebenzi owenziwa mumuntu osesithombeni soku-1 kunikela abantu aba-ode ukudla esitolo esithengisa ukudla okuphekweko bese umsebenzi osesithombeni sesi-4 kuhlwengisa ngendlini. (2) 1.2.3 Isizathu kukobana umuntu angayisebenza nanyana anesitifikedi segreyidi le-12 kwaphela/Kumisebenzi ehlala ifuna iinsebenzi ngombana yenziwa ngamalanga begodu ihlala ikhona emikhakheni yezemisebenzi. (1) 1.2.4 Ubujamo obubonakala esisebenzini esisethombeni soku-1 busitjela bona siyawuthabela umsebenzi esiwenzako, lokho sikubona ngokumomothekela laba esibanikela ukudla/Busitjela bona isisebenzesi sifundisekile, siyakwazi ukuphatha abathengi. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 1.2.5 Ngicabanga bona umsebenzi umuntu angawenza kengehla le nanyana angazange alibhade inyawo lakhe esikolweni ngewokuhlwengisa ngombana awufuni ilwazi elifumaneka ngokufunda. (2) 1.2.6 Ngibona sikhona isizathu sokobana kube nabantu abanengi abangasebenzi ngombana imisebenzi ebalwe etheksthini nale evezwe eenthombeni ezingehla ayibhadeli imali ebonakalako, yeke abantu babona kungcono ukuhlala kunokusebenzela imali encani/ kunokudliwa izandla. Ngibona singekho isizathu sokobana kube nabantu abanengi abangasebenzi ngombana iintolo ezithengisa ukudla zivula woke malanga nabantu badla ngamalanga okuhlathulula bona abantu ngibo abangayifuniko imisebenzi le. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Isigaba sesirhunyezo Ukuhlela kukunikela umhlahlandlela ozokwenza ngayo izinto. Nawuhlelileko ukghona ukuphumelelisa koke okuhlelileko. Nawuhlelileko ukghona ukwazi okufuneka ukwenze. Nawuhlelileko wenza izinto ngokuthula. Ukuhlela kukwenza wazi okufunako nongakufuniko. Ukuhlela kukwenza ube nokuzithemba. Ipilo ehlelweko inokuhlonipha uZimu ngaphakathi. Ukuhlela kwenza ingqondo ihleleke. Inani lamagama asetjenzisweko = 38 Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO A 'Ipilo ehlelweko ikunikela indlela 1. Ukuhlela kukunikela umhlahlandlela enqophileko.' ozokwenza ngayo izinto. B 'Ukuhlelela ipilo kwenza bona 2. Nawuhlelileko ukghona amabhudangwakho afikeleleke.' ukuphumelelisa koke okuhlelileko. C 'Ipilo ehlelweko ikubeka ebujameni 3. Nawuhlelileko ukghona ukwazi bokuzazi bona ufunani.' okufuneka ukwenze. D 'Ipilo ehlelweko ikunikela ukuthula'. 4. Nawuhlelileko wenza izinto ngokuthula. E 'Ukuhlela kuhle kukunikela umnqopho 5. Ukuhlela kukwenza wazi okufunako epilweni.' nongakufuniko. F 'Ipilo ehlelweko ikunikela amandla 6. Ukuhlela kukwenza ube wokuzijamela nokuzithemba.' nokuzithemba. G 'Lokha nawuhlele ipilwakho kuhle uba 7. Ipilo ehlelweko inokuhlonipha sibonelo esihle somuntu ohlonipha uZimu ngaphakathi. uZimu.' H 'Nawuhlelako epilweni unikela 8. Ukuhlela kwenza ingqondo ihleleke. ingqondwakho ithuba lokobana ikusebenzele.' Inani lamagama asetjenzisweko = 38 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/2018 SCE – Imemorandamu Ukutshwaywa kwesirhunyezo kudzimelele ekuvezweni kwamaphuzu aqakathekileko ngokufunwa mbuzo. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko) o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakangakakopululi itheksthi njengombana injalo (asebenzise magamakhe). o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakakopulule itheksthi njengombana injalo (angakasebenzisi amagamakhe). o 6–7 yemidzubhulo: akatlonyeliswa ilimi o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi. TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emutjhweni wokugcina wenani elibekweko bese awusarageli phambili nokutshwaya isirhunyezweso. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Ukutshwaya ISIGABA C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo yegamelo/okutjhiwo ligama lelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko, ungci. • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 3.1.1 Isifaniso/Isimanyaniso. (1) 3.1.2 Irhwala. (1) 3.2 Maranda amatjhumi (amasumi) amabili nakhomba. (1) 3.3 Isizathu sokutlolwa kwamagama la butjhigama kukobana magama weLimi lesiNgisi atlolwe hlangana namagama weLimi lesiNdebele. (1) 3.4 Iphasi (1) Iphasi lekhethu lihle lihlotjiswe ngeemila ezihlukahlukeneko. (Umfundi angazitlamele wakhe umutjho asebenzise ibizo elithi; 'iphasi'. (YELELA: Umtlomelo owodwa ngowebizo elithi; 'iphasi' bese omunye umtlomelo ngewokuzitlamela umutjho ozwakalako.) (1) 3.5 Amagama la aletha umqondo wokobana nawuyiselileko uba namandla amanengi akghona ukukwenza wenze imisebenzi eminengi ungadinwa/ Amagama la aletha umqondo wokudosa/wokurogela abantu bona bayithenge ukuze ibanikele amandla. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2) 3.6 Esikhangisweni kuthiwa i-Red BULL ithatjelwa babantu BOKE ephasini kodwana imibandela ithi ayiselwa babantu abangaphasi kweminyaka eli-18; okuhlathulula bona ayiselwa babantu boke. (YELELA: Akuvele ukutjhayisana kwemiqondo emibili evezwe esikhangisini esingehla.) (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/2018 SCE – Imemorandamu UMBUZO 4: IKHATHUNI 4.1 Isibanjalo. (1) 4.2 Ngifuna umsebenzi owenziwa ngesikhathi eside. (1) 4.3 - Tle. (1) - Umma uzithanda tle izinto ezihle, kungebangelo azisebenzela. (Umfundi angatlola wakhe umutjho onesenzukuthi esithi; 'tle'). (YELELA: Umtlomelo owodwa ngowokutlola isenzukuthi u-tle bese omunye umtlomelo ngewokuzitlamela umutjho ozwakalako.) (1) 4.4 Nom. (YELELA: Umfundi ongakatloli itshwayo laka-gci esirhunyezweni AKANGATLONYELISWA.) (1) 4.5 Abatlami besikhangiswesi basebenzise itshwayo u-'dwi' ebizweni elithi; 'i-ofisi' ngombana ngokuya komThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi lesiNdebele abokamisa abalamani/abahlalelani ngaphandle nje nangabe baveza ubunengi bebizo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele ukungalamani/ ukungahlalelani kwabokamisa eLimini lesiNdebele nangabe bangavezi ubunengi bezinto.) (2) 4.6 D/Elilongako. (1) 4.7 Ukudlokhu khona kuyadleka nanyana kuduma nje. (Umfundi angazitlamela wakhe umutjho kodwana kuvele umqondo wokusetjenziswa kwegameli njengesabizwana samambala sebizo elinye nelinye elisesigabeni 15.) (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Isabizwana sokukhomba/Isabizwana sokukhomba eduze. (1) 5.2 Isilungelelwesi simumethe umqondo wokwenzisisa/Mqondo wepambosi yokwenzisisa. (1) 5.3 Sisendleleni yesenzo enqophileko, indlela ede yesikhathi sanje. (1) 5.4 Isenzasamuntu/Isenzamuntu. (1) 5.5 Kuthe bona afike embundwini wamaswaphelo/wokugcina uMathambo wajama. (Tjheja: Umfundi anganikela igama ELILODWA kasetjenziswe ngehla la.) (1) 5.6 Agijime/Abaleke abe ayokudlula isikghwana samaphelelo. (Tjheja: Umfundi anganikela igama ELILODWA kasetjensiswe ngehla la.) (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 5.7 Wajanyelwa yihloko. (2) 5.8 Ubamkhulu wala nanyana abomalume sebambawa bona aye esibhedlela waphetha ngokobana athi; 'ukufa kuphola'. (Umfundi angazitlamela wakhe umutjho asebenzise isitjhwesi kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso.) (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all