Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
2018
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 70
Imemorandamu le inamakhasi ali-9.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 306.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC June Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 3Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa
• Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).
• Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kelinye ilimi ngaphandle
kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kelinye ilimi
lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.
• Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
ukusekelwa kwependulo kwaphela.
• Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
IQINISO/UMBONO.
• Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
woke tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.
• Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.
• Vumela ukwahluka kwamalimi weeengodi.
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.1 1.1.1 - Mkhakha wokutjhayela iinthuthuthu ezikhambisa imilayezo/
ukudla okuthengwe ngoku-odwa/Mkhakha wokutjhayela
iinthuthuthu ezikhambisa iinsinjana ezincani ezithengwa
ngoku-odwa. (1)
- Mkhakha wabasebenzi beentolo abangasebenza
imisetjenzana yangamalanga/Ziinsebenzi ezibhadelisa
abathengi/Ziinsebenzi ezipaka ipahla ethengiswako
ngamananeko. (1)
1.1.2 Umphathi/Msunguli wehlangano yabaqatjheli iGiraffe. (1)
1.1.3 Isizathu kukobana boke abantu ebegade banabo erhelweni labo
sebabatholele imisebenzi. (1)
1.1.4 URhulumende angadlala indima ngokobana asekele amabubulo
namarhwebo amancani la ngeemali ukwenzela bona akghone
ukubhadela abasebenzi bawo imali engconywana. (2)
1.1.5 Unobangela ukobana babalekela ukuqatjha iinsebenzi
ezinamaboni/ilemuko lomsebenzi ngombana zizokufuna
ukubhadelwa imali enengi bagcine bangasenzi inzuzo/Unobangela
ukobana iinsebenzi zesikhatjhana azibhadelwa amabhonasi.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.1.6 Ngomutjho lo umtloli wetheksthi le unqophe bona ilutjha ngilo
elingasebenziko ngobunengi kanti ngakelinye ihlangothi
lisalindeleke bona lifunde, lithathe nofana lende, lakhe imizi
nokhunye nje okunengi okulisikopilo lokukhula komuntu/Unqophe
ukusivezela bona kunengi elisafanele likwenze epilwenalo.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.1.7 Ngicabanga bona amahlelo la akanikeli loke ilutjha amathuba
alinganako ngombana ilutjha eliphuma emindenini etlhagako
alinabo abomaliledinini abane-inthanede, njeke alikghoni
ukugugula lihlole amathuba wemisebenzi avulekileko.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.1.8 Akusilo iqiniso ngombana etheksthini engehla le kuvela bona ihlelo
labaqatjheli leGiraffe lisetjenziswa liphasi loke kanti nomsunguli
walo ungowenarheni ye-USA, okutjho khona bona umraro lo
wembethe iphasi loke/Iimbalobalo ekuthiwa zafumana umsebenzi
ngehlelo leGiraffe ngezephasi loke, akusizo zenarha yeSewula
Afrika kwaphela.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.1.9 D/Kuhlanganisa umqatjhi nomqatjhwa. (2)
1.1.10 Ngibona kwangathi kungebanga lokobana uRhulumende usuke
athathe imali ekufanele asekele ngayo amabubulo angalawulwa
mBuso ayisebenzisele ukusungula nofana ukwandisa amathuba
wemisebenzi yawo bese kuthi lawa angalawulwa mBuso angabi
nemali eyaneleko yokubhadela iinsebenzi zawo.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.1.11 Ngibona kungcono ukobana amalunga womndeni asebenze woke
bese arhole imali encani sekunokobana kusebenze ilunga
lomndeni elilodwa lirhole imali enengi ngombana nanyana
angakghona ukondla woke umuntu kodwana ekugcineni omunye
nomunye uneemfuneko zakhe eziqalene naye ayedwa ngaphandle
kokudla/Akukafaneli umndeni uthembele elungeni lomndeni
elilodwa ngombana nalingahlongakala umndeni lowo uzokusala
utlhaga, ungasenaye umuntu ongawondla.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.2 1.2.1 Abantu abasesithombeni sesi-3 bapaka ipahla ematjhelfini. (1)
1.2.2 Umsebenzi owenziwa mumuntu osesithombeni soku-1 kunikela
abantu aba-ode ukudla esitolo esithengisa ukudla okuphekweko
bese umsebenzi osesithombeni sesi-4 kuhlwengisa ngendlini. (2)
1.2.3 Isizathu kukobana umuntu angayisebenza nanyana anesitifikedi
segreyidi le-12 kwaphela/Kumisebenzi ehlala ifuna iinsebenzi
ngombana yenziwa ngamalanga begodu ihlala ikhona emikhakheni
yezemisebenzi. (1)
1.2.4 Ubujamo obubonakala esisebenzini esisethombeni soku-1 busitjela
bona siyawuthabela umsebenzi esiwenzako, lokho sikubona
ngokumomothekela laba esibanikela ukudla/Busitjela bona
isisebenzesi sifundisekile, siyakwazi ukuphatha abathengi.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
1.2.5 Ngicabanga bona umsebenzi umuntu angawenza kengehla le
nanyana angazange alibhade inyawo lakhe esikolweni
ngewokuhlwengisa ngombana awufuni ilwazi elifumaneka
ngokufunda. (2)
1.2.6 Ngibona sikhona isizathu sokobana kube nabantu abanengi
abangasebenzi ngombana imisebenzi ebalwe etheksthini nale
evezwe eenthombeni ezingehla ayibhadeli imali ebonakalako, yeke
abantu babona kungcono ukuhlala kunokusebenzela imali encani/
kunokudliwa izandla.
Ngibona singekho isizathu sokobana kube nabantu abanengi
abangasebenzi ngombana iintolo ezithengisa ukudla zivula woke
malanga nabantu badla ngamalanga okuhlathulula bona abantu
ngibo abangayifuniko imisebenzi le.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Isigaba sesirhunyezo
Ukuhlela kukunikela umhlahlandlela ozokwenza ngayo izinto. Nawuhlelileko ukghona
ukuphumelelisa koke okuhlelileko. Nawuhlelileko ukghona ukwazi okufuneka ukwenze.
Nawuhlelileko wenza izinto ngokuthula. Ukuhlela kukwenza wazi okufunako
nongakufuniko. Ukuhlela kukwenza ube nokuzithemba. Ipilo ehlelweko inokuhlonipha
uZimu ngaphakathi. Ukuhlela kwenza ingqondo ihleleke.
Inani lamagama asetjenzisweko = 38
Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
A 'Ipilo ehlelweko ikunikela indlela 1. Ukuhlela kukunikela umhlahlandlela
enqophileko.' ozokwenza ngayo izinto.
B 'Ukuhlelela ipilo kwenza bona 2. Nawuhlelileko ukghona
amabhudangwakho afikeleleke.' ukuphumelelisa koke okuhlelileko.
C 'Ipilo ehlelweko ikubeka ebujameni 3. Nawuhlelileko ukghona ukwazi
bokuzazi bona ufunani.' okufuneka ukwenze.
D 'Ipilo ehlelweko ikunikela ukuthula'. 4. Nawuhlelileko wenza izinto
ngokuthula.
E 'Ukuhlela kuhle kukunikela umnqopho 5. Ukuhlela kukwenza wazi okufunako
epilweni.' nongakufuniko.
F 'Ipilo ehlelweko ikunikela amandla 6. Ukuhlela kukwenza ube
wokuzijamela nokuzithemba.' nokuzithemba.
G 'Lokha nawuhlele ipilwakho kuhle uba 7. Ipilo ehlelweko inokuhlonipha
sibonelo esihle somuntu ohlonipha uZimu ngaphakathi.
uZimu.'
H 'Nawuhlelako epilweni unikela 8. Ukuhlela kwenza ingqondo ihleleke.
ingqondwakho ithuba lokobana
ikusebenzele.'
Inani lamagama asetjenzisweko =
38
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Ukutshwaywa kwesirhunyezo kudzimelele ekuvezweni kwamaphuzu
aqakathekileko ngokufunwa mbuzo.
Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:
• Ukwabiwa kwemitlomelo:
o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
eliqakathekileko)
o 3 imitlomelo yelimi.
o Inani loke: 10
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakangakakopululi itheksthi
njengombana injalo (asebenzise magamakhe).
o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1.
o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2.
o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakakopulule itheksthi
njengombana injalo (angakasebenzisi amagamakhe).
o 6–7 yemidzubhulo: akatlonyeliswa ilimi
o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
TJHEJA:
• Ukubala amagama:
o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
akusingilo. Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike
emutjhweni wokugcina wenani elibekweko bese awusarageli phambili
nokutshwaya isirhunyezweso.
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Ukutshwaya ISIGABA C
• Ukupeleda:
o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo
yegamelo/okutjhiwo ligama lelo.
o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko,
ungci.
• Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe
ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo.
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela KOKUBILI, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
3.1 3.1.1 Isifaniso/Isimanyaniso. (1)
3.1.2 Irhwala. (1)
3.2 Maranda amatjhumi (amasumi) amabili nakhomba. (1)
3.3 Isizathu sokutlolwa kwamagama la butjhigama kukobana magama weLimi
lesiNgisi atlolwe hlangana namagama weLimi lesiNdebele. (1)
3.4 Iphasi (1)
Iphasi lekhethu lihle lihlotjiswe ngeemila ezihlukahlukeneko.
(Umfundi angazitlamele wakhe umutjho asebenzise ibizo elithi; 'iphasi'.
(YELELA: Umtlomelo owodwa ngowebizo elithi; 'iphasi' bese omunye
umtlomelo ngewokuzitlamela umutjho ozwakalako.) (1)
3.5 Amagama la aletha umqondo wokobana nawuyiselileko uba namandla
amanengi akghona ukukwenza wenze imisebenzi eminengi ungadinwa/
Amagama la aletha umqondo wokudosa/wokurogela abantu bona bayithenge
ukuze ibanikele amandla.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako.) (2)
3.6 Esikhangisweni kuthiwa i-Red BULL ithatjelwa babantu BOKE ephasini
kodwana imibandela ithi ayiselwa babantu abangaphasi kweminyaka eli-18;
okuhlathulula bona ayiselwa babantu boke.
(YELELA: Akuvele ukutjhayisana kwemiqondo emibili evezwe esikhangisini
esingehla.) (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1 Isibanjalo. (1)
4.2 Ngifuna umsebenzi owenziwa ngesikhathi eside. (1)
4.3 - Tle. (1)
- Umma uzithanda tle izinto ezihle, kungebangelo azisebenzela.
(Umfundi angatlola wakhe umutjho onesenzukuthi esithi; 'tle').
(YELELA: Umtlomelo owodwa ngowokutlola isenzukuthi u-tle bese omunye
umtlomelo ngewokuzitlamela umutjho ozwakalako.) (1)
4.4 Nom.
(YELELA: Umfundi ongakatloli itshwayo laka-gci esirhunyezweni
AKANGATLONYELISWA.) (1)
4.5 Abatlami besikhangiswesi basebenzise itshwayo u-'dwi' ebizweni elithi; 'i-ofisi'
ngombana ngokuya komThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa
kweLimi lesiNdebele abokamisa abalamani/abahlalelani ngaphandle nje
nangabe baveza ubunengi bebizo.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele ukungalamani/
ukungahlalelani kwabokamisa eLimini lesiNdebele nangabe bangavezi
ubunengi bezinto.) (2)
4.6 D/Elilongako. (1)
4.7 Ukudlokhu khona kuyadleka nanyana kuduma nje.
(Umfundi angazitlamela wakhe umutjho kodwana kuvele umqondo
wokusetjenziswa kwegameli njengesabizwana samambala sebizo elinye
nelinye elisesigabeni 15.) (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 Isabizwana sokukhomba/Isabizwana sokukhomba eduze. (1)
5.2 Isilungelelwesi simumethe umqondo wokwenzisisa/Mqondo wepambosi
yokwenzisisa. (1)
5.3 Sisendleleni yesenzo enqophileko, indlela ede yesikhathi sanje. (1)
5.4 Isenzasamuntu/Isenzamuntu. (1)
5.5 Kuthe bona afike embundwini wamaswaphelo/wokugcina uMathambo
wajama.
(Tjheja: Umfundi anganikela igama ELILODWA kasetjenziswe ngehla la.) (1)
5.6 Agijime/Abaleke abe ayokudlula isikghwana samaphelelo.
(Tjheja: Umfundi anganikela igama ELILODWA kasetjensiswe ngehla la.) (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
5.7 Wajanyelwa yihloko. (2)
5.8 Ubamkhulu wala nanyana abomalume sebambawa bona aye esibhedlela
waphetha ngokobana athi; 'ukufa kuphola'.
(Umfundi angazitlamela wakhe umutjho asebenzise isitjhwesi kuvele bona
uyayazi ihlathululo yaso.) (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper