Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12202415 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the November 2024 NSC, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

November NSC 2024

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Confidential 1 2 1 GRAAD 3 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2024 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepha lemibuzweli linamakhasi ali-15. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Funda YOKE imiyalo ngokuyelela. 3. Phendula YOKE imibuzo. 4. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 6. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 7. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 8. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 10. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. Nov ITHEKSTHI A AMALUNGELO WOBUNTU NOKUZIPHENDULELA KWABANTU 1 Inarha yeSewula Afrika yinarha eyaphila isikhathi eside tle ngaphasi komBuso weBandlululo. Kwathi lokha nakuthoma umBuso weNtando yeNengi ngomnyaka we-1994 mhlana amalanga ama-27 enyangeni kaSihlabantangana kwahlonywa ngokusemthethweni amalungelo wobuntu. Umnqopho wamalungelo la kuletha ikululeko ebantwini 5 nokuqinisekisa bona iimpilo zabo ziyathuthuka ngehlangothini lezehlalakuhle enarheni le. Amalungelo wobuntu ayikululeko yangokomthetho omunye nomunye umuntu anayo yokwenza nanyana yini ayibona imlungele epilweni kodwana ngendlela engaphuli umthetho nengatlhorisi abanye abantu. 10 2 Ngokuya kwe-South African Rights Commission (SARC), ekuyihlangano eqinisekisa ukuhlonitjhwa nokuvikelwa kwamalungelo wobuntu iveza bona umraro omkhulu ngekululeko nangamalungelo la kukobana inengi labantu liwasebenzisa butjhulweni. Lokho kutjho bona liwasebenzisa nalapha kungakafaneli khona bese kugcine kuba 15 nabantu abatlhorisekako. Omunye umraro kukobana abantu abazi bona elinye nelinye ilungelo umuntu analo aligedeki lilodwa kodwana likhambisana nokuziphendulela kwakhe. Ihlangano le iveza bona woke umuntu ophilako enarheni le kufanele athi nakathabela ukusebenzisa amalungelwakhe athathe ukuziphendulela 20 okupheleleko ukuze yoke into ayenzako ingatlhorisi ihlalakuhle yabanye abantu. 3 Ilungelo lokuthoma elisisekelo woke umuntu analo lilungelo lokuphila. Ngokuya kwe-Bill of Rights, nakuthiwa omunye nomunye umuntu unelungelo lokuphila kutjho bona woke umuntu kufanele avikeleke 25 ekubulaweni. Okuzwisa ubuhlungu kukobana ilungelweli selitlhoriseka khulu amalanga la njengombana sibona eenkolweni abafundi balwa bebabulalane bona ngokwabo, abanye bagcina sele babulala nabotitjhere babo. Lokho kukhombisa ukungabi nokuziphendulela kwabantu benarha le. Kufanele bona omunye nomunye umuntu 30 ababalele ipilo yalabo abaseduze kwakhe ukuze ilungelo labo lokuphila livikeleke. Woke umuntu kufanele atlhogomele bekasabane nepilwakhe, angazifaki ebujameni obuzokubeka ipilwakhe engozini. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 4 Ilungelo lesibili eliqakatheke khulu lilungelo lokufunda. Ilungelweli litjho bona woke umuntu ufanele afumane ifundo esisekelo bese labo 35 abanetjisakalo yokuragisela iimfundo zabo phambili ngokobana bayokufunda emaZikweni wezeFundo ePhakemeko kukatelelekile bona uRhulumende abasize ngeemali. Kuyadanisa ukubona bona ilungelweli alisasetjenziswa ngokupheleleko. Inengi labafundi alivilaphi ukulisa isikolo ngaphandle kwesizathu esiqinileko 40 nesizwakalako. Nanyana kunjalo umBuso ulinikela ithuba lesibili (Second Chance Matric) lokobana lizitlolisele ukutlola iinhlahlubo zegreyidi le-12 kodwana nalo ithubeli alilisebenzisi. Umuntu nakenza njalo usuke angathathi ukuziphendulela ngelungelo lakhe lokufunda. Njengabantu abanelungelo lokufunda kufanele bazimisele 45 ngeemfundo zabo. Woke umuntu nakangasebenzisa ilungelo lakhe lokufunda angazuza okukhulu bekathuthukise ipilwakhe ngokuzakhela ikusasa elihle. 5 Ilungelo lesithathu ngelokuphathwa ngokulingana. Ukuphathwa ngokulingana kutjho bona woke umuntu kufanele aphathwe ngendlela 50 efanako nelinganako phambi komthetho, kungabi khona ophathwa ngcono ukudlula omunye. Ngetjhudu elimbi mvanje nalo ilungelweli alisasetjenziswa ngefanelo. Ufumana abantu basaragela phambili ngokubandlululana, khulukhulu ngokombala. Eenkundleni zokuthintana kuhlala kunamavidiyo asatjalalisweko lapho abantu 55 bombala othileko balwisana nabanye bombala ohlukileko kunewabo, kubangwa ukudelelana nokungahloniphani eendaweni zomphakathi. Umuntu nakathoma azibetha isifuba ngokuba nelungelo lokuphathwa ngokulingana kufanele khonokho akhumbule bona likhamba nokuziphendulela kokuhlonipha nokuphatha abanye abantu 60 abaseduze kwakhe kuhle. 6 Sibabantu sibuye sibe nelungelo lokuphepha nokuvikeleka. Ilungelweli litjho bona omunye nomunye umuntu kufanele avikeleke abe aphephe ezintweni ezingaba yingozi epilwenakhe. Ilungelweli kubonakala abantu abanengi bazimuka bona ngokwabo ngokobana 65 babeke iimpilo zabo engozini, khulukhulu ilutjha. Lokha umuntu nakakhamba ebusuku uzifaka engozini yokungakatwa, etjiwe, abetjhwe nofana abulawe babantu. Kwabanye abantu kusuke kube buhlungu nawubona bona ilungelo labeli litlhoriseka emiphakathini abaphila kiyo, njengalokha abantu nabalimalela eenthuthini 70 zomphakathi ngebanga leenturhu esele zirhagele khulu amalanga la emkhakheni wezeenthuthi. UmNyango wezokuPhepha nokuVikeleka ukhuphe iimbalobalo ezilinganiselwa emaphesendeni ali-15 eziphathelene nezehlakalo zokutlhoriswa kwabantu emakhaya. Lokho kuthikameza ukuphepha kwabo. 75 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 7 Kuyakhanya bona umBuso weNtando yeNengi wenze okukhulu ngehlangothini lokuqinisekisa bona ihlalakuhle yabantu beSewula Afrika ithuthuka khudlwana ngokunikela woke umuntu amalungelo wobuntu. Okuseleko kukobana sibabantu kufanele siqinisekise bona siwasebenzisa ngokufaneleko ukuze sizuze okukhulu ngawo. 80 Ivikeleko lamalungelo la lisezandleni zethu soke sibabantu benarha. [Ithethwe ku-inthanethe yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Ngiwuphi umBuso owahloma ngokusemthethweni amalungelo wobuntu ngokutjho kwesigaba soku-1 setheksthi engehla le? (1) 1.1.2 Hlathulula bona ayini amalungelo wobuntu ngokutjho kwesigaba soku-1 setheksthi engehla le. (2) 1.1.3 Tlola imiraro EMIBILI ekuthiwa ilethwa yikululeko namalungelo wobuntu avezwe yihlangano ye-South African Rights Commission ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le. (2) 1.1.4 Ngikuphi okungenziwa babantu ukuze bavikele ilungelo labo nelabanye abantu lokuphila ngokutjho kwesigaba sesi-3 setheksthi engehla le? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 1.1.5 Kuthiwa ngimuphi unobangela omkhulu owenza bona abantu babhalelwe kuphathana ngokulingana, khulukhulu nabahlangene eendaweni zomphakathi njengokutjho kwesigaba sesi-5 setheksthi engehla le? (1) 1.1.6 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Owaba nguMongameli wesibili womBuso weNtando yeNengi enarheni le ngu … A Nelson Mandela. B Thabo Mbeki. C Jacob Zuma. D David Mabuza. (2) 1.1.7 Yini eyenziwa ziinkolo zenarha le ukuqinisekisa bona ilungelo labafundi lokulingana ngokobulili aligandelelwa? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.8 Ucabanga bona inarha le beyingaba yinarha enjani nangathana woke umuntu bekathathela ukuziphendulela kwamalungelwakhe ehloko? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.9 Ucabanga bona ngiyiphi indima engadlalwa ziinkolo ukuqinisekisa bona abafundi bayawazi bebawasebenzisa ngefanelo amalungelwabo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 1.1.10 Ngokubona kwakho, ingabe umBuso weNtando yeNengi wenza ngokwaneleko nofana awenzi ngokwaneleko ukuqinisekisa bona abantu baba nokuziphendulela emalungelweni abaphiwe wona? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 1.1.11 Tshwaya ngelihlo elihlabako ngokuba khona kwamalungelo amanengi kangaka enarheni yeSewula Afrika. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2 ISITHOMBE 3 ISITHOMBE 4 [Zithethwe ku-www.images.com] 1.2.1 Tlola bona ibhugwana yomThethosisekelo esesithombeni soku-1 kezingehla yahlonywa ngamuphi umnyaka. (1) 1.2.2 Tlola bona isithombe sesi-2 nesesi-3 kezingehla zithinta maphi amalungelo wobuntu asisekelo. (2) 1.2.3 Tlola bona okuvezwe esithombeni sesi-4 kezingehla kuhlathulula ukuthini ngehlangothini lamalungelo wobuntu. (1) 1.2.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithetheko ngephuzu ELILODWA. Epilweni yamambala kubonakala woke umfundi alithabela ilungelo lakhe lokufunda. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 1.2.5 Ngokuyelela okutjhiwo sigaba sesi-6 setheksthi eku-1.1 nalokhu okwenzeka esithombeni sesi-3 setheksthi eku-1.2 ucabanga bona yini engenziwa mapholisa wenarha le ukukhandela izipi ezenzeka emkhakheni wezeenthuthi zomphakathi ukuze ilungelo lokuphepha labakhweli livikeleke? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.6 Ingabe umNyango wezeFundo wenza ngokwaneleko nofana awenzi ngokwaneleko ukuqinisekisa bona woke umuntu uyalifumana ithuba lokufunda njengelungelo lakhe elisisekelo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze ekufanele ukwenze ukuze uphumelele nawuyokuhlungelwa umsebenzi. 2. Rhunyeza ngendima eyodwa emumethe amaphuzu alikhomba. 3. Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi. 4. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C EKUFANELE UKWENZE UKUZE UPHUMELELE NAWUYOKUHLUNGELWA UMSEBENZI Ukuqeda igreyidi le-12 kuthuthukisela omunye nomunye umfundi esigabeni esitjha sepilwakhe. Isigabesi simenza akhethe phakathi kokuragela phambili neemfundo zakhe zemaZikweni aPhakemeko wezeFundo nofana ayokufuna umsebenzi. Kanengi okuvane kube sitjhijilo kilabo abakhetha ukuyokufuna umsebenzi kungaphumeleli nabahlungelwa imisebenzi evane bafake iimbawo zayo. Nakhu ekufanele ukwenze ukuze uphumelele nawuhlungelwa umsebenzi othileko. Ngaphambi kobana uyokuhlungwa yenza irhubhululo ngekhamphani ezabe ikuhlunga ukghone ukwazi bona ikhiqiza imikhiqizo enjani nofana inikela ngezenzelwa ezinjani. Lokhu kuzokwenza bona ukghone ukuphendula imibuzo ephathelene nalokho okwenziwa yikhamphani leyo. Rhubhulula ngemibuzo amakhamphani avamise ukuyibuza abantu lokha nabahlungelwa umsebenzi ofana nalo ozabe uhlungelwa wona bewulinge nokuyiphendula ngendlela enembako. Nawenze njalo uzabe sewukulungele ukuqalana nabantu abazokuhlunga ngendlela yobuso nobuso. Ilembatho lakho nawuyokuhlungwa yinto yokuthoma etjela abaqatjhi bakho okukhulu ngawe. Njeke yembatha ngendlela efaneleko, ekunikela isithunzi nezokwenza uzizwe unokuzithemba. Lokhu akutjho bona wembathe izembatho ezitjha nezibizako kodwana akube zizembatho ezifanele ubujamo okibo. Qinisekisa bona ufika ngesikhathi endaweni omenyelwe bona uzokuhlungelwa kiyo. Ukuladelwa kungakuhlangahlanganisa bekunikele nabantu abazokuhlunga umkhumbulo wokobana awunarhuluphelo lomsebenzi lowo. Linga ngakho koke okusemandlenakho bona ungathukwa nasele uhlungwa. Ukuthukwa kwenza umuntu alahlekelwe kukuzithemba bekakhohlwe koke okuqakathekileko akwaziko okumayelana nomsebenzi ahlungelwa wona. Omunye nomunye umuntu nakahlungwako uphunyeleliswa yindlela azihlathulula ngayo ebantwini abamhlungako bona umumuntu onjani. Zihlathulule ngokupheleleko nangendlela ezokwenza bona abakuhlungako babe nekareko lokukuqatjhela umsebenzi lowo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential Into eyenza inengi labantu lingaphumeleli nalihlungwako kuhlahlatha lokha nalibuzwa umbuzo othileko ngebanga lokungakazwisisi bona umbuzo uthini. Ngalokho-ke qinisekisa bona uzwisisa omunye nomunye umbuzo obuzwa wona ngaphambi kobana uwuphendule. Indlela abantu abarhuluphelele ukufumana umsebenzi ngayo ibenza bagcine bakhuluma amanga ngelwazi namakghono wabo, bakhohlwe nokobana lokho kungabenza bona bagcine bangakaqatjhwa. Koke okukhulumako nawuphendula imibuzo ozabe ubuzwa yona akube liqiniso kwaphela. Nanyana inengi labantu lithi imisebenzi ayikho nje kodwana iqiniso kukobana kubamba ezumako! [Ithethwe ku-inthanethi yatjhugululelwa eLimini lesiNdebele] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Qalisisa isikhangiso esingenzasi usizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D LALUPHOLILE PHARMACY BOKE ABAPHETHWE MGOMANI ABEZE SIZOBALAPHA NGEMITJHOGA ENAMANDLA NGENDLELA ERARAKO. NAWUTHENGAKO UZOKUNIKELWA ISAPHULELO SAMAPHESENDE AMA-50. RHABA! IKWALI YAMUVA IPHAPHA NESIBHUKU. Imibandela:  Sithengisela abaphethe incwadi ebuya kwadorhodera ebufakazi bokobana mbala baphethwe mgomani kwaphela.  Umuntu munye akakavunyelwa ukuthenga imikhiqizo edlula kwemibili. [Sithethwe ku-www.images.com] 3.1 Tlola igama elibonakala liyibhrendi yayo yomibili imitjhoga ekhangiswe esikhangisweni esingehlesi. (1) 3.2 Tlola umsebenzi owenziwa ngebakwaLalupholile Pharmacy. (1) 3.3 Dzubhula amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi angakwenza bona ungakghoni ukuzithengela imitjhoga le nanyana uyifuna kodwana ungakayi kwadorhodera. (1) 3.4 Dzubhula amagama asetjenziswe njengesaga esikhangisweni esingehlesi. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 3.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Amagama athi; 'Nawuthengako uzokunikelwa isaphulelo samaphesende ama-50' asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi amumethe umqondo welimi … A lokudlelezela. B lezwelomagama. C lokurogela. D lokuncenga. (1) 3.6 Madanisa iindlela imikhiqizo emibili ekhangisweko le esetjenziswa ngayo lokha umuntu nakayisebenzisela ukuzilapha umgomani. (2) 3.7 Tjhugulula ikulumo enqophileko engenzasi le uyenze ibe yikulumo engakanqophi. 'Umuntu munye akakavunyelwa ukuthenga imikhiqizo edlula kwemibili'; kutjho umphathisitolo. (1) 3.8 Tshwaya ngokutjhayisana kwemiqondo esetjenziswe emagameni akhangisako nemibandeleni. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Ithethwe ku: www.images.com] 4.1 Tlola OKUKODWA okukhombisa bona ubaba osekhathunini engehla le akakhulumi kodwana uyacabanga. (1) 4.2 Rhunyeza ummongo wekhathuni engehla le ngephuzu ELILODWA. (2) 4.3 Tlola isandiso sesikhathi esisetjenziswe ekulumeni kamma osekhathunini engehla le. (1) 4.4 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Ikulumo kamma osekhathunini engehla le ethi; 'Asiye! Ngena, uthengele mina-ke namhlanjesi' iveza ilimi … A lokukhohlisa. B lokudlelezela. C lokwenzisa. D elithatha ihlangothi. (1) 4.5 Ucabanga bona kungaba yini isizathu esenza ubaba osekhathunini engehla le aqaleke kwanga akafuni ukuthengela umma lo inyama njengombana amkatelela bona amthengele? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.6 Tlola ngokuzeleko i-akhronimi ethi; 'KFC' esetjenziswe ekhathunini engehla le. (1) 4.7 Tshwaya wenabe ngobungozi umntwana ovezwe ekhathunini engehla le angaba nabo ngokubona isehlakalo esenziwa ngumma kubaba lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 14 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential UMBUZO 5 Funda itheksthi engenzasi uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F Alale obungangani mhlokho uBadanile, ingani bekungatjhisi khulu njengemhleni. Izulu liwucimile umtjhiso. Izulu lamalanga la lina ngomoya ophephula izindlu. 'Siyalifuna lona kanti nezindlu asinazo. Abanye bathi balele, kube thina silele sijamile' kucabanga uBadanile. Ukusa kwangoMvulo kwabonwa nguye. Wathunyathunyisa intuthu njengabanye abafazi alungiselela abentwana bonyana bathi nabaya esikolweni 5 bakhambe bathe ukurhamula itiyana, ingani namhlanje urhulwabo ubenze abantu ngokubaphathela uburotho. Nanamhlanjesi uBadanile usathabile, naye akazi bonyana uthabeleni. Mhlamunye yikulumakhe nodadwabo loya ohlala eOgies kwazi bani? Uvuma nengonyana eyaziwa nguye yedwa. Uyatjhagala umfazi, uyabutha bewuyokupha neenkukhu. Naku-ke 10 omunye umraro, ubuye umcabango wokubuyela kwabo. Akekho umuntu ongabhesela ukudulwa sengathi mlilo wesikhotha nawubhulwa ngemigodla. UBadanile abavukelwe ziinhlabi ezwe kwangathi sewuyadulwa, kufike nomcabango wokuya esondweni, alo enzeni? UBadanile bekazi bona nakunguGijimani yena, nakuphele inyanga bayinja nomqasa, abe akunanto angamtjela yona ayizwe. Alo ngombana nezulu amalanga la 15 liyana nje uyokulalaphi nabentwana. UBadanile sele adine abantu ngokubalekela kibo, sewuthi kungcono balale ngaphandle, kwamanye amalanga balala ngapha kuhlala khona iinkukhu. [Ithethwe kuBatjho Njalo] 5.1 Tlola umhlobo wesifenqo osetjenziswe emutjhweni ongenzasi lo. Alale obungangani mhlokho uBadanile. (1) 5.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana utlole isirhunyezo segama elithalelweko kiwo. Ukusa kwangoMvulo kwabonwa nguye. (1) 5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela ibinzana lamagama athalelweko kiwo ngegama elilodwa. Kwamanye amalanga balala ngapha kuhlala khona iinkukhu. (1) 5.4 Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi lesiNdebele buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise okungakalungi egameni elithalelweko kiwo. Mhlamunye yikulumakhe nodadwabo loya ohlala eOgies kwazi bani? (1) 5.5 Hlathulula bona isilungelelo esithalelweko egameni elithi; 'nengonyana' emutjhweni ongenzasi lo simumethe muphi umqondo. Uvuma nengonyana eyaziwa nguye yedwa. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 15 DBE/Novemba 2024 NSC Confidential 5.6 Ingabe isakhi esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo simumethe muphi umqondo wesikhathi sesenzo? Nanamhlanjesi uBadanile usathabile. (1) 5.7 Dzubhula amagama abomakhambisana/akhambisanako asetjenziswe etheksthini engehla le uzakhele ngawo umutjho ozozitlamela wona kubonakale bona uyayazi ihlathululo yawo. (2) 5.8 Tjhugulula igama elingundaweni elisetjenziswe emutjhweni ongenzasi libe libizo bese uzakhela ngalo umutjho ozozitlamela wona. Kufike nomcabango wokuya esondweni. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all